Аты-жөні қазақша, тілі орысша, киімі арабтық, мәдениеті америкалық, діни танымы салафиттік, тарихы трайбалистік деңгей-дегі дүбәра типтер пайда болды. Бұның басты себебі – та-рихи фонның мүлде көрінбеуі және үзілген тарихи тізбектің қайта жалғанбауы.
7 Ұнайды1 түсініктеме
-жырдың негізгі арқауы – үзіліп түскен жапырақ, оған тұрған шық, жұпар иісті гүл, бал татыған же-міс. Бірақ осы көркем нығметтің бәрі «қадірсіз қалған» та-мырға тәуелді.
3 Ұнайды
Алланың осы сипатын сіңіру арқылы надан пенде дінді дұрыс тұтынып, мәдениетті сәтімен өркендетеді. Сондықтан да хақ діннің өлшемі ретінде әманда мәдени құндылықтар алынады. Идеологияға негізделген жалған дін ешқашан адамзаттық құндылық өндірмейді. Кез келген жалған діннің академиялық ғылыммен жау болатыны осыдан. Себебі нағыз ғылым діннің жалған тұстарын аямай әшкерелейді. Әдетте бұл процесс діни жетекшілер саясатқа тым құмар болғанда басталады. Саяси билікті қолына алған халифтер немесе қазіргі автократ басшылар жеке билігін нығайту үшін діни жетекшілерді ымы-раға шақырады. Оларға материалдық көмек көрсетеді.
Аңқауларын алдап, сұмырайларын сатып алады. Иманы беріктері соңына дейін күресіп, көбіне азапталып өледі.
Бұдан соң ар-иманды саудаға салатын сатқын уағызшылар легі іске қосылады. Жалған дін қараңғы халықты соңынан ілестіріп, жарға апарып жығады. Осылайша дін тоқырайды. Дін тоқырағанда мәдениет те қожырайды.
Бұл тоқыраудан оларды академиялық ғылымға адал болған ғұламалар ғана алып шығады. Олар киелі мәтіндерге мұқият зер сала отырып, саясаттың ықпалымен бұрмаланып, терістелген ақиқат ілімді әуелгі нүктесіне қайта әкеледі. Осылайша дін тұғырына қайта қонып мәдениет өндіре бастайды
1 Ұнайды
Қандай істің құйрығынан ұстаса да, жылдам жалығып шыға келеді. Осы сәтте ғана ол бірінші рет: «Тіршіліктің өмір бақи сарқылмайтын қызығы бар ма?» деген сұрақты өзіне қояды. Жауабын шындап іздегендер оны таппай қоймайды
1 Ұнайды
Сүйген адамына қарап: «Сізге көңілімнің төрінен орын беремін», – деп айтады.
Репрессиядан кейін бұл қайырлы іс кілт үзілді. Бірақ қа-зақтың бағына орай жүз адамның жұмысын жалғыз атқара алатын бір ғалым атылмай, аман қалады. Ол – Қаныш Сәтбаев. Ол қанша жерден қуғын көрсе де, «қазақ халқын надандыққа жібермеймін» деген амбициясынан бас тарт-паған
Әдетте адамның өміріне мән дарытып, тіршілікке құмар қылатын негізгі құндылық – әділдік феномені. Осы құбы-лысты Виктор Франкл Аушвиц концлагерінде болған кезде мынадай детальмен әдемі түсіндірген:
«Қара жұмыстан қалжыраған аш-жалаңаш тұтқындар күніге кешкі тамаққа ұзын сонар кезекке тұратын. Өмірден түңіліп, өзіне қол салуға дайын тұрған кілең міскіндер еді. Бірақ олар соның өзінде өмірге құштар қылатын бір оқи-ғамен күніге кездесетін. Ол Ф. есімді аспаз болатын. Ол сылдыр сорпаны тұтқындардың тостағына ожаумен қота-рып жатқанда көзтаныс жерлестері мен жақын туыстары да алдына келіп тостағын тосатын. Әрине, олар: «Бауырым, сорпаның сәл қоюынан құйсаң нетті? Екі түйір картоп артық салсаң нең кетеді?» дегенді көзімен ұқтыратын. Бірақ Ф. ондай қадамға бармайтын. Алдына туған бауыры келсе де, сорпаны қозғап-қозғап бәріне теңдей етіп құйып беруге тырысатын. Оның осы титтей ғана адамшылық әрекеті ая-ғынан зорға тұрған тұтқындардың тұла бойына өмірге деген құлшынысты құятын».
Ғылым дамыған Жаңа дәуірдің ықпалы ХІХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басында қазақ даласына да келіп жетеді. Енді академиялық институттарды көбейтпесе, қазақ халқының да қараңғылықта қалып кету қаупі барын көзі ашық Алаш арыстары бірден ұққан. Қазақтың тұңғыш ағарту министрі Ахмет Байтұрсынұлы 1921 жылдың 31 қаңтарында Орынборда өткен мәжілісте академиялық ғылым-ның барлық саласына бір-бір қазақ ғалымын бекітті. Олар жаппай қазақ тілінде оқулық жазуды міндетіне алды.
Әлихан Бөкейханұлы – астрономия мен география, Халел Досмұхамедұлы – анатомия мен зоология, Мағжан Жұмабаев – педагогика мен көркемсөз теориясы, Міржақып Дулатов – есеп, Әлімхан Ермеков – математика, Мәннан Тұрғанбаев – арифметика, Қаныш Сәтбаев – алгебра Биахмет Сәрсенов – геометрия, Жүсіпбек Аймауытов – пси-хология, Қошке Кемеңгерұлы – жаратылыстану, Файзолла Ғалымжанов – физика, Жұмағали Тілеулин – мектеп гигиенасы, Сәкен Сейфуллин мен Мұхтар Әуезов – әдебиет хрес-томатиясы, Хайретдин Болғанбайұлы мен Мұхамеджан Тынышпаев – тарих оқулықтарын жазды. Телжан Шонанұлы А. Богдановтың «Курс политэкономии» деген кітабын ау-дарып, қазақша экономика ғылымының негізін қалау керек болды. Ал қазақ тілінің ережелері жайлы кітап жазуды Ахмет Байтұрсынұлы өз міндетіне алды.
Сопылар арасында рационалды ақылға байланысты мы-надай қызықты тәмсіл бар. Ұлық Алла әуелде ақылды жа-ратқанда екі көзін соқыр қылыпты. Қос жанары көрмейтін АҚЫЛ сипаланып, тыпыршып, тықыршып, бір орында тұра алмапты. Мазасы қашып:
– Сен кімсің? – деп сұрай беріпті. Сонда Иесі:
– Сені жаратушы Раббыңмын! Екі көзің көр болғанымен, Мені іздеуден шаршамайтын иманды құлымның сенімді серігі сен боласың. Мені анық көрмесең де, көңілің тыныш таппай өле-өлгенше Мені іздеумен боласың, – деген екен.
– Мені неге соқыр қылдың? – дейді.
– Мен – білуші Құдаймын! Оның да хикметі бар. Екі көзің көр болғанымен, сені жетекке алатын Ар мен Иман бар.
Осы екеуінің етегінен ұстасаң, көзіңнің кемдігінен жапа шекпейсің. Сенің бойыңда жойқын күш бар. Ар мен Иман-ның жетегінде жүрмесең дүниені бүлдіресің, – депті.
Тал-қылаудың басты критерийі Декарттың логикасы болатын. Осыған орай ғалымдар XVII ғасырды математика ғасыры деп атады.