Мектепке баруға қорқыныш кейбір ата-аналардың дұрыс емес қолданатын сөздерінен туады. Мысалы, «ол жақта сенің әкең де, шешең де болмайды, дәл осыны жасай алар ма екенсің, көреміз» немесе «ол жақта жылап қалып жүрме, әйтпесе мұғалім ұрсатын болады», «бұл оның алаңсыз өткізіп жатқан соңғы кештері, кейін сабаққа барған соң кешкі уақытта кітаптан бас алмайтын болады» деген сөздер. Мұндай сөйлеу үлгісі баланың мектепке деген сезімінің суып, мектепті бастамай жатып одан безіп кетуіне әкеліп соғады.
мен сені өлтірем, басыңды жұлып аламын» деген қоқан-лоқы, қорқынышты сөздер мен үрейлі оқиғалар ешқашан балаға айтылмау керек, себебі бұл баланың санасында одан да үлкен қорқынышқа айналады. Педагогикалық тұрғыдан да балаға қорқыныш тудыратын сөздерді айтпау керек екені мәлім.
Балалар өз қолымен өз затын өзі ұқыпты жинап үйренуі керек, егер өзіне жинатпай, ата-анасы үнсіз жинап тастаса, дайын жинақылыққа үйреніп алады. Уақыт өте келе ол оған әдет болады. Бұл жағдайда ата-ана өз-өздеріне сын көзбен қарай алу керек және өз балаларын икемсіз болуға итермелегендерін түсінуі шарт:
Кейбір балалар табиғатынан икемсіз болады. Иә, кейбір балалар икемсіз болғанымен, өз бөлмесін жинақы ұстайды.
ата-ана ешқашан баланың көзінше «мен ашулымын» деп айтқанын естімеу керек, ашулы кездегі әрекеттерін көрсетпеуге тырысу керек.
Егер балада аталмыш белгілер кездессе, оған қатты сөйлеуге, қаталдық танытуға болмайды. Баланы мүлде елемей, қылықтарын жақтыртпайтындай іс-әрекеттер жасауға болмайды, себебі бұлай жасаса, бұдан да үлкен мәселелерді тудырады.
Ұрлыққа бейімділігі бар балалардың ата-аналары бұл жағдайда өздерін қалай ұстағаны абзал?
Осындай мәселемен кезіккен ата-ана төмендегі іс-әрекеттерді жасамауы тиіс:
• «Ұрлық жасадың» деп айыптау.
• Істің мәнісін анықтап, елдің көзінше бұл әрекетін әшкерелеу.
• Ұрып, соғу.
• Бопсалау, оның намысына тиетін сөздер айту.
• «Мен саған сенуден қалдым» деген сөздер айту.
• Бұл қылығын кінәлайтындай сөздер айту.
9. Бала ұрлық жасайтын адамға еліктеуі мүмкін.
10. Күйзеліс. Інісі не сіңлісін/қарындасын ата-анасынан қызғануы, олардың алдын орағытып кетуге талпыныс немесе бұлардан да бөлек травмалық оқиғалар ұрлыққа себеп болуы мүмкін.
5. Кейбір балалар өзіне назар аударту үшін ұрлауы мүмкін.
6. Өзіне деген сенімсіздік – баланың ұрлық жасауындағы ең басты себептерінің бірі. Бала бұл әрекетті өз болмысын көрсетудің бір құралы ретінде көруі мүмкін. Осылайша өзін қоршаған ортаға сол әрекеттермен өзін мойындатқысы келеді.
7. Ата-ана махаббатының және қамқорлығының жетіспеушілігі де ұрлыққа жол ашады. Бала әке мен ана жылуын қарапайым жолдармен ала алмағандықтан, дереу басқа жолдар іздей бастайды немесе өзін қоршаған жайсыз орта сол ортадан шығудың жолдарын іздеуге мәжбүрлейді, осы басқа жолдар ұрлыққа алып келуі мүмкін.
8. Бала ата-анасына кек қайтарып жүруі мүмкін. Кейбір балалардың түпсанасында ата-анасына деген өшпенділік қалып қояды, осылайша олардың заттары жоғалып, көңіл-күйі бұзылса, содан ләззат алуы мүмкін.
Балада өзінің жеке заттарына иелік ету сезімі жоқ болғандықтан, «менікі» немесе «өзгенікі» деген түсінікті ажырата алмайды.
2. Ата-анасының балаға деген шектен тыс қаталдығы, түрлі төтенше жағдайлар кезіндегі қисынсыз реакциялары, балаларға немқұрайдылығы немесе оларды жиі жазалауы және үйдегі зорлық-зомбылық.
3. Балаға күнделікті қажеттіліктеріне берілген жеткіліксіз мөлшердегі ақша.
4. Баланың өзін түкке тұрғысыз сезінуі. Мұндай бала ұрланған ақша өзіне бір құндылық алып келетіндей, өзі басқа адам болып кететіндей көрінеді.