Исламдағы көркем мінездің ең озық үлгісін көрсеткен пайғамбарымыз Мұхаммед (с.а.с.) өмірі бойы адами қасиеттерді қастерледі, кісілердің бір-біріне жәрдемдесуі мен бауырластық секілді ізгі амалды насихаттап өтті. Науқасты зиярат ету – адамгершілікті іс. Өйткені науқас адам өзіне достары жиі зиярат етіп отырса, жалғыздықтан құсаланбайды. Өлім алдында өзіне жақындары мен достары келіп, оған Алладан дұға етіп отырса, оның жан азабы бәсеңдейді. Науқастанған кісі яһуди болса да зиярат еткен дұрыс.
Әнәс ибн Мәлік (р.а.) риуаят етеді: «Өзіне қызмет етуші бір құлы бар еді. Бір күні сол кісі науқастанып қалды. Расулалла (с.а.с.) оны зиярат етуге келді. Қасына отырып:
– Мұсылман бол! – деді. Науқас кісі қасында отырған әкесіне қарады. Әкесі:
– Әбул Қасымға мойынсұн! – деді. Сөйтіп науқас кісі мұсылман болды. Расулалла (с.а.с.) сыртқа шыққан соң
Расулалла (с.а.с.) мұсылманды да, мұсылман еместерді де үнемі зиярат ететін295. Науқасты зиярат етіп отыру – әрбір мұсылманның міндеті. Өйткені Расулалла (с.а.с.) мұсылмандарға бір дененің түрлі мүшелері секілді бір-бірімен тығыз байланысты деп қарап: «Сүйіспеншілікте, қайырымдылық пен жақсылықта мұсылмандарды бір дене деп есептеңдер. Дене мүшесінің бірі ауырса, қалған дене мүшелері де сыздап сала береді емес пе?!»296 – деген.
Расулалла (с.а.с.) бір мұсылманның екінші бір мұсылманда болатын бес ақысы жайлы былай дейді: «Онымен кездескенде сәлемдес; сені қонаққа шақырса, бар; сенен ақыл-кеңес сұраса, барынша көмек бер; түшкіріп «әлхамду лиллаһ» десе, «ярхамукаллаһ» деп айт; науқастанып қалғанда зиярат ет; қайтыс болғанда жаназасына қатыс»297.
Ахлақ тұрғысынан адамның міндеттемелері негізінен мынадай бөлімдерге бөлініп қарастылады:
1. Адамның жеке өзіне қатысты міндеттері;
2. Отбасына қатысты міндеттері;
3. Қоғам алдындағы міндеттері;
Алла көріп тұр» деген сенімге қол жеткізудің жолдары
1. Ең бірінші надандық, ғапылдық, тәкаппарлық, бұзақылық, пасықтық пен күнәға батудан құтылып, мағрифат, тәфәккур, парасаттылық, мойынсұнушылықтың жолына түсу. Яғни ақылы зерек, ойы ұшқыр болу, әр жаратылыста Алланың ұлылығын көре білу. Кіші болса да ашық және жария түрде күнә атаулыға жоламау.
2. Иман шарттарын қалтқысыз орындау, парыздарды орындап, харамнан тыйылу.
3. Жаратушының бақылап тұрғанына сенетін пенделер өздерімен ойы мен сөзі бір жерден шығатын жандармен жиі бас қосу. Себебі бүгінгі шақта жалғыз жүріп иманды күшейту қиын. Иманды жолдас таңдау өте маңызды.
4. Имандылықты ғылым, біліммен ұштастырып жазған кітаптарға ынтық болу. Уағыз-насихаттарға жиі қатысу. Сөйтіп жүректегі иманды жаңартып, біліммен қуаттау.
«Алла көріп тұр» деген сенімнен мақұрым пенделердің қасіреті
Мұндай жағдайға душар ететін факторлар мыналар
2. Кімнің жүрегінде «Алла көріп тұр» деген сезім жоғары болса, оның тәуекелі мен қанағаты, шүкірі мен мадағы, ерік-жігері, ризалығы, мойынсұнушылығы соғұрлым жоғары болады және айналасындағы әрбір құбылысқа ғибратпен қарап, олардан өзіне пайдалы мән-мағына сүзеді. Ал сезім мен қасиеттен жұрдай адамнан бұларды кездестіру екіталай
Үлкендерге құрмет көрсету мәселесі Расулалланың түсіне де енген. Ибн Омардың (р.а.) риуаятында Расулалла (с.а.с.) былай деген: «Бүгін түнде түс көрдім. Түсімде тістерімді мисуакпен ысқылап жатыр екенмін. Бір кезде қасыма екі кісі келді. Біреуінің жасы екіншісінен үлкендеу екен. Сосын мисуакты жасы кішісіне ұзаттым. Бірақ сол кезде маған «Мисуакты үлкен кісіге бер» деген сөз естілді. Сосын мисуакты қайтадан жасы үлкен кісіге ұсындым»206.
«Уа, Алла тағалам! Жаратылысымды сұлу еткеніңдей, мінезімді де көркем ете көр!»
«Уа, Жаббар ием! Мені Өзің ұнататын сөзге, амалға, іске, ниетке, һидаятқа ынтық ете көр. Күмәнсіз, Сенің күш-қуатың барлық нәрсеге толық жетеді».
«Уа, Алла Тағалам! Маған ізгілік істеуді, жамандықтан бас тартуды, кедей-кепшіктерге қарасуды әрі мені кешіріп, рақымыңды жаудыруыңды сұраймын».
«Уа, Жаратушы Алла! Ахлақтың, амалдың, қалау мен құмартудың кез келген жамандығынан (кесірінен) Өзіңе сиынамын».
«Уа, жүректерді қалыптан қалыпқа (бір күйден екінші бір күйге) енгізуші Алла! Жүрегімді дінде бекем ете көр!»
«Уа, Жаратқан Алла! Сенен деннің саулығын, кешіруіңді және тәрбиемді сұлу етуіңді сұраймын».
Мені жаман амал-әрекет пен жаман мінез-құлықтан сақта. Өйткені нашар іс пен нашар мінез-құлықтан арылтатын тек Өзіңсің!
Намазым, ғибадатым және өмірім мен өлімім бүкіл әлемнің иесі Алла Тағала үшін. Маған солай әмір етілген. Мен бұл әмірге мойынсұнушылардың алғашқысымын. Уа, Алла Тағалам, мені амал мен мінез-құлықтың ең жақсысына бағыттағайсың. Мені бұған бағыттайтын сенен басқа ешкім жоқ.