Баъзи кампирлар шунчаки “кино юлдузлари”га айланган, улар ҳам ўзгарганини сезаман. Аллақачон ўз монологларни ёдлаб олган, зарур жойларида кўз ёшлари ҳам чиқиб келади. Дастлабки чет элликлар келганда, улар жим эдилар, фақат йиғлардилар. Энди эса гапиришни ўрганиб олганлар. Балки, болаларига сақич, бирор қути ортиқча кийим-кечак униб қолар...
Улар ерга ўтириб олишган ва самолёт учиб келишини, автобус ташриф буюришини ва инсонпарварлик ёрдамини кутиб ўтиришади. Мен дўзахдан тирик чиқдим, уйим, тоза заминим бор, қонида, ирсида Чернобиль бўлган болаларни қутқаришим керак, деган имкониятдан қувониш йўқ. Мўъжиза кутадилар… Черковга борадилар. Биласизми, Худодан нима сўрашади? Ўша нарсани — мўъжизани… Йўқ, соғлиқ сўрамайдилар ва ҳаммасига ўзлари эришишлари учун куч-қувват сўрамайдилар. Тиланишга ўрганиб қолганлар… Гоҳ чет элдан, гоҳ Худодан сўрашга…
Трактор ер ҳайдамоқда… Биз билан юрган туман партия қўмитаси ходимидан сўрайман:
─ Тракторчи ҳеч бўлмаса респиратор билан ҳимояланганми?
─ Йўқ, улар респираторсиз ишлашади.
─ Нима, сизларга респиратор келтиришмадими?
─ Нималар деяпсиз! Шу қадар кўп келтиришдики, икки мингинчи йилгача етиб-ортади. Лекин
Менда ахборот бор, юқоридагиларнинг ўзи (раҳбарлар) йод қабул қилишган. Уларни институтимизнинг ходимлари текширганда, барчасининг қалқонсимон бези тоза чиққан. Йодсиз бундай бўлиши мумкин эмас. Болаларини ҳам яширин олиб чиқиб кетганлар. Ўзлари сафарга борганда, респираторлар тақишган, махсус коржомалар кийишган. Бошқаларда йўқ ҳамма буюмга эга бўлганлар.
Атомдан кўра юқорининг ғазабидан кўпроқ қўрқишди. Ҳар бир кимса қўнғироқ, буйруқ кутарди, ўзи мустақил ҳеч нарсани ҳал қилмасди. Шахсий жавобгарликдан қўрқиш бор эди.
Кеча троллейбусда кетаётгандим. Бир саҳнага кўзим тушди: болакай қарияга жой бўшатмади. Кекса киши ёш болага панд-насиҳат қилди:
— Қарисанг, сенга ҳам жой беришмайди.
— Мен ҳеч қачон қария бўлмайман, — жавоб берди болакай.
— Нега?
— Ҳаммамиз яқинда ўламиз.
Олимларни аввал маъбудларнинг ўрнига қўйишарди, бугун эса улар — ҳурматини йўқотган фаришталар. Иблислар!
Мен илк бор Чаадаев айтган гап — тараққиётга душманлигимиз ҳақида гапирган бўлардим. Технологияларга қаршилигимизни, ускуналарни ёқтирмаслигимизни. Европага қаранг. Уйғониш давридан бошлаб у дунёга инструментал нигоҳ билан боқади. Мантиқий, оқилона муносабатда бўлади. Бу ҳунармандга, унинг қўлидаги асбобга ҳурмат демакдир. Лесковнинг ажойиб ҳикояси бор — “Темир хулқ-атвор”. Бу нима? Рус характери — нима бўлса-бўларчилик, таваккалчиликдир. Рус мавзусининг асосий ғояси. Немис феъл-атвори — асбобга, машинага таяниш, умид боғлашдир. Бизда… Бизда-чи? Бир томондан — бошбошдоқликни енгиш, жиловлашга уриниш, бошқа томондан — жонажон бетартиблигимиз. Истаган жойингизга, масалан, Кижига боринг, у ерда ҳар бир сайёҳлар йўлбошчиси нимани ғурурланиб сўзлаб беради? Бу эҳром фақат болта ёрдамида ва яна бирорта михсиз қурилганини! Яхши йўл қуриш ўрнига ёмон йўлда юрадиган этикни ўйлаймиз, излаймиз. Араванинг ғилдираги лойга ботади, лекин қўлимизда афсонавий оловқушни ушлаб турамиз. Иккинчиси… Ўйлайманки… Ҳа! Бу инқилобдан кейинги тезкор саноатлаштириш учун товон. Октябрдан кейинги… сакраш учун. Яна ўша Ғарбда — йигирув ва газмолчилик асри... Машина ва инсон биргаликда ўзгариб борган. Технологик онг, тафаккур шаклланган. Бизда-чи? Деҳқонимизда томорқасини обод қилиш учун қўлларидан бошқа нима бор? Ҳалигача! Болта, чалғи, пичоқ — бори шу. Унинг бутун дунёси шу буюмларга асосланади. Ҳа, яна белкурак. Рус кишиси машина билан қандай гаплашади? Фақат сўкинади. Ё болға билан уради, тепади. У машинани яхши кўрмайди, уни назар-писанд қилмайди, қўлида нима турганини, бу қанақа куч эканини охиригача тушунмайди. Қаердадир ўқигандим, атом станциясининг ходимлари кўпинча реакторни қозон, самовар, керогаз деб атаганлар. Кампирак деганлар.
ҳалокатдан сўнг одамлар ўз тарихи, бугунини тафтиш қилиб кўрди, натижада кўплаб аччиқ ҳақиқатлар юзага чиқди. Чернобилдаги атом станцияси по
ҳалокатдан сўнг одамлар ўз тарихи, бугунини тафтиш қилиб кўрди, натижада кўплаб аччиқ ҳақиқатлар юзага чиқди. Чернобилдаги атом станцияси по