Я сябе так адчуў у гэты момант, што быццам бы мне было ўсяго год пяць. Скажу табе, што не-зайздросная гэта справа, калі нехта цябе ратуе, а ты не можаш нават і памагчы яму, а не то каб са-мому сябе ратаваць.
2 Ұнайды
Вучылася яна вельмі добра. Яна старалася
вучыцца.
1 Ұнайды
Увайшлі тры дзяўчынкі — Рая, Фаня і Надзя.
— Скарэй, скарэй сюды, матылі вы мае, — радасна затрапятаўся дзед.
Мой тата быў вясковы настаўнік, а мама была родам з той самай вёскі, куды прыехаў пра-цаваць мой тата. Мама мая ледзьве ўмела чытаць і пісаць, а тата яе навучыў болып, і мама паехала на настаўніцкія курсы. Так і яна стала настаўні-цай. Пасля нарадзілася я, а тата мой памёр, і ма-ма пачала вучыцца ў завочным інстытуце. Яна ўсё сама вучылася і кнігі чытала і цяпер мне ўсё піша з Масквы, каб і я вучылася і кнігі чытала. А мой дзед — гэта татаў бацька, ён родам з гэтага самага горада. Мама мая летась доўга хварэла, у яе было запаленне лёгкіх, яна захаладзілася і ўвесь канец леташняй зімы не працавала ў школе, а цяпер паехала ў Маскву, а дзед прывёз мяне сюды, ён любіць гэты горад, а ў вёсцы там, ён кажа, яму не было чаго рабіць.
— А што ён тут робіць?
— Ён мяне глядзіць. Ён і суп варыць, і ў печы паліць, і на рынак ходзіць.
— А як ён грошы зарабляе?
— Ён стары. Ён атрымоўвае пенсію. Ой, дзе-вачкі! Ён такі хворы, у яго запаленне лёгкіх. Ён мне сказаў, што адзін хуліган з нашай школы (ён яго ведае) укінуў яго ў ваду на вуліцы, і ён з гэта-га захаладзіўся. Ой, дзевачкі, я цяпер устаю вель-мі рана, яшчэ за дзве гадзіны перад тым як ісці ў школу. Я стаўлю чай і кармлю дзядуньку, а пасля бягу ў школу, а на вялікім перапынку ў краму бягу, а са школы бягу дадому хутчэй падпаліць у печы і зварыць суп і дзядуньку пакарміць. Ой, дзевачкі!
Што гэта? — крыкнула настаўніца.
— Гэта Насця Закрэўская цэлымі торбамі га-рох у клас носіць! — закрычаў Серж.
— Насця, нашто ты гарох у клас носіш? — за-пытала настаўніца.
— Гэта я купіла суп варыць.
— Табе мама сказала купіць?
— Я сама. Мая мама жыве ў Маскве.
— I заўсёды ты так?
— Не, раней дзед усё купляў, а цяпер ён ля-жыць хворы. Мне трэба і купіць, і суп зварыць, і ў аптэку пайсці, і яго дагледзець. А як я пасля заняткаў пайду купляць, калі тады мне адразу да-дому бегчы, — можа, яму, хвораму, што трэба, — ён жа і так колькі гадзін, пакуль я тут, адзін ля-жыць.
ас-кве?
— Яна там давучваецца.
— Як гэта давучваецца?
— Бо яна вучылася дома, сама, у завочным інстытуце, а на ўсю гэтую восень і на пачатак зімы яна паехала трымаць апошнія іспыты і пра-цаваць над дыпломнай працай. А калі яна скон-чыць усё гэта, то тады прыедзе да нас і або будзем жыць тут, або паедзем з мамай туды, куды па-шлюць маму.
— А дзе твой тата?
— Мой тата памёр, калі я яшчэ зусім малая была, і я яго не памятаю.
— А адкуль вы прыехалі сюды?
— Мы прыехалі з раёна, там мая мама была настаўніца ў пачатковай школе.
— А там было добра?
— 0, мне туды зноў хочацца. Там такі лес і такая рэчка!
Серж падышоў да буфета і запатрабаваў у буфетчыцы яблыкаў, цукерак і пернікаў на ўсе пяць рублёў.
— Нашто табе так многа? — сказала буфетчы-ца, выбіраючы з каша яблыкі.
— Колькі хачу, гэтулькі і купляю! — крыкнуў Серж, з арлінай гордасцю кідаючы вачыма і на буфетчыцу, і на дзяцей.
— Чаго ты крычыш? — абазвалася пакрыў-джаная буфетчыца. — Я старая жанчына. Бач, які герой знайшоўся. Сам кату па пяту, а распарад-жаецца.
— Калі захачу, дык магу ўвесь гэты твой бу-фет купіць за адным разам! — гыркнуў Серж, рас-піхаючы па кішэнях ласункі.
бацька заткнуў рукамі вушы, пасля выхапіў з кі-шэні пяць рублёў і кінуў Сержу, а сам зноў па-глыбіўся ў свае паперы.
Узрадаваны поспехам, Серж зноў сказаў:
— Я сёння хачу паехаць у школу на машыне.
— Не свавольнічай, ідзі так, як усе дзеці, — мармытнуў сабе пад нос бацька.
— Ай! На машыне! — яўкнуў Серж мацней яшчэ, як першы раз, і з радасцю ўбачыў, што баць-ка зноў заткнуў вушы. — Ай, ехаць на машыне! — запішчаў ён другі раз і яшчэ з болыпай радасцю ўбачыў, што бацька ўсхапіўся са свайго месца і выбег у другі пакой, дзе чакаў шафёр, каб неўза-баве везці Сержавага бацьку на працу.
— Завязіце яго ў школу, ён мне жыць не дае, гэты чарцюк, — сказаў бацька шафёру і пабег да сваіх папер.
Серж папрасіў у бацькі пяць рублёў. Бацька збіраўся ісці на ра-боту і спешна пераглядаў нейкія паперы і склад-ваў іх у партфель.
— Нашто табе пяць рублёў? — мармытнуў са-бе пад нос бацька, заняты сваімі справамі.
— Трэба.
— Не трэба табе так многа.
— Ай, трэба! — закрычаў Серж
Усе ў школе пачалі заўважаць, што з Насцяй пачало рабіцца нешта нязвычнае, чаго з ёй раней ніколі не было. Яна заўсёды была самая ўзорная вучаніца, а гэта пачала пазніцца ў школу. Яна была заўсёды самая акуратная ва ўсім, а гэта ста-ла прыходзіць у школу з растрапанымі валасамі і ў перапынку паміж урокамі канчала сваю прычос-ку. А адзін раз на вялікім перапынку яна паспела некуды са школы збегаць і прынесці ў школу нечага поўную торбу і палажыла ў парту разам са сваімі кнігамі.