«бумеранг мысқылы» — физиологиялық емес, психологиялық мәселе. Тамақты қаншалықты ойламауға тырыссаңыз, соншалықты ол туралы ойлай бересіз.
Бұрынғы студенттерімнің бірінен сабақ аяқталған соң бірнеше айдан кейін хат келді. Мұны сүйікті хабарламаның бірі деп айта аламын. Ол соңғы лекцияда берген тапсырмам сәттілікке жетуінің кілті болғанын жеткізді. Ақырғы сабақта бірнеше студент дәріс аяқталған соң өзгеруге ынтасы жоғала ма деп алаңдады. Топ оларға әлеуметтік қолдау көрсетті. Тәжірибесімен бөлісу, кемінде парталасымен әңгімелесіп тұру секілді тәсіл оларға ынта сыйлады.
Сонымен, соңғы сабақта кейбір студент қобалжығанда, оларға өзара электронды поштасымен алмасуды сұрадым. Сөйтіп келесі аптаға жоспары бір-біріне айтып отыруды ұсындым. Жауап беруші тарап «Жоспарлағаныңызды жүзеге асырдыңыз ба?» деген сыңайда хабарлама жіберуі тиіс.
Бірнеше ай өткен соң хат жазған студент алған бетінен таймауына әсер еткен бірден-бір нәрсе — бейтаныс адамға сөзінде тұрған-тұрмағаны туралы есеп беру болғанын мойындады. Содан кейін олар өзара көмек көрсететін командаға айналды. Олар бірнеше ай бойы хат алысты. Содан кейін байланыс тоқтады. Өйткені ол өзгеріп, бұдан былай біреудің қолдауын қажет етпейтін еді.
Адамдарды жігерсіздігі үшін келемеждемей, оларға қоғам қолдау көрсетсе, жетістікке жетелейтін едік. Питтсбург университеті зерттеушілері әзірлеген салмақ тастау әдісі мұны дәлелдейді. Қатысушылар достарымен немесе туыстарымен бірге дәріске қатысты. Оларға «үй тапсырмасы» беріледі. Мәселен, бірлескен салауатты түскі асты ұйымдастыру, бір-бірін шақыру, көңіл көтеру. Семіз адамдардың 66%-ы 10 айда қажетті салмақты жоғалтқан. Ал достары мен туыстары қатыспаған бақылау тобында 24%-ы ғана жетістікке жетті.
Мақтаныш, керісінше, азғырудан құтқарады. Дәмді торттан бас тартқанын мақтан тұтатынын елестеткен қатысушылардың 40%-ы оған ауыз тигізген жоқ. Мұның себебі мақтаныш сезімі тортқа құмарлықты басып тастады. Керісінше, ұят ләззат алуға ынтызарлықты оятты. Қатысушылар «иісі мұрын жарады», «сілекейім шұбырды» деген секілді еліктіргіш ой келгенін айтқан. Келесі себебі болмысымызға байланысты. Зертханалық тәжірибе көрсеткендей, кінәлі сезіну ерік-жігердің физиологиялық қоры — жүрек соғу жиілігін төмендетеді. Ал мақтаныш оны күшейтеді және арттырады.
Зерттеуге сүйенсек, ерік-жігері мықты адам туралы ойлану ұстамдылықты арттырады. Сынағыңызға үлгі болатын біреу бар ма? Мысалы, сіз секілді қиындыққа кезігіп, оны жеңген немесе нағыз қажыр-қайраттың үлгісін көрсете білген адам. (Сыныпқа қатысушылар үлгі ретінде үздік спортшыларды, рухани көсемдерді және саясаткерлерді атады. Бірақ отбасы мүшелері мен достардың оларға қарағанда ықпалы жоғары). Ерік-жігеріңізді қайрағыңыз келсе, онда үлгі болар тұлғаңызды еске түсіріңіз. «Ол менің орнымда болғанда не істер еді?» деп өзіңізден сұраңыз.
2. Қалауыңызды өзгертуді қиындатыңыз. Кортестің кемесін батырып жібергені секілді құмарлыққа берілудің жеңіл жолдарын жоюдың тәсілдерін іздеңіз. Үйдегі және кеңседегі азғырудан құтылыңыз. Шопингке шыққанда несие картаңызды үйге тастап, жұмсауға қажет қаражатты ғана алыңыз. Оятқышты төсектен алыс қойыңыз, оны өшіру үшін тұруға тура келеді. Ойыңызды әлі өзгертуіңіз мүмкін. Бірақ бұл қиындай түспек. Азғыруға еріп кетпес үшін, құмарлықты тежеу үшін тағы не істеуге болатынын ойланыңыз.
3. Болашақтағы өзіңізді ынталандырыңыз. Ұзақ мерзімді бақыт пен денсаулыққа қол жеткізу үшін түрлі амал жасаудың сөкеттігі жоқ. Stickk.com деп аталатын инновациялық сайттың авторы, Йель университетінің экономисі Ян Айрес осыны алға тартады. Сайтта жоспардан ауытқымаудың тәсілдері көрсетілген. Лездік ләззатқа ермеу үшін өзіңізді қамшылап отырудың жолдары бар. Мәселен, алға қойған жоспарыңызды орындамасаңыз, қайырымдылыққа ақша аударасыз не салмақ қосасыз. Немесе лездік марапатқа «салық» салуға болады. (Айрестің өзі «анти-қайырымдылықты», ұнамайтын ұйымды таңдауды ұсынады. Яғни оған қаражат беру нәпсіге ауыр тиеді). Марапаттың құны өзгермеуі мүмкін, бірақ оған мойынсынудың бағасы алатын ләззатты азайтатыны анық.
Егер «мүлдем» деген ерік-жігеріңізге қиын тисе, онда ұстамыңызды күшейту үшін «Он минуттық» ережені қолданып көріңіз.
Негізі «Адамдардың бәрі қалауына ерік береді, өзіңді кінәлама» деген сөз диета ұстағандардың артық тамақ ішуіне әкелуі керек болатын. Бірақ кінәдан арылу арқылы әйелдер дәм тату кезінде кәмпитті опыра жемеді. Кінәлі сезіну қателігімізді жөндеуге ықпал етеді деп ойлауыңыз мүмкін, бірақ бұл азғыруға әкелетін өкініштің тағы бір жолы ғана.
Осы аптада сәтсіздіктерді қалай жеңетініңізге мұқият болыңыз. Өзіңізді сынап, түзелмеймін деп айтасыз ба? Мұндай немқұрайлылық неден кемшілік жібергеніңізді көрсете ме? Жалқаусыз ба, ақымақсыз ба, сараңсыз ба? Өзіңізді үмітсіз, кінәлі, ұялған, ашуланған, қатты күйзеліске ұшыраған сезінесіз бе? Әлде мұны сылтау ретінде пайдаланасыз ба?