Ізгілікке бастайтын жолдардың көптігі жайында
وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللّٰهَ بِهِ عَلِيمٌ
«(Кімге) қандай жақсылық жасаған болсаңдар, Алла тағала оны шүбәсіз біледі» («Бақара» сүресі, 215-аят).
وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ يَعْلَمْهُ اللّٰهُ
«Жақсылық атаулының қайсыбірін істесеңдер де, Алла тағала сол жайлы міндетті түрде біледі» («Бақара» сүресі, 197-аят).
فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ
«Кімде-кім мысқалдай (тозаңның салмағындай) жақсылық жасаса, соның қарымын алады» («Зілзала» сүресі, 7-аят).
مَنْ عَمِلَ صَالِحًا فَلِنَفْسِهِ
«Кімде-кім жақсылық жасаса, өзіне (яғни пайдасын өзі көреді)» («Жәсия» сүресі, 15-аят).
- 73 -
عَنْ أَبِي ذَرٍّ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قُلْتُ يَا رَسُولَ اللّٰهِ أَيُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ؟ قَالَ: «اَلْإِيمَانُ بِاللّٰهِ وَالْجِهَادُ فِي سَبِيلِهِ» قُلْتُ: أَيُّ الرِّقَابِ أَفْضَلُ؟ قَالَ: «أَنْفَسُهَا عِنْدَ أَهْلِهَا وَأَكْثَرُهَا ثَمَنًا». قُلْتُ: فَإِنْ لَمْ أَفْعَلْ؟ قَالَ: «تُعِينُ صَانِعًا أَوْ تَصْنَعُ لِأَخْرَقَ» قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللّٰهِ أَرَأَيْتَ إِنْ ضَعُفْتُ عَنْ بَعْضِ الْعَمَلِ؟ قَالَ: «تَكُفُّ شَرَّكَ عَنِ النَّاسِ فَإِنَّهَا صَدَقَةٌ مِنْكَ عَلٰى نَفْسِكَ»
Әбу Зәрр (р.а.):
«Пайғамбарымыздан (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм): «Уа, Алланың елшісі! Ең абзал іс қандай?» – деп сұрағанымда, «Аллаға иман келтіру және дін жолында күресу», – деп жауап берді. Мен тағы: «Қандай құлды азат етудің сауабы көп?» – дедім. Ол: «Қожайыны жоғары бағалайтын әрі құны қымбат құлды», – деді. Мен: «Оған шамам келмесе қайтемін?» – дедім. Расулалла (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм): «Еңбек еткен біреуге көмектесерсің, я болмаса, қолынан іс келмейтін біреуге қолұшын берерсің», – деді. Мен: «Уа, Алланың елшісі! Бұлардың ешбірін де істей алмасам қайтемін?» – дедім. Сонда Расулалла (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм): «Ендеше, ешкімге зияның тимесін. Расында, бұл-дағы өзің үшін берген садақа болады», – деп жауап қатты», – деген (Бұхари, итқ 2; Мүслим, иман 136).
- 74 -
عَنْ أَبِي ذَرٍّ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «عُرِضَتْ عَلَيَّ أَعْمَالُ أُمَّتيِ حَسَنُهَا وَسَيِّئُهَا فَوَجَدْتُ فِي مَحَاسِنِ أَعْمَالِهَا الْأَذٰى يُمَاطُ عَنِ الطَّرِيقِ، وَوَجَدْتُ فِي مَسَاوِئِ أَعْمَالِهَا اَلنُّخَاعَةَ تَكُونُ فِي الْمَسْجِدِ لَا تُدْفَنُ»
Әбу Зәррден (р.а.) жеткен хадисте:
«Пайғамбарымыз (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм): «Маған үмбетімнің жақсы-жаман бүкіл істері көрсетілді. Олардың игі істерінің ішінен жолдағы кедергілерді алып тастауды, ал жаман істерінің ішінен мешіт ішінде қақырып, оны көмбеуді (тазаламауды) көрдім», – деп айтты» – делінген (Мүслим, мәсәжид 57).
- 75 -
عَنْ أَبِي ذَرٍّ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: أَنَّ نَاسًا قَالُوا: يَا رَسُولَ اللّٰهِ ذَهَبَ أَهْلُ الدُّثُورِ بِالْأُجُورِ يُصَلُّونَ كَمَا نُصَلِّي وَيَصُومُونَ كَمَا نَصُومُ ويَتَصَدَّقُونَ بِفُضُولِ أَمْوَالِهِمْ، قَالَ: «أَوَ لَيْسَ قَدْ جَعَلَ لَكُمْ مَا تَصَدَّقُونَ بِهِ: إِنَّ بِكُلِّ تَسْبِيحَةٍ صَدَقَةً وَكُلِّ تَكْبِيرَةٍ صَدَقَةً وَكُلِّ تَحْمِيدَةٍ صَدَقَةً وَكُلِّ تَهْلِيلَةٍ صَدَقَةً وَأَمْرٌ بِالْمَعْرُوفِ صَدَقَةٌ وَنَهْيٌ عَنِ الْمُنْكَرِ صَدَقَةٌ وَفِي بُضْعِ أَحَدِكُمْ صَدَقَةٌ » قَالوُا: يَا رَسُولَ اللّٰهِ أَيَأْتيِ أَحَدُنَا شَهْوَتَهُ وَيَكُونُ لَهُ فِيهَا أَجْرٌ؟ قَالَ: «أَرَأَيْتُمْ لَوْ وَضَعَهَا فِي حَرَامٍ أَكَانَ عَلَيْهِ وِزْرٌ؟ فَكَذٰلِكَ إِذَا وَضَعَهَا فِي الْحَلَالِ كَانَ لَهُ أَجْرٌ»
Әбу Зәрр (р.а.): «Кейбіреулер: «Уа, Алланың елшісі! Байлар бар сауапты алып жатыр. Қарап тұрсақ, олар да біз секілді намаз оқиды, ораза ұстайды, онымен қоса өздерінен артылған дүниелерін садақа етіп береді», – деп айтты. Сонда Расулалла (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм): «Хақ тағала сендердің де садақа берулеріңе мүмкіндік жасамады деп ойлайсыңдар ма? Әрбір тәсбих («субханаллаһ» деп айту) – садақа, әрбір тәкбір («Аллаһу әкбар» деп айту) – садақа, әрбір тахмид («әлхамду лилләһ» деп айту) – садақа, әрбір таһлил («лә иләһә иллаллаһ» деп айту), ол да садақа. Жақсылыққа бұйыру – садақа, жамандықтан тыю да садақа. Тіпті әрбіреулеріңнің өз әйелімен жақындасуы да садақа болады», – деді. Сонда олар (таңырқап): «Уа, Алланың елшісі! Құмарын қандырғанға да сауап жазыла ма?» – деп сұрады. Расулалла (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм) оларға: «Егер құмарлық сезімін харам жолмен қанағаттандырса, күнә арқалаған болмас па еді? Сондықтан ол құмарын адал әрі заңды жолмен қанағаттандырғаны үшін әлбетте сауап алады», – деп жауап берді», – деген. (Мүслим, зәкәт 53/мәсәжид 142).
- 76 -
عَنْ أَبِي ذَرٍّ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ لِيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تَحْقِرَنَّ مِنَ الْمَعْرُوفِ شَيْئًا وَلَوْ أَنْ تَلْقٰى أَخَاكَ بِوَجْهٍ طَلِيقٍ»
Әбу Зәрр (р.а.):
«Пайғамбарымыз (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм) маған: «Мұсылман бауырыңды жарқын жүзбен қарсы алу да болса, ешбір жақсылықты (сауапты) азырқанба», – деп айтты», – деген (Мүслим, бирр 144).
- 77 -
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَا نِسَاءَ الْمُسْلِمَاتِ لَا تَحْقِرَنَّ جَارَةٌ لِجَارَتِهَا وَلَوْ فِرْسَنَ شَاةٍ»
Әбу Һурайрадан (р.а.) жеткен хадисте:
«Пайғамбарымыз (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм): «Уа, мұсылман әйелдер! Көрші әйел құдайы көршісіне қойдың қу сирағын берсе де, жақсылық жасаудың ешбір түрін қомсынбасын», – деп айтты» – делінген (Бұхари, һибә 1/әдәб 30; Мүслим, зәкәт 90).
- 78 -
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «اَلْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسَبْعُونَ أَوْ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً: فَأَفْضَلُهَا قَوْلُ لَا إِلٰهَ إِلَّا اللّٰهُ، وَأَدْنَاهَا إِمَاطَةُ الْأَذٰى عَنِ الطَّرِيقِ، وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنَ الْإِيمَانِ»
Әбу Һурайрадан (р.а.) жеткен хадисте:
«Пайғамбарымыз (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм): Иман жетпістен немесе алпыстан астам тармақтан (дәрежеден) тұрады. Ең абзалы – «лә иләһә иллаллаһу» (Алладан басқа тәңір жоқ) деп айту. Ең төменгі дәрежесі — жол үстіндегі (адамдарға) кедергі келтіретін нәрселерді алып тас-тау. Ар-ұят та иманның бір тармағы», – деп айтты» – делінген (Бұхари, иман 3; Мүслим, иман 58).
- 79 -
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللّٰهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «بَيْنَمَا رَجُلٌ يَمْشِي بِطَرِيقٍ اشْتَدَّ عَلَيْهِ الْعَطَشُ، فَوَجَدَ بِئْرًا فَنَزَلَ فِيهَا فَشَرِبَ، ثُمَّ خَرَجَ فَإِذَا كَلْبٌ يَلْهَثُ يَأْكُلُ الثَّرٰى مِنَ الْعَطَشِ، فَقَالَ الرَّجُلُ: لَقَدْ بَلَغَ هٰذَا الْكَلْبَ مِنَ الْعَطَشِ مِثْلُ الَّذِي كَانَ قَدْ بَلَغَ مِنِّي، فَنَزَلَ الْبِئْرَ فَمَلَأَ خُفَّهُ مَاءً ثُمَّ أَمْسَكَهُ بِفِيهِ حَتّٰى رَقِيَ فَسَقَى الْكَلْبَ، فَشَكَرَ اللّٰهُ لَهُ فَغَفَرَ لَهُ. قَالُوا: يَا رَسُولَ اللّٰهِ إِنَّ لَنَا فِي الْبَهَائِمِ أَجْرًا؟ فَقَالَ: «فِي كُلِّ كَبِدٍ رَطْبَةٍ أَجْرٌ»
Әбу Һурайрадан (р.а.) жеткен хадисте:
«Алла елшісі (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм): «Бірде аңқасы кеуіп сусаған жолаушы жол үстінде бір құдыққа тап болады. Құдыққа түсіп, шөлін қандырып шықса, бір ит шөліркегені соншалық — тілі салақтап, суға жете алмай (дымқыл тартқан) жерді жалап тұр екен. Сонда ол ішінен: «Мына байғұс ит те мен секілді қатты шөлдеген екен ғой», — деп, құдыққа қайта түседі. Қолында ыдысы болмаған соң, аяқ-киіміне су толтырып алып, аузына тістеген күйі құдықтан шығып, әлгі итке су береді. Алла тағала оның бұл ісіне дән риза болып, алғыс ретінде оның күнәларын түгелдей кешірді», – деді. Сонда сахабалар: «Уа, Алланың елшісі! Жан-жануарларға жақсылық жасау арқылы да сауап аламыз ба?» – деп сұрады. Пайғамбарымыз (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм): «Әрине, әрбір тіршілік иесіне жасалған жақсылық сауап ретінде жазылады», – деп айтты» – делінген (Бұхари, мусақат 9; Мүслим, сәләм 153).
- 80 -
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَقَدْ رَأَيْتُ رَجُلاً يَتَقَلَّبُ فِي الْجَنَّةِ فِي شَجَرَةٍ قَطَعَهَا مِنْ ظَهْرِ الطَّرِيقِ كَانَتْ تُؤْذِي الْمُسْلِمِينَ»
Әбу Һурайра (р.а.) жеткізген хадисте:
«Пайғамбарымыз (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм): «Бір кісінің мұсылмандарға кедергі жасап, жолдың қақ ортасында өсіп тұрған бір талды кесіп тастағаны үшін жұмақтың сансыз нығметтеріне бөленіп, шалқып жүргенін көрдім», – деп айтты», – делінген. (Мүслим, бирр 29).
- 81 -
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللّٰهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «أَلَا أَدُلُّكُمْ عَلٰى مَا يَمْحُو اللّٰهُ بِهِ الْخَطَايَا وَيَرْفَعُ بِهِ الدَّرَجَاتِ؟ قَالُوا: بَلٰى يَا رَسُولَ اللّٰهِ، قَالَ: إِسْبَاغُ الْوُضُوءِ عَلَى الْمَكَارِهِ وَكَثْرَةُ الْخُطَا إِلَى الْمَسَاجِدِ وَانْتِظَارُ الصَّلَاةِ بَعْدَ الصَّلَاةِ، فَذٰلِكُمُ الرِّبَاطُ»
Әбу Һурайра (р.а.) жеткізген хадисте:
«Бірде Алла елшісі (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм) сахабаларына: «Алла тағаланың күнәларыңды кешіріп, дәрежелеріңді өсіруіне себепші болатын істі айтайын ба?» – деді. Сахабалары: «Әрине, уа, Алланың елшісі, айтыңыз», – десті. Сонда Пайғамбарымыз (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм): «Дәрет алу, қиынға соққан кезде де дәретті толық алу. Мешіттерге апаратын жолды тоздыру және бір намаздан кейін келесі намаздың уақытын асыға күту. Міне, (шекара күзеткен қырағы сарбаз сынды күнәға бастайтын нәпсіге қарсы) әрдайым бекіністе (яғни, сергек) болып Аллаһпен байланысты үзбеу деген осы», – деп айтты» – делінген (Мүслим, таһарат 41).
- 82 -
عَنْ جَابِرٍ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللّٰهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «فَلَا يَغْرِسُ الْمُسْلِمُ غَرْسًا فَيَأْكُلَ مِنْهُ إِنْسَانٌ وَلَا دَابَّةٌ وَلَا طَيْرٌ إِلَّا كَانَ لَهُ صَدَقَةً إِلٰى يَوْمِ الْقِيَامَةِ »
Жәбирден (р.а.) жеткен хадисте:
«Алла елшісі (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм): «Мұсылман адамның отырғызған жеміс ағашынан адамдар, жан-жануарлар немесе құстар жейтін болса, әлгі мұсылманға (отырғызған ағашы қурап қалғанша) қиямет-қайымға дейін садақа есебінде сауап жазылатын болады», – деп айтты» – делінген (Мүслим, мусақат 10).
- 83 -
عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «اِتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ»
Ади ибн Хатимнен (р.а.) жеткен хадисте:
«Пайғамбарымыз (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм): «Жарты құрмамен болса да, (садақа беру арқылы) тозақ отынан сақтаныңдар», – деп айтты» – делінген (Бұхари, зәкәт 10; Мүслим, зәкәт 67-70).
- 84 -
عَنْ أَبِي مُوسٰى رَضِىَ اللَّهُ عَنْهُ عَنِ النّبِىِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «عَلٰى كُلِّ مُسْلِمٍ صَدَقَةٌ» قَالَ: أَرَأَيْتَ إِنْ لَمْ يَجِدْ؟ قَالَ: «يَعْمَلُ بِيَدَيْهِ فَيَنْفَعُ نَفْسَه وَيَتَصَدَّقُ»: قَالَ: أَرَأَيْتَ إِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ؟ قَالَ: «يُعِينُ ذَا الْحَاجَةِ الْمَلْهُوفَ» قَالَ: أَرأَيْتَ إِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ قَالَ: «يَأْمُرُ بِالْمَعْرُوفِ أَوِ الْخَيْرِ» قَالَ: أَرَأَيْتَ إِنْ لَمْ يَفْعَلْ؟ قَالَ: «يُمْسِكُ عَنِ الشَّرِّ فَإِنَّهَا صَدَقَةٌ»
Әбу Мұса әл-Әшғариден (р.а.) жеткен хадисте:
«Бірде Пайғамбарымыз (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм): «Садақа беру – әрбір мұсылманның міндеті», – дегенде, Әбу Мұса: «Егер садақа беретін жағдайы болмаса ше?» – деп сұрады. Пайғамбарымыз (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм): «Өз қолымен еңбек етіп, бір жағынан, өзіне пайда келтіріп, екінші жағынан садақасын береді», – деп жауап берді. Әбу Мұса: «Ал егер оған да мүмкіндігі болмаса ше?» – деп сұрады. Пайғамбарымыз (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм): «Таршылық көрген мұқтажға қолұшын соз-сын», – деді. Әбу Мұса үшінші рет: «Бұл да қолынан келмесе не істейді?» – деп сұрады. Алла елшісі (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм): «Онда адамдарды жақсылыққа (немесе қайырлы іс жасауға) шақырсын», – деді. Әбу Мұса тағы да: «Егер бұл да қолынан келмесе ше?» – деді. Сонда Пайғамбарымыз (саллаллаһу аләйһи уә сәлләм): «Ендеше, жамандық атаулыдан бойын аулақ ұстасын, өйткені ол да садақа», – деп жауап берді» – делінген (Бұхари, зәкәт 30; Мүслим, зәкәт 55).
Кіру не тіркелу пікір қалдыру үшін