автордың кітабын онлайн тегін оқу Түз тағысы Динго немесе алғашқы махаббат туралы аңыз
ТҮЗ ТАҒЫСЫ ДИНГО НЕМЕСЕ АЛҒАШҚЫ МАХАББАТ
ТУРАЛЫ АҢЫЗ
І
Қыл қармақ суға толқын тербеген сайын теңселіп тұрған жуан томардың түбінен түсіріліпті.
Қыз бала балық аулап отыр.
Тастың үстінде тырп етпей отырған оны өзен ызың шуымен әлдилейді. Екі көзі аяғының астында. Алайда су бетіне айнала шашыраған сәуле жарқылынан жалыққан жанары жаутаңдап бір жерде байыз таппайды. Ол көзін жиі-жиі басқа жаққа аударып әкетіп, орманмен түлеп өзенге төне түскен момақан таулар манаураған қиян-қиырға қадалады.
Әуе әлі айқын, қаумалаған таулардың арасынан аспан батар күннің бояуына малынған айдынға ұқсайды. Әйткенмен оны дәл қазір өмірінің алғашқы күнінен-ақ етене мына ауа да, анау аспан да селт еткізер емес.
Осынау өзен зырлап келіп, зулап бара жатқан беймәлім өлкені қиялымен қарсы алдына келтірмек болып, көзін кең ашып, дамыл таппай дәйім ағылып жатқан суға телміреді. Оның өзге елді, өзге әлемді, мәселен, аустралиялық ит дингоны көргісі келді. Содан соң оның ұшқыш болғысы, ұшып жүріп ән салғысы кеп кетті.
Әнін әуелі баяу бастап, кейін әуелетіп әкетті.
Оның құлаққа жағымды дауысы болатын. Бірақ төңіректе тірі пенде жоқ, тым-тырыс. Тек ән екпінінен шошынған сутышқан томардың маңын шалпылдатып, аузына тістеген жасыл шиін сүйрелей ініне қарай тартты. Ши әжептәуір ұзын еді, сабауқұйрық сорлы қалың құрақтың арасынан алып өте алмай, текке әуреге түсті.
Сутышқанға мүсіркей қарап, қыз әнін доғара қойды. Сосын судан қармағын алып, орнынан көтерілді.
Оның сілтеген қолынан сескенген сутышқан ши арасына зып берді де, судың мөлдір ағысында тырп етпей тұрған бақтақ [1] балығы шоршып түсіп, тереңге сүңгіп кетті.
Қыз жападан-жалғыз қалды. Ұясына қонуға тақау күнге көз тастап еді, ол шыршалы таудың шыңдарына еңкейіп қалыпты. Күн кешкіріп қалса да, қыз қайтуға асыққан жоқ. Ол тұрған тұсынан баяу бұрылды да, асықпай барып жалғызаяқ сүрлеумен жоғары қарай тартты. Қарсы алдынан еңісті өрлей өскен заңғар орман ентелейді.
Тайсалмастан орманға сүңгіді де кетті.
Тастан-тасқа секірген су сыңғыры артта қалып, алдынан тыныштық құшақ жайды.
Кенет сан ғасыр томсарған тыныштық қойнынан оның құлағына горн [2] үні сап ете қалды. Ағашы алынып, бұтағы да сылқ етпейтін қарт самырсындар ғана қалған тұстан естілген сол үн оған енді асығу керек деген ескерту жасағандай.
Сонда да асығып аяғын жебей басқан қыз жоқ. Саз лала гүлдері өсетін дөңгелек томар суын айналып өтті де, төмен еңкейіп, қолындағы бұтақтың үшкір басымен бірнеше солғын гүлді түп-тамырымен қазып алды. Ту сыртынан аяқ дыбысы білініп, атын атап айғайлаған дауыс саңқ еткенде оның уысы толып тұр еді.
— Таня!
Ол жалт қарады. Ағашы алынған жердегі құмырсқа илеуінің қасында қолын бұлғап шақырып нанай баласы Филька тұр. Қыз оған жылы ұшырай қарап жанына жақын келді.
Филькаға таяу дәу түбірдің үстінен көзіне бүлдірген толы топатай түсті. Филька болса якут болатынан соғылған аңшы кездігімен қабығын аршып қайың шыбықты сыптап тұр.
— Әлде сен горн үнін естімедің бе? — деп сұрады ол. — Арқаны кеңге салып асықпауың қалай?
— Бүгін ата-аналар күні, — деп жауап берді қыз. — Анам оған болса да келе алмайды, ол ауруханадағы жұмысында және мені лагерьде күтіп отырған ешкім жоқ. Ал сен неге асықпайсың? — деп жымиып қойды.
— Бүгін ата-аналар күні, — деді бала да тура бұл сияқты. — Маған жайлаудан әкем келіпті, соны шыршалы тауға дейін шығарып салмақшы едім.
— Сен оны шығарып салып та үлгердің бе? Ол тау алыс қой.
— Жоқ, — деп маңғаздана жауап берді Филька. — Біздің лагерьді қимай, өзен жағасында қоналқаға қалса оны шығарып салып қайтемін! Үлкентас түбінен суға шомылып алдым да, сені іздеуге шықтым. Әуелетіп ән салғаныңды естідім.
Қыз оған қарап күліп жіберді. Фильканың қара торы жүзі тіпті күреңітіп кетті.
— Ал егер сен ешқайда асықпасаң, осы арада тұра тұрайық, — деді бала. — Мен сені құмырсқа шырынымен сыйлайын.
— Ертеңгілік шикі балықпен де сыйлап едің ғой.
— Иә, бірақ ол балық еді, ал мынау мүлдем басқа. Дәмін татып көр! — деп Филька сыптаған шыбығын құмырсқа илеуінің орта тұсына бойлатып жіберді.
Екеуі де илеуге ентелеп, жіңішке шыбыққа құмырсқа құжынап жабылғанша аз-кем күтіп тұрды. Өне бойы көрінбей кеткен таяқты суырып алған Филька балқарағайға ұрып құмырсқасын түсірді де, Таняға көрсетті. Таяқтан құмырсқа қышқылының мөлдір тамшылары жалтырайды. Әуелі өзі жалап көріп, дәмін тат деп Таняға берді. Бұл да тілін тигізіп:
— Мынау тәтті екен, — деді. — Мен құмырсқа шырынын қатты жақсы көремін.
Ол әрі қарай қозғалды, Филька да одан бір қадам қалғысы келмей қатар адымдап барады.
Екеуінде үн жоқ. Таня әдетінше осы бір меңіреу орманға енген сайын әр нәрсенің басын шалып, аз-кем ойға шомуды ұнататын болған соң үндемей келеді. Ал Филька болса құмырсқа шырыны сияқты болмашы дүниені сөз етуді ерсі көреді. Қыз баланың өзі де ағызып ала беретін шырын емес пе, тәйірі.
Бір-біріне ләм-мим деместен олар осылай ағашы алынған алқаптан асып, таудың қарсы беткейіне де шықты. Міне, осы арадан тиіп тұрған құз-жартастың астында тыным таппай теңізге қарай зымырап бара жатқан баяғы сол өзеннің жағасынан олар өз лагерін, оның алаңқайға қатар түзген дағарадай шатырларын көрді.
Лагерь жақтан шу естіліп жатыр. Ересектер үйді-үйіне әлдеқашан кеткен болар, шуылдап жатқан балалардың өздері ғана. Алайда олардың дауысының күштілігі соншалық, мына қожыр-қожыр мылқау сұр тастардың арасында Таняға орман шулап, теңселіп тұрғандай көрінді.
— Ал мыналар сапқа тұрып жатқаннан сау ма? — деді Таня. — Сен ғой, Филька, лагерьге бұрынырақ баруың керек еді, әйтпесе екеумізді жұп жазбай ылғи бірге келеді деп күлкі етіп жүрер?!
«Өзге-өзге, бірақ дәл осы жайында айтуының жөні жоқ еді!» деп ойлады ащы өкініш өзегін өртеп кеткен Филька.
Жалма-жан құз ернеуінде состиып тұрған қатпар тастан ұстап ту төменде жатқан соқпаққа қарай қарғып кетті. Оның бұл шалт қимылы Таняның үрейін ұшырды.
Бірақ бала дін аман, еш жері ауырған жоқ. Таня да тасқа шыққан тапал, қисық қарағайлардың түбінен өтетін басқа бір сүрлеумен жүгіре тартты…
Сүрлеу тұп-тура орманнан ата шыққан өзеннен аумаған, табанындағы қиыршық тастары соның суындай оны жалт-жұлт еткен үлкен жолға алып келді. Жолда улап-шулап адамға лық толы ұзын автобус кетіп барады. Бұл лагерьден қайтқан ересектер.
Автобус қасынан өтті. Алайда қыз бала оның терезесіне де қараған жоқ, доңғалағын да көзімен ұзатпады. Ол ешкімді күтіп жүрген жоқ еді.
Ол жолды қиып, жыра мен томарлардан ерен ептілікпен қарғып өтіп лагерьге жүгіріп жетті.
Балалар оны айғайлап қарсы алды. Сырыққа тігілген ту оның бетін шапақтайды. Гүлін жерге қойып, ол қатарға тұрды.
Костя тәлімгер оған алара қарап былай деді:
— Таня Сабанеева, сапқа уақытында тұру керек. Түзел! Оңға қарап сап түзеңдер! Шынтақпен қасыңдағы көршіңді сезетін бол!
Таня шынтағын кере түсіп ойға шомды: «Оң жағыңда досың тұрса жақсы ғой. Достарың сол жағыңда тұрса да, екі жағыңда болса, тіпті жақсы!»
Басын оңға бұрып еді, Таня Фильканы көрді. Суға шомылып шыққандықтан оның беті тастай жылтырап, галстугі су сіңіп қарауытып кеткен.
— Филька, суға түскен сайын галстугіңді плавки қылсаң, сені қандай пионер деуге болады?.. — деп шүйілді тәлімгер. — Өтірікті соқпа, соқпа, айналайын! Мен өзім-ақ білемін бәрін. Тоқтай тұр, әкеңмен дұрыстап тұрып сөйлесермін.
«Байғұс Филька, — деп ойлады Таня, — бүгін ол үшін сәтсіз күн болды-ау».
Ол ылғи оң жағына қараумен болды. Сол жаққа көз салған да жоқ. Себебі ол жаққа қарау, біріншіден, ережеге қайшы, екіншіден, суқаны сүймейтін торсық қыз Женя тұр.
Ах, мына лагерьді ме! Бес жыл қатарынан жазды осында өткізіп келеді-ау. Бүгін бұрынғыдай емес, көңілсіз болып кеткен сияқты. Ал ол күн шашырай шығып, бүлдіргеннің нәп-нәзік тікенінен жерге шық тырс-тырс тамған тұста, шатырда оянуды жанындай жақсы көреді. Ормандағы өкірген бұғыдай горн үнін, дүңгірлеген барабан таяқшасының дүсірін, құмырсқа шырынын, алау басында отырып салатын әнді де ұнатады. Ал отрядта отты басқаның бәрінен жақсы тұтата білетін осының өзі еді.
Бүгін не болып қалды? Әлде теңізге ұмтылған өзен ағысы жанына бір оғаш ойлар желпіді ме? Сол ағысқа секемшіл бір сезіммен телміріп еді-ау бұл. Толқын жалында жүзіп қайда кеткісі келді? Аустралиялық ит дингоның бұған не қажеті бар еді? Иә, не қажеті бар? Әлде бұл балалықтың кетіп бара жатқаны ма екен? Оның қашан кететінін кім білсін?
Таняны осылар таңырқатып, ол тастай қатып сапта тұрғанда да, соңынан асхана шатырда отырғанда да ойланумен болды. Тек тұтатуы мен жағуы өзіне жүктелген алау басында ғана ол сабасына түсті.
Дауылда құлап жерде жатып қураған қайың бұтақтарын орманнан алып келіп, ошақ ортасына үйді де, от жақты. Филька бұтақтар бытырлап жанғанша отты көсеп тамызық тастаумен болды.
Қайың бұтақтары баяу бытырлап, қараңғылық құшағында жалынсыз жанып жатыр.
Басқа топтың балалары да қызықтап алау басына жиналды. Тәлімгер Костя да, жалтырбас дәрігер де, тіпті лагерь басшысы да келді. Лагерь басшысы мынадай әдемі алаудың басында неге ән салып, ойнамайсыңдар деп ежіктеді.
Балалар ән салды, сосын екіншісін орындады.
Ал Таняның ән айтқысы келмеді.
Жаңа суға қадалғаны сияқты көзін кең ашып, дамылсыз лапылдап ұдайы жоғары өршіген отқа қарады. От та уілдеп оның жанына беймәлім бір сезім себездейтін сияқты.
Оның мұнайғанын мүлдем көргісі келмейтін Филька қолындағы болмашы барымен жұбатайын деп алау басына бүлдірген салынған топатайын [3] әкеп қойды. Топтағы жолдастарының бәріне де бүлдірген үлестіріп, Таняға ең ірілерін таңдап берді. Әбден піскен әрі салқын бүлдіргенді Таня құмарта жеді. Оның көңілденгенін көріп, Филька аюлар жайында әңгіме айтуға кірісті. Ал ол жайындағы әңгімелерді әкесі аңшы мұнан артық кім айта алмақ?!
Алайда оның әңгімесін Таня үзіп жіберді.
— Мен осында, осы өлкеде және осы қаланың өзінде тудым, басқа жаққа аттап басқан емеспін, — деді ол. — Бірақ бір таңданатыным, осында қит етсе аю туралы айтылатыны несі? Ылғи бір аюлар…
— Себебі төңірек түгел тайга [4], ал тайгада аюдан көп нәрсе жоқ, — деп самбырлай жөнелді қиялдан жұрдай болса да, бәріне бұлтартпас себеп таба қоятын торсық қыз Женя.
Таня оған ойлана бір көз салды да, Фильканың аустралиялық ит динго туралы айтып беруін қолқалады.
Бірақ Филька түз тағысы динго жайында ештеңе білмейтін. Нартқа [5] жегетін қабаған төбеттер мен дүрегейлер туралы айтып бере алғанымен, аустралиялық ит жөнінен хабарсыз еді. Ол жайында басқа балалар да білмейтін болып шықты.
Торсық қыз Женя тағы да килікті.
— Таня, айтшы осы, саған аустралиялық ит дингоның не керегі бар?
Ал Таня түк те жауап қатқан жоқ, анығында оған ештеңе айта да алмайтын еді. Ол тек күрсінумен тынды.
Осы жеңіл күрсініс әсер еткендей жап-жарық болып біркелкі жанып жатқан қайың бұтағы шарт сынды да, күлі жан-жаққа шашырады. Таня отырған орта күңгірт тартты. Қараңғылық қоюлана түсті. Барлығы шулап қоя берді. Сол сәтте ымырт қойнауынан ешкім білмейтін біреудің дауысы шықты. Бұл тәлімгер Костяның дауысы емес-ті.
— Ай-ай, айғайлама, досым! — деді әлгі үн.
Бәз біреудің қараңдаған қарулы қолы Фильканың тап төбесіне көтеріліп, бір құшақтай бұтақты әкеп отқа тастады. Бұл дүр етіп бірден жанып, жарықты да, жалынды да көп беретін майқарағай еді. Ол әдетте лапылдап жанып тез сөнбей, тұтас бір шоқжұлдыздай жалтылдап, жоғарыда алаулап тұрып алады.
Балалар орнынан атып тұрды да, әлгі кісі келіп алау басына жайғасты. Сырттан қарағанда денесі айтарлықтай үлкен емес, бұл адамның былғары тізеқабы, басында тоз қалпағы бар.
— Бұл Фильканың әкесі, аңшы! — деп дауыстап жіберді Таня. — Ол бүгін осында, біздің лагерьдің маңында қонады. Мен оны жақсы танимын.
Аңшы Таняға жақындай отырып, оған басын изеп жымиып қойды. Мүштігін аузынан алмаған күйі кесек тістерін ақситып ол басқа балаларға да күле қарайды. Сәт сайын мүштігіне шоқ тигізіп ешкімге де үн қатпастан шылымын сора түседі. Осы бір пысыл оның ұяң баяу үніне құлақ асқысы келген адамға мына отырған оғаш аңшының басында еш арам ой жоқ екенін паш етіп тұр еді.
Сондықтан да от басына тәлімгер Костя келіп, лагерьде бөгде адам не істеп отыр деп сұрағанда, балалар бәрі бірге шулап қоя берді:
— Тимеңіз оған, Костя. Бұл кісі Фильканың әкесі, отымыздың басында отыра берсін. Онымен отырудың өзі көңілді.
— Ә, Фильканың әкесі осы де, — деді Костя. — Өте жақсы! Танып тұрмын. Олай болса, аңшы жолдас, сізге балаңыз Фильканың ұдайы шикі балық жеп, онымен басқаларды, мысалы, мына Таня Сабанееваны сыйлайтынын хабарлауға тиіспін. Бұл — бір. Екіншіден, ол өзінің пионер галстугін плавки етіп, үзілді-кесілді тыйым салынған Үлкентас тұсынан суға түседі.
Осыны айтты да, Костя алаңқайда жарқырап жанып тұрған басқа алауға қарай тартты. Оның сөзін тәптіштеп түгел түсінбеген аңшы ту сыртынан ілтипатпен қарап, әйтеуір, басын изеп-изеп қойды.
— Филька, — деді ол аздан соң, — мен жайлауда жатып, сен қалада тұрып оқу оқысын, дәйім тоқ жүрсін деп аң аулап, ақша табамын. Ал осы бір күнде сен біраз нәрсе былықтырып, бастығың үстіңнен арыз айтса, сенен кім шықпақ? Мә, сол кінәң үшін мына қайыс бауды ұста да, орманнан бұғымды әкеп бер. Ол осы жақын маңда жайылып жүрген шығар. Мен мынау алау басында түнеп шығамын.
Бұланның терісінен жасалған, лақтырса ең биік самырсынның басына жететіндей қайыс бауды ол Филькаға ұстатты.
Филька орнынан атып тұрды да, біреуі мына жазаны бөлісер ме екен дегендей жолдастарына қарады. Таня оны аяп кетті. Аямай қайтсін, ол таңертең шикі балықпен, кешкісін құмырсқа шырынымен мұны сыйлады, бәлкім, Үлкентас түбінен суға да осы үшін түсіп жүрген шығар.
Ол жерден атып тұрды да:
— Филька, кеттік, — деді. — Екеуміз бұғыны ұстап алып, әкеңе әкеп берейік.
Олар бұрынғысынша тымырайып тұрған орманға қарай жүгіре жөнелді. Шыршалар арасындағы мүк үстінде айқыш-ұйқыш көлеңкелер жатыр, жұлдыз жарығымен бұтадағы қасқыржидек жалт-жұлт етеді. Бұғы осы арада жақын жерде бұтақтардан салбыраған мүкті жеп балқарағайдың түбінде тұр екен. Бұғының жуастығынан оның мүйізіне бұғалық тастау үшін Фильканың арқанды тарқатуының да қажеті болған жоқ. Шықты шөпті кешіп, бұғыны бас жібінен жетелеп Таня баурайға шығарды да, Филька оны от басына алып келді.
Балаларды бұғымен алау басынан көрген аңшы күліп жіберді. Ақкөңіл аңшы мүштігін тартсын деп жалма-жан Таняға ұсынды.
Балалар қыран-топан күліп жатыр. Ал Филька дауысын қатқыл шығарып:
— Әке, пионерлер темекі тартпайды, оларға шылым шегуге болмайды, — деді.
Аңшы айран-асыр. Сірә, баласы үшін ақшаны тегін төлеп жүрген жоқ-ау, бұл да қалада босқа тұрып, мектепке барып, мойнына қызыл орамалды жай салып жүрген жоқ. Әкесі білмеген нәрселерді мұның білуі тиіс. Осылайша, аңшы Таняның иығына қолын салып тұрып, мүштігін өзі тартты. Ал бұғы демін қыз бетіне желпіп, оған мүйізімен кеп сүйкенді. Баяғыда қатып кетсе де мүйіз оған жұп-жұмсақ сезіледі.
Аңшымен қатарласып жерге тізе бүккен Таня өзін бақытты сезінді.
Алаңқайда айнала лаулаған оттар. Алау басында балалар ән шырқап отыр, олардың денсаулығы үшін қам жеп ортасында дәрігер жүр.
Таня таңырқап ойға шомды.
«Шынында да, осының өзі аустралиялық ит дингодан артық емес пе екен?»
Дегенмен мұның өзенде жүзгісі келе беретіні, құлағында тасқа ұрған ағын үні шыңылдап тұратыны несі, неге бұл өмірде бір өзгеріс болуын қалайды?
— Жаз да өтіп кетті-ау, — деді Таня күлімдеп. — Мектепке баратын күн де жақындап қалды.
ІІ
Кеше Таня бұтақтың үшкір басымен жерден қазып алған саз лала гүлі ертеңгісін де жұлып алынған қалпындай екен. Тамырын дымқыл шөппен, мүкпен қымтап, сабағын жас тозбен орап, гүлді қолтығына қысып, арқасына қоржын қабын салғанда ол алыс сапарға әзір жолаушы болып шыға келді.
Өзгеріс аяқастынан-ақ екен. Лагерьді жауып, балаларды қалаға апару ұйғарылды, себебі дәрігер түнгі шық денсаулыққа аса зиянды деп тапты. Қанша дегенмен күздің аты күз ғой.
Шынында да, жазғы шөптің бояуы солып, міне, табандатқан бір апта болды, ертеңгілік шатыр боз қыраудан көрінбей кетеді, ал ормандағы жапырақтарда шетінен жылан сияқты улы шық тамшылары тіпті түске дейін тұрады.
Таняның алдында жатқан жол айтарлықтай онша шалғай да емес еді. Былай қарап тұрсаң, бұл кеше улап-шулап автобус өткен жолдың өзі. Бірақ ол бұрынғысындай орманнан шығып, орманға кіріп жатқанымен, өзі үр жаңа болғанымен, бүгін жол үстінде аспанға шумақталған шаң тұрды. Ол жолдың қос қапталына иін тіресе өскен қарт самырсындардың өзін де басып кеткен.
Жұрттың ең соңында келе жатып, тозаңның алтын алқасы арасынан мұны Таня тамаша байқап келеді. Онымен қатарласып Филька мен әкесі келе жатыр, ал соңында — бұғы. Ол да шаңды ұнатпайды, әсіресе жүк артқан көліктің артынан қалмай келе жатқан лагерь музыканттары әрбір жарты сағат сайын тартатын жез кернейдің үнін жаны сүймейді. Олардың жанынан танкқа мінген қызыл әскер өте беріп, балаларға «ура» деп айқай салғанда, бұғы бас жібін қатты тартып қалып, иесінің қолынан сытылып шықты да, тиеген теңменімен биік қарағайлардың арасына қашып кетті. Филька мен Таняның ең қымбат заттары болса, бәрі сол теңде еді.
Бұғыны іздеуге тура келді.
Оны олар үркіп үрейден қалшылдаған бұғының өзіндей қалтыраған ақбалтыр қайыңдардың арасынан тапты.
Көпке дейін бұғының орманнан шыққысы келмеді. Ал аңшы оны жетектеп жолға салғанда музыка үні тынып, шаң басылып, тозаң біткеннің бәрі ұшқан тасына қайта қонақтап қалған еді.
Лагерь ілгері ұзап кетіпті.
Иығында кенеп сөмкесі, аяғында жолдың үшкір қиыршық тасы жыртқан кебісі тарпылдап қалаға кіргенде Таняның өз үйінен ешкімді таба алмауына өзге емес, дәл осы оқиға себеп болды.
Анасы күте алмай әдетінше ауруханадағы жұмысына, күтуші кемпір кір шайып келу үшін өзенге кетіпті. Үйдің қақпасы ашық қалыпты.
Таня өз ауласына да кірді.
Жолаушыға көп бап керек пе? Суық сумен шөлін басып, қолын сылқ түсіріп шөптесінге отыра кетсе жетіп жатыр. Міне, дуалдың түбі шөптесін. Шөптен де мән кетіп жіңішкеріп қалыпты, түнгі бозқырау қарып, басы сарғыш тартқан, сонда да арасында кешқұрым шегіртке шырылдайды, оның қалаға қайдан тап болғанын кім білсін? Міне, су. Рас, ол сыңғырлап ақпайды да, сылдырламайды да. Албардың ортасында шанаға орнатылған кеспегінде қысы-жазы тұрады да қояды.
Таня кеспектің бетін ашып, гүлін малды, ақ мүкпен қымталған тамырын суарды. Сосын өзі су ішіп алды да, кіреберіс оң жақта өсіп тұрған ағаштардың қасына келді. Ақ шырша мен ақбалтыр сандал қайың тым-тырыс қатар тұр. Шырша әлі де әп-әдемі. Саясы жарты аулаға артығымен жетіп жатыр. Ал қайың қушиып, сарғая бастаған.
Алабажақтанып кеткен қайың діңін Таня қолымен ұстап көрді.
«Бұл не? Күз келіп қалғаны ма?» деп ойлады ол. Соны сезгендей-ақ қайыңның солған бір жапырағы оның жаюлы алақанына түсті.
«Иә, иә, шынында да, бұл — күздің белгісі, — деді Таня өзіне-өзі. — Дегенмен терезе түбіндегі құртқашаш әлі тұр. Бәлкім, менің мына гүлім де солмай біраз шыдар. Ал енді біздің үйдің жандары қайда жүр десеңші?»
Сол сәтте оның тап тұсынан болмашы қыбыр мен мияулаған үн шықты. Қараса, бұл балаларын ертіп Таняның алдында секіртуге әкелген кәрі мысық Казак екен. Ізінше аузына тістеген құртын тыпырлатып, жүгіріп үйрек келді.
Мысық балалары жаз бойы өсіп қалыпты, «Қыран» деп ат қойған ең кішісінің өзі үйрек пен құртыңнан қаймығар емес.
Содан соң дәлізден ит көрінді. Бұл бойы тіптен аласа, басы қазандай, жасы ең кемі оннан асып кеткен ит.
Таняны көріп ол қақпа алдында тұрып қалды. Жасаураған қарт жанарынан Таняның оралғанын бірінші болып білмегеніне ұялған нышан аңғарылады. Не де болса, Таняны байқамаған болайын деп ол бұрылып кетуге оңтайланды. Итте де мұндай-мұндайлар бола береді ғой. Сөйтіп, ол құйрығын бұлғақтатпай-ақ шана жаққа бұрыла беріп еді.
— Жолбарыс! — деп атын атап шақырған Таняның дауысы оның бар қулығының күлін көкке ұшырды.
Сол-ақ екен, қысқа аяқтарын тарбита секіріп Таняға бас салды, тізесіне асылды.
Таня оның тікірейген қысқа жүн жапқан басын ұзақ сипады, қолына кәріліктің белгісіндей ет пен тердің арасындағы бөрткен бездер білінді.
Иә, аты қанша айбынды болғанмен қартайып біткен әлжуаз жан иесі ғой бұл.
Таня итке елжірей қарады.
Басын көтергенде ол күтушісін көрді. Бұл да қарттық жеңіп, жүзін әжім басып, ұзақ ғұмырдан жанары кіреукелене бастаған адам.
Кір салған шелегін жерге қойып күтуші кемпір Таняның бетінен сүйді.
— Қалай қап-қара боп кеткенсің, Филькаңнан түк те айырмашылығың қалмапты ғой, — деді. — Ал анаң үйде жоқ. Күтіп,
