автордың кітабын онлайн тегін оқу Күміс кітап: ертегілер
Штернберк
Бұрынғы өткен заманда көл жағасындағы шағын ғана қыстақта сіңірі шыққан кедей балықшы өмір сүріпті. Оның отбасы тек балықтың етін жеп күнелтеді екен.
Бір күні жарлы таңсәріде балық аулауға барып, көлге қармақ салып ұзақ отырады, бірақ балық ілінбейді. Әлден уақытта қамыс арасынан бір дәу құс пыр етіп ұша жөнеледі. Балықшы осы құстың ұясын тауып алайын деген оймен қамыс арасына кіреді де, айналаны тіміскілейді. Бір кезде құлағына: «Тапсаң, бүлдірме!» деген дауыс шалынады.
Балықшы сонда қатты таңғалады. Әлгі дауыс шыққан жаққа қараса, құс қанатын жалпылдатып, әлдебір жаққа ұшып бара жатыр. Әйтеуір, жанын салып іздеп, құстың ұясын тауып алады. Қараса, ұяда ірілеу келген тоғыз жұмыртқа жатыр екен. Ол көп ойланбастан жұмыртқаларды қайығына салып алады. Қайықта жұмыртқалардан бос орын қалмайды. Енді балықшы балық ауламақ түгілі, қайығына өзі де әрең сыйып, үйіне қайтуға мәжбүр болады.
Көл жағасында күтіп тұрған балалары қайықты көрісімен уласып-шуласып, үйдегі шешесіне «әкеміз келе жатыр, тамақ әкеле жатыр» деп хабар береді. Әкесі қайықтан тапқан олжаны, яғни жұмыртқаларды түсіре бастағанын көргенде, балалары қатты таңданады. Әйелі:
— Сен мына жұмыртқаларды қайдан тауып алдың? — деп сұрағанда, балықшы дәу құсқа кездескенін айтады.
Үй іші кешкі тамақсыз қалса да, жұмыртқаларға тимей, пештің артына тығып қояды.
Ертеңіне балықшы бозала таңда тұрып, қайығымен өзінің үйреншікті жеріне жүзіп келеді. Сонда кешегі құс қамыс арасынан шыға келіп: «Тапсаң, бүлдірме!» — деп сөйлейді. Кедей қамыс арасындағы ұядан тағы тоғыз жұмыртқа көреді. Оларды қайығына салып алып, үйіне қайтады.
«Балық ауламай, құстың ұясын талан-таражға салдың» деп, әйелі шалға қатты кейіді. Балықшы оған: «Абайла, жұмыртқаларды қиратып алма» деп, күні бұрын ескертіп қойған болатын. Соған қарамастан ашулы әйел жұмыртқаларды пеш артына қалай болса солай лақтырып тастады. Әйтеуір, сәтіне орай, бірде-бір жұмыртқа жарылмайды.
Үшінші күні кедей тағы да ну қамыстың арасына кіреді. Сонда таныс құс ұшып келіп, әдеттегі сөзін айтады: «Тапсаң, бүлдірме, ол саған бақыт әкеледі!». Балықшы ұядан тағы тоғыз жұмыртқа тауып алады да, оларды үйіне өзімен бірге ала кетеді. «Бұл жұмыртқалардың ішінен не шығар екен?» деп өзімен-өзі сөйлеп келеді.
Мұны көрген әйелі бұлқан-талқан болады. Жұмыртқаларды шалдың өзі пештің артына мұқият қоймағанда, әйелі беталды лақтырып, күл-талқанын шығаратын еді. «Енді не істеуім керек? Ашулы әйелімді қалай көңілдендіремін?» деп ойлайды балықшы. Ол келесі күні көлге барып, қайығы толғанша балық аулап әкелгенде бұл үйдің қара түнек аспанынан бұлт айығып, күн шыққандай жарқырап кетті.
Жарлының отбасы жұмыртқа туралы біржола ұмытты. Бір күні балықшы ау жамап, ал әйелі үй шаруасымен шұғылданып, балалары аулада ойнап жүргенде пеш артынан әлдене атылғандай тарсыл естіледі. Балықшы орнынан тұрғанша, қасы-көзі қиылған сүйкімді бала пеш үстінен жылжып түсіп келе жатыр. Кедей оған бажырайып қарап тұрғанда, бүлдіршін оның көз алдында соқталдай жігітке айналады. Енді пеш артында тарсыл көбейіп, сүйкімді балалар бірінен соң бірі жалт етіп шыға берді. Осылайша бала саны жиырма жетіге жетті. Олардың қас пен көздің арасында зорайып кеткеніне балықшы таңғалып, бір орында қаққан қазықтай тұрып қалды.
«Құстың маған берем деген бақыты осы екен ғой! Ішінде не бар екенін білсем, бәрін де суға тастар едім ғой!»
— Олай еткенің жөнсіздік болар еді, ата! — деді балалардың пысықтауы. — Біз саған бақыт әкелеміз. Шаһарға бар да, әдейі келіп тұрмын деп, патшаға хабар айт. Патшаның алдына барғанда одан бізге жеткілікті етіп киім-кешек, азық-түлік сұрап ал. Осының қайтарымы ретінде біз оған қызмет істейміз.
— Мен оған айтуын айтамын ғой, бірақ мені қуып жіберсе қайтем?
— Оған бола абыржымай, сарайға барып жаңағы айтқанымды істе.
Балықшы киініп, шаһарға кетті.
Сарайға барып, өзінің келгенін патшаға баяндауды өтінген оны патшаның тұрақжайына кіргізеді.
— Менен не қалайсың, балықшы? — деп сұрады патша.
— Мейірбан патша! Менің жиырма жеті ұлым сізден киім, тамақ сұрап әкел деп мені жіберді, бәрі де сізге адал қызмет істеуге дайын екенін мәлімдеуді менен өтінді.
— Оларды өзің неге асырамайсың?
— Мен өзімнің бес балама тамақ тауып бере алмай жүрмін, ал мына жиырма жеті ұл бүгін аяқ астынан пайда болды.
Балықшының басынан кешірген уақиғаларына таңданған патша қызметшісін шақырып алды да, дереу жиырма жеті киім мен мол азық-түлікті арбаға тиеп, кедейдің үйіне жеткізіңдер деп бұйрық берді. Балықшыға: «Ұлдарыңды дереу менің қарамағыма жібер!» деп арнайы тапсырды. Қуанған кедей үйіне қайтты.
Су жаңа киімдерін киіп алған жас жігіттер балықшының отбасымен бірге ақ дастархан басына жайғасты.
— Сендердің араларыңдағы ең жасы кіші қайсың? — деп сұрады кедей.
— Бәрінен кіші менмін, ата, — деді басқаларынан бойы биік, ең келбеттісі.
— Мені патшаға сен жібердің бе?
— Иә, мен жібердім, ата.
— Сендер, балалар, мына кіші інілеріңе бағыныңдар, — деді балықшы, — оның барлық әмірін бұлжытпай орындаңдар. Менің білуімше, осы бала сендердің бәріңнен де ақылды.
Балықшының жаңағы бұйрығы ағайынды жігіттердің көңілдеріне жақпаса да, олар амалсыз құлақ асып, шал-кемпірмен қоштасқаннан кейін, патша сарайына кетті.
Ертеңіне патша оларға шабындық жер бергізіп, «пішен шауып, шөпті кептіріңдер, маялаңдар» деп әмір етті. Жігіттер қолдарына шалғы алып, пішен шабуға кірісті. Зіңгіттей жиырма жеті шалғышы шыдатсын ба, шабындық танаптың шөбін кешке шейін жамсатып тастады. Пішеншілер сол жерге түнейтін болып, кенже жігіттің әмірі бойынша жігіттердің біреуі түнгі күзетке тұрды.
Амал нешік, қара басқан күзетші ұйықтап қалды. Таңертең тұрса, шабылған шөптері ту-талақай шашылып, жерге тапталып қалған. Мұны көрген шалғышылар шашылған шөпті кешке дейін жинап, қайта маялауға мәжбүр болды. Кешке таман кенже іні төрт бауырын күзетке қойып, «ұйқыға жеңдірмеңдер, шабылған шөпті шашып жүрген кім екенін біліңдер» деп қатаң тапсырды.
Түн ортасы ауа бергенде күзетшілерді ұйқы қысып, қисайып жатып қорылға басты. Таңертең қараса, шөп тағы да бүкіл танапқа шашылып, жерге тапталып қалыпты. Қырсыз ағаларының кесірінен жұмыстары өнбегеніне қатты кейіген кенже інілері түнде басқаларын ұйықтауға жіберіп, күзетке өзі тұратын болды. Ол қас қақпай, түн ортасында танапты шолып тұрғанда бір топ қара жылқы жетіп келіп, шөпті бұрқыратып шашып тастады да, жерге таптай бастады. Күзетші сонда өзінің ағаларын оятуға бармақшы болғанда, қабырғасы ырсиған, мойыны қылқиған көтерем ақ боз ат шыға келіп, адамша сөйледі: «Сәлем саған, Штернберк, мен сені ұзақ күттім!»
— Мені қайдан білесің? Өзің кімсің?
— Сенің атыңды мен анық білемін, өзімнің кім екенімді айтпаймын. Егер кеңесіме құлақ ассаң, мен сенің сенімді серігің әрі қорғаушың болайын.
— Жақсы кеңестен жаным садаға!
— Әне, шабындықта жайылып жүрген жиырма алты қара жылқыға көз салшы. Шеттерінен шу асау. Мен — олардан түсім бөлек, ақ боз, аласа, арық жиырма жетінші жылқымын. Ағаларыңды оятып, «әрқайсың бір-бір атты ұстап мініңдер» деп әмір бер. Өзің қорықпай мені тандап алсаң, пайдамды көресің, — деген ақ боз ат шапқан бойы үйіріне барып қосылды.
Дереу ағаларын оятқан Штернберк (біз енді оны осылай атаймыз) «әрқайсың бір-бір ат таңдап алыңдар» деп бұйырды.
Бәрі мұрындарын шүйіріп, алғысы келмеген көтерем ақ боз ат Штернберктің үлесіне тиді. Таңертең шөпті жинап үйіп қойған ағайынды жігіттер аттарын аулақ жерге жасырды да, патшаға барды. Патша олардың істеген жұмыстарына толымды ақы төлеп, балықшыға қайтарып жіберді.
Жігіттер шаһардан шыға бере аттарын ерттеп мініп, жүріп кетті. Шал бұларды көргенде басында зәресі ұшса, жолдан қосылған асыранды ұлдары бір-бір уыс алтын теңге бергенде сабасына түсіп, масайрап қалды.
Түнде Штернберк қаннен-қаперсіз ұйықтап жатқанда, ағалары жымдарын білдірмей үйден шықты. Кенжелерінің әміріне бағына бергілері келмей, әлдеқайда алысқа кетіп қалайық деп өзара келісті. Бір-бір атқа салт мініп, айдалаға шаба жөнелген олар көкжиектен күннің шеті қылтиып көрінгенде үйден ұзап кетті. Штернберк оянып тысқа шықса, ақ боз ат жалғыз қалып, ағалары жым-жылас жоғалыпты.
— Менің ағаларым қайда? — деп сұрады ақ боз аттан.
— Уа, қымбатты ием, олар осында аттарына салт мініп шаба жөнелді, енді ұзап кеткен болар.
— Ah, өтірікшілер! — деді Штернберк ызаланып.
— Қапаланба, тамақтанып ал. Мені ерттеп мінсең, әп-сәтте қуып жетеміз.
Мейірбан балықшымен қоштасқан Штернберк ақ боз атына мініп, жолға шықты.
Ағайынды қашқындар бұл кезде ну орман ішіндегі көк майсалы алаңқайға жайғасып, Штернберктің таңертең ұйқысынан оянып, тысқа шығып, атының жалғыз қалғанын көргенде нендей аянышты күйде болатынын айтып, қарқылдап күлісіп отырған болатын. Бір заматта байлаулы тұрған аттар шұрқырай кісінеп қоя берді. Ақ боз атын ойнақтатып Штернберк жетіп келді.
Қапелімде қорқып, абыржып қалған ағалары орындарынан ұшып тұрды. Штернберкті қарсы алып, кешірім сұрады. Ол көңіліне зіл сақтамай, ағаларын кешірді де, бәрі қосылып жолға шықты. Бұлар тоқтамай жүре берді. Бір жерге келгенде бір ағашқа байлаулы, бұралып аштан өлгелі тұрған тазы ит көрінді.
— Әй, біреуің барып анау итті босатыңдар, — деді Штернберк ағаларына.
— Ол иттің бізге не керегі бар, қозғама, оның не себептен байланғанын кім біледі? — деп олар дүрсе қоя берді.
Атынан секіріп түскен Штернберк жалма-жан тазы иттің бауын ағытып, босатып жіберді. Тазы ит:
— Күндердің күнінде қиыншылыққа ұшырасаң, мені есіңе ал, — деп дауыстады да, қалың орманға кіріп, ғайып болды. Бұған таңданып-толғанған Штернберк ағаларына ләм-мим демеді.
Бұлар ілгері жүріп келеді, жүріп келеді. Қанаты салбырап, басы қылжиып, топшысынан ағашқа таңулы тұрған бүркіт көрінді.
— Біреуің барып мына бүркітті босатыңдар, аштан өледі ғой, — дейді Штернберк.
— Бұл бүркіттің бізге не қажеті бар, мейірімді болсаң, өзің барып босат, — деді ағалары.
Штернберк атынан түсіп, құсты босатып жіберді. Сонда бүркіт:
— Күндердің күнінде қиыншылыққа ұшырасаң, мені есіңе ал, — деді де, ұша жөнелді. Бұл ғажайып құсқа Штернберк таңданса да, ағаларына ештеңе деп ауыз ашпады.
Бұлар орманнан өтіп, көлге жетті. Дәу сазан балық батпақта бұлқынып, тыпырлап жатыр екен. Штернберк атынан секіріп түсіп, балықты жалма-жан көтеріп алып, суға қоя берді. Сазан балық:
— Күндердің күнінде қиыншылыққа ұшырасаң, мені есіңе ал, — деп сыбырлады да, шолп етіп көлге сүңгіп кетті.
«Мұндай өрескел хайуандар болады екен-ау» деп ойлады Штернберк.
Бұлар ілгері жүріп кетті. Тоқтамай жүріп, бір мезгілде үлкен шаһарға жетті. Патша жауға қарсы соғысқа шығуға әзірленіп жатыр деп гулейді жұрт.
— Жиырма жеті батыр сарбаз — үлкен күш, — деді Штернберк ағаларына. — Патшаға барайық.
Оның ұсынысы ағаларына ұнап кетті де, олар Штернберктің соңынан еріп, патша сарайына барды.
Патша ұзын бойлы, сом денелі жігіттерді қуана қарсы алып, қызметке қабылдады. Оған бәрінен бұрын Штернберк ұнап, жігітті бірден офицерлікке тағайындады. Оның бақ-дәрежесі өскенін көре алмаған ағаларының іштері күйді. Бірақ Штернберктің кінәсі не? Офицерлік қызметке қой деп сұраған жоқ. Ендеше, оны қалай айыптайсың? Олар енді патшадан өш алуға өзара сөз байласты.
Ағайынды жігіттер ертеңіне жауға аттанды. Арық ақ боз атымен Штернберк атой салған жерде жау бөріден үрiккен қойдай жапырылды. Ал оның ағалары соғысқан жерде патшаның әскерлері ығысып, кейін шегінді.
Патша Штернберкке келіп, бауырларының нашар соғысқанын айтып, мұңын шақты. Сонда оған Штернберк былай деді: «Мейірбан патшамыз, оларды да офицерлікке тағайындаңыз, сонда жандарын салып аянбай соғысады».
— Сен бұған кәміл сенесің бе?
— Менің тілімді алыңыз, тақсыр, шындығына кейін көзіңіз жетеді.
«Егер жандарыңды салып аянбай соғысатын болсаңдар, сендерді де офицерлікке тағайындаймын», — деп жариялады патша. Жігіттер көңілденіп, күшейіп кетті. Соғыс ұзаққа созылмай, жеңіспен аяқталды. Штернберкке алғыс айтқан патша оны өзіне кеңесші етіп алып, ағаларын сарай қызметіне тағайындады. Бауырлары Штернберктің лауазымы жоғарылағанын көре алмай, қалайда құтылу амалын қарастырды. Көп ұзамай оның да реті табылды. Патшаның ғажайып галереясы бар еді. Штернберк ондағы суреттерді көруге патшадан рұқсат алды. Көп суреттің арасында айдай сұлу қыз бейнеленген ерекше біреуі бар еді. Сонда Штернберк: «Бұл кімнің суреті?» — деп сұрады патшадан. «Бұл байлығы мен құдіреті асқан патшаның қызы еді, мен оны әйелдікке алайын деп жүргенімде үйлену тойынан аз-ақ күн бұрын қыз беймәлім жаққа кетіп қалды. Қайда екенін ешкім білмейді. Соны тауып әкеп берген адамға бүкіл дүние-малымды, тағым мен тәжiмдi беремін деп барша елге жар салдым, одан да ештеңе шықпады», — деді патша.
— Мына Штернберк ол қызды қалай да табар еді, — деді ағаларының біреуі. Басқалары оны қолдап иек қақты.
— Сүйіктімнің хабарын білуге өмірімнің жартысын сарп етер едім, — деді патша күрсініп, — сонда да, Штернберктен айырылғым келмейді.
— Аса қайырымды патша, сенің қалыңдығын жердің астына түсіп кетсе де, тауып әкелемін, міне қолым, ант етемін осыған, — деді Штернберк.
Патша әуел баста Штернберктің пәтуасын құптамай кереғар келіп еді. Сұлу жарды бір көруге зар болған ынтық көңіл, ыстық жүрек қимас достықтың таразысын шоңқитып басып кетті. Қызды іздеуге аттан деп Штернберкке әмір берді.
Жолға аттанар алдында Штернберк ақ боз атымен ақылдасуға ниет етті.
— Қымбатты ием, — деді ақ боз ат, — өте қиын істі қолға алдың, ештеңе етпейді, қорықпа, көмектесемін. Сенің опасыз зұлым ағаларың сазайларын тартады әлі. Жолға аттанар алдында патша саған алтын кебіс тіктіріп берсін, сен оны алып кет. Ханшаның қай жерде тұратынын мен саған жолшыбай көрсетемін.
Алтын кебіс даяр болғанда, Штернберк патшадан ақша алып, өзінің ақ боз атына салт мінде де, ханшаны іздеп кетті. Жолда талай күндер мен түндерді өткізген бұлар таулардан асты, ұлан-байтақ жазиралардан өтті. Шалқып жатқан қара көлге жеткенде ат кілт тоқтап: «Жерге түс, — деді Штернберкке, — осы жерде күте тұр, қазір ханша келіп, көлде сейіл құрады. Сені көріп осы араға жүзіп келеді де, «бұл жерде не істеп жүрсің?» деп сені қузай бастайды. «Алыс жерден, жат елден келе жатқан көпеспін, асыл бұйымдар әкеле жатырмын, олардың арасында алтын кебіс бар» дегейсің. Сонда қыз кебісті көргісі келеді, көре бастағанда оны жалма-жан қапсыра құшақтап алып, менің арқама мін».
Штернберк көл жағасына жайғасып, атын жайылымға қоя берді. Сәлден кейін көлде жүзіп жүрген қайық көрінді. Қайық жағаға жақындап келгенде, одан бір ғажайып сұлу қыз құм үстіне қарғып түсті. Патша галереясындағы суретте бейнеленген қыз осы екенін Штернберк айнытпай таныды да, отырған жерінен ұшып түрегеліп қызға жақындай берді.
— Бұл елсіз жерде сен істеп жүрсің? — деді қыз наздана.
— Мен жат елдің бай көпесімін, көптен бері жиһан кезіп жүрмін. Мінген атым екеуміз бүгін жолдан адасып, осы араға жеттік, енді бір азырақ тыныстап алайын деп, аялдап едім.
— Мына түйіншегіңде не бар?
— Оның несін сұрайсың, сұлу қыз. Бұл түйіншектегінің бәрі кілең асыл заттар, арасында ғажап алтын кебіс бар.
— Кебісті маған көрсетесің бе?
— Несі бар, көрсетейін. Бірақ жұп емес, екеуі бір аяқтікі.
— Маған да сыңар кебіс керек еді, біреуін жоғалтып алған болатынмын. Сенің кебісіңнің біреуі менің аяғыма шақ келсе, керемет болар еді.
— Аяғыңа киіп көр, сүйкімді бикеш, — деді де, Штернберк кебіс салынған қобдиды ханшаға берді.
Қыз кебісті аяғына кигенде, ақ боз ат жылп етіп жетіп келді. Штернберк ханшаны құшақтап алып, атқа қонды. Ақ боз ат желмен жарысып, ауыздығымен алысып, зулап кетіп барады. Келбетті көпес жігіттің атқа мінгізіп алып кеткеніне ханша қуанбаса, ренжіген жоқ. Бұл қызды көптен бері тұтқында ұстап, азап көрсеткен сиқыршы әйел осының бәрін сырттан көріп буырқанды да, бұлардың артынан неше түрлі пәле-сұмдықтарын қаптатып жіберді. Зәресі ұшқан ханша Штернберкті қапсыра құшақтап, омырауына басын тығып, бетін жасырды. Айнала төңіректе жасыл найзағай жарқылдап, жай түскен ағаштар құлап жатыр. Жан-жақтан аждаһалар андыздап, қашқындарды қуып келеді. Атына сенген Штернберк селт етпеді, өзінің қымбат олжасын кеудесіне қысып, жүрегіне баса берді. Ақ боз ат иесінің сенімін ақтап, кездескен кедергі-тосқауылдардың бәрінен аман алып шықты.
Штернберк жолшыбай қызға сыр ақтарып, шынын айтты. Веленка ханшаға өзін кім жібергенін, енді оны қай жерге апаратынын баяндады. Мұңайып, ішқұса болған қыз тіл қатпады. Неге десеңіз, атастырып қойған патша күйеуін Веленка сүймейді, оған барғысы келмейді. Оның бер жағында, Штернберкті алғаш көргенде-ақ ұнатып, оған көңілі кеткен болатын. Бұлар шаһарға жеткенде патша оларды зор құрметпен қуана қарсы алды. Осы күннен бастап Штернберк патшаның ең жақын досына, көмекшісіне айналды. Бұл кезде жігіттің ағалары оны күндеп, іштері күйіп, одан қалай өш алу амалын ойлаумен болды.
Бір күні патша Штернберкті қасына ертіп, Веленканың тұрақжайына барды. Болашақ ханым терезе алдында мұңлы пішінмен әндетіп отыр екен. Патша оның қасына отыра қалып, үйлену тойын қашан өткіземіз деп сұрады. Штернберктің жүрегі шаншып кетіп, ханшаның патшаға айтар жауабын күтті.
— Айшылық алыс жерде тұратын зұлым сиқыршы әйелде менің тойға арналған жасауларым салынған сандық бар. Сол сандық менің қолыма табыс етілгенше, той жасатпаймын.
Патша сонда көмек сұрап, Штернберкке телміре қарады.
— Сенің сандығыңды әкелуге мен барайын, ханша! — дейді Штернберк.
— Жо-жоқ, Штернберкті жіберме, табанда құриды! — деді ханша патшаға жалынып.
Штернберкке титтей де жаны ашымаған патша барған ақысына алтын ақша төлейтін болып, оған «жолға қамдан» деп бұйырды.
Штернберк ақылдасуға ақ боз атына барды.
— Абайлап сақ жүрсең, — деді аты, — ісің сәтті болады. Қамдан, тез аттанайық.
Штернберк патшамен және сұлу ханшамен қоштасты да, ақша алып, сол күні жолға шықты. Үш жүз миль жол жүрді. Бір қара сарайға жақындағанда, ақ боз ат кілт тоқтап, Штернберкке тіл қатты:
— Зұлым сиқыршы әйел осы сарайда тұрады, ханшаның сандығын осында тығып қойған. Оған барып сандықты сұра. «Бас білмейтін үш асау атты кезек-кезек мініп, осы атырапқа айнала шауып қайтып келсең, сандықты беремін» дейді саған. Оның асау ат деп отырғаны — өзінің қыздары. Сен одан қорықпа, бірақ сақ бол. Үшінші атты жетектеп әкеліп, сенің алдыңа көлденең тарта бергенде, сиқыршы әйелдің қолындағы қу шыбыққа көзің түседі. Әйел сені сол шыбықпен осып жібермек болады, берілме, қолына түсіп қалма. Шапшаң қимылдап, шыбықты жұлып ал да, әйелді шықпырта бер. Сандықты алып, дереу маған жет.
Штернберк ақ боз аттың жақсы кеңесіне қуанып, дереу сарайға барады. Дарбазаны қағып еді, ішкі жақтан сиқыршы кемпір ашып:
— Кімсің, саған не керек? — деп сұрады.
— Менің патшамның қалыңдығы Веленка ханша үйлену тойына арналған жасауын осында тастап кетіпті, соны алып кел деп мені жіберді, — дейді Штернберк.
— Оның сандығы осында екені рас. Құйрығына құрық салдырмайтын үш асау атты кезек-кезек мініп, осы атырапқа айнала шауып қайтып келсең, сандықты саған беремін.
— Әуелі сандықты әкел, сосын аттарыңды жеткіз.
Сиқыршы әйел өрнекті сандықты әкелді де, ат қораға жүгіріп кетті. Бірінші аты жирен еді. Штернберк оған жайдақ мініп шаба жөнелді. Ат пысқырынып, жалын күдірейтіп, мөңки жөнелді. Бірақ Штернберк оған дес бермеді. Ат сарай дарбазасынан шығып, жазық далаға жетіп алған соң еркін көсіліп, жұлдыздай ақты. Енді бір мезетте жігіттің астындағы аты қоянға айналып, айдалаға зыта жөнелді.
«Осы арада тазы итім болса!» деп ойлады шошынған Штернберк. Сол-ақ екен, желдей жүйрік тазы ит шыға келіп, әлгі қоянның соңынан қуды. Лезде ұстап алып, Штернберктің аяғының астына тастады. Тазы ит: «Жақсылыққа — жақсылық, сен де маған көмектесіп едің», — деді де, көзден таса болды. Штернберк қоянды құлағынан қысып ұстап, сиқыршы кемпірге апарды.
Ызасы қайнап, тісін шықырлатқан кемпір дереу ат қорадан торы атты ертіп әкелді. Мұнысы әлгі аттан өткен асау екен. Бұл кезде Штернберктің айла-тәсілі толысқан еді. Міне, шаба жөнелгенде аты лезде ғайып болып, қара қарғаға айналып, аспанға самғады. Штернберк бірден бүркітті есіне алды. Сол мезетте бір топ бүркіт қара бұлттай түнере қаптап шыға келіп, әлгі қара қарғаның соңына түсті. Бүркіттердің арасындағы ең бір ірісі қара қарқаны топшысымен іліп алып, Штернберкке әкеп берді.
— Жақсылыққа жақсылық, сен мені ағашқа байлаулы тұрғанымда босатып едің, — деді де, бүркіт ғайып болды.
Штернберк қара қарғаны кемпірдің аяқ астына лақтырып тастады. Кемпір сонда ашу-ызадан жарылып кете жаздап, жүгіріп барып, қара атты әкелді. Пысқырынып, кісінеген мынауы бұрынғы екі аттан да өткен асау екен. Тұяғымен жердің кесек-кесек балшығын атып, сарайдан шыға сала жорта жөнелді. Тула-тулап, әбден сілесі қатқанда балыққа айналып, көлге сүңгіді. Штернберк сонда сазан балықты есіне алды. Қас қағымда сазан балық жүзіп келді де, балыққа айналған қара атты құрлыққа лақтырып тастады.
— Жақсылыққа — жақсылық, сен мені өлімнен құтқарғансың, — деді сазан балық.
Штернберк балықты алып, кемпірге кетті.
Көзі оттай жайнап, ашуы қайнаған кемпір Штернберк-
тің алдынан шықты да: «Балықты қоя бер, сандықты ал!» — деді.
Сонда Штернберк кемпірдің қолындағы шыбықты көрді. Сандықты алайын деп еңкейе бергенде, кемпір шыбықты сілтеп қалды. Жігіт жалма-жан қолынан жұлып алып, сиқыршы кемпірді жон арқаға осып-осып жіберді. Кемпір тасқа айналды. Штернберк шыбықты жасырып, сандықты қолына алды да, өзінің ақ боз атына жүгіре жөнелді. Аты дарбаза түбінде тұр еді.
Бұлар енді ешқандай пәле-қазаға ұшырамай, аман-есен үйлеріне қайтып келді.
— Сүйікті Штернберк! — дейді Веленка одан сандықты алып, — ашатын кілті болмаған соң, бұл сандықтың маған не қажеті бар?
— Мұның кілті қайда еді? — деп сұрайды патша қапаланып.
