Бұдан кейін он жыл етті. Шөпті аяқтап, егіннің піскен кезі еді.
Таласа біткен жыныстай қайың мен қарағайлы ағаштың алаңқасында, қыстаудан шақырым жарымдай жерде, ортасында жалтыраған суы бар томардың жағасында, қоңырлау бес қанат үй тігулі тұр. Бала жасырынатын сыбызғы қурай мен capы бас жоңышқаны сызып, арқасы ғана көрініп, үйден шақырым жарымдай жерде, ірілі-уақты он шақты сиыр жайылып жүр.
Үш құлын байлаған желінің басында жеті-сегіз жылқы үйездеп тұр.
Майыса біткен шие мен бүлдіргенді араласаң, тізеден төменгі жерің қанға малғандай болады. Томарды жағалап, иығына орағын салған орта бойлы бір кісі үйге қарай келе жатыр. Үйдің жанында беттері қызарып, шекелері торсықтай-торсықтай екі-үш бала ойнап жүр.
Осындай көңілді жайда тігулі тұрған үй кімдікі? Мынау сүйкімді, үріп ауызға салғандай балалар кімдікі?..
Малдары қалай ажарлы семіз еді!..
Бұл тігулі тұрған – Қожаштың отауы. Иығына орақ салып, келе жатқан да сол, үріп ауызға салғандай балалар да Қожаштікі. Ғайшасы үйде шай қойып жатыр. Үйді айнала жатқан мал – өздерінің табан ақы, маңдай терімен тапқан малы. Жарайды, жігіт! Қайырлы болсын тұрмысың!
Апасы апарып салған соң бір жеті қонып еліне қайтты. Апасы кеткен соң өзін айнала жаудың ішінде қалғандай көріп, жатса-тұрса Қожашты ойлап, ешбір хабар болмаған соң, күннің көбін жатумен өткізіп жүрді.
Ғайшаның бұл ісіне Тұрлығұл разы емес, өзіне көңілі толмай жүргенін әбден білді. Тұрлығұл бұрын: «Кедейдің қызы ғой, мына дәулетті көрген соң, менің шалдығым есінен шығып, елігіп кетер, бірте-бірте үйренген соң аяғымды сыйлап, мәсімді тартып, күтетін болар», – деп ойлаушы еді. Жоқ, ол ойдан шықпады.
– Жарайды, олай ұнатып, баталарыңызды бергесін, бұл балаға мінетін мықты ат керек, қасына еретін қарулы жігіт керек, Жүсіп үйінің жайы өздеріңізге белгілі ғой, – деді.
«Жазғы аттың майын жаудан аяма» деген мақал бар еді, бұл жау емес, кек әперетін баламыз ғой, мен өзім Сары ала атымды берем, – деп Алшаң көсемсіді.
бергесін, бұл балаға мінетін мықты ат керек, қасына еретін қарулы жігіт керек, Жүсіп үйінің жайы өздеріңізге белгілі ғой, – деді.
«Жазғы аттың майын жаудан аяма» деген мақал бар еді, бұл жау емес, кек әперетін баламыз ғой, мен өзім Сары ала атымды берем, – деп Алшаң көсемсіді.
Кәдімгі қазақтың көші: балалары тайға мініп, шалдары көш бастап, қыз-бозбала бірінен бірі «Жол азық», «көш азық» дейтін ырым сұрап, ақақауласып келе жатты. Бозбалалар балаларды жарастырып, тұра қалып күрестіріп, жығылғандарын мазақтап, көш жөнекей ермек етеді.
Құлыкөлге келіп, Амантай аулы жылдағы орнына қонды. Ертеңіне жанталасып бие байлауға даярлана бастады.
Тіріні көңілдендіріп, ағаш-шөпке ажар беріп тұрған аспандағы күннің көзі де бесікте жатып, ыржыңдап күлген баладай көңілді. Жер-дүние жап-жасыл, әртүрлі мәнері бар кілем жапқан сықылды: қызыл қызғалдақ, көк, жасыл, сары гүл жапырақтар шығып желкілдеп тұр.
Қыс жеңіл болып, қар ерте кетіп, бір малы екі болып: сиыр бұзаулап, бие құлындай бастағанына шаруа да көңілді. Күн жылынып кеңігеніне мақұлықтар да көңілді; мекеніне келіп, жайланғанына құстар да көңілді. Ауылдан шақырымдай жердегі көлде қаз қаңқылдап, шағала шаңқылдап, үйрек бырылдап жатыр. Аққудың сұңқылдаған даусы естіледі. Есіл бойында бұталарды паналап сайраған сандуғаштың даусы қайғылы көңілді жұбатқандай, ертемен шырылдаған бозторғайдың даусы, ұйқылы-ояу, киіз үйде жатқан шаруаны тербетіп оятқандай, жаздың болғанына балалар да көңілді ауылдан он шақты, не одан да артық болып шығып, бір шыбықты ат, бір шыбықты қамшы қып ойнап, бірін-бірі божылап жегіп, қара жерге аунап, әбден шаршап, ауылға біржолата күн батқасын келеді
– Апа, осы атам жеңілейіп кетіпті-ау? – деді.
– Тәңір алғырдың сені сатып алған малын көтере алмай жүргені ғой, біздің не ойлап жүргенімізді қайдан білсін!
– Апа, осы атам мені жақсы көрем деуші еді, онысы бекер екен-ау?
– Сені жақсы кергенмен де, бай мен малды сенен де артығырақ көргені ғой...
– Апа, осы адам өз баласын кемшілік, қоршылыққа қалай қияды екен?
– Рас, қалқам, қазақтың қызды «жат жұрттыққа жаратылған бала» дейтіні бар ғой. Кім болса, соған, тек мал берсе бере салады, сондықтан ғой қыз байғұстың: «Бар ма екен ата-анадан бауыры қатты, баласын әлпештеген малға сатты...» деп өлең айтып жылайтыны.
Біркенің Смайыл дейтін бір шалы тойға аяғынан кездескен. «Маған шапан бермей, Томанға кигіздіңдер, мені ырымнан құр тастағандарың кешегі штаттан қалмай жүрген кикілжің ғой» деп
Жүністің қара кері мен бір торы ат бөтен аттардан оңашада, алдында қатар келе жатыр. Торы ат – Байғазының баласы, Шалқанның белгілі жүйрік торысы
- Басты
- ⭐️Классика
- Спандияр Көбеев
- Қалың мал
- 📖Дәйексөздер