👍Ұсынамын
Кіру не тіркелу пікір қалдыру үшін
Мұхтар Әуезовтің «Абай жолы» роман-эпопеясын оқыған сайын мен оны бұрынғыдан өзгеше қабылдаймын. Мектеп қабырғасында оқыған кездегі әсер бір бөлек болса, ұстаздық жолда жүріп, өмірлік тәжірибе жинақтағаннан кейінгі көзқарас мүлде басқа. Қазір бұл шығарманы оқи отырып, мен Абайдың тағдырын ғана емес, тұтас бір халықтың болмысын, мінезін, арманын, қайшылығын көргендей боламын. Сондықтан «Абай жолы» мен үшін жай ғана көркем шығарма емес, адамды өзіне де, қоғамға да тереңірек үңілуге жетелейтін рухани мектеп.
Шығармадағы бала Абайдың бейнесі маған ерекше жақын. Оның айналасында болып жатқан әрбір жағдайға ойлана қарауы, үлкендердің сөзін зерделеп тыңдауы, әділетсіздікті жүрегімен сезінуі бірден назар аударады. Ұстаз ретінде осы тұстарды оқығанда әр баланың бойында біз бірден байқай бермейтін үлкен мүмкіндік жататынын ойлаймын. Баланың қойған сұрағы, бір оқиғаға білдірген пікірі, әділетсіздікке деген қарсылығы – оның қалыптасып келе жатқан дүниетанымының белгісі. Абайдың да ұлы тұлға болып қалыптасуы бір күнде болған жоқ. Оның рухани өсуіне отбасы, қоршаған орта, өмірден көргені мен көңілге түйгені әсер етті.
Маған Зере мен Ұлжанның Абай тәрбиесіндегі орны ерекше әсер қалдырады. Зеренің мейірімге толы әңгімелері мен Ұлжанның сабырлы даналығы бала Абайдың жүрегіне ізгілік дәнін сепкендей. Осыны оқыған сайын тәрбие туралы көп ойланамын. Кейде балаға ұзақ ақыл айтудан гөрі, бір жақсы әңгіме, жылы сөз немесе үлкен адамның өнегелі ісі көбірек әсер ететінін түсінесің. Бұл – бүгінгі ата-ана мен мұғалім үшін де маңызды ой.
Құнанбай бейнесі де мені көп ойландырды. Алғашында оны қатал, өз дегенінен қайтпайтын адам ретінде қабылдаймыз. Бірақ шығарма тереңдеген сайын оның күрделі тұлға екенін аңғарамыз. Оның бойында қаталдық та, қайрат та, билікке ұмтылыс та, ел басқаруға тән көрегендік те бар. Әке мен бала арасындағы көзқарас қайшылығы арқылы жазушы екі түрлі дүниетанымды көрсеткендей. Абай адамды қорқынышпен емес, ақылмен, әділетпен өзгерткісі келеді. Осы қасиеті оны айналасындағы адамдардан биіктете түседі.
«Абай жолын» оқығанда мені толғандырған тағы бір мәселе – адам тағдыры. Романдағы әйелдердің өмірі, ру арасындағы тартыс, билік үшін күрес, әлсізге жасалған қиянат сол заманның ащы шындығын көрсетеді. Кей тұстарда кейіпкерлердің тағдырына жаның ауырады, кейде олардың әрекетіне ренжисің, енді бірде өзің де солармен бірге қуанып отырғандай күй кешесің. Әуезовтің шеберлігі де осында деп ойлаймын: кейіпкерлер кітап бетінде қалып қоймайды, оқырманмен бірге өмір сүре бастайды.
Ұстаз ретінде мен үшін Абайдың білім мен ғылымға көзқарасы аса құнды. Ол халқының алға басуы үшін ең алдымен сананың өзгеруі керектігін түсінді. Абайдың білімге, еңбекке, әділетке шақырған ойлары арада қанша уақыт өтсе де ескірген жоқ. Керісінше, бүгінгі жас ұрпақ үшін олардың маңызы арта түскендей.
«Абай жолын» оқып шыққаннан кейін мен өзіме: «Біз оқушыларға Абайды қаншалықты таныта алып жүрміз?» деген сұрақ қойдым. Абайды тек өлеңдерін жаттатумен немесе өмірбаянын айтумен таныту жеткіліксіз екен. Оқушы оның не үшін күрескенін, нені армандағанын, қандай адам болуға ұмтылғанын түсінуі керек.
Мен үшін «Абай жолының» басты құндылығы да осында. Ол өткенді танытып қана қоймай, бүгінгі күнімізге де ой салады. Шығарманы жапқаннан кейін Абайдың жолы аяқталғандай сезілмейді. Керісінше, оның білімге, әділетке, адамдыққа бастайтын жолы әр оқырманның жүрегінде жалғасуы керек деген ой қалады. Мұғалім ретінде мен осы жолды шәкірттеріме жеткізе алсам, ұлы шығарманы оқығаннан түйген ең үлкен тағылымым да сол болар еді.