Мейірімді дәрігер алдына келген ауру жандарға жаны ашып, көмек көрсетпек ниетпен тегін емдесе, ауру адамдар: «Бұл дәрігер бізді емдеуге зәру» дей ала ма?! Немесе, мейірімді дәрігер сол ауру адамның ауруларына шипа болар әртүрлі дәрілерді «іш» деп бұйырса, әлгі ауру жан: «Бұл дәрігер маған бұл дәрілерді ішкізуге зәру-ау, шамасы» демесі анық.
«Сол сумен сендерге жайқалған құрма және жүзім бау-бақшаларын өсірдік. Онда сендер үшін (құрма мен жүзімнен басқа да) көптеген жемістер бар, сендер сол жемістерді (пайдаларыңа жаратасыңдар әрі) жеп, қорек қыласыңдар».
(Муминун сүресі, 19).
Бұларды менің жасауым мүмкін емес. Сендер маған жақсылап қарап, жемісімнен пайдаланыңдар. Бірақ рақметті, шүкіршілікті маған емес, шынайы Иесіне ғана айтыңдар. Бұл жемістерді мен жасай алмаймын, бұлар – Алланың мені себепкер қылып, сендерге тарту еткен сыйлықтары. Сендерге мұндай жомарт мәміле қылған Алланы ешқашан ұмытпаңдар, – деп жатқандай.
Алла Тағала Өзінің шексіз қазынасындағы нығметтерді сол арқылы бізге береді. Адамдардың бір бөлігі, бірінші кедей адам сияқты, бұл сыйлықтардың түпкі иесін танып, оған шүкіршілік етеді.
Бір бөлігі болса: «Мен сұлтан-пұлтан көрген жоқпын, мен бұл ағашты, сиырды көріп тұрмын. Бұл жемістерді ағаш жасап жатыр, ал сүтті сиырлар өзі істеп шығаруда» – деп, «елшілерді» ғана көре алады. Бұл нығметтердің шынайы иесі болған Алланы танымайды және сенбейді.
Бұл әлемнің иесі, жаратушысы Алла Тағала, бізге сансыз нығметтерді түрлі себептер арқылы сыйлап жатыр. Бұл себептердің бірі болған ағаштар, әлгі хикаядағы елшінің «сен сұлтанға шүкір ет, бұл сыйлықтарды мен берген жоқпын, сұлтан саған сыйлауымды бұйырды» дегеніндей,
Бізге бұтақтарынан жемістерін сыйлаған бақтар, дәл осы елші сияқты.
Елші әдеттегідей, бұл сыйлықтар сұлтандікі екенін, рақметін оған айтуы керек екенін білдіреді. Бірақ бұл кедей адам алдыңғы адамдай жауап бермеді, керісінше :
– Сен қай сұлтанды айтып тұрсың? Мен есігімді ашқанда сені көрдім. Егер сен айтқан сұлтан бар болғанда, өзі сыйлықтарды алып келер еді. Мен бұл бағалы сыйлықтарды сенің қолыңнан алдым. Сенен басқасын танымаймын, басқа біреуге рақметімді де айтпаймын. Мен көзім көріп тұрғанға ғана сенемін. Бұл жерде сұлтан-пұлтан деген нәрсе жоқ! – деп айтады.
Елші бұрынғыдай бағалы сыйлықтарды көтеріп, келесі кедей адамға барады. Оған да әлгі адамға бергендей, сұлтанның сыйлықтарын сыйлайды. Бұл адам да елшінің аяғына жығылып, қолын сүйіп, ризашылығын білдіреді.
Сол адамға рақметіңді айт. Оған жақсы тілектеріңді білдір. Сұлтанға ғана разы болып, құрмет-сыйыңды білдір. Ол ғана осындай мол сыйлықтарды бере алады.
Бұл сөздерді естіген кедей адам есін жиып, бойын түзеп тұрып былай дейді:
Азамат! Елші деген осындай болады. Мен қуанғанымнан не істегенімді өзім де білмей қалыппын. Есіме салғаның жақсы болды. Бұл сыйлықтарға жақсылап қарасам, сенікі емес екенін бірден білер едім. Сен сияқты елшілердің мұндай қазынасы болмайтыны анық. Бұлар патшаның қазынасынан екені белгілі. Әрине саған деген құрметім бөлек. Бірақ негізгі рақметті патшаға айтқаным жөн болар! Бұдан кейін оның қазыналары, жомарттығы туралы ғана сөз етемін. Күндіз-түні оның атын мадақтап тұрамын. Енді мұқтаждығымды одан ғана сұраймын. Есігіме келген қандай жақсылық болса, патшадан деп білемін. Өйткені бұл мемлекет, таулар, аспан және жердің ортасындағылардың бәрі онікі!
Елші таң қалып:
– Сен не істеп жатырсың?! Мен бар болғаны бір елшімін. Сен рақмет айтатын адам – сұлтан.