гиперрефлексия». Яғни назарының бәрі өзіне бағытталған. Өзіне болғанда да қайғы-қасіретіне байланып қалған.
1 Ұнайды
Еркін ойлануды үйренген адам жалған философияның не шатақ діннің қауіпті уағызына маталмайды.
1 Ұнайды
Енді сұрақ! Тәрбие деген ұғымды қалай түсінеміз? Ата-ананың көпшілігі мұны: сынау, мінеу, ұрсу, жақсы амалы үшін марапаттап, жаман тірлігі үшін жазалау деп біледі. Қазіргі кезде «баланы тек мақтай беру керек» деген жаңаша техника пайда болды
1 Ұнайды
Баланы осы екеуіне ұрындырмай өсіру – өткір алмастың қырымен жүріп өткендей шеберлікті қажет ететін шаруа. Оң жаққа ауып кетсең де, сол жаққа ауып кетсең де астыңда терең құз жатыр. Аман алып өтудің жалғыз жолы – балаға деген құрмет.
Тұңғышым – ұл бала. Қазір жасы жиырма беске таяды. Қолында дипломы бар, жоғары оқу орнын бітірді. Алматыда үш бөлмелі пәтері бар. Көлігін былтыр салоннан алып мінді. Шымкент жақтың қызын айттырып алып бердім. Бір ұлы бар. Былай жап-жақсы, оқыған, сауатты азамат. Бірақ сол балам қазір жалқау боп алды, жұмыс істегісі келмейді. Қырық сылтау айтып, үйінде жатып алады. Кейде маған соның өмірі тоқтап қалған сияқты көрінеді. Сол ұлыма көмектесе аласыңдар ма? Бірдеңе қылып жігерлендіріп, тіршілігін қайта қолына алдыра аласыңдар ма?» – деді.
Қарсы сұрақ қоюға тура келді.
— Балаңыз мектепте оқып жүргенде: «Балам, бастысы оқуыңды бітіріп ал! Мына заман – қағаздың заманы. Дипломың болса, жерде қалмайсың. Жұмыс істеп, Алматыда үйің, жұмысың, машинаң, жақсы келіншегің болса, одан артық не керек?» – деп ақыл айттыңыз ба? – дедік.
— Әрине, айттым. Ана болған соң балаңа жаның ашып солай дейсің ғой енді. Барлық ана сөйтеді.
— Онда болды ғой. Осымен бітті.
— Не бітті?
— Ұлыңызға бұл өмірде бағындыратын межесін белгілеп берген екенсіз. Оқуын бітірді. Дипломын алды. Үйді шештіңіздер. Көлік мінді. Үйленді. Сіз қалаған белесті жиырма төрт жасында толық бағындырыпты. Одан артық не тіршілік, қандай ерлік сұрап отырсыз? – дедік. Апайымыз сол кезде барып әңгіменің төркінін түсінді.
— Өл-ә-ә, рас-ау! Қарап тұрсам, шынымен солай, ә?! Осыны қалай ойламағам?
— Солай. Сіз жүктеген миссиясын толық атқарды. Ұлыңыздан енді не талап етіп отырсыз? Ол не үшін жанталасуы керек? Өзіңіз алдына мақсат жүктеп, міндет қойып берген екенсіз. Балаңыз соны мерзімінен бұрын орындап шығыпты. Керісінше ондай баладан айналып кетпейсіз бе?
Бүгінгі жастар біз сияқты емес. Мүлде бөлек, бұлар индиго», «Туғанынан компьютерге жақын, шеттерінен ITшник», «Бүгінгі жастар бос әңгімені ұнатпайды», «Бүгінгі жастарды тәрбиелеу мүмкін емес» деген сияқты мың түрлі уәж келтірді. Бірақ оның барлығы сылтау. Мәселе заманда да емес, технологияда да емес, ата-ананың аузындағы әңгіменің сапасында болып тұр.
Енді релакске, яғни тынығуға қатысты бір мысал келтірейік. Көктемде диқан жерін жыртып, уақытылы егін егіп болды делік. Бұл бір біткен іс болды деп эйфорияға бөленеді. Көңілі орнына түсіп, біразға дейін шаттанып жүреді. Сол уақыт аралығында зерігіп неврозға түспейді. Күзде егінді орып алуға тағы тер төгеді. Жауын-шашынға түсіп қалмай, аман-есен орып алса, тағы да шат-шадыман болады. Қамбаны астыққа толтырдым деп сабан той береді. Міне, сауықсайранның өткен шағы болуы тиіс деген әңгіме осы. Демалудың, көңіл көтерудің артында бір игі іс тұр.
Ал егер той тойлаудың өткен шағы болмаса ше? Онда не болады? Ондайда орынсыз көңіл көтеру, демалу, жанға ләззат іздеу адамды аздырады әрі невроз қылады. Адам мән-мағынасыз отырыстар мен даңғаза тойлардан шаршап қайтатыны содан. Мысалы, ешқандай еңбексіз нәсіп болған сәтті ситуацияны кафеде тойлай берудің еш мәні жоқ. Баланың бір жасқа толуы, мектепке баруы, т.б. ұсақ-түйек жетістіктерді дүркіретіп тойлау адамға рухани ләззат сыйламайды. Тіпті мұндай тойға барған адамның өзі сөз алғанда, не тілек айтарын білмей қиналады.
Логотерапия мұны мынадай төрт феноменмен бейнелейді:
Еркіндік;
Жауапкершілік;
Жасампаздық;
Шешім қабылдау.
Ар мен Ақылдың егіз ұғым екенін антика жұрты да дұрыс түсінген. Олар сана-сезімді «consciousness», ал ар ұятты «conscience» деп атаған. Мұндай егіз ұғым орыс тілінде де сақталып тұр. Арды орысша «совесть» десе, сана-сезімді «сознание» деп атады. Бұл жерде «СО», «СОN», «COM» деген латын сөзінің приставкалары БІРГЕ, ЕГІЗ, ОРТАҚ, ЖАБЫСЫП ТҰРҒАН деген мағынаны беріп тұр.