ға бойлай кірген найзаның орны ырсиып, шұбырған қан жолақ боп соңында қалып жатыр. Әбден үрейі ұшып, титықтап жеткен жаралы жауынгер қос күзетшіні серпіп тастап, ішке енді. Босағадан аттай бере:
– Хан ием, жау... жау шапты! – деді ентіге тұрып.
Бұл кезде Қараман батыр да басын көтеріп, жібек шапанды желбегей жамылған қалпы төрде отырған. Сол сәт қабағын түйіп, қабыландай гүр ете қалды:
– Маған жау таңсық емес, өзім де жау ішінде отырмын. Аптықпай, айтарыңды жөндеп айт!
– Бүгін таңда шұбар атты бір бала келіп, қалың қолыңа бүйідей тиді. Атсақ – оқ, шапсақ – қылыш өтпейтін бір керемет! Әуселесін көрген соң, өзіңе хабар бермек болып талпынып едік, қойдай иіріп, қоғадай жапырып, шашау шығармай қырумен болды. Содан есебін тауып, сытылып шыққаным осы. Өзі көктен түсті ме, жерден шықты ма, жан білмейді. Ақберен қылышын сілтесе, құр кетпейді, небір атан жілік батырларың опат болды. Талай дұшпанмен бетпе-бет келіп едім, дәл мынадай алапаты артық біткен жауды көргенім жоқ. Сөзіме нансаң, тезірек орныңнан тұр. Қалың қолың қырылып, масқара болмай тұрғанда алдынан шығып, арынын бас.
Мына сөзді естіп, Қараман қарқ-қарқ күлді.
– Бұл күшімнің пайдасын қашан көремін деп қапа болушы едім, сен жақсы хабар әкелдің-ау! – деді.
Сонан соң күректей алақанын сарт-сарт соғып, тыстағы күзетшіні шақырып алды да, қара тұлпар мен қару-жарағын әзірлеуді бұйырды. Бұл екі арада Қараманның оянғанын біліп, шатырдың төңірегінде қара-құра молайып, асшы-қосшы жігіттер зыр жүгіріскен. Батыр қамданып жатыр деген соң, арнайы сойылған тайлы бие, тоғыз қойдың жылы-жұмсағы айтқызбай-ақ шатырға келтірілді. Дәмді тағам келгенде дүниенің бәрін ұмытқандай Қараман буы бұрқыраған жас етке сұғына кірісіп еді. Кешікпей-ақ шатыр алдына көлденеңдетіп қара тұлпар тартылды. Жау-жарағын асынып, төбедей болып теңселе басқан Қараман атқа мінді. Қараманның айбатпен атқа қонғанын жансыз жіберіп, Гүлбаршын сұлу да біліп отыр еді. Сол сәт ол да асып-сасып, жанын шүберекке түйіп, Алпамысқа хабарлауға асыққан. Өзінен басқа ешкімге сенбей, құстай ұшып, шолпысы сылдырлап келе жатқан. Бұл кезде қалың қалмақты қынадай қырған Алпамыс атының белін босатып, маңдайының терін сүртіп тұр еді. Өзімен-өзі болып, жауға шапқан алғашқы қадамына іштей толғанып тұрып, Гүлбаршынның қасына келгенін бірден байқамай қалды. Гүлбаршын болса жолы жіңішке қыз ғой, Алпамыстың мойын бұрып қарамағанын өзінше жорып, көңілі құлазып, көзіне жас іркіліп еді. Бірақ жөн-жоралғы сақтап, сызылып тұрар уақыт па, Гүлбаршын тақалып келіп тіл қатты:
– Армысың, Алпамыс?
«Қиянатпен қабырғасы қаланған бақтың ғұмыры қысқа»
шеті мен бұ шеті айшылық алыс жерді алып жатқан байтақ қазақ даласы үшке бөлініп, ол бөліктері – Ұлы жүз, Орта жүз, Кіші жүз деп аталатын. Онысы үй ішінен үй тігіп, араларына жарықшақ-жіктің түскендігінен емес, ошақтың үш бұтындай – ел бағының ұйытқысы болайық дегені; садақтың үш қырлы жебесіндей сырт дұшпанға айбар болайық дегені: біріміз – үлкен, біріміз – ортаншы, біріміз – кіші болып, ұжымымыз жарассын дегені. Сондықтан да қызықты ғана бөліспей, ел басына күн туған қиындықта да үш жүз иық түйістіріп, бір саптан көрінетін. Ел шетіне жау келсе, әр жүз өз ұранын шақырып, бір-біріне жігер беретін.
Сол кезден бастап бел құда, бесік құда болу; туыстықтықтың айғағы сияқты құйрық-бауыр жесіп, төс түйістіріп, бетке ұн жағу; балалар есейген соң қалыңдық ойнату ұрпақтан ұрпаққа ауысқан дәстүр болып қалыптасты.
Тәңірім сүйген қос мырза, жақсы ниеттерің жанымды жадыратты ғой! Осы уәделерің ауыздан шыққан көп сөздің бірі болып қалмасын, сондықтан құйрық-бауыр жесіп, ерін майлаңдар. Сүйек болғандарыңды дәлелдеп, төс тигізіңдер. Көңілдеріңнің ақтығына айғақ етіп беттеріңе ұн жағыңдар. Осы бір айып-шамы жоқ үш жоралғы аталықтың белгісі, адалдықтың серті болсын!
Табиғаттың тәртібіне тосқауыл болған пенде жоқ.
Үйден қырық қадам шыққан кісіні ғаріп дейтін сөз рас екен.
- Басты
- ⭐️Проза
- Халық шығармашылығы
- Алпамыс Батыр
- 📖Дәйексөздер