автордың кітабын онлайн тегін оқу G'aroyibus-sig'ar (Xazoinul maoniy)
Алишер Навои

Кітап туралы Қазір оқып жатыр3 Тегін фрагмент

Alisher NAVOIY

G‘AROYIB US-SIG‘AR

TAHRIR HAY’ATIDAN

Alisher Navoiy lirik merosining mukammal nashri ilk bor 1959-1960 yillarda O‘zbekiston Fanlar akademiyasining A. S. Pushkin nomidagi Til va adabiyot instituti tomonidan tayyorlangan va O‘zbekiston FA nashriyoti tomonidan amalga oshirilgan edi. «Xazoyin ul-maoniy» devonlari nashrini O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan fan arbobi, Beruniy mukofoti laureati, filologiya fanlari doktori, professor Hamid Sulaymon tayyorlagan edi. 1956-1960 yillarda tayyorlangan ilmiy-tanqidiy tekst va transliteratsiya asosan sobiq Ittifoqdagi fondlarda saqlanayotgan qo‘lyozmalar (Leningraddagi Saltikov-Shchedrin nomli Davlat xalq kutubxonasi, inv. Xanikov-55, 904- 1498-1499 y., Toshkent, O‘zbekiston FA ShI, inv, № 677, XVI asr va Leningrad, DXK, inv. Dorn-558, 1001-1004-1592-1596 y.) va boshqa nusxalar asosida tuzilgan edi. Alisher Navoiy nomidagi O‘zbekiston Davlat adabiyot muzeyi, O‘zbekiston FA Qo‘lyozmalar institutining direktori, professor Hamid Sulaymonning faoliyati bilan keyinchalik Alisher Navoiyning mo‘‘tabar ikki kulliyotining fotonusxasi qo‘lga kiritildi. Bular Alisher Navoiy kulliyotining Istanbulda, To‘pqopi saroyi fondida (inv. № 808) saqlanayotgan nusxasi, 901-902-1495-1497 yillari xattot Darvesh Muhammad Toqiy tomonidan Hirotda ko‘chirilgan hamda Parij Milliy kutubxonasida (inv. № 316—317) saqlanayotgan, 930—933-1525—1527 yillarda kotib Ali Hijroniy tomonidan Hirotda ko‘chirilgan ikki jildlik kulliyot fotonusxalaridir. Har ikkala kulliyot kompozitsiya va mundarija jihatidan bir-biriga yaqin.

Shundan so‘ng «Xazoyin ul-maoniy» ilmiy-tanqidiy tekstini professor Hamid Sulaymon Leningrad, Dushanba, Istanbul, Parij qo‘lyozma nusxalari asosida qayta tuzib chiqdi. Alisher Navoiy «Xazoyin ul-maoniy»sining ushbu to‘liq nashrini o‘sha ilmiy-tanqidiy tekst hamda avvalgi nashr va yuqorida zikr etilgan to‘rt qo‘lyozmaga muqoyasa qilib chiqildi va bosmaga tayyorlandi. Birinchi nashrda turli sabablarga binoan yo‘l qo‘yilgan ayrim nuqsonlar shu ish jarayonida imkon boricha bartaraf etildi.

Mazkur nashrning I va II tomlaridagi asarlar keyinchalik shoir tomonidan «Xazoyin ul-maoniy»ga kiritilgan. Shuning uchun ayrim she’rlarda shoir tomonidan qilingan tuzatish va o‘zgarishlar bo‘lishi mumkin.

Alisher Navoiyning «Xazoyin ul-maoniy» asari O‘zbekiston «Fan» nashriyoti tomonidan chop etilmoqda bo‘lgan 20 jildlik shoir asarlarining to‘liq nashrida III («G‘aroyib us-sig‘ar»), IV («Navodir ush-shabob»), V («Badoyi’ ul-vasat»), VI («Favoyid ul-kibar») jildlarni tashkil etadi.

«Xazoyin ul-maoniy»ga kirgan devonlarning qayta ko‘rilgan va to‘ldirilgan mazkur nashrini filologiya fanlari kandidati F. Q. Sulaymonova rahbarligi ostida filologiya fanlari kandidatlari M. Sh. Hamidova, Sh. U. Sharipov, L. N. Serikova va ilmiy xodimlar M. Inog‘omxo‘jaeva, M. Bahodirova, M. Xayrullaevalar amalga oshirdilar.

G‘AROYIB US-SIG‘AR

DEBOCHA

Shukru sipos ul qodirg‘akim, chun adam osoyishgohidin vujud oroyishi ogohlarig‘a jilva berdi, insonni soyir maxluqotdin nutq sharafi bila mumtoz qildi.

R u b o i ya:

Ulkim, chu jahon xilqatin og‘oz etti,

Sun’i kilkini naqshpardoz etti.

Inson xaylin nutq ila mumtoz etti,

Nutq ahlini nazm ila sarafroz etti.

Va hamdi behaddu qiyos ul soni’g‘akim, chun iborat javohirin nazm silkiga tortdi, ul gulshani Eramoyinni nazm ahli xomayi gavharafshoni bila rashki nigorxonayi Chin va g‘ayrati xuldi barin yasadi.

R u b o i ya:

Chun xayli basharg‘a nutq komin berdi,

Ul nutq ila nazm ihtiromin berdi.

Nazm ichra balog‘at intizomin berdi,

Tarkibida e’joz maqomin berdi.

Jallat olouhu va ammat nuamouhu va lo iloha g‘ayruhu.

Va durudi noma’dud ul anbiyo halqasining xotamig‘akim, inn ash-she’ra lahikmatun va inn al-bayona lasihrun nuktasi bila shuaro poyasin hukamo martabasig‘a chektiyu bayon rutbasin sehr manzilasig‘a tortti.

R u b o i ya:

Ulkim chu balog‘at etti da’vo, i’rob

Ko‘rguzdilar ul da’vo aro ko‘p itnob.

Chun nuktasida qildi a’yon gavhari nob,

Da’vogari gavharlari bo‘ldi siymob.

Va sallollohu alayhi va alo olihi va ashobihi va sallam.

Ammo ba’d so‘z bayt ul-haramining bodiyapaymoyi va nazm shohbaytining zevaroroyi alfaqir-ul-haqir Alisher ul-mutaxallis bi-n-Navoiy sutira’uyubuhu va g‘ufira zunubuh, andoq arz qilurkim, bu xoksori parishonro‘zgor kichik yoshdin o‘zumni she’rning parishon savdosig‘a giriftor bo‘lg‘animniyu tufuliyyat zamonidin ko‘nglumni[ng] nazmning parokanda vasvosig‘a mash’ufu sheftavor bo‘lg‘anin va motaqaddam shuarosi malik ul-kalomlari dasturi bila jam’u tartibida sa’y qilg‘animniyu necha martaba aning tadvinida murattablar irtikob qilib har sinf she’rg‘a zebu tazyin va oroyishu oyin berganimning kayfiyatin burung‘i devonim fihrastidakim, «Badoyi’ ul-bidoya»-g‘a mavsumdur, sharh bila arz qilib erdim. Andin so‘ngra dag‘i ul jam’u tartibdin boshqa yana har taqrib bila har nav’ abyotkim, aytilib erdiyu har nav’ g‘azaliyotkim, yig‘ilib erdi, ul xayol shabistonining duraxshon axtarlarinu ul ko‘ngul maxzanining duraxshon gavharlarin dag‘i ikkinchi devonimdakim, «Navodur un-nihoya»g‘a mashhurdur, rabtu tartib berib, debochasinda sharh bila aizzayi ashobu ajillayi ahbob xidmatlarida arz qilib erdim. Andin so‘ngra xayolimg‘a kelur erdiyu ko‘nglumga evrulur erdikim, —

R u b o i ya:

Shoirlig‘ ila shuhra qilib otimni,

Zoyi’ qildim she’r ila avqotimni.

Emdi tuzayin tengriga tootimni,

Ko‘p elga mushavvash etmay abyotimni.

R u b o i ya:

Chunkim qaridim, umrni barbod etmay,

Ko‘nglumni yigitlar g‘amidin shod etmay,

Har lahza birov ishqida faryod etmay,

Holim sharhin nazm ila bunyod etmay!

R u b o i ya:

Ellik bila oltmishqa yetti qadamim,

Ne ma’nokim, bo‘lmadi erkin raqamim,

Ne turfaki, sabt etmadi erkin qalamim

Kim, yo‘q biridin xotir aro juz alamim.

— agarchi bu nigorish topqan ikki devon tartibida va guzorishqa kirgan ikki daftar tadvinida ham bu faqiri nomurodu haqiri noshodg‘a hech ixtiyor yo‘q erdi, nevchunki barchasi sultoniy hukmlaru ehsonu tahsinlar va xoqoniy amrlaru ta’limu talqinlar bila erdi, andin so‘ngra xud xotirg‘a kelmas erdikim, bir g‘azal husn bahori g‘azolalari ta’rifida yo ishq otashkasida sha-roralari tavsifida tugatgaymen, balki bir bayt bir sho‘xning jamoli dilfuruzi bobida yo o‘z ko‘nglumning dardu so‘zi sharhida nazm silkiga kiyura olg‘aymen yo xayolimg‘a kechura olg‘aymen.

R u b o i ya:

Komin qilur ermish odamiyzod xayol,

Naqsh aylar emish ko‘ngliga yuz fikri mahol,

Mundin g‘ofil qolibki, hayyi mutaol

Kelturgusi tongla aning ollig‘a ne hol.

R u b o i ya:

Ham demagida yo‘q e’tibore kishiga,

Ham qilmog‘ida yo‘q ixtiyore kishiga.

Taqdir aro chun yo‘q iqtidore kishiga,

Ne qilg‘anig‘a ne erk bore kishiga.

Yana ro‘zgor havodisidin ul fikrlar barcha ko‘nglumdin bordi va ishqi ojizkush zulmu bedodi ul xayollarni xotirimdin chiqardi, ollimg‘a oncha dushvorlig‘lar yuzlandiyu tegramga oncha sa’b giriftorlig‘lar aylandi va sipehr boshimg‘a oncha balo toshi ottiyu ishq sipohining lagadko‘bi zaif paykarim bila so‘ngaklarimni oncha oyoq ostida ushattikim, ne so‘zumdin xabarimu ne o‘zlugimdin asarim qoldi. Ishqim oshubi tug‘yonida har suubatkim yuzlanur erdi, chun bir hamdard rafiqim yo‘q erdikim, dardimdin shammae izhor qilg‘aymen, biror bayt birla ul hol mazmunin nazm qilib ko‘nglumni xoliy qilur erdim va jununum shiddati g‘alayonida har oshubkim, ollimg‘a kelur erdi, chun hamzabon mushfiqim yo‘q erdiki, maxfiy o‘tumni oshkoro etgaymen, biror matla’ bila ul ma’noni ado qilib, qattig‘ holimni sharh etar erdim. Bu vosita bila ko‘nglum o‘tig‘a orome va ishqim bedodi nohamvorlig‘ig‘a andome hosil bo‘lur erdi.

Bu nav’ bila oz vaqtda ko‘p she’r aytildiyu har nav’ nazm tegramga yig‘ildi. Ishqim sho‘ru g‘avg‘osi vaqtida va jununum toroju yag‘mosi fursatida xud qayda oncha taskinu somonim bor erdikim, aytilg‘an parishon abyotqa jam’u tartib bera olg‘aymen va yig‘ilg‘an parokanda sharhi holotqa rabtu qoida qo‘ya olg‘aymen. Chun ul ta’rixdin muddate o‘ttiyu ul vaqtdin fursate arog‘a kirdi, falak havodisining ul qattig‘ esadurg‘on sarsari taskin tutti va ul ranju tashvirdin yillar ranjurluq tortqan tandek, balki jonidin mahjur qolg‘an badandek chiqtim, nabzimg‘a harakat ma’dumu nafasimning kirar-chiqari noma’lum, tanim o‘n qatla andin zaifroqkim nol va ko‘nglum bir zamon o‘z holida bo‘lsa, yana o‘n soat behol.

Va ikki murattab bo‘lg‘an devonlardin yangi aytilg‘an abyot adadi aksar va har bayti lafzu ma’no bila darjlig‘ gavhar demaykim shu’lalig‘ ozar; xotirg‘a kelur erdikim, agar bu avroqqa rabtu tartib berilmasa, bir havodis tundbodi eskach, har sahfasin bir yon sovurg‘ay va agar bu gulbarglarni zebu oyin bila bir guldasta bog‘lanmasa, bir navoyib nasimi yetkach, har varaqin bir yon uchurg‘ay. Va agar rabtu tartibini havas qilsam, havasimg‘a qayda ul quvvatki, ikki baytni bir-biriga marbut bog‘lashtura olg‘ay va xayolimda qayda ul jamiyatu holatki ikki lafzin bir-biriga yarashtura olg‘ay. Bu ajzdin xomam tili lolu bu zabunluqdin o‘z tilim shikasta maqol erdikim, nogah inoyat nasimi hidoyat gulshani royihasin yetkura kirishti va saodat munhiysi davlat ravzasi mujdasin keltura boshladi, ya’ni hukmi qazojarayonu farmoni vojib ul-iz’on bu banda otig‘a ul Sultoni sohibqirondin yetishtikim, qullari hukmidin azim ush-sha’n salotin bosh torta olmaslar va bandalari farmonidin nofizi farmon xavoqin bo‘yun to‘lg‘ay olmaslar.

R u b o i ya:

Shohiki, falakka yetsa farmoni aning,

Topmoqqa sukun sur’ati davroni aning.

Gar hashrg‘a tegru bo‘lsa poyoni aning,

Qilmoq harakat bo‘lmag‘ay imkoni aning.

R u b o i ya:

Ming bandasi xoqon bila qaysar yanglig‘,

Yuz chokari Dorovu Sikandar yanglig‘.

Ham taxtig‘a poya charxi ahzar yanglig‘,

Ham tojig‘a qubba mehri anvar yanglig‘.

R u b o i ya:

Mavrusiy qul jinsi baniy Odam anga,

Meros ila mulk jumlayi olam anga,

Hayron karamu jud ishida Hotam anga,

No‘shirvon adl ichinda tobi’ ham anga.

R u b o i ya:

Fa’’oli qazo hukmig‘a anboz kelib,

G‘addori qadar amrig‘a damsoz kelib,

Bazmi aro Zuhra nag‘mapardoz kelib,

Anjomi zamon davrig‘a og‘oz kelib.

R u b o i ya:

Haq ko‘nglin aning bilikka maxzan aylab,

Har fanda arig‘ zotini yakfan aylab,

Johi taxtin[i] charxi musamman aylab,

Tufroqdek ul o‘zin furutan aylab.

R u b o i ya:

Iqbol anga davlat mayi payvast tutub,

Bu boda bila jonin aning mast tutub,

Haq ani sipehrdin zabardast tutub,

Tufrog‘din ul vale o‘zin past tutub.

R u b o i ya:

Ham qiblayi iqbol harimi johi,

Ham Ka’bayi omol biyik dargohi,

Shahlarning dardmandiyu ogohi,

Bu turfaki, dardmandlarning shohi.

As-sulton-ubnu-s-sulton va-l-xoqonu-bnu-l-xoqon, muizz-us-saltana va-d-dunyo va-d-din Abulg‘ozi Sulton Husayn Bahodurxon xallada-l-lohu ta’olo mulkahu va sultonah va afoza’al-al-olamin birrahu va ihsonah.

R u b o i ya:

Bo‘lg‘ancha sipehr davri komi bo‘lsun,

Aflok uza bazm ihtishomi bo‘lsun.

Ham dargahi shohlar maqomi bo‘lsun,

Yilda bir alarg‘a bori omi bo‘lsun.

R u b o i ya:

Har lahza qil anga yuz inoyat, yo rab,

Ollig‘a yorut sham’i hidoyat, yo rab,

Ham umrini ayla benihoyat, yo rab,

Ham davlatig‘a yeturma g‘oyat, yo rab.

Bu yanglig‘ falaktazyin dargohdinu bu nav’ arshoyin bargohdin xitobi sadmatomizu hukmi hayratangiz yetishti. Mazmuni bukim, ey qadimiy bandayi xosu ey boyiriy xodimi zaviy-ul-ixtisos, burung‘i ikki devonkim, bizning hukmu xitobimiz bila murattab qilding va kulliyotu juzviyotin bizning mashvaratu ta’limu istisvobimiz bila tuzattingkim, birining ishqomiz abyotidin bu eski dayrning rafi’ toqida ushshoqning sho‘ru g‘avg‘osidur va yana birining shavqangiz g‘azaliyotidin bu qadimiy mani’ gunbad ravoqida muhabbat ahlining xo‘yu alolosi. Andin so‘ngra yig‘ilg‘an ash’orningu nazm rishtasig‘a tortilg‘an durri shahvorning adadi burung‘i devonlardin ortqan chog‘lig‘durur va bu latofati sifoti xo‘blar va malohati simoti mahbublar bila yana ikki devon tartib bersa bo‘lurdek ma’lum bo‘ladur. Netgungdurkim, bu ishdin dilbandroq bo‘lg‘ayu ne qilg‘ungdurkim, bu shug‘ldin sudmandroq bo‘lg‘ay. Emdi avlo budurkim, bu g‘arib ishga ko‘ngul kelturgaysen, balki hukm bu erurkim, bu ajib amrg‘a xoma surgaysenu tafakkur xilvatgohida xayol sho‘xu ra’nolari bila bazm tuzgaysen va to falak gardish qilur bashar jinsining xayolig‘a kelmagan a’jubani elga ko‘rguzgaysen. O‘zung bilursenkim, nazm harimining xoslariyu she’r bahrining g‘avvoslarikim, ruhparvar navolig‘ anfoslaridin zamona bazmi to‘lubtur va xayol daryosidin chiqarg‘on qiymatiy guharlaridin davron libosi javohir bila murassa’ bo‘lubtur, hech qaysi olamning rub’i maskunin ola olmaydur va to‘rt gavhardin murakkab bo‘lg‘an bashar xayli hech qaysidin to‘rt devon yodgor qolmaydur. Bir o‘z asrida ganji ma’naviy Amir Xusrav Dehlaviyni derlarkim, sulton Malikshoh Alp Arslon otig‘a to‘rt devon murattab qilmish bo‘lg‘ayu xotimasini aning oti bila muzayyal etmish bo‘lg‘ay va bu ishi ul zamonning yaxshi-yomoni qulog‘iga yetmish bo‘lg‘ay, agarchi bu so‘z mazkurdur, ammo ul devonlar ma’dumdur va ul ma’dumlarning agarchi asomiysi mavjuddur, ammo vujudi noma’lumdur. Xayolig‘a o‘tkarib, varaqqa nigorish qilmag‘anmu erkin, yo tiliga kechurub, tartib yuzidin nasaqqa guzorish bermaganmu erkinkim, «Xamsa»siyu soyir manzum kutubu rasoili o‘z holi bila mavjuddur. Bu to‘rt devoni zamon ahlidin mehru vafo va insofu muruvvatdek nobud. Chun senga tavfiq madad qilipturu bu maqsudning hech kimga yig‘ilmag‘an moddasi yig‘iliptur, tilarbizkim, fursatni g‘animat bilgaysenu bu muddao husulig‘a rag‘bat qilg‘aysen.

Bu hukm chun qulog‘img‘a yetishti, ajzu zabunluq o‘tining dudi ko‘nglumdin dimog‘img‘a yetishtikim, hukm qaviy erdiyu mahkum zaif va amr bag‘oyat kulliy erdiyu ma’mur asru nahif va ra’sha paykarimg‘a tazalzul soldiyu xavosu xayolim xayli bir-biridin qo‘zg‘aldi. Ne uzr ayturg‘a zahravu jur’atim va ne qabul qilurg‘a havsalavu quvvatim, agarchi uzr dilpazir emas erdi, ammo o‘z ajzi holimni arzg‘a yetkurmakdin ham guzir emas erdi.

R u b o i ya:

Dedimki, bu ishdakim, bo‘lurmen ma’mur,

Har nechakim tutmasam o‘zumni ma’zur,

Lek ishtaki, ajdahog‘a kelturgay zo‘r,

Zo‘r etkay o‘ziga, istasa qilmoq mo‘r.

Ul humoyun zamirning oyinayi getiynamoyida ravshanu paydodur va ul pokiza ko‘ngulning jomi jahonoroyida mubarhanu huvaydokim, bu bandayi faqirg‘a ne notavonlig‘lar shikast berdiyu bu zarrayi haqirg‘a ne sargardonlig‘lar dast berdi. Agarchi marazimg‘a sihhat umidi paydo bo‘luptur, ammo hanuz g‘izo bila sharbatkim, ichilur, yeyilur, misqol tarozusi bila tortilur va tongdin aqshomg‘acha soat shishasig‘a ko‘z tikilur va agarchi za’-fimg‘a quvvat imkoni zohir bo‘luptur, ammo hanuz buzug‘ koshonamdin chiqarg‘a qo‘pmoq tilasam, osilg‘an idbori ankabut torlari dastgirim bo‘lub madad yetkurmaguncha, tebranmakka tobu tavon va harakatqa maqdur, balki imkon yo‘qtur; pashsha yuz pili damon torta olmag‘an yukni nechuk tortqay, bataxsiskim, majruhu ranjur dag‘i bo‘lg‘ay, mo‘rcha ming sheri jiyon qila olmag‘an ishni nechuk qila olg‘ay, xususankim, bemoru sihhat tariqidin mahjur dag‘i bo‘lg‘ay.

R u b o i ya:

Avval ikki devong‘a chu qildim rag‘bat,

Ham erdi yigitlik madadim, ham sihhat,

Bo‘ldum chu qariyu xasta, yo‘q ul quvvat

Ko‘rguzgali andoq nimalarga jur’at.

Kulliyragi bukim, ul davovin tartibida Sultoni sohibqironning oliy tab’ining islohu ihtimomi behad va har juzviy nuktada tag‘yiru ta’limi mo lo kalomi beadad erkan jihatdin ul ish saranjom suvratin paydo qildi va iftohidin ixtitomig‘a deguncha tartib raqami chekildi. Bu za’fu notavonlig‘im zamonida bu ajzu zabunluqu besomonlig‘im tug‘yonida Sultoni sohibqironning ra’yi olamoroyiyu zamiri xurshidta’siri go‘yokim ba’zi avqotda olam kishvari fathig‘a azmsozu ba’zi holotda kishvar ahli obodonlig‘ig‘a sehrpardoz va ba’zi zamonda ayshu nishot bila iligi zarposhu ba’zi avonda toatu ibodat bila ko‘zi guharposhliqka mutaammilu mushtag‘il uchun bu xoshok daryodek ko‘ngliga kirmasu bu zarra quyoshdek zamirig‘a paydo ermas. Va Sultoni sohibqironning himmat yuzidin ihtimomiyu sa’y g‘oyatidin ta’limi bardavomi bo‘lmasa, mundoq dushvor ish ilgari bormog‘i mutaassir, balki xayolimg‘a kechurmag‘i mutaazzirdur.

Mundoq hukm bo‘lg‘andin so‘ngra gah-gohi holimdin ogoh bo‘lmasa netkaymenu lahza-lahza ahvolimdin xabar tutmasa neta olg‘aymen. Qumursqa Sulaymonning xotirig‘a kelmasa, ne mahalli taajjubu tahayyur, Suho charxi gardon sathida ko‘runmasa, ne mahalli hayratu taazzur. Bu xoksor chun bu dardi dillarimni izhoru nomurodlig‘larimni oshkor qildim va mazallat tufrog‘ig‘a tazallum bila yiqildim, inoyat borgohidin sado keldiyu hidoyat korgohidin nido yetishtikim, ko‘nglungni solma va bu nav’ savdovu vasvos xayolig‘a qolmakim, biz hech holda sening holingdin g‘ofil emas erkandurbiz, ammo bu holdin sen g‘ofilu ko‘nglumizdin hargiz yoding zoyil ermas erkandur va bu ma’no sening ko‘nglungdin zoyil. Andoqki burung‘i ikki devoning takmilida rioyatdin hech nav’ tag‘oful voqi’ bo‘lmadi va rahnamolig‘u inoyatdin hech turlug takosul suvrat bog‘lamadi, emdi dag‘i hamul dastur bila, balki andin ham ortug‘roq, munda ham hamul qonun bila, balki andin ham afzunroq, ahvolingdin xabar tutulg‘usidur va haroz vaqtda sarvaqtingg‘a yetilgusidur. Chun za’fi holing bizga zohiru paydodur, shafqatu bandanavozlig‘lar bila ne yerda qolsang o‘tkarilgusidur va chun shikast ahvoling bizga ravshanu xuvaydodur, marhamatu navosozlig‘lar bila har mushkiling bo‘lsa hal qiling‘usidurur.

R u b o i ya:

Shahdin chu bu nav’ lutfu ehson toptim,

Ummid dag‘i behadu poyon toptim,

Zulmat aro erdim, obi hayvon toptim,

Io‘q-yo‘qki, o‘lub erdim, yangi jon toptim.

Ko‘nglumga o‘zga quvvat kirdi va tab’img‘a o‘zga javdatu jalodat hosil bo‘ldi, kilkim jardayi tezkomig‘a o‘zga ravonlig‘u xayolim sahobi barqxiromig‘a o‘zga gavharafshonlig‘ yuzlandi. Qabuli barmog‘in ko‘zumgavu minnat iligin ko‘ksumgavu jonparvar so‘zumga qo‘ydum va zamir xilvatgohini xavotir g‘avg‘osidin muarrovu ko‘ngul zistgohini vasovis hujumidin mubarro qildim. Xoma uchin tez ettimu tab’ obi hayotin otashangiz. Va o‘tgan ayyomda aytilg‘an matla’lar subhi bidoyatin maqta’lar shomi nihoyatig‘a payvastavu kechkan hangomda bitilgan parishon abyot gavharlarin takmil rishtasig‘a tortmoq bila payvasta qila boshladim.

R u b o i ya:

Kun bor erdikim bir g‘azalu ikki g‘azal,

Bal uch g‘azalu to‘rt g‘azal ba’zi mahal.

Mahvashlardek bori latofatda masal,

Bog‘lab kiyibon yuzga hila to‘ng‘a hulal.

Bu nazohat shabistonining pardanishinlari yuz ming zebu ziynat bila tab’ xilvatxonasidin jilvai noz qilib chiqib, soyir abnoyi jins silkiga kirarlar erdi va bu malohat nigoristonining nozaninlari ming tuman oroyishu namoyish bila xayol xilvatxonasidin xiromi dilnavoz bila harakat ko‘rguzub, yana abkori fitnaosorg‘a qo‘shulurlar erdi. Chun bu mavzun harakatlik dilkashlaru bu matbu’ sifatlik sho‘xvashlar ellik, oltmish yo yuzga yaqin bo‘lsalar erdi, bu faqir savdoyiy bir tojirdekkim, malik-ut-tujjor desa bo‘lg‘ay,—

R u b o i ya:

Yuz hur sifat barchasining nozu fani,

Kashmiriyyu rumiyyu xitou xo‘taniy,

Kim bir shah uchun keturgay ul toyifani,

Tojir o‘zin aylarga baho birla g‘ani.

— kashmiriysi sehrsozlig‘da dilrabovu dilkash va rumiysi turktozliqda kofiroyinu farangiyvash va xitoyisi xunrezlig‘da novakzanu shershikor va xo‘taniysn fitnaangizlig‘da sherafkanu g‘izolakirdor, bu shamoyilu oyin bila va bu zebolig‘u tazyin bila Sultoni sohibqironning harami saroyig‘a kiyurur erdim va birin-birin ul hazratning kimyoasar nazarig‘a yetkurur erdim.

Va ul hazrat inoyat ko‘zi bila ul ra’nolarni ko‘rub va iltifot nazarin har biriga yetkurub, qaysi birining hariru xullasida qusure ko‘runsa yo ul hullavu harirni murassa’ qilg‘an javohirda adami munosabat sababidin future zohir bo‘lsa, ul liboslarni chiqarib, xizonayi xosdin munosib ranglig xazu debo liboslar barcha qiymatiy gavharlar bila tarsi’ qilg‘on kelturub ul sho‘xlarg‘a kiydurur erdi va har qaysini o‘z munosabatig‘a ko‘ra tartib bila o‘z oliy majlisida o‘lturtur erdi, ya’ni aytilg‘an abyot barcha latoyifosor va sabt bo‘lg‘an ash’or barcha zaroyifshiorkim, ellik, oltmish yo yuz g‘azalg‘a yaqin yig‘ilsa erdi, hazrati Sultoni sohibqironning firdavsoso suhbatidavu sipehrfarso hazratida hozir qilib arzg‘a yetkurur erdim va ul hazrat alarg‘a shafqat yuzidin boqib, qaysi ma’no sho‘xiningkim tarkibi xil’atida va alfozi kisvatida betakallufluq ko‘rsa, o‘z ganjinayi zamiri xizonasidin munosib alfoz bila ul liboslarg‘a tag‘yir berib va ul alfoz kisvatida sanoyi’ javohiridin nomunosiblig‘ ma’lum qilsa, o‘z xizonayi xotiri ganjxonasidin yoqutu la’li rangin va gavharu durri samin bila ul zebu ziynatqa tabdil yetkurub, har g‘azalni tartib yuzidin o‘z o‘rnig‘a raqam qilur erdi.

Va bu faqiri bebizoatu bu faqiri beistitoat ul ta’limlarni o‘zumga dastur qilib hamul dastur bila ul zabtu tartibg‘a shuru’ qilur erdim. Mundin boshqa dag‘i ul hazratning ko‘p xossa ma’nolari xayolotinu g‘arib mazmunlari maqolotin va dilpazir tashbihlari nazokatinu benazir tanbihlari jazolatin burung‘i ikki devonim debochasida sharh bila mazkur qilib erdimu tafsil bila mastur etib erdim. Bu devonlarda dag‘i hamul dastur bila maoniy javohiri shohvoridin va alfoz naqshu nigoridin va tarkib salosatu latofatidin va choshniy holatu haroratidin hech juzve juz’iyyotdin yo‘qturkim, ul hazratning muborak tab’ining anda kulliy daxli bo‘lmamish bo‘lg‘ay. Balki asli xayol ul hazratning bo‘lub, bu banda ham ul hazratning buyrug‘i ta’limi bila anda juzviy daxle qilmish bo‘lg‘aymen. Bu jihatdin bo‘laolg‘ayki, bu devonlar ul hazratning adilsiz tab’idek benaziru har shoh bayti o‘z humoyun zotidek olamgir bo‘lg‘ay. Chun bu ma’no gavharlari barcha ul hazratning tab’i bahridinu zehni konidin hosil bo‘ldi va alfozu iborat xazoyini hamul ma’nolar gavharidin to‘ldi, bu ma’nodin aning otin X a z o y i n u l-m a o n i y qo‘yuldi.

R u b o i ya:

Yo, rab, bu xazoyinki, men ettim ma’mur

Kim, xozini jannat anga xushtur ganjur.

Chun keldi futurluq ko‘ngullarga surur,

Berma andin ko‘ngul sururig‘a futur.

R u b o i ya:

Bu bahrki, ganji lomakoniy dedilar,

Har qatrasin obi zindagoniy dedilar.

Shah maxzani tab’idin nishoni dedilar

Kim, ani «Xazoyin ul-maoniy» dedilar.

Agarchi xurshidi olamtobning falakni bir davra qilg‘an zamonig‘a yil ot qo‘yupturlar va yilkim, iborat to‘rt fasldindur, har faslg‘a dag‘i bir ot ta’yin qilibdurlar. Bu nayyiri a’zam falakni bir davra qilg‘anining monandikim, bahriy(u] koniyu nabotiyu hayvoniyning natoyiji anda zohir bo‘lur, munda dag‘i jami’ ul natoyijdin dalilu asar topsa bo‘lur. To‘rt faslining muqobalasidakim, to‘rt devon voqi’ bo‘luptur, har qaysig‘a bir — munosib ot darboyist edi, ul sababdin avvalg‘i devonnikim, tufuliyyat bahori g‘unchasining ajib gullari va sig‘ar gulzorining bog‘chasining g‘arib chechaklari bila orosta bo‘lub erdi, «G‘ a r o y i b u s-sig‘ar» deyildi. Va ikkinchi devonnikim, yig‘itliku oshuftalig‘ va shabobu oliftalig‘ yoziyu dashtida yuzlangan nodir vaqoyi’ bila piyrosta bo‘lub erdi, «N a v o d i r u sh-sh a b o b» ataldi. Va uchunchi devonnikim, vasat-ul — hayot mayxonasida ishq bila shavq paymonasidin yuzlangan badii’ nishotlar kayfiyatin yozilib erdi. «B a d o y i ‘ u l-v a s at» ot qo‘yuldi. Va to‘rtunchi devonnikim, umrning oxirlarida yuzlangan ishq dardu ranji foyidalarikim, jonso‘z oh urmoqu jon topshurmoqdurkim, anda sabt bo‘lubtur, «F a v o y i d u l-k i b a r» laqab berildi.

Umid ulkim, bu to‘rt devonkim, Sultoni sohibqiron oti bila muzayyaldururu alqobi bila mutarraz, ham aning otidek rub’i maskunda to‘lg‘ayu ham aning alqobidek to‘rtunchi ko‘kka degincha muntashir bo‘lg‘ay. Shukrkim, bu banda nazm vasilasiyu she’r vositasi bila tamom umrumni ul hazratning madhi bila kechurdum va barcha hayotimni aning duosi bila o‘tkardim.

Tufuliyyat avonikim, yetti — sekkiz yoshdin yigirma yoshqacha chinasa bo‘lg‘aykim, umr fusulining navbahori va hayot gulshanining shukufavu gulzoridur, aning madhida «G‘aroyib us-sig‘ar» bila sarf qildim.

Shabob zamonikim, yigirmadin o‘ttuz beshgacha desa bo‘lg‘aykim, ham bu fusulning yozidururkim, yigitlik chashmasorining hayotbaxshlig‘ining og‘ozidur, aning vasfida «Navodir ush-shabob» bila kechurdim.

Va kuhulat ayyomikim, o‘ttuz beshdin qirq beshga degincha qiyos qilsa bo‘lg‘aykim, bu fusulning xazonidurkim, tiriklik bog‘ining bargrezining nishonidur, aning ta’rifida «Badoyi’ ul-vasat» bila o‘tkardim.

Va qirq beshdin — oltmish yaqinig‘achakim ta’yin qilsa bo‘lg‘aykim, bu fusulning qishidurkim, kishining xam qad bila adam yo‘lig‘a kirib, zamon ahli bila xayrbod qilishidur, aning duosida «Favoyid ul-kibar» bila nihoyatqa yetkurdum.

R u b o i ya:

Sarf ettim anga umr bahorin dag‘i,

Bo‘stoni hayotu lolazorin dag‘i,

Ollida xazoni zarnisorin dag‘i,

Kofurfishon qish bila qorin dag‘i.

Va bu avqot mobaynida har miqdorkim, fursat toptim, xoh «Xamsa» nazmidinu xoh «Nazm ul-javohir» va «Majolis un-nafoyis»u «Zubdat ut-tavorix» va soyir tasniflar ishtig‘olidin ham ul hazrat duoyi davlatig‘a avqotimni sarf qildim. Va bihamdilloh andoq murodlar kasb ettimkim, mening abnoyi jinsimning yuzidin biriga muyassar bo‘lmaydur va andoq maqsudlarg‘a yettimkim, alarkim, mendek yuz, balki ming qullari bor erdi, birining sog‘ari orzusi menga nishot yetkurgan may bila to‘lmaydur. Bihamdillohi taoloki, bu avqotdakim umr vodiysining ko‘pragin aning davlatidin murodlar bila qat’ etibmen va hayotning nihoyatig‘a komlar, balki komronlig‘lar bila yetibmen, hech turlug armon xotirimda qolmayduru hech nav’ orzu ko‘nglumda sing‘anin xayolim topa olmaydur. Har ne dunyo murodiyu zohir komronlig‘idur surubmen va so‘zumning siytu sadosin aning madhida yetti falakka yetkurubmen. Ulcha orzu haysiyyatidinu armon jinsidin qoliptur, oxirat yo‘lining suhulatu osonlig‘i va botin mulkining iyolatu komronlig‘idur. Va ul vobastadur haq subhonahu va taoloning tavfiqi bila amri itoatig‘a va rasul sallallohu alayhi va sallam shafoatiyu shariatinnng mutobaatig‘a. Umidim uldurkim, ul hazrat davlatidin bu iqbolg‘a dag‘i sarbalandu bu saodatqa dag‘i bahramand bo‘lg‘aymen.

Bu bobda bir necha so‘z o‘z arzi holimni tilarmenkim, zohir qilg‘aymenu ul nishotim guli ochilg‘andin men ham nishotdin g‘unchadek ochilg‘aymen va ul arzadoshtim savodin bu debocha zaylida sabt etkaymenu bitkuchilarga ham bu fihrastdin bu arzadoshtni ayirmasqa vasiyyat etkaymen, to kun so‘ngi bu debochani o‘qug‘an elga bu arzadoshtim bila bu muddaomg‘a yetkanim nishonae bo‘lg‘ay vozihu dalile bo‘lg‘ay loyih. Bu jihatdan to olam inqirozi bo‘lg‘usidur Sultoni sohibqiron davlatig‘a duo qilg‘aylar va shafqatu bandaparvarlig‘ig‘a sano degaylar.

Qulluq arzadosht ulkim, bu bandag‘a yosh ulg‘ayg‘an chog‘da za’fe yuzlandi, va ul za’f rishtasi rishtadek za’flig‘ paykarimg‘a andoq chirmandikim, ul quyoshdek zamirg‘a ravshandur. Holo mizojim istiqomatdin munharifu badanimda necha marazi muxtalifdur va atibbo ilojimdin ojizu ma’zul va ahibbo mizojimdin mutaajjibu malul. Dimog‘im parishonlig‘idin so‘zum nomarbutu xayolim oshuftalig‘idin holim nomazbut. Bag‘rim qizig‘anidin jismimda hummoyi lozim va ko‘nglum ozg‘anidin boshim aylanmog‘iyu ko‘zum qorarmog‘i doyim. Ne tongdin aqshomg‘acha o‘zumga bir dam g‘izodin kom, ne aqshomdin tongg‘acha tarfat-ul-ayne ko‘zumga uyqudin orom. Xotirim savdoomiz xayollardin mushavvash, besarudilliqdin har necha dilkash so‘z bo‘lsa ko‘nglumga noxush. Me’damning hazm qilur g‘izosi zamona ahlining izosi, ko‘nglumning nishot bazmida mayi nobi falak tiyg‘i oqizg‘an bag‘ir xunobi. Notavonekim, yuqori mazkur bo‘lg‘andek g‘izo qilur, oshi misqol toshi bila bo‘lg‘ay, agar gohi zaif xotiri sharbat mayli qilg‘ay, ul dag‘i bu tosh tarozusi bila tortilg‘ay, kishi qo‘ldamayin yerdin qo‘parida ko‘p ozor bo‘lg‘ayu aso madadi bo‘lmag‘uncha yerdin qadam ko‘tarmagi dushvor, sayr havosin qilsa iki insong‘a otlandurur — tushururida hammolvashliqu otlang‘andin so‘ngra paykari yukidin bir hayvonga murdakashlik, tushkandin so‘ngra bu sayr ko‘ftidin a’zosi nokor, bu ozurdalig‘din yana bir kecha-kunduz tebrana olmay, andoqki bir yilliq bemor, issig‘ nafaslaridin hayotining guli pajmurdavu nafasining og‘ir kirar-chiqaridin zaif tani ozurda.

R u b o i ya:

Har shomu saharg‘a tegru ingranmoq ishi,

Bu yonidin ul yonig‘a aylanmoq ishi.

Gah-goh isitma o‘tidin yonmoq ishi,

Gah to‘ngdururidin yana chirmanmoq ishi.

R u b o i ya:

Ne jismida tobu ne tanida quvvat,

Ne ko‘nglida xushluq, ne o‘zida sihhat.

Mundoq kishining munosibidur uzlat,

Vayronasidin chiqmoq anga ne nisbat.

Sultoni sohibqironning in’omi bag‘oyatidinu ehsoni benahoyatidin umrin bu davlatlig‘ dargohdavu hayotin bu saodatlig‘ borgohda yuqori o‘tkan sharh bila sarf etkan bandaning iltimosi budurkim, mazkur bo‘lg‘an taraddudu mashaqqatlardin ozod bo‘lg‘ay va g‘amgin ko‘ngli bu nav’ za’f ayyomida nisbatsiz qayg‘ulardin shod, mundoq umrdakim, bukun tonglalig‘ ma’lum ermas,—

M i s r a ‘:

Ish tengriga tavbayu inobat bo‘lg‘ay,

— va o‘tkan umr ma’siyat bila uzr taqsirida toatu nadomat. Bu holatda dag‘i avqotning pokizasida ul hazratning duosig‘a mash’uf bo‘lg‘usidur va duovu niyozi naqdining xulosasi aning farxunda ro‘zgorig‘a masruf.

Umid ulkim, ul hazrat davlatidin andoqkim dunyo iqbolu komidin mustafid bo‘ldum, oxirat komu iqbolidin ham noumid bo‘lmag‘ay[men]. Ul ostonning qullarining bu qul bila yorlig‘ nishoni uldurkim, Sultoni sohibqiron inoyatidin bir yorlig‘ nishoni bitilgay va bu bandani sultoniy imoratning bayt-ul-mag‘firasida soyir jorubkashlaridin birining o‘rnig‘a mansubu sarafroz etilgaykim, bu uftodalig‘ ayyomida bore ul ostonada yiqilg‘aymen. Quvvatim bo‘lg‘anda supurgu olib, ilgim bila va quvvatim bo‘lmag‘anda supurgu o‘rnig‘a kirpigim bila ul ostonani supurur bahonasi bila ko‘zumni ul munavvar ravza tufrog‘idin yorutg‘aymen va ul ostonani bu supurgu birla arig‘u bu uyin ul surma bila yorug‘ tutqaymen va bu xidmatni dunyovu oxiratim sharafi bilgaymen.

So‘zum uzaldiyu ado qiladurg‘an maqsudum yiroq qoldi. Agarchi xomamning gavharafshonlig‘ig‘a nihoyat yiroqdur va lekin duo gavharfishonlig‘i bila ixtisor qilmoq yaxshiroq.

R u b o i ya:

To dahr uza bu gunbadi davvor o‘lg‘ay,

Ul gunbad uza sobitu sayyor o‘lg‘ay,

To sobitu sayyorg‘a osor o‘lg‘ay,

Tengri bori holingda nigahdor o‘lg‘ay.

R u b o i ya:

Taxting bo‘lsun sipehri axzar chog‘lig‘,

Chatring rif’atda mehri anvar chog‘lig‘.

Mulkung baru bahr aro Sikandar chog‘lig‘,

Lekin umrung Nuh payambar chog‘lig‘.

R u b o i ya:

Ham dargahing iqbol makoni, yo rab,

Ham boshing uza toji Kayoniy, yo rab.

Jomingda ziloli zindagoniy, yo rab,

Andin sanga umri jovidoniy, yo rab.

G‘AZALLAR

ALIF HARFINING OFATLARINING IBTIDOSI «G‘AROYIB»DIN

Ashraqat min aksi shamsil-ka’si anvorul-hudo,
«Yor aksin mayda ko‘r» deb, jomdin chiqti sado.

G‘ayr naqshidin ko‘ngul jomida bo‘lsa zangi g‘am,
Yo‘qtur, ey soqiy, mayi vahdat masallik g‘amzudo.

Ey, xush ul maykim, anga zarf o‘lsa bir sing‘an safol,
Jom o‘lur getiynamo, Jamshid, ani ichkan gado.

Jomu may gar buyladur, ul jom uchun qilmoq bo‘lur,
Yuz jahon har dam nisor, ul may uchun ming jon fido.

Dayr aro hush ahli rasvo bo‘lg‘ali, ey mug‘bacha,
Jomi may tutsang meni devonadin qil ibtido.

Toki ul maydin ko‘ngul jomida bo‘lg‘ach jilvagar
Chehrai maqsudi mahv o‘lg‘ay ham ul dam moado.

Vahdate bo‘lg‘ay muyassar may bila jom ichrakim,
Jomu may lafzin degan bir ism ila qilg‘ay ado.

Sen gumon qilg‘andin o‘zga jomu may mavjud erur.
Bilmayin nafy etma bu mayxona ahlin, zohido.

Tashnalab o‘lma, Navoiy, chun azal soqiysidin
«Ishrabu, yo ayyuhal-atshon» kelur har dam nido.

Zihe husnung zuhuridin tushub har kimga bir savdo,
Bu savdolar bila kavnayi bozorida yuz g‘avg‘o.

Seni topmoq base mushkildurur, topmaslig‘ osonkim,
Erur paydolig‘ing pinhon, vale pinhonlig‘ing paydo.

Chaman otashgahiga otashin guldin chu o‘t solding,
Samandardek ul o‘tdin kulga botti bulbuli shaydo.

Ne ishka bo‘ldi beorom ko‘zgu aksidek Majnun,
Yuzi ko‘zgusida aksini gar ko‘rguzmadi Laylo.

Quyoshqa gah qizarmoq, gohe sarg‘armoq erur andin
Ki, sun’ung bog‘ida bor ul sifat yuz ming guli ra’no.

Nedin yuz gul ochar ishq o‘tidin bulbul kabi Vomiq,
Vomiq Yuzingdin gar uzori bog‘ida gul ochmadi Azro.

Kalomingni agar Shirin labida qilmading muzmar
Nedin bas la’l o‘lur Farhodning qon yoshidin xoro.

Jamoling partavidin sham’ o‘ti gar gulsiton ermas,
Nedin parvona o‘t ichra o‘zin solur Xaliloso.

Malohat birla tuzdung sarvqadlar qomatin, ya’ni
Ki, mundoq zeb birla ul alifni aylading zebo.

Qanoatning dalilin inzivo qilding yana bir ham
Dalil ushbuki qoni’ harfidin xalq aylading anqo.

Navoiy qaysi til birla sening hamding bayon qilsun,
Tikan jannat guli vasfin qilurda gung erur go‘yo.

Ey, safhayi ruxsoring azal xattidin insho,
Debochayi husnungda abad nuqtasi tug‘ro.

Zarrot aro har zarraki bor, zikringa zokir,
Amtor aro har qatraki, bor, hamdinga go‘yo.

Mashshotayi sun’ungdurur ulkim, nafas ichra
Kun ko‘zgusin aqshom kulidin qildi mujallo.

Kun shakli yuzing sajdasidin bo‘ldi mushakkal,
Tun turrasi qahring yelidin bo‘ldi mutarro.

Sun’ung qilibon subhni ul nav’ musha’bid
Kim, mehr o‘tin og‘zidin etar har nafas ifsho.

Go‘yoki kuyar og‘zi ul o‘t hirqatidinkim,
Anjumdin o‘lur obilalar girdida paydo.

Muhtoj sening dargahinga xusravu darvesh.
Parvarda sening ne’matinga johilu dono.

Gul yuzida bulbul sening asroringa notiq,
Sham’ o‘tida parvona sening husnungga shaydo.

Ushshoq aro, yo rabki, Navoiyg‘a maqome
Bergilki, sening hamdinga bo‘lsun tili go‘yo.

Ey hamd o‘lub mahol fasohat bilan sanga,
Andoqki, qurb taqvovu toat bilan sanga.

Topmoq ajib fikru tahayyul bila seni,
Yetmak mahol aqlu farosat bilan sanga.

Chun koyinot zubdasi ojiz ko‘rub o‘zin,
Hamd ayta olmas oncha balog‘at bilan sanga.

Izhori ajz bizdin adab tarkidur, base
Yuz ming qusuru nuqsu kasofat bilan sanga.

Har tiyra ro‘zgorki, vaslingg‘a yo‘l topib
Sendin, yetib charog‘i hidoyat bilan sanga.

Lutfung rafiqim o‘lmasa ne hadki yetkamen
Boshdin ayog‘ gunohu zalolat bilan sanga.

Lutf aylagilki mumkin emas qilmasang qabul,
Yetmak tamomi umr ibodat bilan sanga.

Chun sendin o‘zga yo‘q panahim qochmayin netay
Jurmu gunahdin ohu nadomat bilan sanga.

Isyoni ko‘p Navoiyningu yo‘q uyotikim,
Istar yetishsa muncha xijolat bilan sanga.

Iloho, podshoho, kirdigoro,
Sanga ochug‘ nihonu oshkoro.

Sabur ismi bila qilsang tajalliy,
Qilib Namrudg‘a yuz ming mudoro.

Qachonkim zohir etsang «tanzi’-ul-mulk»,
Sikandarning bo‘lub mag‘lubi Doro.

Yo‘lung muhlik toshi yoquti ahmar,
Eshiging tiyra gardi mushki soro.

Suho bo‘lsa shabistoningda toli’,
Bo‘lub nuri quyoshdek olamoro.

Navoiy nafs zulmotig‘a qolmish,
Sen o‘lmay Xizri rah chiqmoq ne, yoro?!

Qiyomatda gunohin afv etarga
Rasulingni shafi’ et, kirdgoro.

Ey, nubuvvat xaylig‘a xotam baniy Odam aro,
Gar alar xotam, sen ul otkim, erur xotam aro.

Yuz eshiging tufrog‘ig‘a surta olg‘aymenmu deb,
Charx qasridin quyosh har kun tushar olam aro.

Anjum ichra orazing me’roj shomi uylakim,
Tushsa durri shabcharog‘e har taraf shabnam aro.

Ne uchun kiymish qora haryon solib jaybig‘a chok,
Furqatingdin Ka’ba gar qolmaydurur motam aro,

Sof ko‘nglida yuzung mehrini go‘yo asramish,
Tush chog‘i har kun quyosh aksi emas Zamzam aro.

Mash’ale bo‘lmish malak ilgida ravzang boshig‘a,
Oy charog‘i kechalar bu nilgun toram aro.

Qum emas Bathodakim, mehri jamoling hajridin
Zarra-zarra jismi bir-birdin to‘kuldi g‘am aro

Yo‘l emas, Yasribda yirtibdur yuzin tirnog‘ ila
Maqdaming to yetmadi ul vodiyi xurram aro.

Itlaring maxsusu mahzundur Navoiy, koshki
Kirsa bu mahrum ham ul zumrayi mahram aro.

Zihe javlongahing aflok uza maydoni «av adno»,
Buroqingg‘a to‘quz gunbad bu to‘qquz gunbadi xazro.

Qilib chun xay gulobi mayl na’layning, bo‘lub andin
Malak ra’nolarining jabhasig‘a charx sandalso.

Esib rahmat nasimi chun damodam sunbulung sari,
Bo‘lub ruhoniylar jaybi labolab anbari soro.

Falak qolib buroqingdin, emas vasfi falaksur’at,
Qamar yorub jamolingdin, emas na’ting qamarsiymo.

Yuzungdin anjum, anjumdin quyosh nur iktisob aylab
Aningdekkim, quyoshdin oyu oydin qiyrgun g‘abro.

Falak vodiylari qat’ig‘a azming chun surub markab,
Xirad paykiga ham avval qadamda ranj o‘lub paydo.

Rafiqing toyir andoqkim Sulaymon ollida hudhud,
Buroqing soyir anjum shohi ustinda sipehroso.

Qilib bu sayr aro ma’shuq vasli ko‘yida manzil,
Tilab sargashta ushshoqig‘a ham rahmat uyin ma’vo.

Navoiy xush ko‘rar olamni oting zikridin, yo‘qsa,
Anga do‘zax aro o‘tdekdurur dunyovu mo fiho.

Har gadokim, bo‘ryoyi faqr erur kisvat anga,
Saltanat zarbaftidin hojat emas xil’at anga.

Kim fano tufrog‘ig‘a yotib qo‘yar tosh uzra bosh,
Taxt uza ermas muzahhab muttako hojat anga.

Shah yurub olam ochar, darvesh olamdin qochar;
Ham o‘zung insof bergilkim, bu ne nisbat anga

Har ne, shah maqsudidur, darveshning mardudidur!
Ko‘r ne himmatdur munga, ne nav’ erur holat anga.

Faqr ko‘yi tufrog‘in shah mulkiga bermas faqir,
Mulk ko‘rkim, teng emas tufrog‘ ila qiymat anga.

Shah sipah cheksa, faqir ahvolig‘a yetmas futur,
Bu vale chekkach nafas, barbod o‘lur hashmat anga.

Shah emastur bir nafas osuda do‘zax vahmidin,
Ey xusho darveshkim, mardud erur jannat anga.

Shahg‘a sidq ahli damidin mash’ali davlat yorur,
Mehrdekkim, subh anfosi ochar tal’at anga.

Shohg‘a shahlig‘ musallamdur, agar bo‘lg‘ay mudom,
Shohlig‘ tarkin qilib, darvesh o‘lur niyyat anga.

Mumkin ermas shahlar ichra buyla niyatlig‘, magar
Shohi G‘oziykim, muyassar bo‘ldi bu davlat anga.

Shohlar darveshiyu darveshlar shohiki, bor
Shohlig‘ suvrat anga, darveshlik siyrat anga.

To shahu darvesh bo‘lg‘ay aylagil, yo rab, ayon,
Shohdin xidmat munga, darveshdin himmat anga.

Gar Navoiy so‘z uzatti faqrdin ermas demang,
Bo‘lmag‘uncha hukm shahdin qayda bu jur’at anga?!

Ul parivashkim, bo‘lubmen zoru sargardon anga,
Ishqidin olam menga hayronu men hayron anga.

O‘qlaringdin dambadam taskin topar ko‘nglum o‘ti,
Bordurur bir qatra su go‘yoki har paykon anga.

Bir dilovardur ko‘ngulkim, g‘am sipohi qalbida,
Ohi novak, toza dog‘idur qizil qalqon anga.

Novakining parru paykonida rangin tus erur
Yoki ko‘nglumdin chu parron o‘tti yuqmish qon anga.

Nomai shavqum ne nav’ ul oyg‘a yetkay, chunki men
El otin o‘qur hasaddin yozmadim unvon anga.

Xizri xattingning ajab yo‘q sabzu xurram bo‘lmog‘i,
Labbalab chunkim berur su chashmayi hayvon anga.

Ey xusho, mug‘ ko‘yikim, rif’at bila ziynatda bor
Mehr anga bir shamsavu ko‘k toqidur ayvon anga.

Istamish bulbul vafo guldin magarkim joladin
Bag‘ri qotmish g‘unchaning, baskim erur xandon anga.

Qilmamish jonin fido jonong‘a yetmas der emish,
Ey Navoiy, ushbu so‘z birla fido yuz jon anga

Sinsa ko‘nglumda o‘qung surtub isig‘ qondin anga,
Pay masallik chirmag‘aymen rishtayi jondin anga.

Bodayi la’ling mizoji ruhparvardur base,
Go‘yiyo mamzuj etibsen obi hayvondin anga.

O‘qi ko‘nglum shu’lasin gah sokin etti, goh tez,
Gah o‘tun bo‘ldi, gahe su urdu paykondin anga.

Dardu g‘am bo‘stonining tovusidur ko‘nglum qushi,
Gul bo‘lub jismimda keskan na’l har yondin anga.

Ne kabutar yeta olur ul quyoshqa, ne nasim,
Ey ko‘ngul, holingni e’lom ayla afg‘ondin anga.

Ko‘zga to kirmish xayoling sovug‘ ohim vahmidin,
Bog‘lamish men qo‘re har sori mujgondin anga.

Ey Navoiy, yig‘lamoq ohimg‘a taskin bermadi,
Vah, bu ne o‘tdurki, yo‘q ta’sir to‘fondin anga.

Vahki ishqing zohir etsam vahm erur o‘lmak manga,
Gar nihon tutsam dag‘i jon xavfidur beshak manga.

Kelgan ermish ul Masih o‘lganlarin tirguzgali,
Men tirig, vah, yaxshiroq bu umrdin o‘lmak manga.

Juzv-juzvumni, fig‘onkim, munfak etti tiyg‘i hajr
Bir-biridin lek o‘zidur juzvi loyanfak manga.

Ko‘nglum o‘tidin yig‘och kuldur, bashok bir qatra su.
Nogah ul sho‘xi jafokesh otsa bir novak manga.

Oltun ezinib-erib kuygan «soyu» xolis bo‘lur,
Ne ajab sarg‘arsa yuz, yetkan soyu emgak manga.

Chok aylarmen yoqa ul qoshi yoni ko‘rgach-o‘q,
Kim xadangin otsa hoyil bo‘lmag‘ay ko‘nglak manga.

Boda hajridin oqarmish ko‘zlarim, ey piri dayr,
Aylagil may shishasidin sindurub aynak manga,

Sarsari hijron, vujudum xirmanin andoq sovur
Kim, fano yo‘lida sarsar bo‘lmasun hamtak manga.

Ey Navoiy, gar manga ko‘prak emas ummidi vasl,
Bas nag‘u ushshoqidin javri erur ko‘prak manga.

Garchi hajringdin erur yuz g‘amu ozor manga,
G‘am emas vaslingga ummid agar bor manga.

Bir buzug‘ uzra junun qushlari qo‘ng‘an kebidur,
Toshkim, yog‘durur ul sho‘xi sitamgor manga.

Zohid uchmog‘ni etar vasfu men ul oy ko‘yin,
Gulshani xuld anga, ul gulli ruxsor manga.

Telba andog‘ki pariy jilvasidin oldarag‘ay,
O‘t solur har taraf ul turfa namudor manga.

Baski qonimni yalarlar, adadi ko‘p yaradin,
Itlarin qildi muloyim tani afgor manga.

Ko‘nglum istar yana maqsud jamoli aksin,
Soqiyo, tut qadahi oyinakirdor manga.

Subha torini yig‘, ey shayxki, bir lahza burun
Taqtilar mug‘bachalar rishtayi zunnor manga.

Solg‘il, ey ishq, vujudumg‘a fano o‘tinikim,
Yopti maqsud yuzin pardayi pindor manga.

Chun vafo ahli zamon zotida yo‘qtur, ne ajab,
Har zamon qilsa jafo ul buti ayyor manga.

G‘arazim bir necha kun shohidu maydur, yo‘q esa,
Ey Navoiy, bu fano dayrida ne bor manga?

Ul malohat ganji hajrida buzug‘ maskan manga,
Uyladurkim, jondin ayru yuz yaralig‘ tan manga.

Mehr ila mah partavidin ko‘zni ravshan qilmadim,
Bo‘lg‘ali mehri ruhung mohiyyati ravshan manga.

Bo‘ldi ravzan-ravzan ul qotil xadangidin ko‘ngul,
Jon qushi chiqmoqqa bir yo‘l angla har ravzan manga.

Men o‘larmen g‘amdinu, yig‘lab kuyub boshimda sham’
Dudidin chirmab qora har tun tutar shevan manga.

Rahm etib holimg‘a dushman do‘st bo‘lmoq, vah, ne sud.
Do‘st chun rahm aylamay bo‘lmishturur dushman manga.

G‘am tuni zulmida xandon bo‘lmadi holimg‘a subh,
Subhdek ne tongki, bo‘lg‘ay chok pirohan manga.

Ey Navoiy, ishq mushkil deb nechuk tarkin tutay,
Elga gar bu ish hunar bo‘lsa, bo‘luptur fan manga.

Shahr bir oy furqatidin bayt ul-ahzondur manga,
Bir guli ra’no g‘amidin bog‘ zindondur manga.

Bazmi ishrat ichra siz may no‘sh eting, ey do‘stlar
Kim, nasib ul la’li lab hijronidin qondur manga.

Chiqti ahlu fahm ila sabru ko‘ngul tan mulkidin,
Chiqmayin har lahza zahmat berguchi jondur manga.

O‘qi baskim tandadur, tegmas tanimg‘a o‘zga zaxm,
Ulki o‘q deb nola qildim, emdi qalqondur manga.

Uyla rasvomenki, ko‘yu ko‘chada holim ko‘rub,
Ba’zi el giryonu ba’zi xalq xandondur manga.

Hajridin bag‘rim sudur, ul su aro bolig‘ kebi,
Dardu mehnat o‘qidin bir necha paykondur manga.

Hur mujgonin agar surtay desa qilman qabul
Kim, ayog‘da orzu xori mug‘iylondur manga.

May ichib toatni favt etmangki ul o‘t tobidin,
Necha boqsam bahra holo dag‘i hirmondur manga.

Ey Navoiy, xalq der: jon beru yo kech ishqidin,
Garchi bu dushvor erur, lekin ul osondur manga.

Menmudur menkim sening vasling muyassardur manga,
Baxti gumrahdin qachon bu qissa bovardur manga.

Haq tanuqturkim, tiriklikdin manga sensen murod,
Yo‘qsa olamning yo‘qi-bori barobardur manga.

Ey ko‘ngul, g‘avvosi bahri vasl o‘lubmen, ne ajab,
Gar nasib emdi o‘shul pokiza gavhardur manga.

Ne uchun bazmi visol nchinda ichmay bodakim,
Ko‘ziyu og‘zi bugun bodomu shakkardur manga.

Oyu xurshidingni yig‘, ey charxi gardunkim, bu dam
Hamdam ul oy chehralig xurshidpaykardur manga.

Sarvni o‘rtab, sumanni yelga ber, ey bog‘bon
Kim, bugun hamsuhbat ul sarvi sumanbardur manga.

Qo‘rqaram hirmon sahobin yopmag‘ay fahm etsa charx
Kim, shabiston mehr sham’idin munavvardur manga.

Ey Navoiy, hech bilmonkim topibmen vaslini,
Yo magarkim jumlayi olam musaxxardur manga.

Ko‘rgali husnungni zoru mubtalo bo‘ldum sanga,
Ne balolig‘ kun edikim, oshno bo‘ldum sanga.

Har necha dedimki kun-kundin uzay sendin ko‘ngul,
Vahki, kun-kundin batarrak mubtalo bo‘ldum sanga.

Men qachon dedim vafo qilg‘il, manga zulm aylading,
Sen qachon deding fido bo‘lg‘il manga, bo‘ldum sanga.

Qay pari paykarg‘a-dersen-telba bo‘ldung bu sifat,
Ey pariypaykar, ne qilsang qil manga, bo‘ldum sanga.

Ey ko‘ngul, tarki nasihat ayladim avvora bo‘l,
Yuz balo yetmaski, men ham bir balo bo‘ldum sanga.

Jomi Jam birla Xizr suyi nasibimdur mudom,
Soqiyo, to tarki joh aylab gado bo‘ldum sanga.

G‘ussa changidin navoe topmadim ushshoq aro,
To Navoiydek asiru benavo bo‘ldum sanga.

Qahring o‘lsa, barcha ishimdin malolatdur sanga,
Lutfung o‘lsa, yuz meningdekdin farog‘atdur sanga.

Ey meni sargashtadin gah forig‘u gohi malul,
Qahring ul, lutfung bu, yorabkim, ne odatdur sanga?

Lutfung ozi jon olur, qahring ko‘pi ham o‘lturur,
Bul’ajab holedurur, oyo ne holatdur sanga.

Pand eshitmay sevding ani, ey ko‘ngul, chek dardu ranj,
Ozdurur har lahza gar yuz muncha ofatdur sanga.

Vahm et ohim o‘tidin, ey gulki, davron bog‘ida
Ko‘z yoshimdin bu qadar lutfu tarovatdur sanga.

Ey quyosh, mehr ahlini kuydurma bu vodiydakim,
Garmravlar ohidin muncha haroratdur sanga.

Ey Navoiy, istama vasl ul quyoshdin zarradek,
Chun necha ul qilsa istig‘no, haqoratdur sanga.

Ey alifdek qomating mayli buzulg‘an jon aro
Ganji husnung javhari bu xotiri vayron aro.

Kulmaging ichra malohat uyladurkim, sho‘xlar
O‘ynamoqdin yuz yoshururlar guli xandon aro.

Gar kalomingni Masih anfosi dedim, ey habib,
Ayb qilmakim, g‘alat gohe tushar Qur’on aro.

O‘qlaringdin jon toparmen, go‘yiyo paykonlari
Su icharda g‘o‘ta topmish chashmayi hayvon aro.

Xasta ko‘nglum ohi ko‘nglungga dedim qilg‘ay asar,
Qayda o‘ltursun vale bemor o‘qi sandon aro.

Boshta gavhar go‘yining fikridin ortar dardisar
Kimki, kechti boshidin go‘y urdi bu maydon aro.

Uyki, adno tebranur sokinga xotir jam’ emas,
Ne ajab, gar amn yo‘qtur gunbadi gardon aro.

La’ling olg‘an ko‘nglum ahvolin munajjim chun ko‘rar,
Aytur ul avvora bo‘lg‘an g‘oyibingdur qon aro.

Ey Navoiy, ishq dardi ko‘rgan el ko‘nglin buzar,
Har xaroshekim, unung zohir qilur afg‘on aro.

Kimki ko‘rsa mushki nob ul sunbuli serob aro,
Bir qora tufrog‘ degaykim tushti mushki nob aro.

Qoshing ichra rishtayi jonimg‘a chirmang‘an ko‘ngul,
Ankabutedurki, aylabdur vatan mehrob aro.

Ul quyoshdin ayru ashkim yomg‘urining barqidur,
O‘t tutashqan rishta yanglig‘ jismi pechu tob aro.

Ul labi unnobgun ko‘nglumga ekkan tuxmi mehr,
Ko‘nglum ichra yoshurundur donadek unnob aro.

Uyqu saydi qasdig‘a otqan toshingdindur nishon,
Ko‘z qorasi demagil bu diydayi bexob aro.

Charxi doyir bahridin el tutmasun sohil umid,
Kim qutulmas har kishikim, tushti bu girdob aro.

Gar Navoiy yodini qilmoq habib imkon emas,
Basdurur mazkur ham bo‘lsa gahe ahbob aro.

Zavraq ichra ul quyosh sayr aylamag Jayhun aro,
Axtari sa’de hilol ichra kezar gardun aro.

Anglamon Jayhunda ul oy kema birla sayr etar
Yo hilolu mehr aksin el ko‘rar Jayhun aro.

Kemadin har dam chiqib rangin su ko‘zum qonidek,
Anda yor andoqki mardum diydayi purxun aro.

Borg‘il, ey Majnunki, ul oy zavraqidek tez emas,
Jungkim Laylo amoriysin chekar homun aro.

Olma xum girdobidin bir lahza sog‘ar zavraqin,
Bahri g‘amdni istasang maxlas bu dahri dun aro.

Bahr mavjidin mushavvash bo‘lmasun deb xotiring,
Mavj urar yuz bahri g‘am bu xotiri mahzun aro.

Dur bo‘lur bahr ichra pinhon, nazmidin shah madhida
Bahr yoshurmish Navoiy har duri maknun aro.

Ming zaxm urdi xanjari ishqing bu tan aro,
Bu tanni hajr tashladi yuz ming tikan aro.

Lek ul tikanlar ichra xayoling bila ko‘ngul
O‘ynar magar gul uzrayu ag‘nar suman aro.

Jism o‘yidin ko‘ngul tilar ul ko‘yni, valek
G‘urbat suubatin kishi bilmas vatan aro.

Ermas uchug‘ labingdaki ul yuz Suhaylidin
Rang olmadi bu qatra aqiqi Yaman aro.

Jonim labing shahidi ekanga tonug‘ durur
Har ol rishta qong‘a bo‘yalg‘an kafan aro.

Bulbul ne kuymasunki, bir o‘t yoqti qasdig‘a
Har otashin gul ushbu vafosiz chaman aro.

Ko‘rdung Navoiy ul sari zulf uzra yuz shikan,
Ko‘r emdi yuz shikasta ko‘ngul har shikan aro.

Ikki barmog‘ birla tuttum la’lin ul ruxsor aro,
Uylakim bulbul tutar gul yafrog‘in minqor aro.

Xatda ruxsoring su erkinmu yoshung‘an sabzada,
Yo‘qsa ko‘zgudurki, qolmish har taraf zangor aro.

Ko‘hi g‘am tortarg‘a xasdek jism ila bel bog‘ladim,
Ostig‘a qolmishmen andog‘kim samon devor aro.

May dema qushlar qanotining yelidin bo‘lg‘usi
Naxli qadding moyil o‘lmoq har taraf raftor aro.

Shakkari la’li xayolidin sarosar mo‘rdurur.
Sochida ermas tugun uzra tugun har tor aro.

Kofiri ishq o‘lg‘an avlo demasa iymon so‘zin,
Xo‘b emas tasbih tori rishtayi zunnor aro.

Vusma uzra zarvaraqliq ikki qoshing yuz uza,
Jilvagar bo‘lg‘an iki tovus erur gulzor aro.

Qomatim gullar ochilg‘an bir tikan shoxi durur,
To‘lg‘ali paykonlaring qonlig‘ tani afgor aro.

Gulshan ichra chun butar gul, sho‘ra yerdin sho‘razor,
G‘ayri g‘adr ahli ne bo‘lg‘ay olami g‘addor aro.

Davr eli bedodidin gar maxlas istarsen, mudom
Kup ayog‘idin bosh olma kulbayi xammor aro.

Haq tilar bo‘lsang Navoiy silk dunyodin etak,
Ishqing o‘lsa pok, o‘zni qo‘yma bu murdor aro.

Ko‘nglum o‘rtansun agar g‘ayringg‘a parvo aylasa,
Har ko‘ngul hamkim sening shavqungni paydo aylasa.

Har kishi vaslin tamanno aylasam navmid o‘lay,
Har kishi hamkim sening vasling tamanno aylasa.

O‘zgalar husnin tamosho aylasam chiqsun ko‘zum,
O‘zga bir ko‘z hamki husnungni tamosho aylasa.

G‘ayr zikrin oshkoro qilsa lol o‘lsun tilim,
Qaysi bir til hamki zikring oshkoro aylasa.

Rashkdin jonimg‘a har nargis ko‘zi bir shu’ladur,
Bog‘ aro nogax xirom ul sarvi ra’no aylasa.

Yo‘q og‘izdin nukta aytur mahvashimdek bo‘lmag‘ay,
Gar quyosh har zarrasidin bir Masiho aylasa.

Ofiyat jonimg‘a yetti, ey xush ul mug‘kim, meni
Bir qadah birla xarobot ichra rasvo aylasa.

Kelturung daf’i jununumg‘a pariyxon, yo‘q tabib
Kim ul ansabdur pari har kimni shaydo aylasa.

Subhdek bir damda gardun qo‘ymag‘ay osorini,
Nogah ahli sidq ko‘ngli mehrin ifsho aylasa.

Dahr sho‘xig‘a, Navoiy, sayd bo‘lma nechakim,
Kun uzori uzra tun zulfin mutarro aylasa.

Erur ishq ahli go‘ristoniyu yuz ming mazor anda,
Fano shahriyu lavhu miyldin toqu manor anda.

Ajab shahreki uy go‘r o‘lg‘ayu sukkoni jonsiz tan,
Muoshir motamiylar, navha ahli nag‘magor anda.

Ko‘ngullar toza-toza dog‘ ila qon ichra aylang‘an,
Ko‘rarsen loladin gah-gah guzar qilsang bahor anda.

Giyoh ermaski ishq ahli shahidi bag‘rig‘a qong‘on,
Bo‘luptur barcha zahrolud nishtar oshkor anda.

Magar tavsan minib, sanchib etak, tortib qilich har dam,
Ulus qatlig‘a javlon qilmish ul chobuksuvor anda.

Bu o‘lganlarga umri Xizr bergay, gar yana nogah,
Masihim obi hayvon yanglig‘ etsa bir guzor anda.

Ko‘runglar ishq dashtinkim, nasimu loladin har yon,
Gahe jonbaxsh salqindur, gahe muhlik sharor anda.

Erur ishq oyatekim, nuqtasining donasin ko‘rgach,
Tushar arvohi qudsiy qushlari beixtiyor anda.

Navoiy, dayr aro kir, gar fano jomi tilar ko‘nglung,
Riyodur xonaqah ahlida, borma zinhor anda!

Dog‘larkim, qo‘ydum ul oy furqati ozorida,
Dudi har birning erur dog‘e falak ruxsorida.

Za’fim ichra qasri tomig‘a tayang‘andekdurur,
Har somon ko‘rsang yopushqan ko‘yining devorida.

Bir musulmong‘a erur din qasdi etkandin hisob
Har tugunkim, ko‘rsang ul kofir sochi zunnorida.

Gulshan ichra ko‘p binafshangdin dema, ey bog‘bon,
Nil ila, ko‘r, xollar har yon yuzi gulzorida.

Qo‘ydi gulgun muhrlar jon pardasida qon ila,
Vahki, solur muhri, yo gulmu ekin dastorida.

Tang‘a jon kirgan kebi jononni yetkur, ey tabib,
Emdikim, jondin ramaq zohir emas bemorida.

Vahki, bir qotilg‘a oshiqmenki jonning biymi bor,
Ishqining joy ichra ham ixfosi, ham izhorida.

Topmasang davr ahlidin mehru vafo, ayb etmakim,
Butmamish bu meva davron bog‘ining ashjorida.

Ey Navoiy, aqlu din yag‘mo qilur davron mayi,
Chiq ravon bu bazmdin filjumla hushung borida.

Ey ko‘ngul, gar kimsa ahvolim demas yor ollida,
Xotirim kimdin malul o‘lsun, kimim bor ollida?!

Ul ko‘z ollida halokim desalar, yo‘q bok hech,
Garchi o‘lmakdin demak yo‘q shart bemor ollida.

Ne jafokashmen ko‘rungkim, bor anga qilmoq jafo,
So‘z vafodin zohir etsam ul jafokor ollida.

Ollig‘a gullarki, sanchibdur, mushobihdur anga
Kim, tushar gohe mulavvan muhr dastor ollida.

Ko‘zlaring qonim g‘izo qilsun agar yolg‘on desam,
Bir qoshuq qonim bihil ul ikki xunxor ollida.

May berur bo‘lsang manga dayr ichra ber, ey mug‘bacha
Kim, qo‘yay boshimni qo‘ysam piri xammor ollida.

Ey Navoiy, er esang dunyo arusin qil taloq,
Bir yo‘li bo‘lma zabun bu zoli makkor ollida.

Dahr elidin naf’ agar yo‘qtur, zarar ham bo‘lmasa,
Marham ar yo‘qtur, ko‘ngulga nishtar ham bo‘lmasa.

Olam ahlidin agar yo‘qtur jigargun sog‘are,
Koshki yuz ming qadah xuni jigar ham bo‘lmasa.

Mahvashekim bo‘lmag‘ay vaslidin ummidi hayot,
Xushtururkim jong‘a hajridin xatar ham bo‘lmasa.

Bedilekim, bexabar tushkay birov hijronig‘a,
Ne balodur gah-gahe andin xabar ham bo‘lmasa.

Soqiyo, netkay meni ul nav’ qilsang mastkim,
Aqlu hushumdin nishon, balkim asar ham bo‘lmasa

Kim, tuzay mastona Shohi G‘oziy avsofida savt,
Bu ko‘ngul gar bo‘lsa o‘z holida, gar ham bo‘lmasa.

Ey, Navoiy, sen chekarsen oh, lekin yaxshidur
Ul pariyning zulfi bu yel birla darham bo‘lmasa.

Ne xush bo‘lg‘ay ikovlan mast bo‘lsaq vasl bog‘inda,
Qo‘lum bo‘lsa aning bo‘ynidavu og‘zim qulog‘inda.

Dame vasl ichra volalig‘ bila ruxsorim egnida,
Yana bir dam niyozu ajz ila boshim ayog‘inda.

Tutub gohe zanaxdonin mukarrar aylasam bot-bot,
Ko‘rub gullar ochilg‘an bodadin ruxsori bog‘inda.

Shimib yutsam gahe hayvon suyidek zavqdin ko‘rgach,
Tarashshuh bodadin gul yafrog‘i yanglig‘ dudog‘inda.

Gahe ko‘z surtarimda, yo‘qsa har yon shodlig‘ ashkim,
Gul uzra qatra shabnamlar kebi siymin saqog‘inda.

Gahe bexudlug‘umdin seskanib tutsam adab rasmi
Beliga chirmashurda shavqning ifroti chog‘inda.

Ne kelsa tongla kelsun, bir tun usruk yotsa ham xushtur
Kishi gul chog‘i bir gul xirmanin tortib quchog‘inda.

Qachon davron manga bir buyla ishratni ravo ko‘rgay
Ki, o‘rgatmish meni o‘rtarga hijron dardu dog‘inda.

Navoiy, sen kimu ishrat mayi bilmasmusenkim, it
Agar qon ichsa ham boshi keraktur o‘z yalog‘inda.

Yor tutar ko‘nglumda gardundin judo bo‘lg‘an balo,
Jondadur devona ko‘nglumdin xato bo‘lg‘an balo.

Istamankim, ishq mendin o‘zgani qilg‘ay asir,
Hech kishiga bo‘lmasun, yo rab, manga bo‘lg‘an balo.

Shod yuzlanmang balolar bizgakim bo‘lmas xalos,
Bu ko‘ngul zindoni ichra mubtalo bo‘lg‘an balo.

Vaslida rashk o‘lturur, hajrida — g‘am, vahkim, manga
Vasl aro bo‘lg‘an balodur hajr aro bo‘lg‘an balo.

O‘ltururlar hamdaming bo‘lsam, o‘larmen, bo‘lmasam,
Bo‘lmag‘an, jono, sening birla balo, bo‘lg‘an balo.

Nosiho, oshiqlig‘imni man’ qilding, bilmading
Kim, nasihat birla daf’ o‘lmas qazo bo‘lg‘an balo.

Chun balosiz kom yo‘q topmas baqo komin magar
Kimki, ani o‘rtamas oti fano bo‘lg‘an balo.

Ey Navoiy, toki bordi yor, bildim hajr emish
Shiddat ichra har baliyatdin sivo bo‘lg‘an balo.

Xil’atin aylabmudur ul sho‘xi siyminbar qaro,
Tun savodi birla kiygandek mahi anvar qaro.

Ul pariy hindusimen men telbakim, uryon tanim
Tifllar toshidin iynak bo‘ldi sartosar qaro.

Ashkdek oqti qora su ko‘zlarimdin hajrida,
Tong yo‘q idborim chu bo‘lmishdur manga axtar qaro.

Kosh o‘yub yoqsang qora bo‘lg‘an ko‘zumning mardumin,
Xoli maygunungni qilg‘ancha qo‘yub anbar qaro.

Ishq raf’ o‘lg‘ach ko‘ngulga yo‘qturur juz tiyralik,
Ul sifatkim shu’lasi o‘chkach bo‘lur axgar qaro.

G‘ayrdin qilg‘il zamiring safhasin pok, ey faqih,
Tobakay qilmoq firebu makr ila daftar qaro.

Dudi ohidin qora ermas Navoiy kulbasi
Kim, qiliptur xonumonin bir pariypaykar qaro.

Ham ramad tekkan ko‘zungga chashmi bedorim fido,
Ham uchuq chiqqan labingg‘a joni afgorim fido.

Ashkkim, andin tomar, giryon ko‘z aning sadqasi,
Qong‘akim mundin chiqar bu chashmi xunborim fido.

Ul ko‘zu bu labg‘a umrum bog‘u gulzorindag‘i
Nargisu gul bargi, yo‘qkim, bog‘u gulzorim fido.

Ko‘zu og‘zingdin ketarga boru yo‘q oshubu ranj
Sabru ishqim sadqa, ya’nikim, yo‘qu borim fido.

Gar ko‘ngul ohu ko‘zung ollida loyiq bo‘lmasa,
Itlaringga bo‘lsun, ey sho‘xi sitamgorim, fido.

Jon agar shirin labingg‘a o‘lgali darxo‘r emas,
Aylay alfozing uchun, ey talx guftorim, fido.

O‘zlugumning qaydidin bir may bila qilding xalos,
Vah ne dey, ey mug‘, sanga but birla zunnorim fido.

Boda mir’otida shohid aksi zohir bo‘lmadi,
Bodavu shohidqa bo‘lmay naqd pindorim fido.

Ey Navoiy, demakim jonu ko‘ngulni naylading,
Ayladim javlon qilib chiqqanda dildorim fido.

Davr el sog‘arini qildi mayi nob to‘la,
Juz mening eski safolimniki, xunob to‘la.

Jomi maydek to‘la qon bo‘ldi ichim bermay dast,
YoYer bazmi aro ber jomi mayi nob to‘la.

Vahki, har kirpigi bir nishtar erur zahrolud,
Garchi bor ul iki nargisda shakarxob to‘la.

Jolalar tushtimu gul bargi aro, yoxud erur,
Huqqayi la’ling ichinda duri serob-to‘la.

Orazing aksi durur ko‘zdagi yosh evruladur,
Bog‘i jannat gulidin bo‘ldi bu girdob to‘la.

Menu mug‘ dayri aro mug‘bacha boshida g‘ulu,
Senu zuhd ahli bila masjidu mehrob to‘la.

Ey Navoiy, necha oz-ozg‘ina may madrasada,
Dayr aro kirki, ichar shayx to‘la, shob to‘la.

Oncha davron birla ko‘rdum ahli davrondin jafo
Kim, ko‘zumga to‘tiyodek bo‘ldi jonondin jafo.

Bu jafo daf’in ne yanglig‘ aylagaymenkim, yetar
Aylasam kimdin jafo man’in tama’, andin jafo.

Ming jafo har lahza ko‘rsam, bir taraf, ul bir taraf
Kim, yetar jonon uchun jonimg‘a hijrondin jafo.

Sayddekkim, chargada yuzlansa har yon kelgay-o‘q,
Ahli davrondin kelur ko‘nglumga har yondin jafo.

Gar ko‘ngul ul zulfdin ko‘rsa jafo, vah, ne ajab,
Chun ko‘rar ushbu siyahro‘zi parishondin jafo.

Angla, jonokim, jafo qilmoqqa topqung yo‘q kishi,
Men jafokashga nedinkim o‘tti imkondin jafo.

Kechalar ul oy jafosidinki afg‘on tortaram,
Ul xud ortuqroq chekar har tun bu afg‘ondin jafo.

Ne musulmonlig‘ bo‘lur ushbuki, davron boshima
Yetkurur har dam yana bir nomusulmondin jafo.

Ey Navoiy, borg‘ali jonon sari jonim, yetar
Jong‘a jonondin jafo, men xastag‘a jondin jafo.

Gul uzra xatti mushkin birla to qilding raqam paydo,
Manga jon safhasida bo‘ldi yuz xatti alam paydo.

Tuganlar ko‘nglum ichra lazzati dardingni bildurdi,
Tana’’um dast bermas kimsaga, bo‘lmay diram paydo.

Shafaqgun yuz hiloliy qosh ila to jilvagar bo‘ldung,
Ko‘zumda bo‘ldi qon zohir, qadimda bo‘ldi xam paydo.

Samad qilg‘ach zuhur ul nav’kim asnom o‘lur ma’dum,
Bo‘lur butlar bari mabhut, bo‘lg‘ach ul sanam paydo.

Chu aylar jilvayi husn ul pariy ushshoq aro, netgay
Yuzin yoshurmasa bo‘lg‘an zamon men telba ham paydo.

Ne muhlik vodiy ermish ishq dashtikim, kishi anda
Qadam urg‘an dam-o‘q ko‘zga bo‘lur mulki adam paydo.

Qo‘yung yig‘layki ko‘nglumning g‘ubori pastroq bo‘lsun
Ki, man’i gard etar nogah havoda bo‘lsa nam paydo.

Oqizg‘il boda selobini, ey soqiyki, hijrondin
Ko‘ngul dashtida bo‘lmish korvoni dardu g‘am paydo.

Navoiyni chu so‘rdung, ey pari, bir dam tavaqquf qil
Ki, ul majnun bo‘lur sahro yuzidin dam-badam paydo.

Bo‘lsa ikimizning yuzi aksi suda paydo,
Ul su ne taraf borsa, ochilg‘ay guli ra’no.

Zulfung g‘ami ko‘nglumni beling fikriga soldi,
Ko‘rkim, ne taxayyulg‘a soliptur ani savdo.

G‘avg‘o qilur el mahvashlar ko‘yida, lekin
Mahvashlar ishi qilmoq aning ko‘yida g‘avg‘o.

Ahvolima Farhod ila Majnung‘a taajjub,
Ishq etti xirad ahli qoshida meni rasvo.

Har sori tamoshog‘akim, ul sho‘x qilur azm,
Io‘q anga tamoshoki, erur elga tamosho.

Davron sanga zulm etsa, qadahlar to‘la may ich,
Qon yutsang ayog‘lar to‘la davrong‘a ne parvo.

Ul sho‘xki maydon aro ko‘rganga solur tiyg‘,
Ko‘rmasga solur, yetsa Navoiy sari amdo.

May birla yuzung tim-tim ahmarmu ekin oyo,
Yo shu’la aro bir-bir ahgarmu ekin oyo?

Har sari qulog‘ingda gavharmu ekin yoxud
Har jonibida oyning axtarmu ekin oyo?

Ruxsoring uza xaydin yuz qatraki ko‘rguzdung,
Gul bargida shabnamdin gavharmu ekin oyo?

G‘uncha ichida davron muhkam tikan urg‘andek,
Ko‘nglum aro g‘amzangdin xanjarmu ekin oyo?

Ko‘nglum qushikim qolmish zulfung aro sargardon,
Savdo tunida soyir shapparmu ekin oyo?

Zulf ichra yuzi yanglig‘ ofoqni kuydurgan,
Ohim tutuni ichra ozarmu ekin oyo?

Hijrondamu ul mahvash ag‘yorg‘a moyildur
Ye zahri firoq ichra nishtarmu ekin oyo?

Jon pardasida har yonkim, yangi tuganlardur,
Qatlimg‘a falak tuzgan mahzarmu ekin oyo?

El desa Navoiynikim, javr ila tark etti
Ishqingni, sanga bu so‘z bovarmu ekin oyo?

Zor jismimg‘a hadanging zahmidin ortar navo
Sozdekkim, teshsalar ani fuzun aylar sado.

Qaddi hajrinda g‘amim sham’ini har devorg‘a
Kim, tayabmen saru andomi bila bo‘lmish qaro.

G‘unchang anfosi nasimi zavraqi jon qasdig‘a
Yetkurur har dam adam daryosidin mavji fano.

Orzuyi vaslidin ranjur erur munglug‘ ko‘ngul,
Qut uchun tazvir ila bemor bo‘lg‘andek gado.

Nega yig‘lab anbarin zulfin kesar hijron tuni,
O‘lmagimni anglabon gar sham’ tutmaydur azo.

Hajr dardin ko‘ngluma kam qildi xoling oqibat,
Dog‘ emish dardi shaloyin xastag‘a oxir davo.

Ruhparvardur Navoiy ohi ul yuz shavqidin
Ul sifatkim, lolau gul yuzidin kelgay sabo.

Ne navo soz aylagay bulbul gulistondin judo,
Aylamas to‘tiy takallum shakkaristondin judo.

Ul quyosh hajrinda qo‘rqarmen falakni o‘rtagay
Har sharorekim, bo‘lur bu o‘tlug‘ afg‘ondin judo.

Dema, hijronimda chekmaysen fig‘onu nola ko‘p,
Jism aylarmu fig‘on bo‘lg‘an nafas jondin judo?

Hajr o‘lumdin talx emish, mundin so‘ng, ey gardun, meni
Aylagil jondin judo, qilg‘uncha jonondin judo.

Bo‘lsa yuz ming jonim ol, ey hajr, lekin qilmag‘il
Yorni mendin judo yoxud meni andin judo.

Vasl aro parvona o‘rtandi hamono bildikim,
Qilg‘udekdur subh ani sham’i shabistondin judo.

Bir eyasiz it bo‘lub erdi Navoiy yorsiz,
Bo‘lmasun, yo rabki, hargiz banda sultondin judo.

Mahvasho, sarvqado, lolaruxo, siymtano.
Chorakim, qolmadi sabrim g‘ami hajringda yano.

Axtari sa’d seningdekki tug‘uptur go‘yiy
Kim, quyosh erdi otavu to‘lun oy erdi ono.

Gar falak sayridur istar seni aylab taku dav,
Var malak zikrin eshitsang sanga der madhu sano.

Uyla ishqing mayi labtashnasimenkim, ichman
Oz debon, bodam uchun bo‘lsa falak jomi ino.

Ishq mehnatlari tarkini buyurmang mangakim,
Mujibi sihhatu quvvatdurur ul ranju ano.

Xonaqoh ichra erur shayxu o‘zin ko‘rsatmak,
Ey xusho, mug‘bachalar jilvasiyu dayri fano.

Juz Navoiy borig‘a jomi karomat tuttung,
Ayyuhas-soqiy, min-ul-ka’si fano ayna-ul-ano?

BYe HARFINING BALOLARINING BIDOYaTI «G‘AROYIB»DIN

Zihe visolingga tolib tutub o‘zin matlub,
Muhabbatidin otingni habib atab mahbub.

Urujung aqshomi bo‘lmay to‘quz sipehr hijob,
Yuzung xijolatidin mehr o‘lub vale mahjub.

O‘t ichra tushsa bo‘lur nisbati samandardek
Kishiki, ishqing o‘tig‘a o‘zin qilib mansub.

Iting hisobig‘a kirgan hisob vaqtida,
Agarchi jurmi erur behisob, emas mahsub.

Kitobat etmaganingdin qalamda nol ermas
Ki, tushti ko‘ngli aro tob uylakim maktub.

Libosi motam aro qoldi to abad soya
Ki, mehridin nega yoningda bo‘lmadi mashub.

Muti’i amring agar podishoh, agar soyil,
Gadoyi xoning agar hushmand, agar majzub.

Ajab yo‘q olsa ko‘ngul hushin ul iki gesu,
Bu bo‘lsa silsila, ko‘p telbani qilur mag‘lub.

Tilasa ravzani zohid, Navoiyyu ko‘yung
Ki, har kishi ani istarki, bor anga marg‘ub.

Ikki o‘tlug‘ nargisingkim, qildilar bag‘rim kabob
Biridur ayni xumor ichinda, biri masti xob.

Tiyg‘ tortib dam ola olmay yetishting boshima,
Go‘yiyo xurshid yanglig‘ yo‘lda ko‘rguzdung shitob.

Ofarinish baski ahvolimg‘a yig‘lar har kecha,
Ashk daryosi erur gardunu kavkablar hubob.

Tolpinurmen ashk aro har damki tishlar la’lini,
Kim tengizga tushsa, jon vahmidin aylar iztirob.

Ranju za’fim bo‘lmish andoqkim so‘rar kelgan ulus,
Holim aylarlar suvol, ammo eshitmaslar javob.

Necha tasbihing hisobi, zohido, ich bodakim,
Senu mendeklarga xud bu korgahda ne hisob.

Gar karam daryosining mavji budurkim, chog‘ladim,
Qoni o‘z bo‘ynig‘a, kim ishratdin etsa ijtinob.

Ich, Navoiy, mayki fahm ettuk tabibi ishqdin,
G‘ussavu g‘am zahrig‘a taryok emish yoquti nob.

Xossa bazmikim quyosh jomin shafaq rohi bila
Elga tutqay xusravi anjumsipohi Jamjanob.

Qoshu yuzungni munajjim chunki ko‘rdi beniqob,
Dedi: ko‘rkim qavs burjidin tug‘uptur oftob.

Bir labing jon oldi andoqkim, birisi bilmadi,
Emdikim bildi arolarida bordur shakkarob.

Gar falak qoshing bila bahse hilolidin qilur,
Bir desa payvasta, jono, eshitur ikki javob.

Gul kebi yuzungda ter fard etti hushumdin meni,
Garchi behush elga hush uchun muqavviydur gulob.

Kim sirishkim ko‘rdi ma’lum etti ishqim hosilin,
Dona birla uylakim el naqdini aylar hisob.

Ne chamandur buki hasrat suyiyu dard o‘tidin
Parvarish topmish qayu bir guldakim, bor obu tob.

Gar Navoiyning kuyuk bag‘rida qondur, ne ajab,
Xomso‘z o‘lur yolin uzra tushub kuygan kabob.

Chobukekim, har taraf maydon aro aylar shitob,
Barqi lomi’dur samandi gardi andoqkim sahob.

O‘qi rashkidin erur ko‘ksum aro ko‘nglum qushi,
Ul kabutarkim, qabaq ichinda qilg‘ay iztirob.

Otsa o‘q ul qoshi yo yuz pech urar jon rishtasi
Kim, manga hirmonu aning o‘qig‘a yetkay tanob.

Nogahon otqaymu deb bir o‘q qabaq shakli bila
Boshi ustiga kelur maydonda har kun oftob.

Ul quyoshtin boshqa kim otqay qabaq, vah, ko‘rmaduk
Axtari sa’deki, har dam zohir etkay bir shihob,

Jon berurmen qayrilur chog‘da ko‘rub belida pech,
O‘lsa tong yo‘q ulki, joni rishtasig‘a tushsa tob.

Kimki sarkashrak, havodis o‘qig‘a ko‘prak hadaf,
Ushbu holatni qabaq ahvolidin qilg‘il hisob.

Ey Navoiy, chun o‘qi har dam falak mayli qilur,
Sen oti gardiga qoni’ bo‘lki, bordursen turob.

Havo xush erdiyu ollimda bir qadah mayi nob,
Ichar edim vale g‘amdin qadah-qadah xunob

Ki, hozir erdi o‘shul sarvu nargisi maxmur,
Valek rag‘mima qilmas edi qadahg‘a shitob.

Manga ne zahrayi ulkim, desamki, bir qadah ich,
Ne onsiz ichkali may, ne qarori toqatu tob.

Bu g‘ussa birla ichim qon bo‘lub nechukki qadah,
Ko‘zumga har nafas ashk evrulur misoli hubob.

Chu angladiki borur ixtiyor ilgimdin,
Kulub qadah kebi lutf ayladiyu qo‘ydi itob.

Qadahni ichtiyu yuz loba birla tutti manga
Ki, aning ichkani-o‘q qildi meni masti xarob.

Chu soqiy etti qadah ko‘zgusida jilvayi husn,
Ne ayb oshiqi mayxora ko‘ngli bo‘lsa yabob.

Navoiy vasl bihishtida shukr qil bu nafas
Ki, yana chekmagasen hajr do‘zaxida azob.

Yuz so‘zumdin biriga bermas javob ul no‘shlab,
Og‘zini yo‘qtur desam voqi’ki, hech ermas ajab.

Nuqtayi xoling nedin shirin labing ustidadur,
Nuqta chun ostin bo‘lur har qaydakim yozilsa lab.

Vasl ne yanglig‘ muyassar bo‘lg‘usidur, chun erur
Dilbarim nozuk mizoju men bag‘oyat beadab.

Tar quyosh derlar yuzungni garm bo‘lub chekma tiyg‘,
Elga jurme yo‘q, inar chun osmondin har laqab.

La’ling olsa choklik bemor ko‘nglumni ne tong
Ey malohat naxli, chunkim xastasiz bo‘lmas rutab.

Zindadil Majnunning o‘lmish ko‘ngli chun Laylog‘a hay,
Bas ne osig‘ ani haydin qovlamog‘lig‘, ey arab.

Tolib ulkim topmasang dag‘i bu baskim, aylamas
Bir nafas g‘ofil seni matlub yodidin talab.

Qahr barqi birla rahmat yomg‘uri gar buyladur,
Emin ermas Bul’alo, navmid emastur Bulahab.

Gar navo topsa Navoiy lablaringning zikridin,
Tong emastur, chun mudom afzun bo‘lur maydin tarab.

Subhi davlat yuzung, ey tavsani gardun sanga ashhab,
Boshing ustidagi dur uylaki, tong boshida kavkab.

Poymol etkan uchun markabi javlonda boshimni
Uzr uchun qildim aning na’lini yuz birla muzahhab.

Mehr turkin qilibon past, falak raxshidin o‘tti,
Olloh-olloh, bu ne rokibdururu, vah, bu ne markab.

Ne qatig‘ holki, hajring kechasi ting‘ali qo‘ymas,
Yer elin ashk ila anduh, ko‘k elin na’ravu yo rab.

Iti mehmonlig‘ uchun emdi qadam qo‘ysa bo‘lurkim,
Ko‘ngul o‘t qildi muhayyovu bag‘ir tu’ma murattab.

Har kishi bo‘ldi qulung, ul kishidur olam aro shah,
Qullaring qurbini kim topsa erur shahg‘a muqarrab.

Yuzi vasfida kerak safha vale lavhayi xurshid,
Sochi vasfini yozar vaqtda tun dudi murakkab.

Yor chun barcha zamon nozir erur holinga, bo‘lg‘il
Bori holatda mushohid, bori el birla muaddab.

Telbarab ko‘ngli Navoiyning agar arbada aylar,
Daf’ig‘a silsilayi zulf ila basdur chahi g‘abg‘ab.

Necha bo‘lg‘ay manga hajr ichra tazallum, yo rab?
Ayla bu zulm aro holimg‘a tarahhum, yo rab.

Va’dayi qatl qilib va’dag‘a qilg‘uncha vafo,
Nega men xastani o‘lturdi tavahhum, yo rab?

Lablarining kalimotiki, berur jismg‘a ruh,
Obi hayvon unidur, yo‘qsa takallum, yo rab.

Xoni vaslida o‘kush ne’mat arodur ag‘yor,
Ro‘ziy et bizga ham ul nav’ tana’’um, yo rab.

Vahki, ko‘nglumni shikof etti kulumsub og‘zi,
G‘unchalarni netib ochti bu tabassum, yo rab.

Umr chun foniy emish, gar kishi olam shahidur,
Chun o‘lar, nevchun etar muncha taazzum, yo rab.

Yor qatl etkali ushshoqini yig‘durg‘an emish,
Ber bu bazm ichra Navoiyg‘a taqaddum, yo rab.

Ey, sanga yuz xo‘bu lab xo‘bu labingdin kulgu xo‘b,
Har nekim voqe’ bo‘lur sendin, ko‘zumga asru xo‘b.

Deding ul oy vasfin, ey roviy, yana so‘z demagil
Xo‘blardinkim, so‘zung erdi bu yerga tegru xo‘b.

Xo‘blar qul bo‘ldilar, lekin pariylar qochtilar,
Olam ichra odamiy bir sencha bor erkinmu xo‘b.

Xo‘blarni arz qildim, qilmadi ko‘nglum pisand,
Ani ko‘rgach ixtiyori qolmayin dedi bu xo‘b.

Vaslida jonimg‘a hajridin ne kelganni deman
Kim, farah bazmida zikr etmak emastur qayg‘u xo‘b,

Javru lutfu kibru noz andin ko‘ngulga xo‘b erur,
Haq azalda zotini oning yaratibdur chu xo‘b.

Sof qil xotirki, solg‘ay aks ul yuz yaxshikim,
Ko‘rguzur yuzni, qachonkim ravshan o‘ldi ko‘zgu xo‘b.

Ey ko‘ngul, borsang ul oy nazzorasig‘a zinhor
Ashk birla ko‘zlaringdin g‘ayrining naqshin yuv xo‘b.

Xo‘blarni ko‘rmasa sensiz Navoiy qilma ayb
Kim, ko‘runmaydur ko‘ziga kimsa sendin ayru xo‘b.

Sen labing so‘rg‘an soyi men qon yutarmen, ey habib,
Sen may ichqilkim, manga xuni jigar bo‘lmish nasib,

Dedilar, ahbob dardig‘a habib aylar davo,
Vahki, men kuydum muhabbattin, emas voqif habib.

Ko‘yungga kirgach, ko‘ngul qoshingg‘a mayl aylar bale,
Go‘shaiy mehrob etar payvasta manzilgah g‘arib.

Chehra sarg‘arg‘an soyi ortar ko‘ngulning nolasi,
Bor ajab voqi’ xazon faslida nolon andalib.

Xos, lillah, sharbatimni zahri qotil birla ez,
Chun ish andin o‘ttikim, kelgay Masihim, ey tabib.

Necha ul oy mehridin shaydo ko‘ngulni ovutay,
Telbaga yolg‘on hikoyat birla bergandek fireb.

Mayg‘a rahn o‘lmay fano dayrida tasbihu rido,
Piri dayr etmas havola elga zunnoru salib.

Nafsing etsa sho‘xlug‘, charx emgagidin qil adab,
Tiflni andoqki zajr aylar falak birla adib.

Ey Navoiy, zulmidin dermenki ishqin tark etay,
To nazardin g‘oyib o‘ldi, yo‘q yana sabru shikeb.

Ishqdin yonsa tanim so‘rma sabab,
Kuysa xoshok yolindin ne ajab.

Sekridi, chunki samanding dedi aql,
Barq bo‘lmish bu quyoshqa markab.

Xo‘blar maktab aro xayli nujum,
Ul quyosh o‘rtada mohi maktab.

Zaqaning chohu aning ostida xol,
Chohning nuqtasi, ey no‘shin lab.

Husn aro ishvau noz el ko‘nglin
Oncha olmaski hayo birla adab.

Nega matlub tilarsen, chunkim
Ne talabdur sanga, ne dard talab.

Hajr aro xasta Navoiyyu fig‘on,
Ey visol ahli, sizu lahni tarab.

Og‘zining sirri manga ma’lum agar ermas ne ayb,
Hech kimga zarrae chun bermamish haq ilmi g‘ayb.

Oshiqu shaydolig‘imni man’ etar zohid, ko‘rung
Kim, hunar ham bor emish nodon kishi ollida ayb.

Yoshurun qolg‘aymu ko‘ksum jaybidek chok o‘lg‘ani
Xossakim, hajr ilgidin ko‘ksum kebi chok erdi jayb.

Ko‘zlaring birla labing andog‘ki urdi din yo‘lin,
Ne balolardin Bilol o‘tkay, ne sahbodin Suhayb.

Zarrag‘a sadyak esa og‘zing manga yo‘q hech shak,
Chehrang o‘lg‘andek quyoshning dah sadi yo‘q hech rayb.

Pirsiz kezma bu vodiy ichrakim, topmas Kalim
Tiyra shomin ravshan amr etmay anga xidmat Shuayb.

Ey Navoiy, sendek etkan zoyi’ ayyomi shabob,
Sudi yo‘q anjum kebi ashki nadomat shomi shayb.

Bovujudikim adam bo‘ldum g‘amidin qayg‘urub,
Hech og‘zining so‘rog‘in la’lidin topman so‘rub.

Jonki, qat-qat qon bo‘luptur, dog‘i ishqing ketmagay,
Lola bargidek ani bir-bir sovursang kuydurub.

Novaking ko‘nglumda qilmish xona bovar qilmasang,
Ko‘ksuma ilgingni kelturkim, turuptur bilgurub.

Ishqidur jon pardasida ravshan ettim, do‘stlar,
Necha kuygaymen harir ichinda o‘tni yashurub.

Barqdek po‘yamni ayb etmang salomat ahlikim,
Mundog‘ o‘tekim, tutashibdur manga bo‘lmas turub.

Istama tahsinki, shokirmen ne kelsa ollima,
Shukr qilmay naylay olursen qazoni yozg‘urub.

Chun Navoiy jonig‘a marham erur paykonlaring,
Qosh, yoqsa marhame o‘qung yonimg‘a o‘lturub.

Xoki poyi bo‘ldi joni xoksorim qon yutub
Kim, chiqib la’lini o‘pkay rishtai zulfin tutub.

Zulfin ochqanda zanax chohig‘a tushkay ming ko‘ngul,
Qo‘ymasa ul choh uza ruxsori sham’in yorutub.

Ishqi muhriq dashtini qat’ aylamak dushvor erur,
Kirmasam, ohim yeli birla havosin sovutub.

Kuygali roziymenu hajrig‘a yo‘q, vahkim, meni
Ayladi roziy isitmoqqa o‘lumdin qo‘rqutub.

Deb emish bir kun kelib ko‘ngli yarasin butkaray,
Kelsa butqil, ey ko‘ngul, bu so‘zga xud bo‘lmas butub.

Dahr bo‘stonida qilmoq sayr aylab hoyuhuy
Harza kezmakdur hayoting qushlarini urkutub.

Jomi vaslingdinki, elni tirguzursen, bil yaqin
Kim, Navoiy o‘lgusi xunobayi hijron yutub.

Vah, ne qotildur kelur oyini qatlu kin solib,
Oshiq o‘lturmak uchun har qoshig‘a yuz chin solib.

Chun o‘tub ishq ahlidin oshubi sabru fahm o‘lub,
Chun yetib zuhd ahlig‘a toroji aqlu din solib.

El sarikim yuzlanib qindin chiqarib tiyg‘i kin,
Chun manga markab surub boshimg‘a tiyg‘i kin solib.

Bu sarig‘ ruxsora birla qon yoshimdin yod qil,
Ichsang oltun jom ichinda bodayi rangin solib.

Sensizin, ey umr, chun mumkin emas oromu sabr,
Borma hardam bizni mundog‘ bedilu g‘amgin solib.

Har tarafkim, gom urub yuz porso yo‘lin urub,
Har qayonkim, ko‘z solib yag‘movu qatl oyin solib.

Bog‘i husnungkim gul ochti rang-rang, ey mug‘bacha,
Go‘yi ichting mayg‘a bargi lolau nasrin solib.

Shar’siz xoshok aro xashxoshdekdur, ey hakim,
Ko‘kka chiqsang jaybing ichra subhayi parvin solib.

Dardu g‘am qolib, Navoiy joni chiqti oqibat,
Hajr elindin xonumonin bordi ul miskin solib.

Xanjaring jonimg‘a yetti ko‘kragimga sanchilib,
Novaking yonimg‘a o‘lturdi iyodatqa kelib.

Kirib o‘tgan o‘qlaring jon pardasin resh etgali
Safhadekturkim qirilg‘ay sahv xatlar yozilib.

Yugurur har kirpikimga ortilib bir qatra yosh,
Sho‘x yoshlardekki o‘ynarlar chubuq markab qilib.

Ushbu hijron kechasin tush ko‘rsam erdi nogahon,
O‘lgay erdim vahmdin, albatta, zahram yorilib.

Na’lim ichra dog‘ uchun qo‘yg‘an fatila dud ila,
Dard o‘chog‘inda tutaydur anda o‘ti yoqilib.

Ul quyosh birla borur el soyadek, men xoksor,
Vahki, qolurmen izining tufrog‘idek ayrilib.

Sirri vahdat chun fano dayrida sig‘mas lafz aro,
Nevchun oyo xonaqah ichra tuganmas aytilib.

Nuktayi tavhidni bilgan qila olmas bayon
Kim, bayon qildim desa bilgilki qilmaydur bilib.

Ey Navoiy, mayda soqiy la’lidin ermish furug‘,
Kayfiyatni chunki fahm etting netarsen oyilib.

So‘zi hajring ichra har dam za’flig‘ jismim yonib,
O‘tqa tushgan qil masalliq o‘rtanurmen to‘lg‘anib.

Ochqil o‘tlug‘ orazing, ey sham’kim, parvonadek
O‘rtanay boshing uza bir necha qatla aylanib.

Solg‘asen olamg‘a o‘t, gar gul sovug‘i tobidin
G‘unchadek gulshang‘a chiqsang hullalarg‘a chirmanib.

Biym erurkim, ofarinishdin chiqarg‘aysen damor,
Bazmdin usruk chiqib maydong‘a chopsang otlanib.

Yor ila xo‘y aylagan ko‘nglum erur ul nav’ qush
Kim, kishidin ayrila olmas kichikdin o‘rganib.

Moldin umrungg‘a osoyish agar yetmas ne sud,
Nuh umrin hosil etsang, ganji Qorun qozg‘anib.

Qabrim uzra qo‘yg‘asiz tosheki, za’f ayyomida
Ul pariy ko‘yida yotmishmen boshimg‘a yastanib.

Ey Navoiy, tushta gar ko‘rmak ani mumkin esa,
Barcha gar xud so‘ngg‘i uyqudur, netarsen uyg‘anib.

Xasta jonim za’fin angla, ko‘nglum afg‘onin ko‘rub,
So‘rma ko‘nglum yarasin, fahm et ko‘zum qonin ko‘rub.

Vaslida la’li uza xolin ko‘rub kuygan kebi,
O‘rtanurmen jonda emdi dog‘i hijronin ko‘rub.

Vodiyi sabrim dag‘i xoru xasak qildim gumon,
Ko‘nglum atrofida haryon no‘gi paykonin ko‘rub.

Angladim qilmish ko‘zi olg‘an ko‘ngul saydig‘a qasd,
Har tarafdin charga tuzgan xayli mujgonin ko‘rub.

Yeru ko‘kta istabon paydo emas Xizru Masih,
Qochtilar go‘yo dudog‘ing obi hayvonin ko‘rub.

Jism bog‘ida ravonshakle tasavvur qildi aql,
Bo‘stoni husn aro sarvi xiromonin ko‘rub.

Shabnam ermas nargis ashkidur nedin qon yig‘lamas,
Ko‘z yumub ochquncha gulshan umri poyonin ko‘rub.

Charxdin sidq ahli motam ichradur, fahm aylagil,
Har sahargah subhning choki giribonin ko‘rub.

Nomasindakim ochib solmoq nazar mumkin emas,
Chun Navoiy hushi zoyil bo‘ldi unvonin ko‘rub.

Ko‘z yoshim bo‘ldi ravon bir nargisi jodu ko‘rub,
Tifl yanglig‘kim yugurgay har taraf ohu ko‘rub.

Qoldi hayron zohid ashkimda ko‘rub har yon hubob
Ro‘stoyiydekki, hayrat aylagay o‘rdu ko‘rub.

Jon aro tiyg‘ing ko‘rub ko‘nglum qushi tuzdi navo,
To‘tiyodekkim, takallum aylagay ko‘zgu ko‘rub.

Vodiyi ishqing makon qildi ko‘ngul ko‘rgach yuzung,
El biyobon ichra manzil aylagandek su ko‘rub.

Jonda o‘z dog‘in ko‘rub oshiqlig‘imni angladi
Ul kishidekkim, tanig‘ay o‘z qulin belgu ko‘rub,

Boda tutqach, dema bexud bo‘ldikim ul ko‘zgudin,
Bordi hushum yor husni jilvasin o‘tru ko‘rub.

Ey Navoiy, daf’ o‘lur holin ko‘rub ko‘hi g‘amim
Fil yanglig‘kim, hazimat aylagay hindu ko‘rub.

O‘lukni tirguzur la’ling Masihoso kalom aylab
Takallum choshniysin sharbati yuhyil-izom aylab.

Azalda la’linga sayd etkali ko‘nglum qushin go‘yo
Qazo sayyodi jonlar rishtasidin yoydi dom aylab.

Chamanda tozalig‘din har quruq shoxe erur Xizriy
Magarkim andin o‘tmish obi hayvonim xirom aylab.

Agar harf o‘lsa mudg‘am, vahki, xoling nuqta idg‘omin
Ayon qildi ko‘zumning mardumi ichra maqom aylab.

Ne bo‘lg‘ay tiyra bo‘lmay ro‘zgorimkim, ochib gesu
Qaro shomimni muhlik aylading subhumni shom aylab.

G‘araz ul yuzni mastur asramoqdurkim, hakimi sun’
Ulusqa oh etar qismat ani oyinafom aylab.

Chu haq dargohidin mardud etar naylarsen, ey zohid,
Qabuli xalq uchun ortuqsi toat iltizom aylab.

Yoshingni dona, bag‘ringni su qilkim, tutti faqr ahli
Hidoyat qushlarin bu donavu su birla rom aylab.

Navoiy kunda chun bir qursi maqsum ortmas, ne sud
Falakdek bo‘lmog‘ing sargashta tun-kun ehtimom aylab.

Qon yoshim yo‘lungda tommaydur ko‘zum giryon bo‘lub,
Kim, oyog‘ingg‘a tushubtur ko‘z qorasi qon bo‘lub.

G‘unchadek ko‘nglum chekar un, g‘arq o‘lub xunob aro
So‘z deganda og‘zing ikki la’l aro pinhon bo‘lub.

So‘rsa Majnun ishq dashtida meni, ayt, ey rafiq
Kim, quyundek itti bu vodiyda sargardon bo‘lub.

Hajri ko‘nglumni buzub, g‘am sayli hamvor etti, voy
Kim, asar ham yo‘qtur ul ma’muradin vayron bo‘lub.

Tig‘i xud o‘tti suubat ko‘rki muhlik yarasi,
Bu zamon boshimg‘a qoliptur baloyi jon bo‘lub.

Har zamon og‘zing xayoli sanchilur ko‘nglum aro,
Go‘yiyo bu g‘uncha ani zaxm etar paykon bo‘lub.

Charx ushshoq ohi o‘qidin magar vahm etdikim,
Qubba qildi mehrini o‘z hay’ati qalqon bo‘lub.

Hashr xurshidig‘a moni fikr qilmassen, ne sud,
Atlasi gardun saropardangg‘a shodurvon bo‘lub.

Ey Navoiy, foniy ul yor istasangkim, xo‘b emas,
Jonni sevmaklik bahona o‘rtada jonon bo‘lub.

Kimsa yori birla xushtur g‘am deyishib mungrashib,
Yotsa gohe chirmashib, o‘ltursa gohe yondashib.

Zulfi el ko‘nglin parishon aylamakka jam’ o‘lub,
Turfaroq bukim, ko‘ngullarni yig‘arg‘a tarqashib.

Mumkin ermas tortmoq paykonlarinkim, jism aro
Har biri maskan tutupturlar so‘ngakka o‘rnashib.

Chiqti zulfin solg‘ach ul chohi zanaxdondin ko‘ngul,
Ankabut ul nav’kim, torig‘a chiqqay yormashib.

Hajr xayli ko‘nglum ichra mo‘rdek aylab hujum,
Garchi vasl ummidi yetkanda chibindek butrashib.

Kuydumu ul zulf tobi rishtai jonimdadur,
Sham’ toridekki kul bo‘lg‘anda turmish chirmashib.

Soqiyo, qilsang himoyat g‘olib o‘lg‘um buylakim,
G‘am bila ko‘nglum talashurlar ikavlon qarmashib.

Qil havola durdkashlar jonibi, ey mayfurush,
May chu har soat to‘kulgay jo‘sh urub kuptin toshib.

Oshurub haddin Navoiy ham niyozu ajzini,
Yor istig‘novu nozi har necha haddin oshib.

Kezarmen ko‘yida yillar nazar holimg‘a solg‘ay deb,
Agar o‘ltursa qonim rangi tufrog‘ida qolg‘ay deb.

Ko‘ngulga yuz tuman nish ursa hijron, aylaman nola,
Visoling no‘shidin ul zaxmlar bir kun o‘ngalg‘ay deb.

Ko‘ngulga novaking to kirdi behad hifzin aylarmen
Ki, bu shisha ichinda ul dag‘i nogah ushalg‘ay deb.

Ko‘ngulni ko‘yida yuz ranj ila mehnatqa topshurdum
Ki, gar ko‘rsa bu sur’at birla shoyad ko‘nglum olg‘ay deb.

Sirishkim qoni qildi ko‘yining sufrog‘in og‘ashta,
Itiga shoyad ul balchig‘ bila bir uy yasalg‘ay deb.

Haram vaslin tilarsen po‘ya ur mardona, ey solik,
Qadam ohista chekma bag‘ring ul yelmakda tolg‘ay deb.

Navoiy benavolig‘ birla doyim may ichar, bir kun
Navo naqshini davron mutribi bazmida cholg‘ay deb.

Dam-badam jomi tarab g‘ayr ila ul moh chekib,
Men yiroqtin boqibon, qon yutubu oh chekib.

Ne g‘amim it kebi o‘lmakdin, agar eltur esa
Bo‘ynuma ip solibon ko‘yiga ul moh chekib.

G‘arazim buki, unutturmag‘amen o‘zni anga,
Ko‘yiga kirmagim afg‘on gahu begoh chekib.

Ko‘ngluma hajr agar dard o‘qi yog‘dursa, ne tong,
Gar chiqarur esa paykonini dilxoh chekib.

Men adam yo‘lig‘a borman, meni lekin elitur
Og‘zi shavqida ko‘ngul o‘ziga hamroh chekib.

Mayi asfarki to‘kulmish qo‘yubon yuz ichsam,
Qahraboni ko‘runguz jilva qilur koh chekib.

Jur’asin bersa Navoiyg‘a erur o‘lgucha bas,
Bazmi aysh ichra tarab sog‘arin ul shoh chekib.

Ne maxlasim bor aning ishqidin kanora qilib,
Ne to‘ymog‘im bor aning husnig‘a nazzora qilib.

O‘charga ishq o‘ti chora qil deding, ey shayx,
Bo‘lurmu qismatim o‘lg‘an balog‘a chora qilib.

Boshimda tiyg‘i yarasin necha debon so‘rmang,
Kishi bo‘lurmu boshining tukin shumora qilib.

Ko‘ngulki itti qilib tiyra xonumonimni,
Qovay agar yana kelsa, yuzini qora qilib.

Ko‘ngulni yara qilib ulki tikti ko‘ksimni,
Yoqamni tikmak erur ko‘kragimni pora qilib.

Dedimki, maykadadin xonaqah yo‘lin tutayin,
Netayki, ul sari yo‘l bermas istixora qilib.

Navoiy etti nihon ishqin, ey fig‘on bila ashk,
Aning bu aybini naylarsiz oshkora qilib.

Ul oy qasdima tiyg‘i burron chekib,
Men ollida shukronag‘a jon chekib.

Masihim chu faryodima yetmadi,
Necha o‘lturay o‘zni afg‘on chekib.

Hamono yomon ko‘zga mayl aylading,
Alif nil ila yuzga har yon chekib.

Labing no‘shdorusidin ne osig‘,
Men o‘ldum chu xunobi hijron chekib.

Ketur, soqiyo, davr ayog‘in to‘la
Ki, jon qolmadi ranji davron chekib.

Agar vasli boqiy kerak, istagil,
Fano ko‘yiga raxti hirmon chekib.

Navoiy berib jon o‘qi shavqidin,
Aning zaxmidin yor paykon chekib.

Chobukum raxsh uza hijron yo‘lida po‘ya qilib,
Men aning keynicha gohe yugurub, gah yiqilib,

Yiqilib yona qo‘pub, chunki urub yo‘lg‘a qadam,
Vahki, yuz nishtari hijron ayog‘img‘a tiqilib.

Tobonim dardu balo xoralaridin o‘yulub,
Yuragim ranju ano xorlaridin teshilib.

Turfa, ko‘rgilki inon tortmay ul sho‘x dame,
So‘ngicha buyla qatiqliq bila holimni bilib.

Ishq dardig‘a juza o‘lmak yo‘q emish hech iloj,
Bosh qo‘yub ollig‘a aningki bu ma’noni bilib.

Istaram o‘zni xarobot ichida loya’qil,
Hush chun boisi ranj o‘ldi, netarmen oyilib,

Gar Navoiyg‘a yog‘in ashk ediyu ra’d fig‘on,
Hajr chun koj urubon ko‘zlariga o‘t chaqilib.

PYe HARFINING PARIVAShLARINING PARVOZI «G‘AROYIB»DIN

Mendin ul chobukning, ey payki sabo, maydonin o‘p,
Ko‘yiga boshim niyozin yetkurub chavgonin o‘p.

Bodpoyi sayrig‘a hamtaklik aylayolmasang,
Yerga mendin yuz qo‘yub ko‘rgan soyu javlonin o‘p.

Kulsa la’li, vahki, qolmas menda bir o‘pkuncha hush,
Hashv erur, ko‘nglumki, aytursen labi xandonin o‘p.

Pok etak istar esang, bir pok etaklik istabon,
Xoki na’laynig‘a yuz qo‘y go‘shayi domonin o‘p.

Gar ayog‘in raxshining o‘pmak muyassar bo‘lmasa,
Ko‘z solib har yerdakim, ko‘rsang ayog‘ bosqanin o‘p.

Qoshi yosi g‘amza o‘qin otsa, vah, men xastadin,
Ko‘zlaringga surtubon sufarini paykonin o‘p.

Ey Navoiy, ka’bayi maqsud vaslin istasang,
Shohi G‘oziy qasrining dargohi oliyshonin o‘p.

Zulfu yuzdin sunbulungni gul uza tarqatma ko‘p,
Dahr bog‘ida gulu sunbul isin butratma ko‘p.

Ko‘zlaringkim, masti xobolud erur ko‘p ovlama,
Har sari uyqug‘a borg‘an fitnani uyg‘atma ko‘p.

Zulfig‘a, ey mushk, istarsen qarimchi bandalig‘,
Yo‘q hading kechqil bu savdodin o‘zungni sotma ko‘p.

O‘ynay-o‘ynay o‘lturur bir-bir ulusni ko‘zlaring,
Sho‘x qotillarni jonlar qasdig‘a o‘ynatma ko‘p,

Tiyradur Majnunki, mendek debsen ani, ey xirad,
Aqlu hush ahlini bu devonag‘a o‘xshatma ko‘p.

Eyki, mujgondin yasol tuzdung ko‘ngullar saydig‘a,
Ko‘z yumub ochquncha ushbu xaylni qo‘zg‘atma ko‘p.

El bila har dam qadah yanglig‘ kulub, ey mug‘bacha,
Qon yoshim sochib surohiydek meni yig‘latma ko‘p.

Safhayi xotirda, ey orif, keraktur yoru bas,
Sofiyi vahdatqa xoshoki xavotir qotma ko‘p.

Chun Navoiy qismati jomi may o‘lmish, ey faqih,
Sarzanish aylab anga sangi malomat otma ko‘p.

TYe HARFINING TOROJGARLARINING TAMOShOSI «G‘AROYIB»DIN

Qasri johingg‘a sipehr avjida ayvon bo‘ldi tut,
Ham sipehr osibidin yer birla yakson bo‘ldi tut.

La’li rummonny tilarsen dam-badam ziynat uchun,
Qatra-qatra bag‘ring andin nordek qon bo‘ldi tut.

Naf’ chun kuymaktin o‘zga ko‘rmaduk parvonadek,
Bir quyosh har tun sanga sham’i shabiston bo‘ldi tut.

Dayr qasdi qilmag‘il har lahza oshiq bo‘lg‘ali,
Qasdi dining qilg‘uchi bir nomusulmon bo‘ldi tut.

Istading dunyo arusin tushtagi mahbubdek,
Topmas ergach kom la’lidin pushaymon bo‘ldi tut.

Sho‘xlar qoshin tilarsen, lek andoqkim hilol,
Jong‘a yetganda ko‘rungach ko‘zga pinhon bo‘ldi tut.

Bir mug‘anniydin navo topmoq tilarsen, changdek
Egri qad birla ishing faryodu afg‘on bo‘ldi tut.

Ko‘si shavkat yetti do‘zaxqa eshik qoqmoqdurur,
Bas yeti iqlim mulki uzra sulton bo‘ldi tut.

Ey Navoiy, o‘zni jam’ et, yo‘qsa olam maxzanin
Qon yutub jam’ aylabon o‘lgach parishon bo‘ldi tut.

Ey ko‘ngul, ul ahdi yolg‘on mehr shartin qildi tut,
Ahdini poyonig‘a yetkurmayin ayrildi tut.

Xanjari hijron bila ohir kesar chun rishtasin,
Mehr torin rishtayi joningg‘a mahkam bo‘ldi tut.

Chun mayi vasl o‘zgalar ichmakka bois bo‘lg‘usi,
Har nafas xunobi hijron yutmog‘ingni bildi tut.

Yo eshitmas, yo eshitkach zulmin aylar birga yuz,
Holing ul zolimg‘a yuz ming qatla bas aytildi tut.

Dema sanchib nishi hijron yetkuray no‘shi visol,
Chun bu no‘shung o‘lturur, ul nish ham sanchildi tut.

Motam ashki durri chun tufrog‘inga sochilg‘usi,
Gavhari anjum falakdin boshinga sochildi tut.

Ey Navoiy, kisvati faqr ista, yo‘qsa charxning
Atlasin kiyding gumon et oqibat eskildi tut.

Kel-kel, ey qurbon ko‘ngul, ul qoshi yo mehrin unut,
Chun vafodin tortilursen ham borib bir go‘sha tut.

Chunki ul bizni unutmog‘ni sog‘indi, yaxshi ish
Sen dag‘i kel bir nafas ani sog‘inmog‘ni unut.

Ul quyosh har dam bo‘lur bir zarra birla garmmehr
Mehr sham’in sen dag‘i bir o‘zga oy birla yorut.

Hayf erur har sho‘xi ra’no yuziga chun pok ishq,
Shavq o‘tin kel sen dag‘i bu ishvagarlardin sovut.

Ey pariy, bir telba gar ovvora bo‘ldi, g‘am yema,
Odamiyvashlar bila nozuk mizojingni ovut.

Gar ko‘zum yoshig‘a ul gul multafit bo‘lmas, ne g‘am,
Gul bulutdin tozadur, serob emas guldin bulut.

Dahr bog‘ida giyohi mehr hargiz butmadi,
Gar desangkim ko‘rmayin bemehrlik bu so‘zga but.

Shahdi ayshing zahr etar gardun, sen ushbu jomdin,
Xoh komingni achit, xohiy mazoqingni chuchut.

Tark qil, sen ham Navoiydek havosin, ey ko‘ngul,
Yoki har dam bir taraf maylin ko‘rub, xunoba yut,

Ohkim, ul oshno begona bo‘ldi oqibat,
Hajridin bexudlug‘um afsona bo‘ldi oqibat.

Aqlu donish lofini urg‘an ko‘ngul yig‘lay yuruy,
Ul pariyvash hajrida devona bo‘ldi oqibat.

Qatra-qatra shodlig‘ ashkinki sochtim vaslida,
Barcha hijron qushlarig‘a dona bo‘ldi oqibat.

Borg‘ali ul husn ganji g‘am buzug‘ ko‘nglumdadur,
Ajdaho uyi bizing vayrona bo‘ldi oqibat.

Soqiyo, may tutki, hajr anduhidin men telbani
Forig‘ etkan sog‘aru paymona bo‘ldi oqibat.

Chekma un, ohim ko‘r, ey Majnunki, bulbul ko‘p fig‘on
Chekti, o‘rtangan vale parvona bo‘ldi oqibat.

Butqa gar bosh qo‘ymadim ko‘rgilki dinim tuhfasi
Dayr piri ollida jurmona bo‘ldi oqibat.

Deding avvalkim Navoiy, seni gah-gah tirguzay,
Hech bilmankim sanga, jono, na bo‘ldi oqibat.

Jahdim andoqdur yetishgaymenmu deb vaslingg‘a bot
Kim, qabul etman og‘ir deb chiqsa egnimdin qanot.

Sabr tog‘i birla qilmoq po‘ya bo‘lmas, ey ko‘ngul,
Tashla ul yukni yetishmak istasang vaslig‘a bot.

Shahsuvorimning buroqi po‘yasidin qoldi barq
Kim, aning fe’li shitob ermish, munung rasmi sabot.

Ko‘p Masihodin dam urma, qil hayotingni tufayl
Angakim, topmish Masih aning tufaylidin hayot.

Mehr yuz ko‘rmay o‘chashdi pardadin chiqqach yuzung,
Olg‘ali qo‘ymas sarig‘ yuzin qora yerdin uyot.

Chun yudi ko‘zlar savodin ashk yorut yuz ochib
Kim, diramsiz elga boy el farzdur bermak zakot.

Ey Navoiy, xoki poyi vasfida shirin so‘zung
Bor biaynih to‘tiyo ichinda solg‘andek nabot.

Tiyra kulbamga kirib, jono, o‘lumdin ber najot,
Zulmat ichra Xizrg‘a ul nav’kim obi hayot.

Soda ko‘nglum ichra la’lingning xayoli tushgali,
Shishaedurkim, aning ichiga solmishlar nabot.

Orazing mehrida og‘zingdur gadolig‘ qilg‘anim,
Haq seni xurshid qilmish, zarrae bergil zakot.

To ko‘nguldin bosh chiqarmish har taraf paykonlaring,
Qush bolasidek bo‘lubturkim, bo‘lur temurqanot.

Vasl ummidig‘a tilarmen umr, lekin voykim,
Sensizin ko‘rsam, tirikmen, o‘lturur meni uyot.

Istasangkim, ul quyosh chiqqach sanga qilg‘ay tulu’,
Ey ko‘ngul, g‘am sayli yetkach, tog‘dek tutqil sabot.

Ishqing o‘tin gar Navoiy desakim aylay raqam,
So‘zidin kuyar qalam, qurur qora, erir davot.

Ko‘zum ucharki, humoyun yuzungni ko‘rgay bot.
Biaynihi anga kirpiklar o‘lmish ikki qanot.

Bezansa dardu balo shohidi halokim uchun,
Mijam tarog‘durur, eski tuganlarim mir’ot.

Labing xayolida ashkim erur hayot suyi,
Firoqing ichra qorarg‘an ko‘zum anga zulmot.

Zakot o‘lur edi yuzung jamoli naqdig‘a mehr,
Tajammul ahlig‘a yuzdin bir o‘lsa erdi zakot.

Desangki, jonima o‘t solmag‘aysen, ey soqiy,
Takallum etma mayolud lab bila hayhot!

Qolurlar og‘zin ochib ishq ahli po‘yamdin,
Sog‘ elga kulgu erur telba aylagan harakot.

Labingki, jon beradur ahli dard qoni uchun,
Navoiy qonig‘a gar mayl etar mumiddi hayot.

Ey ko‘ngul, yor o‘zgalar domig‘a bo‘ldi poybast,
Senga mushkil holatu bizga qatiq ish berdi dast.

Vasl torin chekti ul, men dag‘i chektim ohkim,
Rishtani uzdiyu bo‘ldum hajr tufrog‘ig‘a past.

Necha bosh qo‘ydum yo‘lida, vahki, qildi poymol,
Za’flig‘ jismimg‘a zulfi toridek solib shikast,

Zahra yo‘q, mujib so‘rarg‘a bo‘lmasun, yo rab, kishi
Muflisu oshiq, sevar dildori mustag‘niyu mast.

Soqiyo, bu ishga bexudlug‘din o‘zga yo‘q iloj,
Mujda mug‘ ko‘yiga yetkurgilki, bo‘ldum mayparast.

G‘arq o‘lay may bahri ichra rost o‘l g‘oyatqacha,
Kim solib bo‘g‘zum aro chekkay ajal qullobi shast.

Ey Navoiy, jurm uzri dashtida qil po‘yakim,
Yaxshi ermas zuhd zanjirig‘a bo‘lmoq poybast.

Subh erur soqiyu men maxmurmen, sen mayparast,
Tut quyoshdek jomni, moni’ nedur bo‘lmoqqa mast.

Tiyra shomi hajr aro, vah, asru ko‘p chektuk xumor,
Mast o‘lali bu nafaskim, vasl subhi berdi dast.

Kun biyik chiqquncha ho‘yu nolani past etmali,
Ko‘p biyik chiqqay bugunkim bo‘lg‘abiz biz yerga past.

Anjuman ahli yuzin gulgul qilali may bila,
Mehrdin topquncha anjum gullari bir-bir shikast.

Charx motam yetkurur, biz dag‘i oncha yig‘lali,
Kim, kuhan g‘amxonasi ul sayldin qilsun nishast.

Gar shafoatqa maloyik kelsa, nomahram debon,
Mehr shaklidin falak yo‘lin qilali xorbast.

Tong emas bo‘lsa Navoiy mast to shomi abad,
Kim, azal subhida bo‘lmish qismati jomi alast.

Junun toshi urub har yon yangi dog‘imni afgor et,
Ichimdin loladek, ishq ichra toshimni namudor et.

Chu majnun qilding emdi, ey mug‘anniy, go‘shatobingni,
Ko‘ngul savdosi taskini uchun bo‘ynumg‘a tumor et.

Desang, ko‘nglum qushi aylab, havo chekkay navoyi ishq,
Xadanggingning parin aylab qanot, paykonni minqor et.

Soching kufrida o‘lsam qabrim uzra qo‘yma xirqamni,
Chekib har torini bir barhaman beliga zunnor et.

Ko‘ngul ayvonida ohim yelidin pardayi ishqing
Desangkim, uchmasun mujgondin atrofig‘a mismor et.

Desang og‘zin ko‘ray, ey aql, markaz nuqtasin ista,
Vale shart ushbukim, avval quyosh davrini pargor et.

Imorat tarhidur na’lu alifdin har taraf ko‘ksum,
Vafo qasrin qo‘parsang, bu binolar uzra devor et.

Erur maqsad yiroq, vodiy uzun, tun tiyra, yo‘l burtoq,
Bu yo‘lda salb etib o‘zluk yukin, o‘zni sabukbor et.

Navoiy o‘lsa tirguzgil, yuziga yuz qo‘yub, ya’ni
Yuziga su urib ul uyqusidin ani bedor et.

Vujudum o‘rtading, ey ishq, emdi tarkim tut,
Xudoy uchunki, meni qayda ko‘rdung anda unut.

Ko‘ngulni vasl charog‘i bila, deding, yorutay,
Tutashti chun bizning uy emdi o‘zga uyni yorut.

Chu vasl kuymak ila hosil o‘lmadi, ey ko‘z,
Tahassur ashki bila shu’lalig‘ ko‘ngulni sovut.

Jununi daf’ig‘a ko‘nglumni dog‘ etay debsen,
Bu dog‘ sahldurur, hajr dog‘idin qo‘rqut.

Buxori ohim erur loyiq, anglagil, ey ashk,
Bahori husnig‘a nogah keraklik o‘lsa bulut.

Ne voqi’ o‘lsa chu taqdirdin emas xorij,
Bas o‘ktadur qiluridin kishiga bermak o‘gut.

Navoiyyo, bu o‘tar olam ichra besh kun qil
O‘zungni may bila mashg‘ulu ishq birla ovut.

Ko‘nglum oldi bir pariypaykar malaksiymo yigit
Kim, bani odamda andoq bo‘lmamish paydo yigit.

Oti sarkash, to‘ni zarkash, husni dilkash, nutqi xush,
Ko‘rmaduk bu nav’ mahvash chobuku ra’no yigit.

Ishqida ko‘zu ko‘ngulning bir-biridin rashki bor,
Olloh-Olloh, bo‘lur ermish muncha ham zebo yigit.

Zorlig‘lar birla o‘lmay topmag‘umdur xud visol,
Ne uchunkim men qari quldurmen, ul mirzo yigit.

Yo‘lida yuz ming kuhanpir o‘lsa, qilmas iltifot,
Kimsa ko‘rganmu ekin bu nav’ beparvo yigit.

Yo‘lung uzra ham gadomen, ham qari, ham xasta hol,
Bir boqib o‘t holima husnung zakoti, o yigit.

Dayr piri mazhabin tutmay, musulmonlar, netay,
Olg‘an o‘lsa naqdi iymonimni bir tarso yigit.

Bosh oqardi, sabza xatlar tarki tutsam yaxshiroq
Kim, xush ermastur yigitlar bazmida, illo yigit.

Ey Navoiy, qarib o‘zni solmakim, aylar seni
Bir qadah may birla ul sho‘xi qadahpaymo yigit.

Mast chiqti yana ul qotili bebok yigit,
Chok aylarga ko‘ngullar yoqasi chok yigit.

Aql pirini fano dayrida rasvo qildi,
Kim ko‘rubtur bu sifat zolimu bebok yigit.

Yetti iqlimda ofat yigitimcha ermas,
Quyoshidin yasasa bu yetti aflok yigit.

Gah qilur zulmu gahe qatl havas kim ko‘rmish
Qotilu zolim aro buyla havasnok yigit.

Poklik pardasida tutsun ani izidi pok
Kim, erur asru yuzi poku o‘zi pok yigit.

Qariding, o‘zni qarilar sari solkim, yarashur
Kirsa cholok yigit bazmig‘a cholok yigit.

Ey Navoiy, yigiting nazminga mayl etti, sevun
Kim, nasib o‘ldi sanga sohibi idrok yigit.

Yana soldi hajr ham tan, ham ko‘ngul, ham jong‘a o‘t,
Soldi o‘t hijron manga, yo rabki, sol hijrong‘a o‘t.

Aytqay kiymish junun mulki shahi zarkash libos
Ko‘rgan el, bu nav’kim tushmish meni uryong‘a o‘t.

Go‘yiyo bo‘ldi quyun g‘am dashtida eskan samum,
Yo‘qsa tushti men kebi majnuni sargardong‘a o‘t.

Manziling erdi ko‘zu ko‘nglum, vale sen borg‘ali
Muni su qildi xarobu tushti ul vayrong‘a o‘t.

Men dag‘i kuymay qutulmoq, ey ko‘ngul, mumkin emas,
Buylakim soldi damim g‘am dashtida har yong‘a o‘t.

Dudi ohim dosh dudidekmu ravzandin chiqar,
Yo solibtur furqating bu kulbayi ahzong‘a o‘t.

Gar manga o‘t soldi davron hajridin, bas ayb emas,
Men dag‘i solsam damodam oh ila davrong‘a o‘t.

Ne uchun ashjordin yig‘mish o‘tun, ey bog‘bon,
Otashin guldin agar urmas falak bo‘stong‘a o‘t.

Ey Navoiy, tan qolib jonimni olib bordi yor,
Soldi ul borg‘ang‘a o‘t, hijron vale qolg‘ang‘a o‘t.

Vahki, hajrinda jahon bo‘ldi ko‘zumga zulumot
Kim, borur yayqalibu qaytmas ul obi hayot.

Zulfi ollinda binafshaki, boshin soldi quyi,
Ani ko‘rmakka hamono munga moni’dur uyot.

Harakat qilsa labing tuz to‘kulub shahd oqar,
Tuzluq el ko‘p, biri yo‘q sen kebi shirinharakot,

Terlagan la’li gulob ichramudur gul bargi
Yo‘qsa usruk ko‘zmu soldi araq ichra nabot.

Ko‘nglum ul gulga qilib mayl, fig‘onkim, bulbul
Oriyat istadimu bermadi bir lahza qanot.

Bu chaman ichra xazon sarsaridin sarv kebi,
G‘ami yo‘q tuzluk ila kimki shior etti sabot.

Ko‘r Navoiyniki ko‘ngli uyidur butlar ila
Uyla butxonaki, anda to‘ladur lotu manot.

Ey nasimi subh, ahvolim diloromimg‘a ayt.
Zulfi sunbul, yuzi gul, sarvi gulandomimg‘a ayt.

Buki la’li hasratidin qon yutarmen dam-badam,
Bazmi aysh ichra labolab bodaoshomimg‘a ayt.

Kom talxu boda zahru ashk rangin bo‘lg‘anin,
La’li shirin, lafzi rangin, sho‘xi xudkomimg‘a ayt.

Shomi hijron ro‘zgoring tiyra nevchun qildi deb,
So‘rmag‘il mendin bu so‘zni, subhi yo‘q shomimg‘a ayt,

Ul pariy hajrida nangu nomkim, tark ayladim,
Ko‘ngul otlig‘ hajr vodiysida badnomimg‘a ayt.

Ey karomatgo‘y, ishim og‘ozi xud isyon edi,
Sham’i rahmat partavi yetkaymu anjomimg‘a, ayt.

Yo‘q Navoiy bedil oromi g‘am ichra, ey rafiq,
Holini zinhorkim, ko‘rsang diloromimg‘a ayt.

Xirmani ruxsorig‘a solmish mayi gulnori o‘t,
Uylakim, gul xirmanig‘a otashin ruxsori o‘t.

Hajr shomi g‘am sipohin, ko‘rki, ko‘nglum dashtida
Ne yoqibdurlar cherig tushgan kebi har sori o‘t.

O‘t agar itsa jahondin, ohim o‘lsa, g‘am emas,
Yetkuray bir damda yuz avvalg‘i o‘t miqdori o‘t.

Gar harorat mujibi ermas chuchukluk, bas nedur
Har zamon jonimg‘a solmoq la’li shirinkori o‘t.

Fo‘tayi zarbaft emas ul sho‘xi ra’no boshida
Kim, ayon qildi uzori tobidin dastori o‘t.

May batining ko‘r nishotafzolig‘in huzn ahlig‘a
Kim, sochar suhbatni garm aylar uchun minqori o‘t.

Gar Navoiy o‘xshatur ko‘kni tutunga, ayb emas,
Chun bulutqa urmish aning ohi otashbori o‘t.

Lolazor ermaski, ohimdin jahong‘a tushti o‘t,
Yo‘q shafaqkim, bir qiroqdin osmong‘a tushti o‘t.

Dedilar: el xonumonin o‘rtar ul ruxsor o‘ti,
Bu so‘z eshitkach, meni bexonumong‘a tushti o‘t.

Orazingning lam’asi kuydurdi sabrim xaylini,
Barqi ofat chaqilib ul korvong‘a tushti o‘t.

O‘qlaring ko‘nglumga tushkach kuydi ham ko‘z, ham badan
Kim, kuyar o‘lu qurug‘ chun naysitong‘a tushti o‘t.

Sovurub gul xonumoninmu quyun rangin ekin,
Yo falak bedodidin sarvi ravong‘a tushti o‘t.

Kuydum ul damkim, yuz ochding xalqni kuydurgali,
Elga o‘t solding vale, men notavong‘a tushti o‘t.

Ey Navoiy, bilki ohe chekmisham beixtiyor,
Desalarkim, beshayi Mozandarong‘a tushti o‘t.

Voykim, dushmandek o‘ldi ahdidin begona do‘st,
Dushmanim o‘ltursa, ahd ettimki, tutmay yona do‘st.

Sog‘arimda zahru sahro uzra po‘yam shiddatin
Bilmas ulkim, bor anga hamkosavu hamxona do‘st.

Jon qushi o‘rtandi sevgach yorning o‘tlug‘ yuzin,
Naylagay kuymay, chu bo‘lg‘ay sham’ ila parvona do‘st.

Vodiyi hijronda ag‘yorig‘a yor o‘ldum, ne tong
Gar bo‘lur g‘uli biyoboniy bila devona do‘st.

Do‘stluq jonondin istarmen, manga olam eli
Dushmani jon bo‘lsa bo‘lsun, bor esa jonona do‘st.

Ahli din paymonshikandur, qilsa bo‘lmas do‘stluq,
Bas manga mug‘ dayrida ulkim, tutar paymona, do‘st.

Zulfig‘a tushsa Navoiy xoli shavqidin ne tong,
Domdin yo‘q chorasi har qushki, bo‘lg‘ay dona do‘st.

Bosh qo‘yarmen kup ayog‘inda may ichsam payvast,
Qani mug‘ dayrida mendek yana bir bodaparast.

Hajridin toki ko‘ngul sindi oqar turmay qon,
Shishadekkim, to‘kulur bodasi chun topti shikast.

Din havas aylasam, o‘lturmangiz, ey mug‘bachalar
Kim, burun tavba ushatqan kuni bo‘lmishmen mast.

Menu mayxonaki soqiyu mug‘anniy qilmish
Chang zulfiyu tarab, sog‘ariy birla pobast.

Joh bazmi aro sarkashlik ila topma g‘urur
Kim, bo‘lur buyla biyiklar yana bir jom ila past.

Yo‘q harifeki, fano dashtida qo‘llar tutushib,
Bo‘lsa yo‘l qat’ida hampoy mangavu hamdast.

Meni usruk ko‘rubon jomim ushatma, ey shayx
Kim, bu yanglig‘ meni mast etgan erur jomi alast.

Sayldin tomg‘a nishast o‘lg‘anidek, dayr ichra
Boda saylobidin o‘ldi meni vayrong‘a nishast.

G‘arqi may bo‘ldi Navoiyu erur uyla zaif
Kim, surohiy qilidin solsa bo‘lur bo‘g‘zig‘a shast.

SYe HARFINING SAMIN GAVHARLARINING SAMARASI «G‘AROYIB»DIN

Qachonki ul buti shirin kalom qildi hadis,
Xavose sharbati yuhyil-izom qildi hadis.

Masih dam ura olmas anga uruj tuni,
Magar bizing mahi ulviy xirom qildi hadis.

Qayonki yozdi hadis, o‘ldi sayd el go‘yo
Nuqtani dona, xututini dom qildi hadis.

Labidin ayru tushub so‘g uchun kitobatdin,
Ne tong, libosin agar mushkfom qildi hadis.

Chibinni shahd nechukkim yig‘ar, takallumdin
Ramidalarni nafas ichra rom qildi hadis.

Zihe takallumi mu’jiznizomkim, kelgach,
Arab fasihlarig‘a harom qildi hadis.

Ulusni tutti Navoiy so‘zi aning birla,
Magar Rasuli alayhissalom qildi hadis.

Nutqi jon bermak qilur ul la’li xandon birla bahs,
Rost Isodekki qilg‘ay obi hayvon birla bahs.

Yor derkim, bahs qil ernim bilakim, ne uchun
Ko‘nglung olib qasdi jon etti qilay jon birla bahs.

Ey ko‘ngul, gar aql etar man’i jununim ne jadal,
Ayb erurkim, ahli donish qilsa nodon birla bahs.

Jonni jonon gar tilar, billahki, minnat jong‘adur,
Har nechuk hukm etsa, tegmas jong‘a jonon birla bahs.

Nosiho, qilma jadal, ayril kiyiklardin debon,
Olimi shahr etmagay g‘uli biyobon birla bahs.

Faqr ko‘yida musallam tut ne qilsang istimo’,
Orif ermas har kishikim qilsa irfon birla bahs.

Ey Navoiy, har nechuk zulm etsa, chek, dam urmag‘il
Kim, gado haddi emas hech ishda sulton birla bahs.

Mening jununuma gar ul pariy erur bois,
Halokima qad ila paykari erur bois.

Dema nedin kuyasenkim, aning yuzu labidin
Bu ishga shu’la bila ahgari erur bois.

Ko‘ngul qushi tunu kun mulki boxtar sari
Havo qilurg‘a mahi xovariy erur bois.

Mangaki, g‘amzasidin o‘lmisham, hayoti abad
Xayolig‘a labi jonparvari erur bois.

Chamanda bulbul etar shavq nuktasin takror
Ki, gul varaqlarining daftari erur bois.

Ul oy firoqida ashkim oqarg‘a shomu sahar,
Tulu’i Zuhra bila Mushtariy erur bois.

Ko‘ngulni choku bag‘irni shikof istarima
Aning qilichi bila xanjari erur bois.

Hamesha dayr ichida bo‘lmog‘img‘a mug‘bachalar
Karashmasiyu fano sog‘ari erur bois.

Navoiy o‘lmasig‘a ozimi Iroqu Hijoz
Magar nazohati mulki Hiriy erur bois.

JIM HARFINING JAMILALARINING JILVASI «G‘AROYIB»DIN

Buzug‘ ko‘ngulga fano bo‘lsa kom, cheksun ranj
Ki, ranj chekmasa hargiz muyassar o‘lmas ganj.

Agar kishiga chekib ranj, ganj bo‘ldi nasib,
Desa bu ganjni asray, yo‘q andin ortuq ranj.

Kishiki naqdini vazn aylabon qilur madfun,
Bu g‘ussasanjdur, olg‘an kishi-farog‘atsanj.

Yilon kebi, ne ajab, ganj asrag‘an kishining
Hamesha komida gar zahr erur, tanida shikanj.

Zamona johi uchun har g‘ululayi tashvish,
Ki, kelsa ko‘nglung uyini anga qilursen xanj.

Desangki, fard o‘lay eldin ko‘ngulni xoliy tut
Ki, toq derlar agar xanj sari etsang lanj.

Boshi quyidurur ozoda savsan ollinda,
Chu nargis o‘ldi chaman maxzanida naqd-ul-fanj.

Tariq kebi so‘yulur talxkomliq birla,
Tarig‘ tarig‘ki, yig‘ishturdi oltunin noranj.

Itur ko‘ngul haramidin xavotir asnomin,
Navoiy, o‘lsa maqoming Madina, gar Afranj.

Ey gadoyingning gadoyi barcha ahli taxtu toj,
Kim, gadoyingdur, anga yo‘q taxt ila toj ehtiyoj,

Ko‘zlaring oz jurm uchun qilsa itob ermas ajab,
Bor muayyankim, bo‘lur bemorlar nozuk mizoj.

Gar sanavbar tuzmamish sarving xilofin ko‘nglida,
Yel chinor ilgi bila nevchun urar yuziga koj.

Eyki, ko‘nglumni buzub, dersen, xayolimni chiqar,
Hech kim vayronadin ganj istamas hargiz xiroj.

Sen jafo qilg‘ach, ko‘ngul jon birla tarkim tuttilar,
Bo‘lsa shah zolim, el ichra zulmg‘a ermish rivoj.

Hajrdin dod istadim, deding, sabur o‘l voy kim
Toza dog‘img‘a yonar o‘t birla aylarsen iloj.

Chun fano gardi yopar, ne sud, taxti johinga,
Ko‘kning anjumdin mukallal atlasin qilsang duvoj.

To gadoyingdur Navoiy taxt ila toj istamas,
Ey gadoyingning gadoyi barcha ahli taxtu toj.

Charx izing gardiga qildi kavkabi sayyor xarj,
Javhar olmoqg‘a g‘aniy qilg‘an kebi dinor xarj.

Soyiru sobit nisoring qilsa tong yo‘qkim, bo‘lur
Kechqurun shoh o‘lsa mehmon, kimsaga bisyor xarj.

Naqdi rahmat xarjing etsa haq, ne tong, ulkim topar,
Sen kebi mahbubi vaslin, aylagay nochor xarj.

Fosh etib naqdi shafoat qilding ummatni xalos,
Aylagandek naqdini topqan qiziq bozor xarj.

Bahri rahmatdinki, topting, xalq uza bir qatra bas,
Garchi teng avlodur etmak daxl ila izhor xarj.

Mag‘firat ganji sanga tamlik erur, moni’ emas,
Aylasang isyoni ko‘p ummatqa har miqdor xarj.

Sen kimu na’tin demak, til asrag‘il ko‘p nuktadin,
Ey Navoiy, ma’rifatni qilma har ne bor xarj.

Mayi la’ling erur jon birla mamzuj,
Yo‘q ersa obi hayvon birla mamzuj.

Jigargundur sirishkim, negakim bor
Bag‘ir bu ashki g‘alton birla mamzuj.

Jahonni buzdi ashkim oh ilankim,
Erur sarsar bu to‘fon birla mamzuj.

Qo‘shuldi ko‘zlarimning ashki vahm et
Ki, Qulzum bo‘ldi Ummon birla mamzuj.

Ko‘ngul qon bo‘ldiyu ishqing o‘tidin
Bu qon mahlul paykon birla mamzuj.

Yuziga tushti zulf aylang nazzora
Ki, bo‘ldi kufr iymon birla mamzuj.

Manga har mayki, tutti soqiyi davr,
Burun qildi ani qon birla mamzuj.

Mayi vasl istama ko‘p, ey ko‘ngulkim,
Erur ul zahri hijron birla mamzuj.

Navoiy suri motam bo‘ldikim, bor
Surudi ayshi afg‘on birla mamzuj.

ChIM HARFINING ChOBUKLARINING ChYeHRAGUShOYLIG‘I «G‘AROYIB»DIN

Ko‘ngullar nolasi zulfung kamandin nogahon ko‘rgach,
Erur andoqki, qushlar qichqirishqaylar yilon ko‘rgach

Ko‘ngul chokin ko‘zumda ashki rangin elga fosh etti,
Balig‘ zaxmini fahm aylarlar el daryoda qon ko‘rgach.

Ko‘zum qon yosh to‘kar, netib ko‘ngul zaxmin yashuraykim,
Toparlar yerda zaxmin sayd qonidin nishon ko‘rgach.

Bo‘yolg‘an qon aro jon pardasi yetkach g‘ami hajring,
Ko‘ngul bog‘ida bargedurki, ol o‘lmish, xazon ko‘rgach.

Xadangging zaxmi ichindin balolarni yug‘an yoshim,
Erur tifleki, olg‘ay qush bolasin oshyon ko‘rgach.

Ko‘ngullar naqdini toroj etarga yopmog‘ing burqa’
Aningdekdurki, yuz bog‘lar qaraqchi korvon ko‘rgach.

Yuzin zulf ichra to ko‘rdum o‘lub vaslig‘a yetmasmen,
G‘alat ermish yuz urmoq, kecha o‘tni har qayon ko‘rgach.

Erur chun olam ichra joh foniy, yaxshi ot boqiy,
Bas el komin ravo ayla o‘zungni komron ko‘rgach.

Navoiy, xurdai nazmingni andoq aylading tahrir
Ki, sochqan xurda boshing uzra shohi xurdadon ko‘rgach.

Jamolin vasf etarmen hamdamim ul gul’uzor o‘lg‘ach,
Quruq shox uylakim zohir qilur gullar, bahor o‘lg‘ach.

Qoshin ko‘rgach hasaddin istaram el ko‘zi bog‘lang‘ay,
Nechukkim ko‘z tutarlar el yangi oy oshkor o‘lg‘ach.

Junun ermas kiyiklar suhbati dermen manga shoyad,
Bir o‘q tekkay g‘alat, ul qoshi yo garmshikor o‘lg‘ach.

Havas ishq aylagan ozoda, kechqil bu xayolingdin
Ki, chiqmas bu tikan ko‘nglungda nogah ustuvor o‘lg‘ach.

Deyolmas dard ila ittim, vale bilgilki, chekmishmen,
Bir ohe barcha olam g‘ussa dudi birla tor o‘lg‘ach.

Qilib man’i jununum ul pariy ko‘yiga yuzlangan
So‘zi hashv erkanin fahm aylagay, beixtiyor o‘lg‘ach.

Qani Hotam, qani Qorun, qani Jamshidu Afridun?
Bas ehson qil sanga gardundin adno e’tibor o‘lg‘ach.

G‘ururi jahl jomi birla mast o‘lmaki, o‘lmakdur,
Maozallah, bu mayg‘a charx davridin xumor o‘lg‘ach.

Navoiy sham’dek yig‘lab, kuyub holimni sharh aylay,
Ul oy bazmida bir tun rost oshiqlarg‘a bor o‘lg‘ach.

Husni ortar yuzda zulfin anbar afshon aylagach,
Sham’ ravshanroq bo‘lur torin parishon aylagach.

Yuzni gullardin bezabmu bizni qurbon aylading,
Yo yuzungga tegdi qonlar bizni qurbon aylagach?

Tiyg‘ ila paykonlaring yetti ko‘ngul bo‘lg‘och xarob,
Suv quyub tuxm ekting, ul kishvarni vayron aylagach.

Qon emaskim yopti gulgun hulla jannat xozini,
Ishq maqtulin shahid aylarda uryon aylagach.

Oshkor aylab yuzin ko‘zumni hayron ayladi,
Yoshurun oldi ko‘ngul ko‘zumni hayron aylagach.

Jong‘a qo‘yg‘ach naqdi ishqing qildi ko‘nglumni halok,
O‘lturur mahramni sulton ganj pinhon aylagach.

Ey Navoiy, ishq agar ko‘nglungni majruh etmadi,
Bas nedurkim, qon kelur og‘zingdin afg‘on aylagach?!

Yetishsa ishq aro yuz mehnatu balo, qadah ich,
Nafas-nafas quyubon may to‘la-to‘la qadah ich.

Mukaddar o‘lsa zamiring zamona mehnatidin,
Agar desang, beray ul ko‘zguga jilo, qadah ich.

Nishot bazmida soqiyi mohvash sarxush
Bosh ursa dag‘i ayog‘ tutsa, qo‘l sola qadah ich.

Jahon ishida boqib xalq ibtilolarig‘a,
Alardek istamasang o‘zni mubtalo, qadah ich.

Desang xalou-maloda bo‘lay nishot bila,
Agar malo, qadah ichqil, vagar xalo, qadah ich.

Riyo ichinda nekim hosil etting, ey zohid,
Desang xalos o‘lay, et rahnu hosilo, qadah ich.

Sangaki dayr elining shohisen, Navoiy, agar
Yo‘luqsa dayrda maxmur, urub salo, qadah ich.

100

Faqr ahlig‘a podsho muhtoj,
O‘ylakim shohg‘a gado muhtoj.

Yorg‘a bilgach ehtiyojimni,
Bo‘lmadim kimsaga yana muhtoj.

Ishtiyoqim ko‘p, ehtiyojim ham,
Anga mushtoqmen va yo muhtoj.

Yo‘q gadolig‘da ixtiyorimkim,
Tengri qilmish meni sanga muhtoj.

Ko‘yiga kirganimda tavsan edim,
Lek bo‘ldum tura-tura muhtoj.

Tengri razzoq keldi ro‘ziy uchun
Aylama o‘zni xalq aro muhtoj.

Benavodur Navoiy ollingda,
Tong emas, bo‘lsa benavo muhtoj.

HYe HARFINING HAROMIYLARI HUSNOROYLIG‘I «G‘AROYIB»DIN

101

Zihe tiling ana afsah takallumida fasih,
Sen amlah o‘ldung, agar dilrabolar o‘ldi malih.

Tulu’i subhi saodat yuzung sabohatidin,
Zihe kamoli sabohat, zihe jamoli sabih.

Xamiri moyayi jismingdin ortqanni qazo,
Iki badanda qilib ruh atadi Xizru Masih.

Falakni chok qilib o‘tganingda gar ba’zi
Tavahhum ayladi, shaqqul-qamarda bo‘ldi sarih.

Qadam quyosh uza qo‘ydung uruj shomi ne tong,
Kafingni gar yadi bayzog‘a qilsalar tarjih.

Erur kalomekim, anda hurufi illat yo‘q,
Qayu hadiski, sendin bayong‘a keldi sahih.

Emas Navoiyu madhing demakka had, basdur
Anga bu qadrki, modihlaringg‘a bo‘lsa madih.

102

Badang‘a kelmadi to azmi ko‘yung ayladi ruh
Ki, ruh shaxsini ul g‘amza ayladi majruh.

Hayotbaxsh esa ul hur aksidin boda,
Mahalli hayrat emas, hur aksidindur ruh.

Qizardi lolavu sarg‘ardi subh xijlatdin,
Bu lolalarki, uzoringda ochti jomi sabuh.

Vafog‘a va’da qiliptur deb o‘tma, ey qosid,
Xudoy uchun manga kayfiyatin degil mashruh.

Hayot yor visolidur, ey ko‘ngul, yo‘q esa,
Seni firoqda farz aylayinki, bo‘ldung Ruh.

Buyurma tavba yana, nosihoki, mug‘bachalar
Havosi qildi meni tavba tavbasida nasuh.

Fig‘onki, tiyra ko‘ngul kunjida nihon rozim
Piyola sha’sha’sidin el ichra topti vuzuh.

Baso kishiki, ishi masjid ichra band o‘ldi,
Chu ochti dayri fano eshigin yetishti futuh.

Navoiyo, nedin ul g‘amza tiyg‘ tortibdur,
Gar istamaski, ko‘ngul saydin aylagay mazbuh.

103

Ko‘ngulni mug‘bacha oldi mug‘ona tut aqdoh
Ki, yo‘q saloh ila bo‘lmog‘liq emdi bizga saloh.

Bir oy firoqida bexudlug‘ istaram to‘la tut,
Agar qilib esang aflok jirmidin aqdoh.

Halol bo‘ldi xaroboti ishq ahlig‘a may,
Tutarbiz ahli vara’, kimki ani tutsa muboh.

Hayotbaxsh labing ruh emishtuk, ey soqiy,
Magarki vovini i’lol etib qilibsen roh.

Yo‘q ersa jismda ul hosil aylagan qondin,
Hakim ne uchun ajzosini dedi arvoh.

Saboh maykada bog‘lig‘duru xumorim tund,
Taajjub etmang, agar zikrim o‘lsa, yo fattoh.

Ne erdi maykada g‘avg‘osi, raz qizin go‘yo
Bu shom qildi Navoiyg‘a piri dayr nikoh.

104

Nega ko‘rguzdi sovug‘ ohu sarig‘ ruxsor subh,
Gar nihoniy mehridin mendek emas bemor subh.

Gar havoyiy bo‘lmasa men telba yanglig‘, bas nedur,
Ko‘nglakin chok aylabon tog‘ uzra majnunvor subh.

Mehridin mendek nihoniy toza dog‘i bo‘lmasa,
Yuzda nevchun kavkabi ashkin qilur izhor subh.

Dema shingarfiy bulut har yon erur qonlig‘ momuq,
Toza dog‘idin erur mendek magar xunbor subh.

G‘am tuni ohim sharoridin tutashti ko‘kka o‘t
Kim, aning otin qo‘yuptur gunbadi davvor subh.

Kun shuoiy xatlari ermaski tutmish motamim,
Yuzni anjum tirnog‘i birla qilib afgor subh.

Soqiyo, tutqil sabuhiy bodakim, bu dayrdin,
Biz ketib bu nav’ toli’ bo‘lg‘usi bisyor subh.

Ey Navoiy, istasang bargu navo bu bog‘ aro,
Guldek o‘l roki’ kecha, bulbul kebi bedor subh.

105

Ro‘zavu gul yettiyu ichmas ul oy gulgun qadah,
Ne ko‘ngul xushluq bila tortay meni mahzun qadah.

Yo meni mahrumg‘a xunobayi hijron berib,
O‘zga mahramlar bila ul oy chekar gulgun qadah.

Bore har taqdir ilakim, bor meni labtashnag‘a
Tutmas ermish zahri g‘amdin o‘zga dahri dun qadah.

Soqiyo, bu g‘ussa daf’i mastu bexudlug‘durur,
Tut shafaqgun may to‘la gar xud erur gardun qadah.

Ro‘za oyin ko‘rmay ilgingdin qadahni solmag‘il,
Lek ol bayram hiloli ham ko‘rungan tun qadah.

Jom erur men telbaga qonlig‘ ko‘zumning kosasi,
Lolalar sahroda bas, gar istasa Majnun qadah.

Chun fano dayrig‘a kirdim boda tut, ey piri dayr,
Zarf xoh eski safol o‘lsun, vagar oltun qadah.

Yuz qadah qilg‘il murassa’kim chekarsen jomi marg,
Hech kim xud topmadi Jamshiddin afzun qadah.

Ey Navoiy, bizni yod etkaymu barqandon kuni
Ichsa jomi Jam tilab soniyi Afridun qadah.

106

Ey manga jonbaxsh gulbargi taringdin toza ruh,
Toza-toza har biri shavqin solib ovoza ruh.

Ruhi mahz ul tozavu tar sarvi ra’nodek qading,
Ne ajab bo‘lsa ravon bo‘lg‘anda elga toza ruh.

Ko‘yi gardidin o‘lug jon topsa tong yo‘q, negakim
Tufrog‘ o‘ldi ko‘yida behaddu beandoza ruh.

Bo‘lg‘usi jonon kebi bo‘lsa mujassam suvrati,
Hulla kiysa surtubon jannat gulidin g‘oza ruh.

Chiqti jondin paykar aylab nozu husn izhor etib,
Zor ul paykarga jon, vola bu husnu noza ruh.

Shavq tiyg‘i birla solik aylasa ko‘nglini chok,
Fayz shahristoni sayrig‘a topar darvoza ruh.

Ey Navoiy, shukrkim, yo‘l topti jonon ko‘yiga
Hajr shomi zulmatida yo‘lni oza-oza ruh.

XYe HARFINING XO‘BLARINING XIROMI «G‘AROYIB»DIN

107

Gadoyi faqr ila so‘z ayta olmas podsho gustox,
Shah ollinda nechukkim, dam ura olmas gado gustox.

Ne quvvat birla shah gustox so‘zlashgay aning birla
Ki, vahm etgay boshig‘a soya solmoqtin humo gustox.

Uruj istar esang bu dayr ichinda foniy o‘lg‘ilkim,
Malak uzra qadam bosib o‘tar ahli fano gustox.

Balo ichra dalir urma qadam to oshiq o‘lmay sen,
Samandar bo‘lmag‘uncha kirsa bo‘lmas o‘t aro gustox.

Ne muhriq vodiy ermish ishq ko‘yi dashtikim, ul yon
O‘ta olmas samum o‘lmoq harosidin sabo gustox.

Shujoat birla kirmak kulbayi faqr ichra bo‘lmaskim,
Bu vayronni qila olmas vatan har ajdaho gustox.

Chu topmas har nekim, taqdirdur, bu dayr aro tag‘yir,
Adab ermasdurur qilmoq har ishni muddao gustox.

Ne nozuk xo‘yi bor ul dilraboningkim, niyoz ahli,
Shikoyatqa ne yetgaykim, de olmaslar duo gustox.

Navoiy ishq istig‘nosini to angladi vahkim,
Qila olmas fig‘on forig‘, cheka olmas navo gustox.

108

Bahor sensiz o‘luptur manga ajab do‘zax,
Qizil gul anda o‘tu oq shukufalardur yax.

Bahor sensiz agar do‘zax o‘lsa tong ermas,
Bihisht ichinda liqo bo‘lmasa erur do‘zax.

Xayoli xayli ko‘zumga kelurgadur go‘yo,
Yuzumki yo‘l-yo‘l o‘luptur sirishkdin rax-rax.

G‘arib kelmadi shirin labingg‘a achchig‘ so‘z,
Emas g‘arib chuchuk meva bo‘lsa xasta talx.

Ko‘ngul fano kunjidin zo‘r bozu istarkim,
Vujud panjasini anglamish bag‘oyat shax.

Navoiy egni yalangdur demangki, bordur anga
Fano hasiri, balo xorasi nasij ila nax.

Magar shah ashhabi ollinda payk bo‘ldi sipehr
Ki, qilmish o‘n kechalik oyni egnida nochax.

109

Tong emastur, bo‘lsa har sarvi pariyruxsor sho‘x,
Lek erur sarvi pariyro‘yum mening bisyor sho‘x.

Gar mening sho‘xi sitamkorim pariyzod o‘lmasa,
Mumkin ermas odamiy bo‘lmog‘lig‘ ul miqdor sho‘x.

Turmasa qon bu kecha ko‘ksum shikofidin ne tong
Kim, erur ko‘nglumga kirgan chobuki ayyor sho‘x.

Vah, ne tong har lahza betoqatlig‘imkim, dilbarim
Bovujudi husn, ham shirin erur, ham bor sho‘x.

To yetishgay jong‘a yetkurgan ko‘ngulga yuz balo,
Shukr etarmenkim, nasib o‘lmish manga dildor sho‘x.

Sho‘xlardin tuz qadam qo‘ymoq chu kelmas, voqif o‘l
Kim, sitamgar chobukedur charxi kajraftor sho‘x.

Gar desangkim jong‘a yetmay har zamon bir javrdin,
Ey Navoiy, pand eshit, yor istama bisyor sho‘x.

110

Vahki, hijron sharbatidin bizga bo‘ldi kom talx,
Har kishi zahr ichsa bo‘lg‘ay kom anga nokom talx.

Hajr yetsa may bila dedim ovung‘aymen, valek
Yorsiz bor ermish ichmak bodayi gulfom talx.

Shomi hajrimdin ne ogah ulki hijron tunlari
Tongg‘a tegru to‘kmadi sho‘robani bir shom talx.

Sharbati sabr otini tutmangki, bir oy hajridin,
Og‘zima hayvon zulolin aylamish ayyom talx.

Og‘zidin achchig‘ so‘z aytib zohir etsa zahri chashm,
Ayb emastur pista sho‘ru tong emas bodom talx.

Jomi hijron chekkali bildimki, javring sa’b emas,
May necha talx o‘lsa, ko‘rmas ani zahroshom talx.

Nosabur o‘lmas ko‘ngulga yetsa xunobi firoq,
Ne uchunkim talx may ichkandin o‘lmas jom talx.

Umr shahdi bas chuchukdur, lekin oxir qilmasa
Marg zahri birla ani dahri nofarjom talx.

Vasl jomidin Navoiy elga bo‘ldi bahra no‘sh,
Vahki, hijron sharbatidin bizga bo‘ldi kom talx.

111

Soldi bir oydin ayru meni ibtilog‘a charx,
Qoldeg o‘z oyi hajrida mendek balog‘a charx.

Gar xonumonim istamas erdi qora, nedin
Qildi asir ul ko‘zi, qoshi qarog‘a charx.

Farhod birla Vomiqu Majnun chiqib edi,
Soldi meni alar avazi deb arog‘a charx.

Ul ne quyoshdururki bajuz sadqa aylamak,
Topmas anga o‘zin necha qilsa marog‘a charx.

Ne revu makr erurki kirib ishq yo‘lidin,
Bechora qildi saltanat ahlin gadog‘a charx.

G‘am shomi bordi ul quyosh andoqki gardini
Topmas tilab o‘kush ko‘z ila to‘tiyog‘a charx.

May tutki, foniy o‘ldi falakdin base bino,
Hargiz xalal yeturmadi dayri fanog‘a charx.

Ahli vafo yo‘q ersa, ne tong, charx javfida
Hargiz chu mayl qilmadi rasmi vafog‘a charx.

Taqdirdin ne kelsa, Navoiy, itoat et
Kim, sen kebi zabun erur amri qazog‘a charx.

112

Xonaqahda halqayi zikr ichra g‘avg‘o qildi shayx,
Ahli dillar naqdi avqotini yag‘mo qildi shayx.

Ul biri dom erdi, bu bir dona el saydi uchun,
Har qachonkim azmi tasbihu musallo qildi shayx.

Yo xayoli bang yoxud xonaqah fikri edi,
Har karomotu maqomoteki ifsho qildi shayx.

Kaf sochib, faryod etib, sekrib, parivashlarni sayd.
Qilg‘ali, devonalig‘lar oshkoro qildi shayx.

To‘q chiqib xilvatdin, o‘zni ro‘za deb, juhholdin
Asru ko‘p nodonni o‘z tavrig‘a shaydo qildi shayx.

Bovujudi masxu nodonlig‘ murid aylar uchun
Ko‘p o‘zidin masxu nodonrog‘ni paydo qildi shayx.

Dayr pirining muridimenki fayzi om erur,
Xonaqahda fayzi om eldin tamanno qildi shayx.

Dayr aro tindi qulog‘im, rohibo, zikring baxayr
Kim, sahar zikr ayturida ko‘p alolo qildi shayx.

Ey Navoiy, xirqasin berdi, karomat ayladi
Kim, manga tartib vajhi rahni sahbo qildi shayx.

113

Sochingki har taraf ayirdi bir muanbar shox,
Hayot gulshanining sunbulidurur har shox.

Boshingdin ayrilibon shox-shox kim ko‘rmish
Bu nav’ sunbuli tar bo‘lg‘anin sarosar shox.

Yashil to‘nu iki yeng birla qomating ul sarv
Ki, ikki yonidin ayrilmish ikki axzar shox.

Qading xiromida ilging jafosi o‘ksumadi,
G‘arib naxlki, doyim anga berur bar shox.

Labingki, bodayi la’l andin oqti mast o‘lg‘ach
Erur mushobihi marjonu anda ahmar shox.

Qadi hayotim erur, ursa toshu tortsa tiyg‘,
Bu naxldin xush erur gar samardurur, gar shox.

Chu yog‘di toshi Navoiyg‘a ko‘p shikast o‘ldi,
Quruq yig‘ochqa yog‘ib jola sindi aksar shox.

DOL HARFINING DILOROMLARINING DAVRONI «G‘AROYIB»DIN

114

Odamki, bashar nasli silkiga erur payvand,
Suvratda sanga volid, ma’noda sanga farzand.

Yusufki, jamol ichra ma’dum edi monandi,
Topmadi malohatda husnini sanga monand.

Iso damidin o‘lgankim, ruh topar erdi,
Bilgachki, topar dining, jon topti bo‘lub xursand.

Davron chamanidin sen ul lahzaki, chiqding, gul
Tirnog‘lar ila qildi ruxsorini yuz parkand.

Shahlarg‘a gado andoqkim keldi bukun muhtoj,
Tongla bo‘lubon shahlar ehsoniga hojatmand.

Gesu sanga bo‘lmishdur chun silsilayi maqsud,
Majnunung erur jonlar, qil silsila birlan band.

Shakkarga uzubatda nutqung ne ajab kulsa
Kim, erninga esh bo‘lmish axloq aro shakkarxand.

Yo‘q bo‘ldi kalomingdin asfori samo barcha
Asfori samoviydin bo‘lg‘an kebi yo‘q pojand.

Ne kelsa Navoiyg‘a sendin yuz evurmaskim,
Ul zarra durur, sen mehr, ul bandavu sen xovand.

115

Sen o‘z xulqungni tuzgil, bo‘lma el axloqidin xursand,
Kishiga chun kishi farzandi hargiz bo‘lmadi farzand.

Zamon ahlidin o‘z payvand, agar desang birov birla
Qilay payvand bore, qilmag‘il noahl ila payvand.

Qo‘ngul komini qo‘y, gar xud mening devona ko‘nglumni
Toparsen uyla yuz parkandu sol har itga bir parkand.

Eshitmay xalq pandin, turfakim pand elga ham dersen,
Qila olsang, eshitgil pand, sen kim, elga bermak pand.

Bu foniy dayr aro gar shohlig‘ istar esang, bo‘lg‘il
G‘adolig‘ nonig‘a xursandu bo‘lma shahg‘a hojatmand.

Bo‘lub nafsingg‘a tobi’, band etarsen tushsa dushmanni,
Senga yo‘q nafsdek dushman qila olsang ani qil band.

Shakarlablar tabassum qilg‘anin ko‘rgach ko‘ngul berma
Ki, bedillarni achchig‘ yig‘latur oxir bu shakkarxand.

Jahon lazzotini shirin ko‘rarsen, lek bandingdur,
Giriftor o‘lma, voqif bo‘lki, qaydu qand erur monand.

Ko‘nguldin jahl ranji dofii gar istasang bordur,
Navoiy bog‘i nazmi shakkaristonida ul gulqand.

116

Yop ul yuz oyinasin cheksam ohi dardolud,
Bu vajhdinki, qilur mayl xo‘blar sari dud.

Jahonki, ohim ila tiyradur emas mumkin,
Bu shom daf’i yuzung subhi bo‘lmayin mavjud.

Yuzungda har saridin egma qosh erur yoxud
But ollida iki hindug‘a voqi’ o‘ldi sujud.

May ichti deb meni yozg‘urmang, ey musulmonlar
Ki, rahmatidin emas noumid gabru juhud.

Qadahki, dayrda istarmen ushbu ko‘zgudin,
Bilingki, mug‘bacha aksi erur manga maqsud.

Qovarlar itlari ul ko‘y aro fig‘onimdin,
Ne itki, ko‘p ulusa, el aro bo‘lur mardud.

Dedimki: sud qilay jon berib visoli uchun,
Navoiyo, chu firoqida umr kechti, ne sud.

117

Qoshing mehrobini vasl ahli etmish qiblayi maqsud,
Boshim yuz qatla ursam yerga hajringdin manga ne sud.

Ichimda ishqdin yuz barqu dam urmoqqa zahram yo‘q,
Uy ichra o‘t solib, vah, mushkil ermish asramog‘lig‘ dud.

Yada toshig‘a qon yetgach yog‘in yog‘qondek, ey soqiy,
Yog‘ar yomg‘urdek ashkim chun bo‘lur la’ling sharobolud.

Chu qo‘ydung dog‘ tindurdung ko‘ngulni darding istardin,
Diram birla gadoni uylakim, qilg‘ay kishi xushnud.

Junun bu bo‘lsakim yog‘di pariyvash tifllar toshi,
Munosibdur bu toshlar aql eshigin qilg‘ali masdud.

To‘kuldi gul, fig‘on bas qildi bulbul, shukrkim, bore
Sening husnung, mening ishqimda nuqson bo‘lmadi mavjud.

Tunu anjum dema davrong‘a rohat qilmasun deb mayl
Qazo gulmixlar qoqti qilib gardunni qiyrandud.

Xarobotu munojot ahlining matlubi sendursen,
Manga ko‘rsatmasang yo‘l, naylayin qay saridur behbud.

Navoiy, Ka’ba zikrin qo‘yki, biz dayri fano istab
Zahabno vodiyal-maqsad, vajadno mo huval-maqsud.

118

Ey orazi nasrin, sochi sunbul, qadi shamshod,
Bulbul kebi hajringda ishim nolavu faryod,

Sayd o‘ldi ko‘ngul ko‘zlaringa, vah, qutulurmu
Bir qushki, aning qasdida bo‘lg‘ay iki sayyod.

Ul maktab arokim o‘qudung noz rumuzin,
Go‘iyoki, vafo ilmin unutmish edi ustod.

Ashkimni ko‘rub tez bo‘lur ko‘ngli jafog‘a
Ore, itimas chunki suyi bo‘lmasa fo‘lod.

Mingdin bir emas o‘z yuragi zaxmlaridin,
Har nechaki tog‘ bag‘rini zaxm ayladi Farhod.

O‘lugni kishi dafn eta olmas vale har kun
Yuz tiyg‘ qilur dafn ko‘zung bo‘lg‘ali jallod.

Gul yafrog‘i tirnog‘lar erur bu chaman ichra,
Bulbul paru bolini yulub bergali barbod.

Ne ayb, Navoiy kebi devonalig‘ etsa,
Har odamiykim, bo‘lsa aning yori pariyzod.

119

Aylamas har nav’ bo‘lsam ul buti ra’no pisand,
Bo‘lmag‘an ko‘p yaxshiroq olamda mendek nopisand.

Umr o‘tub bir xidmatim ul oy pisandi tushmadi,
Vah ne umr erkin, ne qilsam aylagay oyo pisand.

Yor agar mushkilpisand o‘lmish ko‘rung mushkilki, bor
Menda yuz mushkil ish, ul qilmas birin ammo pisand.

Ishqida qildim jahondin qat’u jondin ham, ne sud,
Chunki ul jonu jahonim aylamas qat’o pisand.

Ey ko‘ngul, kuydur tama’ tuxmin, tamanno mazrain,
Bu ekinni chunki hargiz qilmadi dono pisand.

Davlati faqr istagil, nechunki bor, ul ko‘y aro
Sidq ila kirgach, agar a’lovu gar adno pisand.

Chun fano sholini kiydim atlasing yig‘, ey sipehr
Kim, bu bozor ichra ermas hargiz ul kolo pisand.

Soqiyo, ber o‘tki, kul qilg‘ay vujudum xirmanin,
Aylaman hayvon suyinkim, aylagay ihyo, pisand.

Bu ne aqlu zuhd bo‘lg‘ay, zohidokim qilmag‘ay,
Men kebi olamda bir devonayi rasvo pisand.

Kech bu bog‘u gullaridin ham Navoiykim, emas
Ahli tahqiq oldida dunyovu mofiho pisand.

120

Topqali hokiy tanimg‘a novaki ishqing kushod,
Ko‘nglum aytur xayri maqdam, jonim aytur xayrbod.

Xatmudur yoxud bayozida yuzining kilki sun’,
Xo‘blug‘ tug‘rosini zangor ila qildi savod.

Xattining vasfin yozarmen kirpiku xoli bila,
Xat yozarda chun zaruratdur qalam birla midod.

Ta’n qilmangkim, bo‘lub oshiq murode topmading
Kim, erur bizga bu ishtin nomurod o‘lmoq murod.

Kirdi gar shaydo ko‘ngul, ey ishq, nosih pandig‘a,
G‘am yema devonalar xo‘yig‘a bo‘lmas e’timod.

Bu nafaskim o‘lgali yetmishbiz aning yodidin
Masiho bir iyodat birla qilmas bizni yod.

Ey Navoiy, g‘am yema boshingg‘a bo‘lsun mustadom
Ulki, bordur vorisi taxtu Jamu toji Qubod.

121

Orazing mushtoqidur bu ko‘zki, bo‘lmish dardmand,
Garchi bordur dardlig‘ ko‘zga yorug‘luqtin gazand.

Dard o‘tin yoqti ko‘zumga hajr, chun ko‘rdum yuzin,
Kuydurur albatta har doruki, bo‘lg‘ay sudmand.

Bu qizarg‘an ko‘z aro mardum emaskim el ko‘zi,
Tegmasun husnungg‘a deb o‘t uzra solibmen sipand.

Tokim ul bemor ko‘z oshuftasi bo‘lmish ko‘zum,
Istabon jinsiyat og‘riq shevasin qilmish pisand,

Qo‘zlarim la’lig‘a hamrang o‘ldi, vah, ne hol ekin
Kim, bu achchig‘ yig‘lag‘an soyi ul aylar no‘shxand.

Ko‘zni bir iz tufrog‘idin ravshan etkim sud emas
Shofi kofuriy chekib osmoq anga mushkin parand,

Ul quyosh hajrinda bilmankim, Navoiy ko‘ziga
Barcha olam tiyradur yo bog‘lamishdur chashmband.

122

Chekar un ko‘nglum ursang tiyg‘i bedod,
Ne tong, su qo‘yg‘ach etmak shu’la faryod.

Ko‘ngul sensiz topar g‘am shodlig‘din,
G‘aming yetgach vale aylar ani shod.

Ne tong majnunlug‘umkim, jilva aylar
Ko‘zumga lahza-lahza bir pariyzod.

Ko‘ngulni, soqiyo maydin qilib xush,
Buzug‘ni sayl ila aylarsen obod.

Meni shod aylagil bir jur’a birla
Ki, g‘amdin jong‘a yetti joni noshod.

Sanam ollida maydin bosh ko‘tarman
Ki, qildi dayr piri mundoq irshod.

Sening yoding bila o‘ldi Navoiy,
Tirig bo‘l, garchi ani qilmading yod.

123

Jilvada husn ahli ichra ko‘rmisham bisyor qad,
Qomatingdek zohir etkan ko‘rmadim raftor qad.

Ko‘yiga borurg‘a yo‘l berdi alifdek fol aro
Chunki men qildim tafa’ul, zohir etti yor qad.

Ne sanavbar qoldi o‘z holida, ne gul bog‘ aro,
Gul kebi yuz birla ko‘rguzdung sanavbarvor qad.

Yuz ko‘ngul birla sanavbar bedil o‘lg‘ay qaddig‘a,
Jilva bersa, zorlar ko‘nglin olib dildor qad.

Sun’ qilki bir alif chekmish qadinkim, o‘xshamas
Bir anga husn ahli tortib mashq uchun bisyor qad.

Ozimi mayxonamenkim, nogah ul jonib manga
Ko‘rguzub qildi nihon ul mahvashi xammor qad.

Ey Navoiy, ul quyosh vaslin gadolig‘ qilg‘ali
Zohir aylabmen sarig‘lig‘ dalqu gardunvor qad.

124

Mendin el har so‘z desa, bovar qilur ul sarvqad,
Yo‘q manga so‘z derga had, har ne desam ham barcha rad.

Chun desa maqbullar ko‘p nukta, men mardudmen,
Menki qavlum barcha rad, so‘z derga topqaymenmu had.

Bevafo ahbobdin bir ham manga bo‘lmay mumid,
Turfa ko‘rkim, barcha aylar muddaiy sori madad.

Turfaroq budurkim, ulkim jon anga qildim fido,
Bovar aylab holima har neki, deb ahli hasad.

Dahr elidin go‘sha tutmoq bo‘ldi avlo uylakim,
Tutmag‘ay ul qavm otin, topsa kishi umri abad.

Soqiyo, behush doru ez, dag‘i tut bodakim,
Andin o‘lsun hush, doru ila zoyilkim xirad.

Rindlar sarxayli mendurmen bugun dayr ahlig‘a,
Maykada tufrog‘idin masnad manga basdur sanad.

Ishq vodiysinda maqsad ichradur avval qadam,
O‘zlugung ko‘hi balosi bo‘lmasa olingg‘a sad.

Ey Navoiy, qil fano hosilki, istar chog‘da do‘st
Belga rust aylab etak tebrarga bo‘lg‘aysen muad.

125

Yo‘qki ohimdin qilibdur tiyra bu vayronni dud
Kim, qorong‘u aylamish vayronayi davronni dud.

Dudi ohimkim, chiqar uy tunglukidin butrabon,
Doshxona aylamish bu kulbayi ahzonni dud.

Oh dudimu ekin, yo ishq uyumga soldi o‘t,
Buki tutmish hujravu gunbadni dud, ayvonni dud.

Hajr zindoni siyahchol o‘ldi ohim dudidin,
Emdi zindon etti ishq ahlig‘a bu zindonni dud.

Oh vaqti chun oqar ashkim qaro hijron tuni
Muhrae aylar shaba har bir duri g‘altonni dud.

Tiyra ohim har dam andoq to‘lg‘ashur bo‘g‘zumg‘akim,
Chiqqali qo‘ymas ko‘nguldin nolavu afg‘onni dud.

Kecha ul oy ko‘yi davrida chekibmen o‘tlug‘ oh,
Xayli anjumni sharar bil, gunbadi gardonni dud.

Charx motam kisvati bermish manga yo ohdin
Pardaiy shabgun bila yopmish meni uryonni dud.

Boda sham’i birla, ey soqiy, yorut ko‘nglumnikim,
Ohdin qilmish qora bu kulbayi vayronni dud.

Olam ahlining vafosizlig‘laridin cheksam oh,
Sunbuliston aylagay yuz gulshanu bo‘stonni dud.

Ey Navoiy, asru ravshan erdi hajrim shomikim,
Tiyra ohimdin qoraroq ham qilur hijronni dud.

126

Unutmag‘ilki to hajr etti bedod,
Meni bir noma birla qilmading yod.

Ko‘ngul yod etmasingdin bo‘lsa g‘amgin,
Vale ruhum erur yoding bila shod.

Buzug‘ jismim uyin yiqti firoqing,
Bu uyda ko‘p buzug‘lug‘ qildi bunyod.

Qul o‘ldi sarv to gulgasht etarga
Qading bazmi tarabdin ko‘pti ozod.

Meni gah dashtu gah tog‘ uzra ko‘rgan
Tirilmish sog‘inur Majnunu Farhod.

Ko‘ngulni may bila ma’mur qilkim,
Xumori davr ani qo‘ymas obod.

Navoiy telba bo‘lg‘an chog‘da ko‘rdi,
Pariy birla ani sog‘indi hamzod.

127

Vahki, har soat bo‘lurmen vaslidin yetkach navid,
Yordin ummidvor, ammo o‘zumdin noumid.

Dedi, mehmoning bo‘lub yuz javr ila aylay halok,
Vahki, bor ul sho‘xning har va’dasinda yuz vaid.

Qatlim etting, aylasunlar eltibon ko‘yungda dafn
Kim, borur jannatqa zulmung tiyg‘idin bo‘lg‘an shahid.

Tikti ko‘ksum chokinu tiyg‘in tanimda qildi gum,
El eshikni qufl etib tufroqqa ko‘mgandek kalid.

Islaram ko‘yung itining nechasin, ne ishkakim
Oncha osoyish dimog‘img‘a yeturmas mushkbid.

Do‘st chun jon ichradur qo‘y, «naxnu aqrab» so‘zini
Tut bo‘yun baskim, yaqinroq keldi «min hablil-varid».

Ey Navoiy, shah xayolin asra ko‘z mulki aro
Kim, erur ham Bog‘i Zog‘on anda ham Bog‘i Safid.

128

Ish manga qilmoqdurur ul sho‘xi beparvoni yod,
Ul unutmish anikim, qilg‘ay meni shaydoni yod.

Xuld aro bo‘lsam aning ko‘yin sog‘ing‘um, vah, ne tong
G‘urbat ichra aylamak el manzilu ma’voni yod.

Buylakim la’ling mayining shavqidin mast o‘lmisham,
Bodadek qonim to‘k, etsam bodayi hamroni yod.

La’li elni tirguzurda o‘zgalarni yod etar,
O‘ltururda g‘amzasi aylar meni rasvoni yod.

Rashkdin bexud tilarmen xalqnikim, qilmag‘ay
Jinsi odam ul pariypaykar malaksiymoni yod.

Ko‘r munikim andin o‘zga kimsa bormu yodima,
Eyki dersen, qilmag‘il ul chobuki zeboni yod.

Dayr piri ilgidin zunnor etarmen orzu,
Har qachonkim, aylasam ul dilbari tarsoni yod.

Do‘st yodidin ko‘ngulni uyla istarmen to‘la
Kim, ul aylay olmag‘ay dunyovu mo fihoni yod.

Chunki tufrog‘ o‘ldi yodingdin Navoiy sen dag‘i,
Netti qo‘ysang jur’ae tufroqqa, aylab ani yod.

ZOL HARFINING ZAVIYu-L-HAYoTLARINING ZUFUNUNLUG‘I «G‘AROYIB»DIN

129

Zuhdu toat shahdini ahli zamon ko‘rmas laziz,
Har ne nofi’dur, marizi notavon ko‘rmas laziz.

Zulmat ahli g‘aflat istarlarki olam komini
Uyqucha shabgir qilg‘an korvon ko‘rmas laziz.

Quti botin istakim, zohir g‘izosi birla tab’
Bir zamon gar topsa lazzat, bir zamon ko‘rmas laziz.

Or etar pashminadin ablah tilab zarrishtani
Kim, eshak halvoni andoqkim somon ko‘rmas laziz.

Har ne eldin qutqarur lazzatlig‘ uldurkim, faqir
Mehr qursin uylakim bir pora non ko‘rmas laziz.

Yutmayin xunoba yetmas vasli aning, ahli ishq
Topsa kavsar sharbati, andog‘ki qon ko‘rmas laziz.

Topmayin lazzat Navoiy soldi ko‘zdin ashkdek
Bodani to xusravi sohibqiron ko‘rmas laziz.

130

Emas g‘amimni yozar xatqa zarfishon kog‘az
Ki, shu’la chekti damimdin bitir zamon kog‘az.

Sipehr davri bu sargashta ohidin bo‘lmish,
Magar bu oh tutun bo‘lmish, osmon kog‘az.

Tirilmisham bitigingdin qilurda muhr, magar
Labingg‘a tegdiyu kelturdi tuhfa jon kog‘az.

Uzoru la’li labing vasfini qachon yozdim,
Oqib ko‘zum yoshi gulrang bo‘ldi qon kog‘az.

Ochildi xasta ko‘ngul ruq’asin yaramg‘a yopib,
Yorug‘ bo‘lur emish uy, bo‘lsa tobdon kog‘az.

Yozar farishta quyosh safhasig‘a vasfingni,
Magarkim ul falakiy topmas obdon kog‘az.

Ko‘ngul shikofig‘a kog‘az aro erur marham,
G‘amim so‘rarg‘a raqam qilsa dilsiton kog‘az.

Ko‘ngul sahifasin asra xutur bahridin
Ki, sug‘a zoyi’ o‘lur tushsa nogahon kog‘az.

Xumor daf’ig‘a qulluq xatin tilar soqiy,
Navoiyo, dema hujjat ketur ravon kog‘az.

131

Demagil ko‘yini benomu nishonlarg‘a maloz
Kim, erur tojdehu, mulksitonlarg‘a maloz.

Ochsalar la’li mayi shavqi bila mayxona,
Sohati bo‘lg‘ay alam daf’ig‘a jonlarg‘a maloz.

El yog‘indin panah istar kebi ko‘yung yodi
Vodiyi furqat aro ashkfishonlarg‘a maloz.

Dayr piri qulidurmenkim, aning dargohi
Yaxshilarg‘a panoh o‘ldiyu yomonlarg‘a maloz.

Habbazo, ishqki kiryosi fazosidur aning
Barcha bemanzilu ma’vovu makonlarg‘a maloz.

Kir fano mulkiga forig‘ki, erur ul kishvar
Ohi so‘zonlar ila ashki ravonlarg‘a maloz.

Shohi G‘oziy eshigin tengri base tutsunkim,
Notavonlarg‘a panoh o‘ldiyu xonlarg‘a maloz.

RYe HARFINING RA’NOLARINING RUSTOXYeZI «G‘AROYIB»DIN

132

Ey zotinga har necha qilib aql tafakkur,
Ul fikrga bo‘lmay samare g‘ayri tahayyur.

Yuz mehrga netsun chu erur mujibi hayrat
Har zarraki, tahqiqida aql etsa tafakkur.

Idroki kamolingni xirad haddi sog‘ingan
Bir qatra aro ayladi yuz bahri tasavvur.

Kavnayn adam bo‘lsa, vujudungg‘a ne tag‘yir,
Gar mavj sukun topsa, tengizga ne tag‘ayyur.

Qahring yo‘q etar xalqnikim turg‘ali bo‘lmas,
Sarsar yo‘lida pashsha guruhig‘a tahavvur.

Bu turfaki, daf’ini yarim pashshag‘a qo‘ydung,
Har pil nihodeki sanga qildi takabbur.

Hajring tunida sham’ kebi qoldi Navoiy,
Har tun ne ajab kuysa to‘kub ashki tahassur.

133

Parim bo‘lsa, uchub qochsam ulustin to qanotim bor,
Qanotim kuysa uchmoqdin, yugursam to hayotim bor.

Chiqib bu dayrdin Isog‘a nevchun hamnafas bo‘lmay,
Bihamdillah tajarrud birla himmatdin- qanotim bor.

Xaloyiq suhbatidin ming g‘amim bordurki, muft o‘lg‘ay,
Agar ming jon berib bilsamki, bir g‘amdin najotim bor.

Chekib ag‘yordin yuz javru tortib yordin ming g‘am,
Ne o‘zga xalqdin g‘ayrat, ne o‘zumdin uyotim bor.

Kechib ko‘zdin yozay bir xatki, dahr ahlig‘a ko‘z solmay
Bu damkim, ko‘z savodidin qora, ko‘zdin davotim bor,

Tilar ko‘nglum qushi anqodin o‘tsam nari yuz vodiy,
Munungdek sayr etarga qofdin ortuq sabotim bor.

Navoiy, bilki shah ko‘ngli manga qayd o‘lmasa, billah,
Agar, kavnayng‘a xoshok chog‘lig‘ iltifotim bor.

134

Kema og‘zi demakim, ishqingda ko‘ksum chokidur,
Bahr mavji yo‘qki, ashkim saylining ko‘lokidur.

Suda ermas mehr aksi, balki daryo jonig‘a
Solg‘an o‘tlar xasta jonim ohi otashnokidur.

Xas emas girdob arokim boshinga evrulgali
Su uza sargashta oshiq jismining xoshokidur.

Vahki, ul kashtiyda daryokush, manga xud yo‘q hayot
El degandinkim, falonning kofiri bebokidur.

Ul balig‘ tutqanda solib shastu aning rashkidin,
Sudin ayrilg‘an balig‘ yanglig‘ ko‘ngul topokidur.

Ko‘rma faqr ahli sirishki bahrida har yon hubob
Kim, fano kavkablari, balkim balo aflokidur.

Ey Navoiy, kema tiyri ko‘ksum ichra hajr o‘qi,
Kema og‘zi go‘yiyo ishqida ko‘ksum chokidur.

135

Og‘zim achitqon dam-badam ul la’li shakkarxand erur,
Vah-vah, tuz ermish ulki, men qildim gumonkim, qand erur.

O‘tsang g‘amim sahrosidin, qonlig‘ ko‘ngul ajzosidin,
Har lola bargin anglakim, bir dog‘lig‘ parkand erur.

Ko‘yungda mun lug‘ jong‘a tan, yuz zaxm iladur xirqae
Marham bila qo‘yg‘an mamuq har yon anga payvand erur.

Majnun ko‘ngul qilmas havo har yon o‘qungdin go‘yiyo
Kim, bu temur birla yig‘ach habsig‘a aning band erur.

Boqqach quyosh ruxsorig‘a andin qilurmen ko‘z yoshi
Kim, ul musofir oyima husn ichra bas monand erur.

G‘am barqiyu mehnat tuni zoyanda bo‘lsa ishqdin
Tong yo‘qki, o‘tqa gah sharar, gohi tutun farzand erur.

Dunyo arusi zulfini tutqan ne ogah faqrdin,
Ganj istamas ulkim, yilon tutmoq bila xursand erur.

Ming nola tortib ko‘rmay ul gul vaslin oxir o‘lganim,
Bu bog‘ning bulbullari gar bilsalar, xush pand erur.

Ko‘z uchi birla boqtingu qiyding Navoiy ko‘nglini,
Bilding anikim, bir qiyo boqmoqqa hojatmand erur.

136

El tilidin jonima gar yuz balo mavjud erur,
G‘am yeman, gar ul qizil til tiyg‘i xunolud erur.

Yuz uza siymin zanaxdoningda xatti mushkbo‘y,
O‘tqa qo‘yg‘an olmadin go‘yoki chiqqan dud erur.

Jon berib oldim jununu ishq to bo‘ldum fano,
Olloh-Olloh, ul ne xush savdo, bu ne xush sud erur.

Hajr bedodidin ul yuz shavqi ortar har necha
Kim, xazon osibidin gul yafrog‘i nobud erur.

Kisvatedur xilqatim ishq ofati shaxsig‘akim,
Rishtayi jon anda toru tori jismim pud erur.

Qilmading ahdingda bir ahdeki qilg‘aysen vafo,
Bevafolar ahdi mundoq go‘yiyo ma’hud erur.

Mehr isi bu mijmari feruzadin ko‘z tutmakim,
Barcha qad shamshodi bu mijmar ichinda dud erur.

Eyki qadding bo‘ldi xam, olam bila qil xayrbod
Kim, xam etmak qad hamesha lozimi padrud erur.

Ey Navoiy, ermas ul zolim ko‘zi uyqudakim,
Zulm eshigi Shohi G‘oziy adlidin masdud erur.

137

Yig‘lasam ko‘nglumga ishim ohi dardolud erur,
O‘tqakim yog‘mur yog‘ar aning nishoni dud erur.

La’li shavqidin ko‘ngul xursand erur xunob ichib,
Telbaga rangin su bersang, may debon xushnud erur.

Yuz ayog‘i tufrog‘idin olman ushbu vajh ila
Kim, necha tufrog‘ ichinda tursa oltun sud erur.

Chiqmas ohim shiddatidin ul mahi xirgahnishin,
Sham’g‘a fonus yeldin asramoq maqsud erur.

Vaslin istab ko‘p enaldim, qovdi ko‘yidin meni,
Bo‘lsa mubrim sheva, albatta gado mardud erur.

Talx maydin, soqiyo, topti chuchuk jonim hayot,
Ey baso makruhkim, zimnida bir behbud erur.

Telba itdekdur Navoiy ul parivashsiz ne tong,
Og‘zidin gar o‘t sochib a’zosi gardolud erur.

138

Ulki yuz mehnatqa jonim ishqidin pomol erur,
Anga rahmu manga toqat yo‘q, ajoyib hol erur.

Zeb erur husn ahlig‘a ahli nazar nazzorasi,
Ko‘zki, bulbul tikti gul ruxsori uzra xol erur.

Xatti shavqidin to‘kuldi jismim ul yanglig‘ qurub
Kim, so‘ngaklarda qalam ko‘rgan sog‘ing‘ay nol erur.

La’lidin kom olmag‘uncha bilmadim shirinlig‘in,
Bargi gul zambur komi ichra kirgach bol erur.

Gulxaniy majnundek ohim chiqqach, oqqan yoshlarim
Telba keynidin yugurgan go‘yiyo atfol erur.

Bu chaman gulbargi xushrang o‘lsa, mayl etmangki, ul
G‘oza bulbul qonidin surtarki, rangi ol erur.

Ey Navoiy, kimgakim bir jur’a chekti jomi vasl,
So‘ngra hijron zahridin yuz jomi molomol erur.

139

Yo‘q ajab, la’lingdin ar bexudlug‘um oyin erur,
Chunki usrukrak bo‘lur har mayki, labshirin erur.

Raz qizi to pardadarliq aylagay talbis uchun,
Shisha mi’jardur angavu mavji aning chin erur.

Qon yoshim ta’siridin sarig‘ yuzumning safhasi
Qog‘azedurkim, hino suyi bila rangin erur.

Muhlik o‘tumni damingdin tez qilma, ey Masih
Kim, bu o‘tqa motam ashki suyidin taskin erur.

Ul pariy ishqida ashkim lahv tuxmidur demang
Kim, malak tasbihig‘a bu donadin tazyin erur.

Olmayin yerdin qadam sayri maqomot aylamak
Chang piridin bu bazm ahlig‘a ko‘p talqin erur.

Sizu vasl, ey aysh ahlikim, Navoiy jonig‘a
Anda hijroni azal devonidin ta’yin erur.

140

To labing shavqida jismim g‘arqayi xunob erur,
Har junun toshi angakim, tegdi la’li nob erur.

Gar asir o‘ldum, tong ermaskim, ko‘ngulning lomidek,
Mubtalo ko‘nglumda zulfi toridin qullob erur.

Qaddi yodeklarni zor etmish- hiloli jom uchun
Egma qoshingkim, o‘zi roki’, o‘zi mehrob erur.

Ko‘z qarosin yub, sarig‘ orazni beqadr etti ashk,
Go‘yiyo har vajh ila ayn ofati simob erur.

G‘am tuni gar tobsiz jismim kuyar, vah ne ajab,
Kuydururlar kecha ko‘prak rishtakim, betob erur.

Har taraf-na’lu alif jismimda, go‘yo ishq aro
Xatti idborimni vozih qilg‘ali i’rob erur.

Sendadur maqsud ganji, lek jismingdur tilsim,
Vahki, bu ganj ul tilsim ichra ajab noyob erur.

Ey Navoiy, jism aro jon rishtasin tutqil aziz
Kim, bori lo‘liyvashim la’bi uchun asbob erur.

141

Ul pariy ko‘ngli uchun ruhum asiru zor erur,
Bul’ajab toshi qanotsiz qushqa badraftor erur.

Har kecha qon birla jismim safhayi taqvimdek,
Go‘yiyanjum tirnog‘idin sarbasar afgor erur.

Kofiri mastedur ul ko‘zkim, kamandi zulf anga
Yeshibon yonida qo‘yg‘an rishtayi zunnor erur.

Baxtim uyqusidin afg‘onlar chekardin go‘yiyo,
Har kecha ko‘z yummay anjum to sahar bedor erur.

Yangla ko‘nglum vasl topti rahm qil, ey ohkim,
Tund yeldin yangi butkan yorag‘a ozor erur.

Qatlima ul ko‘z savodi hay’atidin bag‘rig‘a
Bir qora tosh bog‘lag‘an qon qilg‘uchi xunxor erur.

O‘qusam nomangni pechu toblig‘ bexud tanim
Go‘yiyokim nomani chirmab yuborgan tor zrur.

Chun quyoshdek yerga kirgung, ne osig‘, gar yuz quyosh,
Masnading toqida har yon shamsayi devor erur.

Tirguzub, debsen, Navoiy jonig‘a minnat qo‘yay,
Gar sen o‘ltursangki ul jon birla minnatdor erur.

142

Ko‘ngulki, ishqida dersen balo ne bo‘lg‘usidur?
Nekim, bo‘lur, sanga bo‘lg‘ay, manga ne bo‘lg‘usidur?!

Ul oy jamolig‘a ishqim xud ortadur har dam,
Bu ishta oqibatim, vahki, to ne bo‘lg‘usidur?

Dema ne bo‘lg‘usi ul zulf qaydida, ko‘nglung
Asiru volavu shaydo yana ne bo‘lg‘usidur?

Firoq dardig‘a dersen davo ne bo‘lg‘ay ekin?
Bu dardg‘a ham o‘zung de, davo ne bo‘lg‘usidur?

Behisht, mehnat emas, bo‘lsa va’dayi diydor,
Visol umidi bor ersa, jafo ne bo‘lg‘usidur?

Bu yo‘l musofirining holi, ohkim, mutlaq,
Bilinmadiki, ne nav’ o‘ldi yo ne bo‘lg‘usidur?

Navoiy, dema foniy bo‘lub visolg‘a yet,
Mangaki, hajr chekibmen, fano ne bo‘lg‘usidur?

143

Jafo qilur bari gulchehralar, vafo qilako‘r,
Vafo ham elga qilursen, vale mango qilako‘r.

Ne telbaniki, muqayyad tilarsen, ey gardun,
Aning salosili zulfig‘a mubtalo qilako‘r.

Desang hijobni olg‘aylar, ey ko‘z, ollingdin,
Ne gard aning yo‘lidin qo‘psa to‘tiyo qilako‘r.

Tajalliy istasang ul yuzdin o‘rtabon jisming,
Kuli bila ko‘ngul oyinasin jilo qilako‘r.

Umidi vasl ila ko‘yungga bordi xasta ko‘ngul,
Yigitliging haqi, ul hojatin ravo qilako‘r.

Biyik nishiman erur, ey ko‘ngul, visol avji,
Talab qanoti bila ul taraf havo qilako‘r.

Navoiyo, chu alamsiz murod mumkin emas,
Desangki, vasl topay, hajr o‘tig‘a yoqilako‘r.

144

Jonim oromi uchun qosidki jonondin kelur,
Go‘yiyo jonparvar nasime obi hayvondin kelur.

Noma qosid ilgidin, qosid habibim ollidin,
Mujdayi jon yeldinu yel mohi Kan’ondin kelur.

Va’dai vasliki jonondin kelur hijron kuni,
Tindurur ko‘nglumni so‘z yang‘lig‘kim, ul jondin kelur.

Gavharedekdurki, chiqmish xomasining no‘gidin
Noma uzra shodlig‘ ashkimki, mujgondin kelur.

Shodlig‘din jon nisor etsam, ne tongkim, bu xabar
Ham ko‘nguldin, filmasal, ham ko‘nglum olg‘andin kelur.

Vahki, mazmunidur ahli dard sargardonlig‘i,
Har balo maktubikim, bu charxi gardondin kelur.

Deb emish nomamg‘a qilmaydur Navoiy jon nisor,
Anda jon bo‘lsa qachon bu nav’ ish andin kelur.

145

Tutulmish erdi g‘azabdin ulusni qildi asir,
Quyosh tutulsa, bale, fitnadur anga ta’sir.

Agarchi yoda girih bo‘lsa, o‘qi tuz chiqmas,
Qoshi girih bila zulm o‘qin etmadi taqsir.

Ko‘ngulni ko‘zlaring oldi, ne tong, iki bo‘lmak
Bir ahli dinni iki mast kofir etsa asir.

Ko‘rub yuzida g‘azab zulfi sari qochti ko‘ngul,
Ko‘ngulga soya kerak itik o‘lsa mehri munir.

Xadangging o‘tti ko‘ngul pardasig‘a yetmas ekach,
Ne haddi man’ xususan qazo o‘qig‘a harir.

G‘am o‘lsa, solma girihlar qoshingg‘akim, qilmas
G‘aliz o‘lub bu qora man’i xomayi taqdir.

Navoiyo, sanga bu so‘zda shubhae bo‘lsa,
Qadah keturki, xututida ko‘rguzay bir-bir.

146

Pariyvashim qora bo‘rkinki, bir yon egri qilibdur,
Magarki sham’i jamoli fatilasi egilibdur.

Xat ermas ulki, chiqarib suyini mehrgiyahning
Quyosh sahifasida rahmat oyati bitilibdur.

Ne nav’ singramayin hajr aroki, bag‘rimu ko‘nglum
Firoq ignalaridin o‘ta-o‘ta teshilibdur.

Dalil erurki, ko‘ngullarni qilmish o‘lg‘asen ozod,
Bukim salosali zulfung tugunlari yeshilibdur.

Masih ignasi Maryam igirgon ip bila go‘yo
Chigilib, egniga jonbaxshlig‘ to‘ni tikilibdur.

Agar Masih duosi o‘lugni tirgizur erdi,
Ne nutq erurki, so‘kunchung bila o‘lug tirilibdur.

To‘la qadah kerak ichsam ko‘ngulni qilg‘ali xoliy
Ki, anda davr elidin dardu g‘ussa ko‘p yig‘ilibdur.

Falak daqoyiqidin kimsa bosh chiqarmadi hargiz
Kim, ushbu rishtaning asru tugunlari chigilibdur.

Ko‘p etma va’da Navoiyg‘a vaslu qilma tamasxur
Ki, bu mahol ish erkanni ul ham emdi bilibdur.

147

Ko‘zi ul yuz o‘tidin xalq ichini dog‘ etadur,
Yoxud iki qoshining yolarini chog‘ etadur.

Ishq ko‘nglumni shiyor aylabu ko‘zdin sug‘arib,
Magar ul gul yuzining hasratidin bog‘ etadur.

La’lidin mast o‘lubon bordi xumorim marazi,
Turfa maydur buki, ham usruku ham sog‘ etadur.

Suvang ul oy evining tomini balchig‘ yasabon
Paykarimning evini, hajrki tufrog‘ etadur.

Hajri ashkim tengizu jismim etib ko‘hi balo,
Olami ishq aro bahr bila tog‘ etadur.

G‘am tuni mehrsiz o‘ldiki, sipehr anjumidin
Mehr ruxsorini resh etkali tirnog‘ etadur.

Bu balog‘a ne davodurki, Navoiyni ul oy
Nechak ko‘rsa, muni ishq anga amrog‘ etadur.

148

Kunduz ul xurshidi raxshondin ko‘zumga yosh erur,
Kecha holim zulfi savdosi bila chirmash erur.

Olmag‘an din naqdi birla yiqmag‘an mehrob yo‘q,
Ey musulmonlar, ne kofir ko‘z, mufattin qosh erur.

Chok ko‘ksumdin ichimga solib ul oy ko‘nglidek
Asraramkim, ham ul oy boshimg‘a otqan tosh erur.

Rahm emas berahmliqdur surmasang boshimg‘a raxsh
Kim, bu ko‘p qatla aning pomoli bo‘lg‘an bosh erur.

Ishq sirrin necha ko‘nglum ichra pinhon asrasam
Ham, ko‘ngul o‘ti zabona chekkach, elga fosh erur.

Qaysi gul bazminki sug‘a, yo‘qsa yelga bermadi,
Bu chamanda to bulut saqqo, sabo farrosh erur.

Benavolar ollida umri abaddin yaxshiroq
Kim, Navoiy dayr ichinda doxili avbosh erur.

149

Telbarab itkan ko‘ngul yodimg‘a kirsa gohlar,
Yig‘lab el ko‘ngli buzulg‘udek chekarmen ohlar.

O‘tti xo‘blar oy kebi, yo‘qtur aroda ul quyosh,
Vahki, ul badmehrni ko‘rman o‘tadur mohlar.

Xo‘blar zulfu zanaxdonig‘a bording, ey ko‘ngul,
Hozir o‘l, tundur qorong‘u, yo‘lda bordur chohlar.

Gar musavvir sizsa devor uzra ul gul xirmanin,
Jav-bajav mendin nishon bergusi bir-bir kohlar.

Ey ko‘ngul, Farhod ila Vomiq dog‘i Majnun qani?!
Bo‘lmag‘il g‘ofilki, bir-bir bordilar hamrohlar.

To‘kti qon gulgun libosin kiygach ul xo‘blar shahi,
Qon to‘kar ermish, qizil to‘n kiysa beshak shohlar.

Ey bahori husn, eshitsang Navoiy ohini
Kerak, albatta, xazon yelin sog‘insang gohlar.

150

Yuz tuman mehnat o‘qi anduhlug‘ jonimdadur,
To havodin sarzanish sarvi xiromonimdadur.

Hojatim budur, xudoyokim, karomat qilg‘asen
Notavon jonimg‘a har zahmatki, jononimdadur.

Dard menda sendin ortuq bo‘lsa, jono, ne ajab
Kim, sening jismingdadur zahmat, mening jonimdadur.

So‘rdum, og‘zi ta’mi talx ermish, ajab yo‘q o‘lmagim
Menki, bu yanglig‘ achig‘ ta’m obi hayvonimdadur.

Ey Masiho, subhi ayshim tiyra bo‘lmish go‘yiyo,
Zarrai betoblig‘ xurshidi tobonimdadur.

Dahr bog‘i ichra barbod o‘lmag‘an gul chiqmadi,
Yo‘q ajab, gar yeldin osibe gulistonimdadur.

Ey Navoiy, so‘rmading dersen malul o‘lg‘anda yor,
Sog‘inursen go‘yiyokim baxt farmonimdadur.

151

Kirdi siymobiy libos ichra yana ul gul’uzor,
Ul quyoshdekkim, anga moni’ bo‘lur abri bahor.

Ul bulut yanglig‘ libos uzra sizilg‘an xatlari
Bor aningdekkim, yog‘in tushkay bulutdin tor-tor.

Bu libosi siymgun ichra sening nozuk taning
Ul kumushdekdurkim, ul siymob aro tutqay qaror.

Mehri ruxsoring libosi siymgundin mutlaqo
Ul quyoshdurkim, qilur ko‘zguda aksin oshkor.

Bo‘ldi siymobiy libosing rangi baskim, ayladim
Ko‘z sahobidin boshingg‘a ashk siymobin nisor.

Tanni chun siymob etar bu charxi axzar oqibat,
To‘n agar siymobiy o‘lsun, gar yashil, bir hukmi bor,

Ey Navoiy, kisvati gar obgundur, ne ajab,
Bu yaqindurkim, erur su ichra durri shohvor.

152

Furqatingdin za’faron uzra to‘karmen lolalar,
Lolalar ermaski, bag‘rimdin erur pargolalar.

Dur tishingdin donayi sabrim qolur bebar desam,
Kulub ayturkim, ekinning ofatidur jolalar.

Bargi gul uzra yopishibdur shakar har saridin,
Yo magar la’ling uza qaynabdurur tabxolalar.

Tola-tola nay o‘qung ko‘ksumda go‘yo sindikim,
Tevruluptur notavon ko‘nglumda bir-bir tolalar.

Fitnalik to‘qquz falak girdingda, jono, turfadur
Kim, ko‘ruptur bir quyosh davrinda mundoq holalar.

Bordilar ahbobu men yig‘larmen o‘z ahvolima,
Korvondin qolg‘an it yanglig‘ki, qilg‘ay nolalar.

Ko‘hi g‘am bo‘ldi Navoiy, lolalar gulgun sirishk
Tog‘ agar budur, bale, ashk o‘lg‘usidur lolalar.

153

Ul malohat sham’idin mundog‘ki jismim yonadur,
Har bir uchqun g‘am shabistonida bir parvonadur.

Shomi hajrim sharhin el afsona qildi, ohkim,
Uyqug‘a solg‘an qora baxtimni bu afsonadur.

G‘ayrkim, mahv o‘ldiyu sensen buzug‘ ko‘nglum aro,
Chug‘z itib, tovus yer tutmish ajab vayronadur.

Ko‘ksum ichrakim g‘amingdin nordek bo‘ldi shikof,
Go‘yiyo har bir bag‘ir pargolasi bir donadur.

Ko‘yida so‘rsang ko‘ngullarni unutma, ey sabo,
Mening avvoramnikim, ham xasta, ham devonadur.

Charx shabgardig‘a go‘yo naqdi umrungdur g‘araz,
Tegrangga har tunki ikki bukrayib aylanadur.

So‘rma hajringda Navoiy yorinu sarmanzilin,
Yor anga darding, vatan bir kunji mehnatxonadur.

154

To xayoling gah ko‘ngul, gah ko‘z aro mehmon erur,
Ko‘z bila ko‘nglum arosida hasaddin qon erur.

Ko‘ngluma paykonlaringdin qatra-qatra su emas
Holima ko‘zdek biaynih ul dag‘i giryon erur.

G‘arqamen ashk ichrakim, ishqing tanimni o‘rtamas,
Yo‘qsa o‘t kim ko‘rdikim, xoshok aro pinhon erur.

Hajr o‘qidinkim erur bag‘rim aro yuz ming teshuk,
Har teshuk bir ko‘zdururkim, holima hayron erur.

Husn maydonida ul ko‘z chobukedurkim, anga
Xoli mushkin go‘yu zulfung anbarin chavgon erur.

Dahr bo‘stonida bosh chekkan nihol atrofida,
Shox emas, novak degil, yafrog‘ emas, paykon erur.

Tiyg‘ ila dushvor aylabsen Navoiy qatlini,
Chehradin burqa’ni olg‘ilkim, base oson erur.

155

G‘unchayi xandon bila husnung guli hurram bahor,
Xatting andoq sabzakim, bo‘lg‘ay anga hamdam bahor.

Yuz uza terdin xating gar bosh chekar, ey gul, ne tong,
Sabzag‘a boisdurur, chun bo‘ldi ersa nam bahor.

Shodlig‘din gulshani vaslingda yig‘lab cheksam oh,
Yopma, yuzkim, gulga bo‘lmas yel yog‘indin g‘am bahor.

Orazim aksi yuzung oyina tushkan turfadur,
Kim ko‘ruptur ham xazon bir oyda bo‘lmoq, ham bahor.

Voykim, bir gul xazong‘a soldi ayshim gulbunin,
Ushbu fasl ichraki topmish jumlayi olam bahor.

Ra’du sayl ermas, fig‘onu ashk erur bukim, har el
Gul yuzung ko‘rgach tutar o‘z holig‘a motam bahor.

Qasdi bulbul ko‘ngli qaydi bo‘lmasa, nevchun solur
Bog‘ sho‘xi sunbuli zulfig‘a pechu xam bahor.

Gul emas, bu bog‘ torojig‘a iynak la’ldin
Ayladi oviza mehri davrig‘a xotam bahor.

Ey Navoiy, chin bahor erkin bu, yoxud ko‘rguzur
Bog‘i xulqidin ulusqa dovari a’zam bahor.

156

Vahki, ko‘nglum g‘ussasi har lahza qasdi jon qilur,
Hajrim anduhi buzug‘ sabrim uyin vayron qilur.

Ko‘p madaddur hajr anduhida sovug‘ ohlar,
Kim singursa men kebi o‘ziga qasdi jon qilur.

Necha yilliq mehnatim ishq ichra bilgay oshiqe
Kim, hadisin yor ila ag‘yordin pinhon qilur.

Jonni istarmen chiqarsam, uyidin ko‘zlarni ham
Ko‘nglum ul damkim, xayolin lahzae mehmon qilur.

Asradim jon ichra mehrin, bilmadim oxir nafas
Ul Masiho o‘lmagim anglab o‘zin nodon qilur.

Faqr yo‘linda irik pashminadin or etmakim,
Har taharrukdin taayyun bandini suhon qilur.

Soqiyo, holimni bilding, emdi tutqil bodakim,
Bu suubatlarni bexudlug‘ manga oson qilur.

Rostlarg‘a charx agar har lahza qilmas sarzanish,
Sham’ bas har tun nedin yig‘lab kuyub afg‘on qilur.

Daf’ etar dardin Navoiyning o‘shul maykim mudom
Xusravi xusravnishon soqiylari ehson qilur.

157

Tararda uqdalig‘ zulfin musalsal ayladi chinlar,
Girih «mim», ikki zulfi ikki «lom», iynak tarog‘ «sin»lar.

Girihlar zulfida go‘yo hisob aylaptur ul kofir
Olurda zuhdu taqvo ahlidin toroj etib dinlar.

Osib nevchun fig‘ona soldi zulfidin ko‘ngullarni,
Qaroru sabr naqdin olg‘ali gar aylamas qinlar.

Ne yuzdur, Olloh-Olloh, boda tobidinki, har soat,
Ochar nasrinlar uzra gul, sochar gul uzra nasrinlar.

Kelur ul sarvkim gullar mulavvan qildi gulshanni,
Kirarda shah nechukkim mulk eli bog‘larlar oyinlar.

Desam husn ahlini ko‘rmangki, zolimdurlaru qotil,
Ko‘ngul aytur ko‘ray, shoyadki mundoq ermas erkinlar.

Erur mahzun ko‘ngullar zulmati zulfida zor andoq
Ki, shomi hajrida ishq ahlidin har sari g‘amginlar.

Ne yellanmaqdur, ey shah, mo‘r xaylidek cherigdinkim,
Sulaymondek bu vodiy ichra barbod o‘ldi chandinlar.

Navoiy, bo‘lmayin zoru zaif o‘lmas navo topmoq,
Bu ermish piri chang avtoridin dayr ichra talqinlar.

158

Ollim ul oy sajdasidin resh erur holim budur,
Toati maqbulum uldur, dag‘i iqbolim budur.

O‘qlaridin qushdek o‘ldum jong‘a ul ko‘y orzu
Uchmoq istarmen, vale ko‘rkim, paru bolim budur.

Bas, g‘aniymen ko‘hi g‘am birla junun toshi aro,
Iynak-iynak taxti johim ulduru molim budur.

Yor shavqidin o‘lar holatdadurmen, ey tabib,
Ne ilojing bor mening xud za’fi ahvolim budur.

Cho‘mg‘ali qo‘ymas quruq naydek so‘ngaklar ashk aro,
Turfa ko‘rkim, bahri bepoyon aro solim budur.

Topmayin dunyoda kome, dinni barbod ayladim,
Hayf do‘zax ham manga, billah, gar a’molim budur.

Ey Navoiy, gar o‘larda jon talashsam qilma ayb,
Dermen ul oyni ko‘rub, jon bersam ihmolim budur

159

Tirguzur har dam raqiblarniyu meni o‘lturur,
O‘t yoqib el jonig‘a mening ichimni kuydurur.

Ko‘nglum ahvolin sabodin so‘rdum ersa dedikim:
Telbalardek bir pariy ko‘yida sargardon yurur,

Ul quyosh yuziga boqqan soyi ortar ko‘z yoshim,
Mehr tobidin agarchi har nekim, o‘ldur, qurur.

Qon yoshim rangi yoshurdi xotami la’l og‘zini,
O‘ynamoqda yoshlar andoqkim uzukni yashurur.

Senki yo‘qsen mohruxlar jilva aylarlar valek,
Kecha ishnar qurt nuri mehr chiqqach bilgurur.

Ul quyosh hijronida har tun iki munglug‘ ko‘zum,
Tongg‘a tegru subhidam yo‘lig‘a boqib telmurur.

Tuzluk aylab sham’dek, vah, bilmadimkim, bu nihol
Mehnat o‘ti gul ochar, yosh qatrasi bar kelturur.

Bul’ajablig‘lar bahori ishq aro ko‘rkim, meni
Gah bulutdek yig‘latur, gohe choqindek kuldurur,

Zuhd ohangin Navoiy har nechakim soz etar,
Bir navo birla mug‘anniy yona yo‘ldin ozg‘urur.

160

Yana sensizin munisim g‘am bo‘luptur,
Ko‘zumga yurak qoni hamdam bo‘luptur.

Qorarib ko‘zum dam-badam zor yig‘lar,
Anga shomi hajringda motam bo‘luptur.

Yaramdin chekarga o‘qin sa’y qilmang
Ki, paykon so‘ngak ichra muhkam bo‘luptur.

Ichimdin nechuk tortqaylar o‘qinkim,
Ko‘ngul qo‘ymasu jon madad ham bo‘luptur.

Ko‘ngulga yoqar kirpikingning xayoli,
Mening zaxmima nish marham bo‘luptur.

G‘uborin tilab yig‘lama har dam, ey ko‘z
Ki, ashkingdin-o‘q yer yuzi nam bo‘luptur!

Bu gulshan aro barg to‘tiylarig‘a
Xazon tifli bas boisi ram bo‘luptur.

Vafo shaxsining farqini charx tiyg‘i
Iki bo‘ldi, vahkim, biri kam bo‘luptur.

Emas g‘am yukidinki, qoshingni ko‘rgach,
Navoiy sujud etkali ham bo‘luptur.

161

Ko‘zung ne balo qora bo‘luptur
Kim, jong‘a qora balo bo‘luptur.

Majmu’i davoni dard qildi
Dardingki, manga davo bo‘luptur.

Ishq ichra aning fidosi yuz jon,
Har jonki, sanga fido bo‘luptur.

Begona bo‘luptur oshnodin,
Begonag‘a oshno bo‘luptur.

To qildi yuzung havosi jonim,
Yuz sari anga havo bo‘luptur.

Boqiy topar ulki, bo‘ldi foniy,
Rahravg‘a baqo fano bo‘luptur.

To tuzdi Navoiy oyati ishq,
Ishq ahli aro navo bo‘luptur.

162

Ko‘k g‘azoli chunki kofur uzra mushkafshon bo‘lur,
Kavkabafshon ko‘zlarimdin ul quyosh pinhon bo‘lur.

Mungrayib andoq sinuq ko‘nglum buzulurkim, sipehr
Bul’ajab holimg‘a yuz ming ko‘z bila hayron bo‘lur.

Gah yurub, gah o‘lturub, bir lahza tutmasmen qaror,
G‘ussa bandidin bari olam manga zindon bo‘lur.

Gah ko‘ngul o‘ti urar ko‘ksum shikofidin alam,
Gah bag‘ir pargolasi ko‘z yo‘lidin g‘alton bo‘lur.

O‘lturur uy saqfig‘a ohim tafidin qatralar
Yo mening holimg‘adurkim, tomu tosh giryon bo‘lur.

Eyki, istarsen salomat, ishq ko‘yin so‘rmag‘il
Kim, bu yo‘lg‘a har kishikim, tushti, sargardon bo‘lur.

Istaganga do‘st komin istabon kuymak ne tong,
Gar tutun sunbul, o‘tun ashjoru o‘t rayhon bo‘lur.

Ichni uryon qilki toshing zebi man’i faqr emas,
Faqr emastur, gar iching mamlu, toshing uryon bo‘lur.

Ey Navoiy, ishq man’in elga irshod aylading,
Olloh-Olloh, bu ne makru hiylavu daston bo‘lur.

163

Vahki, maydon azmig‘a sekretti ul chobuksuvor,
Kimdururkim, asrag‘ay emdi inoni ixtiyor.

Qoshu yuzungdin agar ortar jununum ne ajab,
Telbalikka ham yangi oydur madad, ham navbahor.

Chok eting ko‘ksumki, chiqsun o‘tlug‘ ohim shu’lasi,
Bir nafas bo‘lg‘ayki, bu anduh o‘ti topqay qaror.

Aqlu fahm oshuftahol o‘ldi yigit joning uchun
Kim, yana uydin munungdek chiqmag‘il oliftavor.

Soqiyo, chun ichkumizdur oqibat jomi ajal,
Boda tut andin burunkim, bizni o‘lturgay xumor.

Bir zamonlig‘ hajr chun ming yilcha bor, o‘lsam ne tong,
Chunki bo‘lmas hech kishining umri ming yil poydor.

Ey Navoiy, shukrkim, maydong‘a ul shah qo‘ydi yuz
Kim, yo‘lida qolmadi navmid joni xoksor.

164

Vahy nozil bo‘ldi yoxud yorning payg‘omidur
Kim, g‘amim taskini g‘amgin xotirim oromidur.

Safhayi kofur uza mushkin raqamkim aylamish,
Go‘yiyo subhi saodat uzra davlat shomidur.

Hajridin jonim arosig‘a agar xud kirmadi,
Nega shakli jon aro kirgan alif andomidur.

Kirdi jon jismimg‘a xatti safhasin ko‘rgach, magar
Elga jon bermakka mehr uzra Masih arqomidur.

Va’dayi vasl erdi mazmun, gah o‘lugmen, gah tirig,
Anglaman qotilmudur bu mujda, ruhafzomidur.

Vodiyi hayratda qolg‘anlarg‘a jon hirzi uchun
Ruq’ayi maqsud komil nutqi yo i’lomidur.

Ey Navoiy, nega surtub ko‘zga solmay jong‘akim,
Ham ko‘zumning nuri, ham ozurda jonim komidur.

165

Barmog‘i hayrat bilakim la’li xandon ichradur,
Ul alif yanglig‘dururkim, filmasal jon ichradur.

Xoni husni zavqini bilmakka yoxud barmog‘i
La’li xandon ichra ermaskim, namakdon ichradur.

La’li bir so‘z birla yuz yilliq o‘lugni Xizr etar,
Go‘yiyo Ruhullah ushbu obi hayvon ichradur.

Munfaildur yuzu zulfidinki tebrangay nasim,
Jilvagar tovuskim, firdavsi rizvon ichradur.

Orazing hajrinda har qonlig‘ ko‘zumdur lolae,
Dog‘lar ko‘zning qorasin anglakim, qon ichradur.

Tutma ulfat bog‘ arokim sarsari daydin durur,
Emin ul qushkim, aning ma’vosi vayron ichradur.

Ey Navoiy, birga yuz jomi balo turmish to‘la,
Har nechakim sog‘ari ishrat bu davron ichradur.

166

Qoshing ko‘zdin nihon, andin nihonroq xoli mushkindur,
Bu aning no‘qtasidur, go‘yiyo ul «nun»i tanvindur.

Ko‘ngul zulfung g‘amidin toza-toza dog‘ ila go‘yo
Ki, nisfi qonu nisfi mushk bo‘lg‘an nofai chindur.

Itingning goh izi, gah panjasidindur dimog‘im xush,
Bu birdur mushkbiyd, ul bir anga go‘yoki nasrindur.

Nedin bilman yuzum sarg‘ardi muhriq ishq tobidin,
Yuzi o‘tqa yaqinroq bo‘lg‘an elning chunki rangindur.

Ichimda andoq o‘tdurkim, tugan jismimda kuydursam,
Anga bu o‘tdin andoqkim, sudin bu o‘tqa taskindur.

Yuzungga boqsa bo‘lg‘ay oyu kuncha, nuri o‘ksulsa,
Yaqin ermas bu ham, astag‘firulloh, balki taxmindur.

Qizil to‘n birla chiqti, lolaruxlar ne ko‘rungay, vah,
Bu guldin xil’at etkan sarv, alar har yon rayohindur.

Jahon makkorasi dilkashdur, ammo kimki aqd etsa,
Ipak jon rishtasi, yormoq anga din naqdi kobindur.

Qoshing mehrobig‘a, ey mug‘bacha, yuz qo‘yg‘ali qo‘ykim,
Bu toat dayr piridin manga ishq ichra talqindur.

Yuzung ko‘rmak tilab tinmas Navoiy ko‘ngli solmoqtin
Xudoy uchun olib burqa’ni aning ko‘nglini tindur.

167

Nuqtayi xolingki ko‘zdin doimo ma’dum erur,
Nuqtayi xol ermas ulkim, nuqtayi mavhum erur.

Tong emas ul nuqta gar ko‘zdin nihondur, vah, ne tong,
Mardumin ko‘rmakligidin ko‘z agar mahrum erur.

Baski xoli ko‘zdadur bo‘lmish jahon bir safhakim,
Raml mashqi yanglig‘ anda nuqta-o‘q marqum erur.

Axtari baxtimdurur ul xol, yo‘qsa ko‘rmaduk
Kavkab andoq tiyrakim, xurshid uza ma’lum erur.

Xoli ruxsoring kumush masnadda Hinduston shahi
Ollida saf tortibon xat, tobi’u mahkum erur.

Eyki maydin xoliy ermas, deb meni ta’n aylading,
Bore ko‘rguz anikim, bu dayr aro ma’sum erur.

Dog‘i pinhondur Navoiy ko‘nglida, ey lolarux,
Nuqtai xolingki, ko‘zdin doimo ma’dum erur.

168

Har labing o‘lganni tirguzmakda, jono, jon erur,
Bu jihatdin bir-birisi birla jonojon erur.

Jonim andoq to‘ldi jonondinki, bo‘lmas fahmkim
Jon erur jonon emas yo jon emas, jonon erur.

Bo‘lsa jonon bordurur jon ham chu jonon qildi azm,
Jon ketib jonon bila jondin manga hijron erur.

Jon manga jonon uchundur, yo‘qki jonon jon uchun,
Umr jononsiz qatiq, jonsiz vale oson erur.

Borsa jon, jonon yitar, gar borsa jonon, jon ketar,
Kimsaga jononu jonsiz umr ne imkon erur.

Xushturur jonu jahon jonon bila, jonon agar
Bo‘lmasa jon iylakim, o‘lmas jahon, zindon erur.

Jonim ol, ey hajru jononsiz manga ranj istama,
Chunki jononsiz Navoiy jonidin ranjon erur.

169

Har qachonkim kemaga ul oy safar raxtin solur,
Mavjlug‘ daryo kebi oshufta ko‘nglum qo‘zg‘alur.

Yig‘lama, ey ko‘z, nedin sohilg‘a chiqmas kema deb
Kim, yoshing daryosidur har sarikim el ko‘z solur.

Titrabon siymobdek ko‘nglum, yetar jon og‘zima
Tund yel tahrikidin har damki, daryo chayqalur.

Sabr ko‘nglumda, ko‘ngul ul oyda, ul oy kemada,
Vahki, borib telmurub ko‘z, mungrayib jonim qolur.

Dam tutulg‘andin o‘lar eldek yetibmen o‘lgali
Surmasun deb kemasin baskim nafaslar asralur.

Kirma savdo bahrig‘a olamdin istab sudkim,
Siym naqdi tushsa, lekin umr naqdi siyg‘alur.

G‘arq etar bahri fano g‘am zavraqin, ey piri dayr,
Ilgiga chunkim Navoiy boda kashtiysin olur.

170

Jon berur elga agarchi labidin qon tomadur,
Vah, dema qon tomadur, balki chuchuk jon tomadur.

Noz o‘qi birla ko‘zum mardumin etding majruh,
Ashki gulgun dema zaxmidin aning qon tomadur.

Vah, yaram ichra ne qondur buki devona ko‘ngul
Topsa taskin turadur, aylasa afg‘on tomadur.

Go‘yiyo fitna sahobidin erur sayli balo,
Raxshidin qatraki, javlon aro har yon tomadur.

Tomchidek ashkim emas, ko‘nglum o‘ti daf’i uchun
Gah badan kulbasini qilg‘ali vayron tomadur.

Vahki, gul sham’in o‘churmaklik uchundur gar xud
Qatra o‘rnig‘a bulutdin durri g‘alton tomadur.

La’li vasfida Navoiy so‘zidin obi hayot
Qilsa paydo, oqadur, aylasa pinhon, tomadur.

171

Xolu xating xayolidin, ey sarvi gul’uzor,
Gohe ko‘zumga xol tushuptur, gahe g‘ubor.

Yuzungda xol safhada tomg‘an kebi qora,
Xoling malohati tuz erurkim, qorada bor.

Jonimni o‘rtagan yuzu xolingni bilmasang,
O‘t shu’lasida ayla gumon bir o‘chuk sharor.

Bilman ko‘ngulda xollaringning xayolidur,
Yo kirpiging tikanlarin aylabsen ustuvor.

Har dam ko‘ngul haloku ko‘zum tiyra bo‘lmag‘in
Bilgay birovki, yori erur sho‘xu xoldor.

Mashshotayi qazo bezamish xolu xattini,
Beixtiyorliqda manga bormu ixtiyor.

Miskin Navoiy xoli labing ko‘rsa jon berur,
Boqsang ne bo‘ldi suvrati holig‘a, ey nigor.

172

Chiqti ov azmig‘a javlon aylab ul chobuksuvor,
Jon nisor ul sayd uchunkim, jon anga qilg‘ay nisor

Bu edi qasdimki bir kun saydi fitrok aylagay,
Qilg‘anim umre kiyiklar birla suhbat ixtiyor.

Chun kiyik qatlini istar, koshki ruhum uchub,
Bir qatil etgan kiyik jismi aro tutqay qaror.

Toki yetkursam rikobig‘a boshimni, koshki
Qilsa shaxsimni qazo it shakli birla oshkor.

Qomati hajrida har yon yoradin qonlig‘ ko‘ngul
Bir kiyikdekdurki, o‘q zaxmi bila bo‘lmish figor.

Go‘r uchun ochmoq nedur har lahza bahromiy kamand,
Chun seni Bahromdek aylar ajal go‘ri shikor.

Ey Navoiy, ul quyoshning soyasida ko‘r itin,
Komronu yo‘q sanga ollida itcha e’tibor.

173

Bargi gul yuzinda la’ling rashkidin xunoblar,
G‘uncha ko‘ngli ichra og‘zing hasratidin toblar.

Safhaedur orazim debocha ishq avroqig‘a
Qon yoshimning xatlari shingarf birla boblar.

Ashkim artilg‘an uchun xam bo‘lmamish kirpiklarim
Kim, yasabdur ko‘z xayolin chekkali kulloblar.

Hajridin ko‘zlargakim ashk evrulur, ul ashk emas
Kim, erur dardu balo daryosig‘a girdoblar.

Aybim etmang bosh ko‘tarmaydur debon xumxonadin,
Qilmayinmu sajda topsam bu sifat mehroblar?!

Hajr aro ikki ko‘zum ichra belingning naqshidur,
O‘tkarur tunni xayol aylab kecha bexoblar.

Ro‘zgorin qildi mazlum ohining dudi qora,
Ko‘rma zolim xilvatining ko‘rkasin sinjoblar.

Terga botqan garmravlardin magar daf’ aylamish,
O‘zlugi chirkin taharrukdin irik moshoblar.

Do‘stlar, miskin Navoiy tiyra shomin yod eting,
Yor ila jomi hiloliy cheksangiz mahtoblar.

174

Telba ko‘nglum, vahki, har soat birov sari borur,
Man’ qildim ersa, bag‘rim og‘rig‘udek yalbarur.

Qo‘ydum ersa, kelturur munglug‘ boshimg‘a yuz balo,
Qo‘ymasam jong‘a zarar yetgudek o‘zidin borur.

Qo‘ymasam bu, qo‘ysam ul, vah, bo‘lsa yuz jonim fido
Ul kishigakim, hazin jonimni andin qutqarur.

Aql vasvosini qo‘ysam avlo ulkim, men dag‘i
Boshim olib ketkamen har sarikim, ul boshqarur.

Soqiyo, bir nav’men labtashna yo‘qkim og‘zima,
Har yaram og‘zig‘a quysang bir qadahni sipqarur.

Ikki yuzluk bo‘lmakim, bu bog‘ning ra’no guli
Gar qizarur bir yuzi, lekin yana bir sarg‘arur.

Kulda pinhon o‘t kebi topmas Navoiy ko‘nglini,
Har nechakim ishq kul qilg‘an vujudin axtarur.

175

Ul oyki, jafo nardini xo‘blardin utuptur,
Yo rab, ne balo, mehru vafoni unutuptur.

Og‘zi bila pista o‘chashur puchlug‘idin,
Bilmanki o‘shul og‘zi ochuq qayda butuptur.

Har dam qiziq ohim tafidin muztar o‘lurmen,
O‘tlug‘ nafas, ey voyki, og‘zim qurutuptur.

Yillar labi la’ling g‘amidin joni hazinim
Hasrat suyini xuni jigar birla yutuptur.

Aksini ko‘ngul ko‘zgusida ko‘rdumu o‘ldum
Kim, g‘ayrin aning eviga nevchun yovutuptur.

Hijron kuni ishq ahlini o‘rtarga magar charx
Otashkadasida shafaq o‘tin yorutuptur.

Bulbul kebi xushgo‘y Navoiyni qilib xor,
Ul gulni ko‘rung jonibi badgo‘y tutuptur.

176

Barcha xo‘blarning qadu ruxsoru xattu xoli bor,
Lek ulkim bizni behol aylar o‘zga holi bor.

Yuzum oltundekdurur bu vajhdinkim, holiyo
Siymbarlar ul kishiningdurkim aning moli bor.

Kirgali ko‘nglum aro bir-bir o‘qung bo‘lmish tanim
Ul qalamdekkim, aning ichida tuz-tuz noli bor.

Sunbulung tushsa oyog‘ing ostida ne aybkim,
Gul bila xurshidning ostida lomu doli bor.

Ul sababdin, zohido, mashg‘ul emasmen zuhd ila
Kim, ko‘ngulning mutribu may birla ko‘p ashg‘oli bor.

Odam o‘lmishmenki, ishq ahli manga avlod erur,
Yo‘qsa yoshdin mencha kimning yuz sari atfoli bor.

Gavhari maqsud chun vobastayi tavfiq erur,
Desa bo‘lmaskim, munung sa’yi, aning ehmoli bor.

Ey Navoiy, topmasang kome labi jonbaxshidin,
Sening uchun bo‘lsun aning g‘amzayi qattoli bor.

177

Chorayi kor istabon bechoralig‘ ko‘nglum tilar,
Xonumon tarkin qilib, avvoralig‘ ko‘nglum tilar.

Istaram olingda qilsam sajdavu o‘psam labing,
But parastish aylabon, mayxoralig‘ ko‘nglum tilar.

Bag‘rimu ko‘ksum bila ko‘nglumni qilding yoralig‘,
Jonni ham bu hol birla yoralig‘ ko‘nglum tilar.

Oshiq ishi chun savod-ul-vajhi f-id-dorayn erur,
Bu malomat ko‘yida yuz qoralig‘ ko‘nglum tilar.

Qasdima har yondin ul ko‘y itlarin qo‘y, ey raqib
Kim, salomat pardasin yuz poralig‘ ko‘nglum tilar.

Tan g‘uborin jon yuzidin raf’ qil, ey dardkim,
Ko‘zni ul yon gah-gahe nazzoralig‘ ko‘nglum tilar.

Ey Navoiy, nechakim ko‘nglumga tushkan dard uchun
Chora istarmen, vale bechoralig‘ ko‘nglum tilar.

178

Har o‘qi ul qoshi yoning jonnikim, qurbon qilur,
Rost bir o‘qdurki, qurbon ko‘nglum ichra sanchilur.

Istasa vaslin ko‘ngul ko‘z rashkdin qon yosh to‘kar,
Ko‘z yuzin ko‘rgach, ko‘ngul yuz nola g‘ayratdin qilur.

Tiyg‘i ko‘ksum chok etib, ko‘nglumni ochsa ne ajab
Kim, ravon sudin hamesha xalq ko‘ngli ochilur.

Garm o‘lub har yon ul otash porakim novak otar,
Rost o‘tdekdurki, girdidin shararlar ayrilur.

Yuzni o‘n tirnoq ilakim g‘ussadin qildim shiyor,
Dona erkin ko‘z yoshimkim, har dam anda sochilur.

Boda ichkim, charx jomi sirrini Jam bilmadi,
Garchi ul yuz Jam kebi mayxoraning davrin bilur.

Oh o‘tidin shikva gar aylar Navoiy ayb emas,
Telbalarning har nekim, og‘zig‘a kelsa, aytilur.

179

Ey sabo, sharh ayla avval dilsitonimdin xabar,
So‘ngra degil ko‘ngul otlig‘ notavonimdin xabar.

Chun manga berding xabar, lutf aylab ul yon dag‘i elt
Xotiri majruh ila ozurda jonimdin xabar.

Gar bular ko‘ngliga ta’sir aylamasdek bo‘lsa, ayt
Yer yuzin g‘arq aylagan ashki ravonimdin xabar.

V-ar munga ham qilmasa parvo, degil aflok elin
Kecha-kunduz jong‘a yetkurgan fig‘onimdin xabar.

Qilsa istig‘no kerakkim, aylagay, albatta, rahm,
Gar desang jonim aro dog‘i nihonimdin xabar.

Aytkim, tutqil xabar mendin yo‘q ersa, topmag‘ung
Olam ichra istabon nomu nishonimdin xabar.

Arz qil tadrij ilakim, shodlig‘din o‘lmayin,
Ey Navoiy, kelsa nogah dilsitonimdin xabar.

180

Yo rab, bu ne guldurkim, boshig‘a chechak sanchar,
Gah egri qo‘yar bo‘rkin, gah belga etak sanchar.

Ko‘nglumga chekib novak, oj ayladi payvandin,
Har zaxmki ul teshti el anga so‘ngak sanchar.

Boshimda havas la’ling, olamg‘a vido ettim,
Chiqsa kishi majlisdin, boshig‘a gazak sanchar.

G‘am kulbasida, jono, ul xastag‘a rahm etkim,
Tebransa bag‘ir og‘rir, dam ursa yurak sanchar.

Qullobi muhabbatdur sargashta ko‘ngullarga,
Chun qush solib ul chobuk, boshig‘a kajak sanchar.

Har kavkab uchin gardun nish etti shuoidin,
G‘am shomi vafo ahlin har nav’ kerak sanchar.

Sanchilg‘an ajal xori ishq uchrasa bilgaysen
Kim, jong‘a balo nishin hajr o‘zgacharak sanchar.

Jismin chu Navoiyning paykoni temur qildi,
Bilmanki, sinon emdi bag‘rig‘a netak sanchar?!

181

G‘aming o‘qiki ko‘ngullar uyin nishona qilur,
Mening chu xokiy tanim ichra yetti, xona qilur.

Labing bahonasiz el qonini to‘kar har dam,
Manga chu yetti ish, albatta, bir bahona qilur.

Ko‘ngul berurda fusunlug‘ ko‘ziga bilmas edim
Ki, el ichinda meni oqibat fasona qilur.

Qo‘ngulda javhari paykoniniki yig‘mish jon
Ajab emaski, bu vayronani xizona qilur.

Desaki, mehr giyohin ko‘kartayin gardun,
Zamona ahli vafo ko‘z yoshini dona qilur.

Halok domi yoyar subhxez qushlar uchun
Sahar yeliki, chaman sunbulini shona qilur.

Nasib bulbul uchun xori g‘amdurur, ul ham
Navoiy nag‘masi birla magar tarona qilur.

182

To bo‘ldi ko‘ngul ul ko‘zi usrukka giriftor,
El ko‘ziga sog‘men, vale o‘z-o‘zuma bemor.

Tongdin tanim oqshomg‘acha tosh zaxmi bila resh,
Tundin badanim tongg‘acha tish zaxmidin afgor.

Kulbamning emas xishtlari darziki, ochmish
Holimg‘a fig‘on qilg‘ali og‘zin daru devor.

Xalq ichra ko‘ngul ishqini fosh ayladi ohim,
Uy ichida o‘t bor ekanin dud etar izhor.

Ul but g‘amidin kofiri ishq o‘lg‘ali ko‘nglum
Jon rishtalarin jam’ qilib bog‘ladi zunnor.

Xush gulshan erur dahr budur aybiki, anda
Payvasta xazon yelidin ozurdadur ashjor.

Yor ollida gar bor, yo‘q ersa ajab ermas,
Ag‘yor chu bor anda, Navoiy, sanga ne bor?!

183

Fig‘onki, yor vafo ahlig‘a sitam qiladur,
Niyozu ajz gunohig‘a muttaham qiladur.

Naimi vaslig‘a xo‘y aylagan ko‘ngullarni,
Asiri hajr etibon mubtaloyi g‘am qiladur.

Raqib behuda taqriri birla yuz taqsir,
Zaif g‘amzadalar otig‘a raqam qiladur.

Ne hukm qilsa vafo ahli jurmida g‘am emas,
Bu zulm erurki, jafo ahlini hakam qiladur.

O‘z ilgi birla gar o‘ltursa bok yo‘q, vahkim,
Raqib ollida aftodavu dijam qiladur.

Muhabbat ahlini, vo hasratoki, ko‘p o‘rtab,
Alarning ohi o‘tidin haros kam qiladur.

Chu gul vafosiz erur, necha asrasam, vahkim,
Ko‘ngul qushi bu gulistondin emdi ram qiladur.

Zamona o‘q kebi tuzlarni sindurub, «yo»dek
Alarki egridurur shahg‘a muhtaram qiladur.

Navoiy o‘lgay edi bo‘lmasa umidi visol,
Bu qasdlarki, anga hajr dam-badam qiladur.

184

Ulki, onsiz xasta ko‘nglumning yuz ohu voyi bor,
Hajridin yuz ming meningdek o‘lsa, ne parvoyi bor.

Charx tong otquncha yig‘lar mehrin eldin yoshurub,
Go‘yiyo ul sargashtaning ham bir musofir oyi bor.

Ganji husnung yanglig‘ o‘lmish maxzani mehrim mening
Kim, necha isrof birla xarj qilg‘an soyi bor.

Zahri hijronkim chekarmen, ta’mini bilgay magar
Bedilekim, bir vafosiz kofiri xudroyi bor.

Ishq mulkidin xabarlar topsa Laylo tong emas
Kim, aning Majnun kebi payki jahonpaymoyi bor

Mehrning ko‘rma shafaq ichra shuoiy xatlarin
Kim, sipehr osibidin mujgoni xunpoloyi bor.

Hajr aro qildi Navoiy qoshlaring ko‘nglida naqsh,
Razm elidek ish kuni qurbonda ikki yoyi bor.

185

Voy, yuz ming voykim, tarki muhabbat qildi yor,
Bilmayin qoldim menu qilmay xabar ayrildi yor.

Bordi o‘qdek tezu «yo»dek qomatim yod etmadi,
Ishq aro go‘yo mening egriligimni bildi yor.

Chun gadolar birla shahlar qilmas ermish yorlig‘,
Men gadoni ko‘zga bas nevchun burundin ildi yor.

Pand eshitib, do‘stlar, hech kim bila yor o‘lmangiz
Kim, mening bag‘rimni tiyg‘i hajr birla tildi yor

Mendin ayrilg‘an balovu dard uchunmu yig‘layin
Yo angakim, boribon ag‘yor ila qotildi yor.

Yig‘lashib g‘am shomi zohir aylasunlar dard o‘tin,
Kimgakim baytu-l-hazanda sham’dek topildi yor.

Ey Navoiy, yor uchun tortar eding g‘urbatda ranj,
Yo‘lg‘a tush, emdi ravonroq bo‘l, azimat qildi yor

186

Har qayon boqsam ko‘zumga ul quyoshdin nur erur,
Har sari qilsam nazar, ul oy manga manzur erur.

Chun masal bo‘ldi soching zulm ichra, yoshurmoq ne sud
Mushk isin yashursa bo‘lmas, bu masal mashhur erur.

Telbarabmen to ani ko‘rman, ajoyibdur bukim,
Ul pariy devona ko‘zidin dag‘i mastur erur.

Chun mudom erning mayi qoshindadur kofir ko‘zung,
Nedin erkinkim, dame usruk, dame maxmur erur.

Dilrabolar dog‘i jonim safhasida go‘yiyo
Dard eli ishqim uchun muhr aylagan manshur erur.

Par urub boshingg‘a tutma avjkim, har necha mo‘r
Kim, qanotlang‘ay qachon uchmoq anga maqdur erur.

Gar Navoiy siymbarlar vasfin aylab ko‘rsa ranj,
Yo‘q ajab nevchunki xom etkan tama’ ranjur erur.

187

Yor bordiyu ko‘nglumda aning nozi qoliptur,
Andoqki qulog‘im to‘la ovozi qoliptur.

Ko‘z xonasini qildi barandoxta bu ashk,
Ko‘z bordi vale xonabarandozi qoliptur.

Ko‘nglum qushi to sunbulunguz domig‘a tushti,
Bulbul kebi har gul sori parvozi qoliptur.

Ul qush safar aylab ne tarab gulbunin ochqay
Kim, bog‘ aro bir sarvi sarafrozi qoliptur.

Men ishq rumuzin demay o‘ldum, safar etkim,
Farhod ila Majnunning o‘kush rozi qoliptur.

Taqlid qilib ko‘ngluma ishq ahli chekar oh,
Ul bordiyu el ichra sarovozi qoliptur.

Hijronu visolin ko‘pu oz dema Navoiy,
Yuz shukr dekim, ko‘pi borib, ozi qoliptur.

188

Ul malaksiymo pariykim, xalq aning hayronidur,
Jonlar oshubi vale oshufta jonim jonidur.

Tifl avroq ichra bir-bir bargi gul tergan kebi,
Nomayi hijron aro tim-tim sirishkim qonidur.

Ko‘rsa jon zaxmida qonlig‘ marhamin aylar gumon
Kim, buzulg‘an ko‘nglum o‘tidin qiziq paykonidur.

Yuzunga may gullari yuz fitna qildi go‘yiyo
Fitna har gulkim, ochar, yuzung aning bo‘stonidur.

Bormudur ko‘nglumda keskan ham alif, ham na’lu dog‘,
Yo bu mir’ot ichra solg‘an aks husnung onidur.

Dahr toroji qilur uryon chaman ra’nolarin
Yeldin un chekmas yig‘ochlarkim, chaman afg‘onidur.

Ey Navoiy, bilki tong otquncha yig‘lar har kecha
Charxdek har kimki, bir badmehr sargardonidur.

189

Shahsuvorim har qachon javlon qilur,
Mahv o‘lub bilman o‘zumni, haq bilur.

Anga har ko‘zkim tushar, kirpiklari
Xasta ko‘nglumga tikandek sanchilur.

Ochilur ko‘nglum samandi sayridin,
G‘uncha yanglig‘kim sabodin ochilur.

Ayrilur go‘yo quyoshdin bir shihob
Oti na’lidin har o‘tkim, ayrilur.

Oh tortarda magar jon pech urar,
O‘q otarda har qachonkim qayrilur.

Tavsani gardunni markab qilmakim,
Yer bila rokibni oxir teng qilur.

Tez etar tiyg‘ing Navoiy ishqini,
Garchi o‘t o‘char, agar su sochilur.

190

Qaysi bir ko‘kning yuzingdek mehri olam tobi bor?!
Qaysi gulshanning shamolingdek guli serobi bor?!

Zulfidin, ey zaxmliq ko‘nglum, qutulg‘ung yo‘qturur
Kim, sening har halqayi zulfungda bir qullobi bor.

Zulfu yuzidin dam urmang, tun bila kun chashmasi
Kim, bu sunbul birla gulning o‘zga obu tobi bor.

Ne uchun har dam sarig‘raqtur yuzumning oltuni,
Bovujudikim yuzida ashkdin siymobi bor.

Sajda gar aylar malak, ne tongkim ul oy qasrining
Kungire shaklidin atrofida ko‘p mehrobi bor.

Davlati zohirki, mahbub aylading, tark aylakim,
Qaydinga zulfini «dol»u «lom»idin asbobi bor.

Yuzu la’lingdin Navoiy bexud o‘lsa so‘rmag‘il,
Bir itingdurkim, sahar vaqtida shakkarxobi bor.

191

Ulki yuz mendek jahonda volavu shaydosi bor,
Nechakim bordur niyozim, nozu istig‘nosi bor.

Dam-badam ko‘nglum berib jon naqdi istar vaslini,
Olloh-Olloh, telba ko‘nglumning ajab savdosi bor.

Ko‘nglakim qonlig‘ tuganlar o‘rnidin gul-gul erur,
Ul katondekkim, yuzida har taraf tamg‘osi bor.

To o‘qung yomg‘ur kebi keldi, ko‘zum bo‘lmish sadaf,
Bovujudi ulki durdin yuz sari daryosi bor.

Jon berib, darding olib ko‘ksumda asrarmen, ne ayb,
Asrasa sanduq aro ulkim samin kolosi bor.

Bo‘lma emin charx davridin muraqqa’po‘sh deb
Kim, quyoshdin bu muraqqa’ ichra o‘tlug‘ tosi bor.

Itlaring bo‘lmish Navoiy ko‘ngli uchun mehmon,
Bu kecha ul ko‘y aro ko‘rkim, ajab g‘avg‘osi bor.

192

Yana g‘arib gule jonima jafo qiladur,
Yana ajab tikane ko‘nglum ichra sanchiladur.

Yana bir o‘zgacha ishq ikki ilgi zo‘ridin
Bag‘ir bila yuragim bir-biridin ayriladur

Qaladi, vahki, o‘tundek so‘ngaklarimni sipehr,
Bu yangi o‘tqaki tan kulbasida yoqiladur.

Firoq kojlari birla, vahki, ne o‘tlar
Bulutdek ashkfishon ko‘zlarimga choqiladur.

Sirishk ayladi xokiy tanimni andog‘kim,
Qadam qo‘yay desa uyqu ko‘zumga, toyiladur.

Qochar bu telba ko‘ngul, yana voqif o‘l, ey aql
Ki, tolpinur ko‘pu ko‘ksum shikofi ochiladur.

G‘arib qissa erur ishqkim tuganmadi hech,
Agarchi bo‘lg‘ali olam binosi aytiladur.

Navoiy, ahli junun qaydi yor zulfi emish,
Xirad tanobini uz, band agar bu silsiladur.

193

Maydin ayru gul emas go‘yyo erur gulgun harir
Kim, kesib gul hay’ati birla sepipturlar abir.

Bazm emas bog‘ ichra maysizkim, hunarvar ilgidin
Bo‘ldi rangin mum har qolab bila hay’atpazir.

To qizitmaydur qulog‘ni may guli yakson erur
Bulbul og‘zidin safiru bog‘ eshigidin sarir.

Soqiyo, jonimg‘a yettim tavbadin, joning uchun
Bo‘l manga bir lab-balab paymona birla dastgir.

Bodaekim, yetgach og‘zimg‘a, chiqarg‘ay nash’asi
Taqvoyu islomu aqlu zuhd jonidin nafir.

To bo‘lub rasvo yana bir jom uchun mug‘ ko‘yida
Har zamon o‘zumni kofirlarg‘a qilg‘aymen asir.

Ey Navoiy, ma’siyat uzrida o‘lsang yaxshiroq,
Zuhd ujbidin mukaddar bo‘lg‘ucha lavhi zamir.

194

Soqiyo, day shiddatidin aqlu his betob erur,
Chorasi jomi bilurin ichra la’li nob erur.

Tiyinu qoqumni rokib sho‘xlar o‘z egnidin
Tob birla yuzga chekkandin ko‘ngul betob erur.

Ishqdin yo‘qkim, sovug‘din otashin gul istabon
Topmag‘andin bulbul a’zosida par sinjob erur.

Siym o‘tdin suv bo‘lur, yeldin ajoyibdur bukim,
Titramakdin siymbarlar jismi chun siymob erur.

To‘lun oy ermas, tun oqshomkim quyoshning chashmasi
Muz to‘ngubturkim, ziyosi tiyra chun mahtob erur.

Siymdin bahman chaman qofini to zol ayladi,
Qushlar ul siym ostida simurg‘dek noyob erur.

Ey xush ulkim, la’lgun may ich debon taklif uchun
Ilgi bir zarrin kamarning bo‘ynig‘a qullob erur.

Kishu o‘rmak, qaydidin o‘t ayshni favt etmakim,
Kish qaroroq tulku, o‘rmak yupqaroq moshob erur.

Ey Navoiy, gar muhayyo topmasang asbobi aysh,
G‘am yema, shah qullug‘i yuz aysh uchun asbob erur.

Ul sarafrozeki, oliy dargahining hay’ati
Barcha sarkashlarga bosh qo‘ymoq uchun mehrob erur.

195

Orazing xurshidu og‘zing zarradin timsol erur,
Zarra uzra nuqta yanglig‘ og‘zing uzra xol erur.

Kokulungdur mushku ustida gireh mushk uzra «mim»,
Qomating shamshodu zulf ostida tushgan dol erur.

Qoshu qaddu zulfidin payvasta to na’lu alif
Tanda kestim, noladin ozurda jismim nol erur.

Chun dedim: xoling bila ko‘z mardumining holi bor,
Dedi ulkim: xol deysen, nuqtasiz ham hol erur.

Nukta der holatda tor og‘zingni ko‘rguzgan labing,
Go‘yiyo zanbur nishidin teshilgan bol erur.

Durdkashmen piri dayr ollida maqbul o‘lg‘ali,
Davlat ahlining qabuli ko‘rki, ne iqbol erur.

Soqiyo, gar davr ta’jilin ko‘rub qon yig‘lamas,
Bas Navoiydek surohiy ashki nevchun ol erur.

196

Orazing ko‘zgusimu ter kasratidin sudadur
Yoxud ul oraz suyining aksimu ko‘zgudadur?.

Dema ayni nozdin ul ko‘z ochilmaydurki, bor
Kofirekim mastlig‘ ifrotidin uyqudadur.

Topmog‘im o‘zni mahol o‘lmish firoqing shomikim,
Tab arodur xasta jismu tob ul gesudadur.

Sen otarsen novaku ko‘ksum shikofidin ko‘ngul
Ko‘rgali kelmish, xato qilmaki, xush qobudadur.

Sajda qilmoq ne tafovut Ka’ba yoxud butqakim,
Qoshi mehrobi, qayon qilsam sujud, o‘trudadur.

O‘lmagimdin zulfunga go‘yo parishonlig‘ yetib,
Motam ahlidek quyi solib boshin qayg‘udadur.

Nuh umriyu Sulaymon mulkiga yo‘qtur baqo,
Ich, Navoiy, bodakim olam g‘ami behudadur.

197

Orazing ko‘zgusida xat sabzadurkim, suda bor,
Yo magar zangor su ta’siridin ko‘zguda bor.

O‘qlaring paykon bila har yon quruq jismimdadur,
Shoxlar uzra ko‘ngullardekki ul nojuda bor.

3ahri hajring qildi daf’ ul ko‘z qorasi, vah, bu nav’,
Qayda bergay xosiyat pozahrkim, ohuda bor.

Bordurur mehrob turg‘ach butqa qilg‘andek sujud,
Sajda qilsam qiblag‘a to qoshlaring qarshuda bor.

3ulf aro xoling agar din qasdi aylar ne ajab,
Muncha kofirlig‘ ragi, vah, qaysi bir hinduda bor.

Ishq vodiysin xatardur ilm ila qat’ aylamak,
Solik ersang tashla ma’lumungniyu osuda bor.

Yuzin istarsen, Navoiy, qochma zulfi fikridin
Kim, sen istar ayshning ummidi bu qayg‘uda bor.

198

Yuzungda zarvaraq har yonki lutfi benihoyatdur,
Jamoling mushafida har biri go‘yo bir oyatdur.

Sochingda zarfishon chehrang zalolat shomida har yon
Tajalliy mash’alidin yorug‘an sham’i hidoyatdur.

Yuzungda nil xoli ravza ichra nilufar shibhi,
Binafsha gulshan ichra yuzda nilingdin kinoyatdur.

Ko‘ngul saydig‘a ochma sunbulung domin yuz ochqilkim,
Gul o‘q ochilsa qayd etmakka bulbulni kifoyatdur.

El ichra ko‘pturur afsona Laylo husnidin, lekin
Sening husnungg‘a tashbih etmak ani ne hikoyatdur.

Ko‘ngul qonin ko‘p ul xunxora ko‘z ichti, emas go‘yyo
Yuzung gulgunadin gulgunkim, ul qondin siroyatdur.

Dema tush vaqti ul yuz kundin ortuqtur, muni ko‘rgil
Kim, ul yondin nihoyat bo‘lsa, bu yondin bidoyatdur.

Erur bedod, borinda tarahhum, do‘stdin yuz hayf
Angakim, shukr borinda ishi doim shikoyatdur.

Navoiyg‘a ko‘ngul berdingki, jonin olg‘asen bir kun,
Erur o‘z naf’i, shahdin gar raiyatqa rioyatdur.

ZYe HARFINING ZYeBOLARINING ZIYNATI «G‘AROYIB»DIN

199

Jahoni buqalamun ichra tushmish elga gudoz,
Magarki tosig‘a o‘t yoqti charxi shu’badaboz.

Bu turfaroqki, munungdek tamug‘ aro tushmish,
Samuru qoqum uchun olam ahlig‘a taku toz.

Ne ko‘kka chiqmoq erur dolboyu o‘tag‘a bila
Ki, bolu par bu esa, mumkin ermas ul parvoz.

Ne garmlig‘ni qo‘yar, ne fusurdalig‘ni bashar
Nechaki kuyub erir o‘tu muz kebi qishu yoz.

Falak arusida yo‘q mehru dilrabolig‘ ko‘p
Nechukki husnu jamol ahlig‘a vafo bila noz.

Egilib o‘psa yer ahli g‘urur hurmat uchun,
Shabih erur anga mutlaqki mast qilsa namoz.

Xush ul jaridaki, bir nav’ qilsa sayru suluk
Ki, soya hamqadam o‘lsa anga, kamar hamroz.

Navo agar tilasang, tut qiroqki, igri bami
Ne ko‘p taponcha yeru ne biyik chekar ovoz.

Navoiy, yor ila bo‘lkim, budur haram vasli,
Maqoming o‘lsa Ajam yo Iroq yoki Hijoz.

200

Rafiqlar, meni mahzun nechuk bo‘lay g‘amsiz
Ki, ko‘nglum ermas alamsiz, ko‘zum emas namsiz.

Sinuq ko‘ngulda chu yo‘q shodlig‘, sog‘inurmen
Ki, yo‘qturur bori olamda bir ko‘ngul g‘amsiz.

Demangki, hajrda may hamdam o‘lsa g‘am kam o‘lur
Ki, samdurur, dam emas, boda yoru hamdamsiz.

Xush ulki, yor firoqiyu yo ko‘ngul g‘amidin
Tamom umrida bir lahza erdi motamsiz.

Ko‘ngul g‘amini deb ahbob, rahm qildi habib,
Mening jarohatim erdiki, qoldi marhamsiz.

Ko‘zumdin etmagil, ey sarv, hech jonib mayl
Ki, yaxshiroq ko‘runur sarvkim, bo‘lur xamsiz.

Navoiyni vara’u zuhd qaydi o‘zlugidin
Xalos qilmadi, ey ishqu may, magar ham siz.

201

Tirguzur har xastani bir noz ila ul dilnavoz,
Chun yetar men xastag‘a navbat, qilur yuz nav’ noz.

Zohido, har dam demakim mazhabingda bor qusur,
Qaysi masjidda qilib erdim sening birla namoz?!

Ishq aro ko‘nglumni ul yuz mehridin man’ aylamang
Kim, emas mumkin samandar o‘tdin etmak ehtiroz.

Bir kun ohimdin o‘shul badmehr ko‘ngli yumshag‘ay,
Nechakim po‘lod erur qattiq topar o‘tdin gudoz.

Yo rab, oxir netgamen ul sho‘xi badxo‘ birlakim,
Zulm etar, qilsam tazallum, noz etar, qilsam niyoz.

Charxi minoyiy xati sirrig‘a hamroz istama
Kim, bu xat mazmunidin dam urmay o‘tmish ahli roz.

Ey Navoiy, sen base oludadomansen, magar
Ishq ul pok ila o‘ynarsenki derlar pokboz.

202

Ramida ko‘nglum erur ishq mubtalosi hanuz,
Boshimda bordurur ul sarvqad havosi hanuz.

Yuzung firoqida har bir ko‘zum mening bir dog‘
Qo‘yupturur, vale tushmaydurur qarosi hanuz.

Faqih qildi duo «Ishqdin qutulg‘il» deb,
Qabul qurbida ermas emish duosi hanuz.

Nechuk tama’ qilayin mehr ila vafosinkim,
Haqir jonima darxo‘rd emas jafosi hanuz.

Halok o‘qi ko‘zung urmish ko‘ngulga tonmaki, bor
Yonida kirpiku qoshingdin o‘qu yosi hanuz.

Haloking o‘lg‘ali jon ko‘z qorardi, vah, yuz ochib,
Qoradin ani chiqarg‘ilki, bor azosi hanuz.

Sipehr zulmidin ul nav’ motamidur subh.
Ki, umrlar o‘tubon chok erur yaqosi hanuz.

Navoiy jon berur, ul muddaiyni mahram etar,
Bu ishcha yuz ming emastur aning sazosi hanuz.

203

Jamoateki, junun man’ini manga qilasiz,
Tosh otibon ne uchun telbalarga qotilasiz?

Keting, ko‘ngul bila jonkim, vidoingiz qildim,
Firoq agar budurur, erta kunni kech qilasiz.

Firoq vaqtidur, ey ko‘zlar, emdi qon yig‘lang,
Bilurmusizki, bukun ne kishidin ayrilasiz?

Ko‘zum haqini bihil qildim, ey javohiri ashk
Ki, bore ham aning-o‘q maqdamig‘a sochilasiz.

Firoq nishlari, vahki, yana rahm etmay,
Nafas-nafas nega majruh ichimga sog‘ilasiz?

Ko‘ngul fasonalari, sizni, vah, netib yashuray,
Bu nav’kim, yuz uza qon yosh ila yozilasiz.

Navoiy hajrg‘a qoldi, qiling visolda shukr
Jamoateki, sevar yoringiz bila bilasiz.

204

Navbahor ayyomi bo‘lmish, men diyoru yorsiz,
Bulbul o‘lg‘andek xazon fasli gulu gulzorsiz.

Goh sarv uzra, gahe gul uzra bulbul nag‘masoz,
Vahki, menmen gungu lol, ul sarvi gulruxsorsiz.

Tong emastur gar diyoru yorsiz ozurdamen
Kim, emas bulbul gulu gulzorsiz ozorsiz.

Ravza ashjori o‘tundur, gullari jonimg‘a o‘t,
Mumkin o‘lsa anda bo‘lmog‘lig‘ dame dildorsiz.

May chu berding zulf ila band et meni, ey mug‘bacha
Kim, xush ermas mug‘ bila ichmak qadah zunnorsiz.

Topmaduq gulrang jome bexumor, ey bog‘bon,
Vahki, bu gulshan aro gul butmas ermish xorsiz.

Ahli zuhd ichra Navoiy topmadi maqsadqa yo‘l,
Vaqtingizni xush tutung, ey jam’kim, xammorsiz.

205

O‘zga bo‘ldi yoru mehri menda boqiydur hanuz,
Notavon ko‘nglumda ul oy ishtiyoqidur hanuz.

Garchi o‘zga yor istar xotirim, bordur valek
Jon anga manzil, ko‘ngul aning visoqidur hanuz.

G‘ayr ishqi ko‘nglum uyinda nechuk qilg‘ay nuzul
Kim, xayoli maskani ko‘zum ravoqidur hanuz.

Ishq ila may tarkin, ey nosih, ne nav’ aylay qabul
Kim, ko‘ngulga orzu ul turfa soqiydur hanuz.

Furqat o‘ti dofii dog‘ o‘rtamakdur demakim,
O‘rtagan jonim ul oy dog‘i firoqidur hanuz.

Charx yolg‘iz qilmadi Farhod qonin lolazor,
Lola qonin to‘kkuchi aning nifoqidur hanuz.

Ey Navoiy, garchi meni mehrsiz der erdi yor,
O‘zga bo‘ldi yoru mehri menda boqiydur hanuz.

206

Xurram o‘ldi bog‘u bir guldin ichimda g‘am hanuz,
Kuldi har yon g‘unchavu ko‘nglum ishi motam hanuz.

Bulbul o‘ldi gul harimi hirmanining mahrami,
Gul uzorim ko‘yida men telba nomahram hanuz.

Chiqti tuz har naxl uza bir ishqpechon chirmashib,
Vahki, bir qad ishqidin jismimda pechu xam hanuz,

Ochti savdo daf’ig‘a sunbul musalsal turrasin,
Ohkim, bo‘ynumda zanjiri junun muhkam hanuz.

Soqiyo, rahmiki tortib lola sog‘ar dam-badam,
Lolagun sog‘arg‘a men bo‘lmay dame hamdam hanuz.

Faqr naxlidin guli maqsud uzmak istama,
Yetmay anda ohu ashkingdin havovu nam hanuz.

Bir so‘zin istab Navoiy o‘ldi, vahkim, yetmamish
Huqqayi yoqutidin ko‘nglumga ul marham hanuz.

207

Sayl un chektiyu savdo menda bepoyon hanuz,
Dasht sarsabz o‘ldiyu men telba sargardon hanuz.

Gunbadin qildi imorat g‘unchaning yoz yomg‘uri,
Telba ko‘nglum uyi savdo saylidin vayron hanuz.

Har qurug‘ shox o‘ldi dasht uzra sabodin hullapo‘sh,
Tinmag‘ur jismim junun vodiysida uryon hanuz.

Tong nasimi birla nayson yomg‘uri ne sudkim,
Ohu ashkim dahr aro har dam solur to‘fon hanuz.

Yong‘il, ey Isodamim, husnung bahori haqqikim,
Bordurur muhlik jununumg‘a davo imkon hanuz.

Ne osig‘ har oq gul o‘lsa marham uchun bir momuq,
Chunki chiqmaydur yaramdin g‘unchadek paykon hanuz.

Dasht hayvoni qocharlar suhbatimdin ram qilib,
Aqli yo‘q nosih gumon aylar meni inson hanuz.

Kom yetkurmak g‘animat angla hojat ahlig‘a,
Ey g‘aniy, bu damki koming birladur davron hanuz.

Shayx man’ aylar junun har dam Navoiyg‘a, ko‘rung
Kim, bahor ayyomida oqildur ul nodon hanuz.

208

Ko‘yung borida qilman jannatqa guzar hargiz,
Qadding qoshida solman tubiyg‘a nazar hargiz.

O‘qungg‘a ko‘ngul moyil, mujib nedur, ey qotil
Kim, o‘tkanidin bo‘lmas ko‘nglumga xabar hargiz.

Bu jismi nizor ichra ko‘nglumni gumon qilmang,
Shoxeki, qurur, anda kim ko‘rdi samar hargiz?!

La’lingda malohatdin jon komidadur lazzat,
Bu ta’m qachon bergay tuz birla shakar hargiz.

Ko‘ngliga fig‘onimdin rahm o‘lmasa, ey bulbul,
Gul g‘unchasig‘a bormu nolangdin asar hargiz.

Pil o‘lsa sening xasming, desangki zarar topmay,
Bir pashshag‘a olamda yetkurma zarar hargiz.

Maxlas tilasang g‘amdin dahr ichra Navoiydek,
Qo‘ymag‘asen ilgingdin sog‘arni magar hargiz.

209

Zamone garchi yodim qilmas ul nomehribon hargiz,
Fig‘onkim, yodi chiqmas xotirimdin bir zamon hargiz.

Oti og‘zim aro mazkur, o‘larmen ohkim, bo‘lmay
Otim og‘zig‘a bir mazkur o‘lurg‘a komron hargiz.

Ko‘ngul to vodiyi ishqig‘a tushti, qilmadi bir ham
Vatanni yod ul ovorayi bexonumon hargiz.

Labidinkim, ko‘zum yoshi jahonni la’lgun qildi,
Bag‘ir juzvidin ayru topmadi bir qatra qon hargiz,

Iti faryodini yoqmang mangakim, xo‘yidin umre,
Ulug‘roq tinmadim, ne nav’ chekkaymen fig‘on hargiz.

Yorib ko‘ksum junun ta’vizidek jon pardasin ochma
Ki, fosh o‘lmaydur ul qonlig‘ necha dog‘i nihon hargiz.

G‘amu anduh ya’jujig‘a har devor saddedur,
Fano mayxonasidek topmaduq dor-ul-amon hargiz.

Bu damni tut g‘animatkim, kelur damdin asar yo‘qtur,
Ne damkim, o‘tti, xud andin kishi topmas nishon hargiz.

Qiron qilding, Navoiy, nazm arokim iltifot etmas,
So‘zungdin o‘zga so‘zga xusravi sohibqiron hargiz.

210

Har necha ko‘nglumni chok etsang qilur ishqing sitez
Ul sifatkim, o‘tni yorg‘an soyi bo‘lur shu’la tez.

Sabr ila ishqim xusumat boshlab o‘rtarlar meni,
O‘t bo‘lur zoyanda, tosh etsa temur birla sitez.

G‘am tuni rihlat sahobi jolasidur yo erur
Motamimg‘a charx anjum javharidin ashkrez.

Vasl aro ashkim qilur tug‘yon o‘shul yuz tobidin,
Yoz faslida quyosh tez o‘lsa bo‘lur saylxez.

Sarvu g‘unchang jilvasi kuydurdi elni, ohkim,
Dahr aro tubiyu kavsar birla solding rustxez.

Ko‘z uyidin ul pariy ram qildi, mardum ashkidin
Bo‘ldi chun hamxona tardoman erur avlo gurez.

Chun Navoiy vasl topti, emdi birdur, ey tabib,
Sharbatin gar zahr yoxud obi hayvon birla ez.

211

Mehnat o‘tidin yoruqtur har taraf koshonamiz,
Bo‘ldi go‘yo ajdaho komi bizing vayronamiz.

Toyiri vasl uchti ashkim donasidin vahm etib,
Qushqa, vahkim, ram berur toli’ yo‘qidin donamiz.

Ul charog‘i husn vayron kulbani yorutqali
Mehr sham’in yorutuptur har kuyuk parvonamiz.

Bo‘ldi oshiq aql ila hazl aylabon vola ko‘ngul,
O‘tqa tushti o‘ynay-o‘ynay kul bila devonamiz.

El tilidin uyqu o‘chmishtur ko‘zumdin go‘yiyo
Kim, erur baxt uyqusining boisi afsonamiz.

O‘lturay bir may bila deb, tirguzursen, soqiyo,
Obi hayvon birla go‘yokim to‘lar paymonamiz.

Murshidekim, qilsa irshodi fano, billah anga
Bu vujudi orazidin o‘zga yo‘q shukronamiz.

Ko‘yida ko‘nglum ko‘ngullar ichra ko‘rdum, turfa ko‘r,
Turfaroqkim, oshnolig‘ bermadi begonamiz.

212

Bo‘lmasa ul but qoshi mehrobim ichra jilvasoz,
Kiblag‘a, kofirmen, ar bosh indurub qilsam namoz.

Qon yoshimdin la’lgun kirpik bila aytur ko‘zum
Orazing nazzorasin aylarda yuz til birla roz.

Qaddi vaslin istasam ra’nolig‘ aylar noz ila,
Husn bo‘stonida ul sarkash qad ermish sarvinoz.

Odamiylig‘din qochib yettim junun o‘tin sochib,
Ey salomat ahli, aylang telba itdin ehtiroz.

Chehra och ko‘nglumni desang kuyduray, hijronni qo‘y,
O‘t ne hojat, mum topsa mehr tobidin gudoz.

Rishtayi ashkin tutub tufrog‘ sori tortar fano,
Ul sababdin egma qad zohir qilur ahli niyoz.

Ey Navoiy, g‘ayr naqshin pok yub jon lavhidin,
Yor uchun jon o‘ynasang, ul lahza borsen pokboz.

213

Jilvamu qildi sarig‘ bo‘rkin kiyib ul sarvinoz,
Yoki chekti shu’la axzar jism ila sham’tiroz.

Kuysa majnun ko‘nglum ul yuz lam’asidin tong emas
Ne uchunkim aylamas devona o‘tdin extiroz.

Ulki ermas ishqi poku sajda aylar ko‘rsa husn,
Uyladurkim, aylagay fosiq tahoratsiz namoz.

Rozi ishqing derga paykoning erur ko‘nglumga til,
Lol til birla qilur ermish takallum ahli roz.

Sekritib chiqti yana maydon sari ul turk mast,
To yana qaysi ko‘ngul mulkiga qilg‘ay turktoz.

Ishq agar komildurur, oshiq qilur ma’shuqni,
Yo‘qsa nevchun ayladi Mahmudqa qulluq Ayoz.

Har maqom ichraki bo‘lsang ayru bo‘lma yordin,
Ey Navoiy, hojat ermas qilmoq ohangi Hijoz.

214

Tufrog‘imdin koshki jisme murattab qilsangiz,
Bir it o‘lsa ko‘yida ruhig‘a qolab qilsangiz.

Yetmagay chobuksuvorim gardig‘a, ey ahli ishq,
Mehrni rokib qilib, gardunni markab qilsangiz.

Bodano‘shum bazmi g‘avg‘osidin, ey jonu ko‘ngul,
Sam’ig‘a yetmas necha faryodu yo rab, qilsangiz.

Olami ishq uzra bas loyiqdurur, ey dardu shavq,
Dudi ohimni sipehr, ashkimni kavkab qilsangiz.

Markabi na’lin mujallo qilg‘uchilar zeb uchun,
Orazimg‘a surtung ul damkim, muzahhab qilsangiz.

G‘ayri no‘shono‘sh azal soqiysidin kelmas xitob,
Bizni bas may jurmidin bo‘lmas muxotab qilsangiz.

To Navoiy, qismat o‘lg‘an mayni ichmas chora yo‘q,
Do‘stlar, avlo bukim, jomin labolab qilsangiz.

215

Yuzung firoqida har oh o‘tinki chektim tez,
Ul o‘t sharoralari bo‘ldi har taraf gulrez.

Qazo musavviri go‘yo hal etti la’liy rang
Labing aqiqini aylar mahalda rangomez.

Labing malohati g‘avg‘o ko‘pardi olamdin,
Shakarni buyla kishi qayda ko‘rdi sho‘rangez.

Itingki sher zabundur anga, topa olman,
Desam ko‘ray ani boshimdin o‘zga dastovez.

Chu keldi xastalig‘im so‘rg‘ali qadahno‘shum,
Ketur piyolaki, o‘lsam ham aylaman parhez.

Desang zamona sitezini har zamon ko‘rmay,
Zamonni xush tutu qilma zamona birla sitez.

Guli sabox yuzin ko‘rmagaysen, ey bulbul,
Bu gulshan ichra Navoiydek o‘lmasang shabxez.

216

Yordin ayrilg‘ali shaydo ko‘ngul bexob ko‘z,
Har zamon zohir qilur savdo ko‘ngul, xunob ko‘z.

Ko‘zu ko‘nglum bahru barsayr ettilar yor istabon,
Bu safarda toptilar yag‘mo ko‘ngul, g‘arqob ko‘z.

Ko‘zu ko‘nglumdin biri kuyub, birisin buzdi sayl,
Yo‘qsa nevchun bo‘ldi nopaydo ko‘ngul, noyob ko‘z.

Deb emish hajrimda mendek ko‘zu ko‘nglin asrasun,
Voykim, yo‘qtur manga xoro ko‘ngul, qassob ko‘z.

Vah, ne kun bo‘lg‘ayki, yetkay vaslig‘a ko‘zu ko‘ngul,
Tortibon faryodu vovaylo ko‘ngul, yig‘lab ko‘z.

Ko‘rmayin deb ko‘rdi ko‘z, ko‘rgach ko‘ngul qildi havo,
Bo‘ldi zor etkan meni rasvo ko‘ngul, qallob ko‘z.

Do‘st ko‘zla, xasmdin uzgil ko‘ngulkim, tushsa ish,
Bermasu olmas emish a’do ko‘ngul, ahbob ko‘z.

Ey Navoiy, go‘yiyokim yor mehmon bo‘lg‘usi
Kim, murattab aylamish ma’vo ko‘ngul, abvob ko‘z.

217

Tiyradur uylakim, yorug‘lug‘ anga qo‘ymas yuz,
Shomi hajrimda agar bo‘lsa quyosh har yulduz.

O‘tti hijron kechasi ranjida umrum, yo rab,
Bir kun o‘lg‘aymuki, ushbu kecha bo‘lg‘ay kunduz.

Xo‘blar anjumani ichra naziring yo‘qtur,
Mehrni anjum ichida desa bo‘lur yolg‘uz.

Egriliklar esa zulfung harakoti ne ajab,
Kim yilonni harakat qilg‘anida ko‘rmish tuz?

Sendin ayru emas, ey do‘st, o‘lugu tirigim,
Qahru lutfung bila gar o‘ltur, agar xud tirguz,

Gulda yo‘q sarv qadi, sarvda gul ruxsori,
Sarvi gulro‘yum erur husn tariqida to‘kuz.

Soqiyo, may to‘lakim arbada istar ko‘nglum,
Ey qalandar, chola boshla o‘kurur ko‘kta qo‘buz.

G‘am g‘izosi orasinda qani turkona ayog‘,
To‘ra oyini bila tomsa to‘quz, oqsa o‘tuz.

Ey Navoiy, tilasang yor ila topmoq payvand,
G‘ayridin sa’y qilib rishtayi payvandni uz.

218

Yo‘qki ul ko‘z qoradur husnung aro, ey qorako‘z
Kim, qoshing dag‘i erur asru qaro, ey qorako‘z.

Gar ko‘ngullarni jaloyi vatan istar bo‘lsang,
Yesh tugunlarniyu zulfungni tara, ey qorako‘z.

Qora nargis ko‘zu gul yuz bila gar sen kebi yo‘q,
Bulbule men kebi yo‘q nag‘masaro, ey qorako‘z.

Qo‘zlaring zaxm agar qilmadi har kirpik ila,
Bas, nedur ko‘ngluma yuz yerda yara, ey qorako‘z!

Menmenu bir yaramas ko‘nglum, aning qatli uchun
Qo‘z qora qilma, bir ishimga yara, ey qorako‘z?!

Goh faqr ahlig‘a ham rahm ko‘zi birlan boq
Kim, duogo‘yung erurlar fuqaro, ey qorako‘z.

Sen Navoiyg‘a vafo aylamasang, bor o‘lsun
Shoh Abulg‘oziy ibin Boyqaro, ey qorako‘z.

219

Manga ul ko‘zi qora dedi chuchuk chandin so‘z,
Ne ajab ani qorako‘z desamu shirin so‘z.

Labi yuz va’dani andoq manga yolg‘on qildi
Ki, dey olmas kishi yuz yilda bir andoq chin so‘z

Hajring afsonasidin so‘z der esam vasl tuni,
Topmag‘ay tongg‘acha tun yilcha esa taskin so‘z.

Beliyu la’li labi ollida lol o‘ldi xirad
Kim, erur biri daqiqu biri bas rangin so‘z.

Har fasohatki, labing qildi, Masiho eshitib,
Jon topib, kelmadi og‘zi aro juz tahsin so‘z.

Husni vasfida so‘zum tutti bari olamni
Murshidi ishq manga aylagali talqin so‘z.

Bazmi aysh ichra Navoiy, ne ajab urmasa dam,
Ayta olmas chu nishot ahli aro g‘amgin so‘z.

220

Nuktasi mafhum o‘lur, bo‘lmas vale mafhum og‘iz,
Tong emastur hech mafhum o‘lmasa ma’dum og‘iz.

Olloh-Olloh, turfadur bukim iki jonbaxsh lab,
Ikki yon ma’lumu ermas o‘rtada ma’lum og‘iz.

Vahmni yuz ming gumon ichra solur mundinki bor
Xatti mavhum ul bel, ammo nuqtayi mavhum og‘iz.

Ul alifdek qad latofat ichra bo‘ldi birga o‘n,
Sifrdek to bo‘ldi aning zimnida marqum og‘iz.

Dol angakim ishq kitmoni kerak ishq ahlig‘a,
Ishqing asrorida sirredur ajab maktum og‘iz.

Vahki, ul yuzu og‘iz shavqidin o‘ldum, lek bor
Yuzidin yuz noumidu og‘zidin mahrum og‘iz.

Zahri hajr og‘zim to‘la naylab qilay o‘pmak xayol,
Hayfdurkim, yetkay og‘zi no‘shig‘a masmum og‘iz.

Pok lafz ayturg‘a og‘zing pok qilkim, hayfdur
Yaxshi so‘z borinda surgay nuktayi mazmum og‘iz.

Ey Navoiy, maxlas istar bo‘lsang el til, og‘zidin
Nazmdin ham tilni tiyg‘il, nasrdin ham yum og‘iz.

221

Ul pariy ko‘yida men devonani band aylangiz,
Band-bandim zulfi zanjirig‘a payvand aylangiz.

Xalq tarki ishqi aylarga meni dilxastani,
O‘lturub olam eliga mujibi pand aylangiz.

Telba ko‘nglum topsangiz, ey yor ko‘yi itlari,
To‘sh-to‘shidin tishlabon parkand-parkand aylangiz

Bodayi ishq asru mast etmish meni, ey do‘stlar,
Jomima afyun ezib bir dam xiradmand aylangiz.

Yig‘lasam achchig‘ malul o‘lmoq nedur, ey xo‘blar,
Hazl uchun gohe boqib, siz ham shakarxand aylangiz.

Ishq bahrida duri vasl istamang, ey ahli dard,
Ko‘nglunguz ul naqdi yodi birla xursand aylangiz.

Qilsangiz tasviri Laylo husnin ul oydek sizing,
Lek Majnunni Navoiy birla monand aylangiz.

222

G‘am yuki qilmaydurur yolg‘uz meni mahzunni ko‘j.
Ham bu yuk qilmish edi Farhod ila Majnunni ko‘j.

Qildi chun Farhod ila Majnun qadin xam, ne ajab
Yuz alarcha za’f ila gar qilsa bu mahzunni ko‘j.

Yuk agar budur ne Farhodu ne Majnunu ne men,
Rost, gar dersen bu yuk aylab turur gardunni ko‘j.

Vah, ne yukdur buki gardun qomatin ko‘j ayladi,
Uylakim gardunning ostida ko‘rarsen «nun»ni ko‘j.

Yuzi mahtobida mushkin qoshi nevchun ko‘j erur,
O‘g‘riliq gar qilmadi ul hinduyi mavzunni ko‘j.

Egrilikka shuhra bo‘lmoq istamassen, aylama
Ahli isyon xizmatida qaddi benuqsonni ko‘j.

Gar Navoiy ko‘j erur shah xizmatida ne ajab,
Chunki qilmish qullug‘i Jamshidu Afridunni ko‘j.

SIN HARFINING SIYMINBARLARINING SAVDOSI «G‘AROYIB»DIN

223

Dahr sudidin tama’ uzkim, ziyone besh emas,
Umrni tutqil g‘animatkim, zamone besh emas.

Uy bino aylab ajabtur elni mehmon aylamak,
Ulki bu uy ichra besh kun mehmone besh emas.

Qo‘y tavonolig‘ so‘zin, yod et ajal xorinki, bil
Pashshalar nishi qoshinda notavone besh emas.

Kir fano dayridakim, har shayxu yuz savdo anga,
Ulki otin xonaqah qo‘ymish, do‘kone besh emas.

Eyki, bo‘lmish xil’ating zarbaft bori bilkim, ul
Ma’no ahlin kuldururga za’farone besh emas.

Mehr toju charx taxting bo‘lsa g‘ofil bo‘lmakim,
Mehr bemehru falak nomehribone besh emas.

Shahg‘a ish el fikrini qilmoqdur ulkim, zeb kim?
Bir surug qo‘ydur ruoyo, ul sho‘bone besh emas.

Gar Navoiy istadi avvoralig‘, ey ahli hush,
G‘am yemang devonayi behonumone besh emas.

Avji davlat uzra bo‘lsun doimo Bilqisi ahd
Kim, Zuhal qasrida har tun posbone besh emas.

224

Ne ajab gar nuql tuxmi g‘am qushin rom aylamas,
Mast chun bir dam ovuch qoqmoqdin orom aylamas.

Tun quyoshqa yovuy olmasdekdur ulkim, may sari
Tiyralik shaxsi azimat bir-iki gom aylamas.

Fikru g‘am qochmoqqa maydin istasang ravshan dalil,
Shayx yo zohid nedurkim boda oshom aylamas.

Ayni nozu shevadin kofir ko‘zung, ey mug‘bacha,
Tarfat-ul-ayne emaskim, qasdi islom aylamas.

Jism aro paykonlaring su qildi ko‘nglum oh ila,
Bodai shavqin ajabkim, ichkali jom aylamas.

Voizo, aylab tama’ qon yutmag‘ilkim, piri dayr
Bodadin o‘zga suvol ahlig‘a in’om aylamas.

Dema ishq o‘ynab Navoiy oqibat ne bo‘lg‘usi
Kim, bu ish og‘oz qilg‘an fikri anjom aylamas.

225

Kiyik charmi zaif egnimga majnunlug‘ nishoni bas,
Junun toshi sinuq boshim uza qush oshyoni bas

Damingni asra, ey Isoki, ranjim daf’ig‘a har kun
G‘izo ul oy qilichi zaxmining bir qatra qoni bas.

Senu hayvon suyi, ey Xizr, tutqil tarki jonimkim,
Manga yor ollida o‘lmak hayoti jovidoniy bas.

Shahu izzat saririkim, agar budur jahon johi,
Manga idbor ko‘yida mazallat xokdoni bas.

G‘aniyu ko‘nglida pinhon diram fikriyu ishq o‘ti
Mening ko‘nglumda kuydurgan necha dog‘i nihoniy bas

Sanga kavsar suyiyu lahni Dovudiyki, dayr ichra
Mug‘anniy nag‘masi birla manga jomi mug‘oniy bas.

Havodis daf’ig‘a shah ko‘k hisori uzra gar chiqsun
Ki, faqr ahli uchun dayri fano dor-ul-amoni bas

Fig‘onkim, lutfu qahrig‘a tafovut yo‘qni ham anglab,
Fano ahlig‘a javrin qilmadi bu dayri foniy bas.

Navoiydek o‘lar holimda demang huru jannatdin,
Sezing barchaki, bu ovorag‘a bir ko‘rmak ani bas.

226

Nafis kiyguluk o‘lsa yalang tanimg‘a havas,
Hasir naqshi hasiriy libos o‘rnig‘a bas.

Sirishk yo‘lini xas birla tuttilar, yoxud
Ko‘zumni yo‘lig‘a surtarda muncha to‘lmish xas.

Bir o‘t dimog‘ima hajr urdikim, nafas andin
Chiqar samum o‘lub, ar xud bo‘lay Masihnafas.

Azim aningdek erur ishq mahmilikim, anga
Qazo falakni ikki bo‘lsa bo‘lg‘ay ikki jaras.

Tanimg‘a choklar ochti, ne ayb agar o‘lsam
Ki, ruh bulbulining loyihi emas bu qafas.

Ko‘ngulki, kofiri ishq o‘ldi or erur zunnor,
Nedinki mug‘bacha zulfin beliga qildi maras.

Fano havas qilu faqr et havo Navoiydek,
Vale havovu havas, qilmag‘il havovu havas.

227

Dame ermaski, la’lingdin ko‘ngul yuz laxt qon ermas,
Dag‘i har laxt qon yoshim bila ko‘zdin ravon ermas.

Yuzung mehri ichinda ko‘z solib og‘zingni ko‘rmasmen,
Agarchi zarra xurshid ollida ko‘zdin nihon ermas.

Ushalg‘an har so‘ngak jismimda go‘yo ka’bataynedur,
Nihoniy dag‘i zoid nuqtasidurkim ayon ermas.

Erur dardimg‘a taskin bu kecha lekin to‘shuk ko‘ksum,
Ajab gar novaki ko‘nglumga kirgandin nishon ermas.

Meni o‘lturgali g‘amzang o‘qi umredurur, lekin
Tirig la’ling xayoli birlamen, jismimda jon ermas.

Lahad kunjin vatan aylab tiniptur umridin Majnun,
Ne bo‘lsa, men kebi ovorayi bexonumon ermas.

Bu davr ichra qachon jomi farog‘e yetgay, ey soqiy,
Chu bir dam dardu mehnat zahri chekmakdin amon ermas,

Agarchi qon yutar bulbul, vale ne g‘am anga chunkim
Navola g‘unchadin ayruyu guldin o‘zga xon ermas.

Navoiy o‘ldi, gar parvona kuydi, bulbul un chekti,
Bular gar yaxshidurlar, ishq aro ul ham yomon ermas.

228

Sunbulin Laylo ochiptur, yel abiroso emas,
Dog‘ini Majnun qonatmish, lolayi hamro emas.

Nastaran ko‘zgusida bir sari men, bir sari yor
Chehra aksin ko‘rguzupturbiz guli ra’no emas.

Gulni o‘xshatqan uchun yorimg‘a go‘yo bog‘ aro,
Muztarib ko‘nglum qushidur, bulbuli shaydo emas.

Sunbul ustidin nasim eskach, nigorim turrasin
Yod qildimkim, dimog‘ oshuftadur, savdo emas.

Nargis oltun jomining ollida kofuriy harir
Pardayi jonimdurur marhun, qadahpolo emas.

Dema, afg‘onimda bulbul nolasidek yo‘q nishot,
Bu ham anduhzo emas, gar ul nishotafzo emas.

Gulni sarv uzra xayol ettim ko‘ngul bo‘stonida,
Rost aytay: sarvi gulro‘yum kebi zebo emas.

Bo‘lmangiz mag‘ruri husn, ey sho‘xlarkim, bog‘ aro
Siz kebi bilturg‘i gullardin biri paydo emas

Manga gulrux soqiyu bulbulg‘a gul tutti qadah,
Mast erur ul ham Navoiydek, vale rasvo emas.

229

Demakim, no‘shi labidin quti jon qildim havas,
Obi hayvondin hayoti jovidon qildim havas.

La’li no‘shidin gar o‘lsam ham emastur aybkim,
Hazm eta olmas g‘izo men notavon qildim havas.

Tosh yebon atfol komi birla jon bersam ne tong
Kim, pariy vaslig‘a jonni komron qildim havas

Ostoning istadim bosh qo‘ysam ermas aybkim,
Saltanat taxtin meni bexonumon qildim havas.

Har fatila zaxm arokim, erdi chektim jon aro,
Ko‘ngluma qo‘ymoq necha dog‘i nihon qildim havas.

Zuhd ila yo‘l topmadim maqsadg‘a may tut, piri dayr
Kim, o‘zumni emdi rasvoyi jahon qildim havas.

Ey Navoiy, tog‘u vodiy tutmog‘im ayb etmakim,
Yashurun dardim demak tortib fig‘on qildim havas.

230

Bas nedur ko‘z gar xayoling xaylig‘a manzil emas,
Har qora bir o‘t yeri davrinda kirpik xoru xas.

Jannat ahlig‘a erur har lahza ko‘yung orzu,
Do‘zax ahli uylakim jannatni qilg‘aylar havas.

Novaking paykonini to chektilar nolon ko‘ngul,
Aylamas afg‘on ko‘ngulsizlikdin andoqkim jaras.

Dema men majnung‘a, ey nosihki, bas qil ohni
Kim, manga ish ul pariy ishqida bo‘lmish ohu bas.

Za’fdin bexud ko‘rub, og‘zimga ul yuz ko‘zgusin
Qo‘ysang ul dam urmag‘aymen, billah ar o‘lsam, nafas

Dayr piri xidmatig‘a chekmayinmu belni chust,
Kim, necha zunnordin tongmish belimga bir maras.

Soqiyo, davron agar budur, Navoiy har zamon,
Jomig‘a behush doru qotmog‘ aylar multamas.

231

Oh o‘qin jon ichra asrab, ko‘nglum izhor aylamas,
Yo‘qsa bir dam bormukim, yuz jonni afgor aylamas.

Vah, ne yuzdur ulki taqlidin qilib naqqoshi Chin
Cheksa yuz suvrat, birin yuzdin namudor aylamas.

Ishqdin chun munkir o‘lmish ko‘nglum o‘lturmak ne sud,
Hajrdin to ani qo‘rqutmassen iqror aylamas.

Qo‘ydung, ey aql, ochqali yuz pora ko‘nglum zulfini,
Har biri bir rishtasin qandinki zunnor aylamas.

Jon fido qilg‘umdurur, la’ling qabul etsun desam
Derki: Ruhullah bu nav’ ishlarga begor aylamas.

Ne osig‘ har zarrag‘a ohim quyoshdek solsa o‘t,
Ul quyosh ko‘ngliga chunkim zarrae kor aylamas.

Soqiyo, davr ichra ul yuz aksi ko‘rguzgan qadah,
Fitna aylarkim, sipehru mehri sayyor aylamas.

Foniy o‘l, gar istar ersang mehrkim qilmas nasib
Kimni bir davlatqakim tengri sazovor aylamas.

Demangizkim, barxabar bo‘l telba ko‘nglumdin, chu ul
Qaydakim borsa Navoiyni xabardor aylamas.

232

Zulfidin ayru jununumg‘a desam tadbir emas,
Telba itka chora derkim, qatl erur zanjir emas.

Orazin ko‘rsam nedur deb so‘rma ko‘nglum holatin,
Chehra tag‘yiridin angla hojati taqrir emas.

Har tun anjumdin mening holimg‘a gardun ashki bil,
Charx uza ohim buxori tafidin ta’sir emas.

Zulfi pechu tobig‘a borib kelur shaydo ko‘ngul,
Bovujudi tiyralik, ko‘rgilki ko‘p dilgir emas.

Istasang qatlim chiqarg‘il tiyg‘u ihmol etmakim,
Ne desang mendin bo‘yunsunmoqda xud taqsir emas.

Dayr aro usruk ko‘rub, zohid meni ayb aylamish,
Bilmamish miskinki, hech ish xoriji taqdir emas.

Ul pariy qilmish meni majnunu rasvo shahr aro,
Ey Navoiy, go‘sha tutkim, hojati tashhir emas.

233

Dam-badam la’ling xayolidin ichim qonmu emas,
Qatra-qatra ko‘z yo‘lidin yuzga g‘altonmu emas?!

Gah o‘lub, gohe tirilsam, tong emas, vah, g‘amzasi
Qotil ermasturmu yo no‘shi labi jonmu emas?!

Ne ajab, ishq ofatidin chiqsa jon tan mulkidin,
Shah na zolimmu emas, yo mulk vayronmu emas?!

Novaki zulm urmog‘ingdin tonmag‘il, ey qoshi yo,
Tanda zaxm ermasmu, yo ko‘nglumda paykonmu emas?!

Telba ko‘nglumni dema ko‘p vola ermas ishq aro,
Shuhrayi ofoq, yo rasvoyi davronmu emas?!

Dahr sho‘xig‘a ko‘ngul gar bermadim, ayb etmangiz,
Ishvasi chinmu emas, yo ahdi yolg‘onmu emas?!

Dasht aro ko‘rsang Navoiyni emas majnun dema
Toshmu urmas ko‘ksiga, yo jismi uryonmu emas?!

234

Chok bo‘lg‘an ko‘ngluma qilmoq iloj oson emas,
G‘unchakim, ochildi, butkarmak ani imkon emas.

Ko‘nglum ichra gulbuni dard uzra har yon g‘unchadur,
Ey muolij, daf’ig‘a sa’y etmakim, paykon emas.

Mehrim o‘tin hushu sabru aqlu his yoshurmadi,
Mehri lomi’ to‘rt burqa’ keynidin pinhon emas.

Otashin la’ling g‘amidin ko‘nglum erur pistae
Kim, kuyubon chok o‘luptur g‘unchayi xandon emas.

Zohido, man’ aylading ko‘nglumni maydin, bilmading
Kim, samandarg‘a yolindin sud erur, nuqson emas.

Yengsa dayr ichra meni hayrat ne tong, ey mug‘bacha,
Kimdurur bu korgah vaz’ig‘akim hayron emas.

Dardi hajringdin Navoiy ko‘ksi uzra dog‘u na’l,
Tan harimig‘a ajab gar shamsavu ayvon emas.

235

Xasta ko‘yungda yotmisham bekas,
Tutquchim, qopquchim itingdur bas.

Ashk aro o‘rtadi tanimni g‘aming,
Garchi kuymas su ichra tushkan xas.

Jonu nolon ko‘ngul bila ne ajab
Posboning kecha yurutsa jaras.

O‘qlaringdin ichimda istasa ishq
Yasay olur ko‘ngul qushig‘a qafas.

Xoni husn ichra xolingu og‘zing
Keldi xashxoshning yonida adas.

Tori ummid aro harisni bil,
Rishtai ankabut ichinda magas.

Iting o‘ldi Navoiy, ey chobuk,
Bo‘ynig‘a muhkam ayla halqa maras.

236

Bizga olam bog‘idin ul sarvi gulruxsor bas,
Goh andin jilva, gohe davlati diydor bas.

Yog‘lig‘in zaxmimg‘a bog‘larg‘a ne haddim istamak,
Qilsa lutf andin muni tikmak uchun bir tor bas.

Men kimu zulfung tamannosi, agar kufr istasam,
Itlaring bo‘yni tanobidin manga zunnor bas.

Hajr o‘tidin sindi ko‘nglum istaman qasring panoh,
Soya bir ko‘ngli buzulg‘ang‘a buzug‘ devor bas.

Ko‘zda bir uyquni ko‘rsam, uyquda ko‘rsam seni,
To ajal uyqusi ushbu davlati diydor bas.

Voizo, men osiy erman huru jannat loyiqi
Mug‘bacha soqiy, maqomim kulbayi xammor bas.

O‘zlugungdin o‘zni salb etsang g‘araz bir gomdur,
Ey Navoiy, qilmag‘il bu shevani zinhor bas.

237

Manzilekim, ul pariypaykarni ko‘rdum bir nafas.
Gar ani topman hamul manzilni qilsam tavf, bas.

Rangsiz xoli yuzining zebidur, vahkim, degay:
Husni xonig‘a keraklik muncha bo‘lg‘ay bir adas.

Bandi zulfung bo‘ynuma tushkach halok etti meni,
Itka, jono, hech kim o‘lturgali taqmas maras.

Ishqing ichra bulhavas gar desalar, yo‘qtur g‘amim,
Bok yo‘q bu ta’ndin bo‘lsa manga vasling havas.

Ashk bahrinda agar jismim g‘ariq ermas, ne tong,
Yo‘q anga ul vaznkim cho‘mg‘ay tengizga tushsa xas.

Bu chamanning gullariga yo‘qtur, ey bulbul, vafo,
Avlo ulkim, aylasang gulbong chekmaklikni bas.

Chora ne bo‘lg‘ay Navoiyg‘a firoqing shomida,
Gar xayoling bo‘lmasa bechoralarg‘a choraras.

238

Fig‘onkim, ko‘nglum olg‘an dilbarim dildorlig‘ bilmas,
Bilur oshiqni g‘amgin qilmoqu g‘amxorlig‘ bilmas.

Nechuk dey yor emas, dushman demak bo‘lmas, xud aytaykim,
Erur xud yor ul, ammo tariqi yorlig‘ bilmas.

Ko‘ngulda zorlig‘ birla fig‘on ko‘yungda ayb etma,
Gadoyi xastaedur juz fig‘onu zorlig‘ bilmas.

Og‘irroqdur firoqim tog‘idin baxtimning uyqusi
Ki, nolam bo‘ldi rustoxezu ul bedorlig‘ bilmas.

Bo‘lub majnun pariydek itmisham, nevchunki yorim ham
Pariypaykardur, ammo g‘ayri majnunvorlig‘ bilmas.

Ketur, ey soqiyi mahvash, manga bir sog‘ari dilkash,
Ki, davron yorlig‘, aflok juz g‘addorlig‘ bilmas.

Qazo ilgi tilarmen yer bila hamvor qilg‘aykim,
Zamon ahli zamondek g‘ayri nohamvorlig‘ bilmas.

Mening yorimda anedurki, andin o‘rtanur jonim,
Ki, ani har quyosh yuzlug shakarguftorlig‘ bilmas.

Navoiy ko‘zlarining mardumidin javri qon to‘kti,
Darig‘ ul sho‘xi mardumkushki, mardumdorlig‘ bilmas.

239

Chok etib ko‘nglumni ochilsun demak imkon emas,
G‘unchani amdon ochib, gul aylamak oson emas.

Dema zohidkim, nedin hayronsen ul ruxsorg‘a,
Olam ichra bir kishi topkim anga hayron emas.

Qatra sulardur ko‘ngul o‘tig‘a taskin bergali
Kim, ul oy yog‘durdi qoshi qavsidin paykon emas.

Hajr dashtida quyundekmen, vale ul men kebi
Xoksoru bodapaymo dag‘i sargardon emas.

Garchi husnung ko‘zgudin kirdi temur qo‘rg‘on aro,
Mehrdek oyinagun, aflokdin pinhon emas.

Gul vafosizlig‘larini sharh etar ming daston,
El gumon qilg‘an kebi bulbulda ming daston emas.

Ey Navoiy, ul pariydin odamiylig‘ ko‘rmasang,
Ayb emas, ul hurdur yoxud malak, inson emas.

240

Xo‘blarg‘a meng ul oyning toza qulluq dog‘i bas,
Ko‘zlariga surma ko‘yining qaro tufrog‘i bas.

Besutun sayrini naylaykim, manga egnimdagi
Ko‘k ravoqig‘a sutun bo‘lg‘an malomat tog‘i bas.

Chun tanim zog‘u zag‘ang‘a tu’ma bo‘ldi, ey sipehr,
Yuz balo qullobin olg‘ilkim, alar tirnog‘i bas.

Shohu toju xil’atikim, men tamosho qilg‘ali
O‘zbagim boshida qalpoq, egnida shirdog‘i bas.

Go‘shayi mayxonadin gulshang‘a bormankim, manga
Gul uza nasrin — mayi gulrang uza kup yog‘i, bas.

Yoshing ellik bo‘ldi, yuz qo‘yg‘il fano tufrog‘ig‘a
Kim, shabob ayyomi ayshu beadablig‘ chog‘i bas.

Gar Navoiy holig‘a ul sho‘x boqmas rahm ila,
Goh ibrat birla ham ul yon nazar solmog‘i bas.

241

Sendegu kiygan shabandarro‘z hullangdek emas,
Kechavu kunduz libosin kiysalar oyu kunas.

Ishq sargardonlari boshimg‘a evrulmak ne tong
Kim, bu vodiyda quyunmen, ul jamoat xoru xas.

Ishq eli ko‘nglum fig‘onidin topar maqsadg‘a yo‘l,
Dasht aro har yon oziqqanlarni charlar bu jaras.

Zulf aro xoling ko‘ngullar xaylini toroj etar
Qalb shabravlar libosin kecha olg‘andek asas.

Oq uyidin hech jonib ul pariy qilmas havo,
Ne ajoyib, qushqa, ko‘rkim, ne munosibdur qafas.

Sidq ahli ohidin, ey husn sham’i, vahm qil
Kim, kavokib sham’in etti tiyra subh urg‘ach nafas.

Dayr piri mast etib, ko‘nglumni oldi mug‘bacha,
Qilmang, ey ahbob, mug‘ dayri tamoshosin havas.

Bosh oqarib yuz qoralig‘dur yana tarki adab,
Do‘st g‘ayrat aylamasdin burna qil isyonni bas.

Taq Navoiy bo‘ynig‘a desam tanobi zulf, der:
Ko‘y iti bo‘ynig‘a kim taqqandurur mushkin maras.

ShIN HARFINING ShO‘XLARINING ShAMOYILI «G‘AROYIB»DIN

242

Zihe kamol ila kavnayn naqshig‘a naqqosh,
Mukavvanot vujudin vujudung aylab fosh.

Vujudung ayladi mavjud ulusnikim, bo‘lmas
Vujud zarrag‘a mavjud bo‘lmag‘uncha quyosh.

Sanga yetishmasa tong yo‘q bu aqli zulmoniy
Ki, mehr sham’ig‘a parvona bo‘lmadi xuffosh.

Qayu pariyg‘aki qilding yuzin quyosh, berding
Ko‘ngul jununi uchun anbarin hilol ila qosh.

Angaki, bo‘ldi junun ishq ichinda yog‘durdung
Xirad qushini uchurmoqqa tifllardin tosh,

Aningki, ko‘nglida ishq ahgarini yoshurdung,
Nihoniy o‘tin ulug‘ tinmog‘idin etting fosh.

Muvasviseki, maoshini aql ila tuzdung,
Fano yo‘lida ayading berurga aqli maosh.

Hakimi qudrating ollinda charx ila anjum,
Muhaqqar uylaki xashxoshu donayi xashxosh.

Yo‘lungda o‘ldi Navoiyu bo‘ldi tufrog‘ ham,
Yopushsa erdi bu ko‘y itlari ayog‘ig‘a kosh.

243

Meni sargashta jismin dog‘ ila qon lolazor etmish,
Quyun yoxud to‘kulgan lolazor ichra gulzor etmish.

Tanimdin qon chiqorg‘an har taraf paykonlaring go‘yo
Erur yomg‘urki, tufrog‘din chechaklar oshkor etmish.

Ko‘ngul birla so‘ngak manqal aro o‘tu o‘tundekdur,
Malomat toshlarin to ishq tegramda hisor etmish.

Yuzin may gul-gul etkandin xarosh ermas unum, balkim
Ko‘ngulda xorxori nolam andomin figor etmish.

Labing jonimg‘a solg‘an shu’lalar ichra qazo go‘yo
Ulug‘roq la’ldin axgar, kichikrakdin sharor etmish.

Bo‘la olsam ulusqa ul quyoshni ko‘rgali moni’,
Ne g‘amdur gar yo‘lida charx jismimni g‘ubor etmish.

Halokim bilgay ulkim, bordur ul yanglig‘ jafokore
Ki, tavrin husn beparvolig‘i oluftavor etmish.

Kabutar qasr burjida emas shah shastidin emin,
Xusho, ul chug‘zkim vayrona kunjin ixtiyor etmish.

Maof ermish qayon gom ursa rahrav noqayi jismi,
Nafas torin qazo chun burnig‘a aning mihor etmish.

Mug‘anniy nag‘masi jon bersa bazm ahlig‘a tong yo‘qkim,
Navoiy rishtayi jonin eshib changiga tor etmish.

244

Ko‘ngulkim zarnishon paykonlaringdin notavon bo‘lmish,
Magar bu bog‘ aro ul barglar birla xazon bo‘lmish.

Guli ra’no kebi kog‘az uza nomingni yozmay men
Sarig‘ erdi yuzi, xunobi ashkim birla qon bo‘lmish.

Yuzumni ashkmu yo‘llar qiliptur yo nazar payki
Seni istarga ko‘p har yon yugurmakdin nishon bo‘lmish.

Qurug‘ shoxedurur jismimki, ko‘z davrida kirpikdin
Xayoling qushlarig‘a anda ikki oshyon bo‘lmish.

Ko‘zum xunob aro bo‘lmish biaynih uylakim ko‘nglum
Qorasi qon aro ko‘nglumdagi dog‘i nihon bo‘lmish.

Sirishk ollida mujgon shoxi sanchib bog‘layin dermen,
Yo‘lin bu selningkim, elga andin ko‘p ziyon bo‘lmish.

Yuzung hajrida bilkim, qon yoshim oqmish chaman ichra,
Qachon ko‘rsangki, har bir shox uza gul arg‘uvon bo‘lmish.

Murassa’ qilma chatring lojuvardiy atlasin, ey shah,
Gado ollidakim, bu nav’ chatri osmon bo‘lmish.

Navoiyg‘a demang ul tifl ishqin asrag‘il maxfiy,
Bu damkim holi shahr atfoli ichra doston bo‘lmish.

245

Chiqti yorim kecha yo‘l azmin qilib ul bag‘ri tosh,
Bas, ajoyibdur qorong‘u kecha chiqmog‘lig‘ quyosh.

Gar quyoshqa el nazar qilsa ko‘ziga yosh to‘lar,
Ul quyosh borg‘ach nazardin, ko‘zlarimga to‘ldi yosh.

Zaxmidin ko‘p qon borurdin qoldi chok o‘lg‘an ko‘ngul
Zangdek afg‘on chekib, xaylida bo‘lg‘ay erdi kosh.

Furqatingdin yig‘labon haqdin visoling istaram,
Gah socharmen boshqa tufrog‘, gah qo‘yarmen yerga bosh.

Qatra qonlarkim tomar ko‘ksumga urg‘an toshdin,
Zaxmdindur demakim, qon yig‘lar ahvolimg‘a tosh.

Chun to‘sharlar oqibat ustungga xoro birla farsh,
Ne osig‘ ostingda gar charx atlasidindur firosh.

Fosh etar mehrin Navoiyning sarig‘ ruxsorasi,
Subhdekkim sarg‘arib ruxsori aylar mehr fosh.

246

Qatiq dardim zuloli ashk etar fosh,
Suzuk su ichra qolmas yashurun tosh.

Halokim vasl aro mingdin bir etting
Ki, bergay tengri bir yoshingg‘a ming yosh.

Demakka fitna ta’limin bo‘lub xam,
Qulog‘ing sari bosh eltiptur ul qosh.

Magar sochingni tiyding fitnadinkim,
Parishonhol ayog‘ingg‘a qo‘yar bosh.

Yasar chog‘da labing rangini go‘yo
Eziptur obi hayvon birla naqqosh.

Qadah, ey mug‘ki, jon aylay nisoring,
Necha bo‘lsam xarobot ichra qallosh.

Navoiy joni sensiz dardisardur,
Borurda ani ham olg‘ay eding kosh.

247

Chu bildi sham’kim, g‘am shomi ko‘nglumni halok etmish,
Tanin ashk etmadi yo‘lkim, yoqa holimg‘a chok etmish.

Chamanda yo‘qki bulbul, zog‘ ham un cheksa za’f aylar
Hazin ko‘nglumni ko‘rkim, furqating ne dardnok etmish.

Ko‘nguldin g‘ayr yodi chiqti yetkach tiyri boroning,
Kudurat naqshidin yomg‘ur suyi bu uyni pok etmish.

Quyun yanglig‘ guzar ko‘yiga qilmog‘ gar erur mumkin,
G‘am ermas, vodiyi hijroni gar jismimni xok etmish.

Su ichmay ko‘ngli zuhdumdin agar ketmish edi soqiy,
Vuzu ibriqida maydur to‘la, keldeg ne pok etmish.

Falak paykoni zulmi, vahki, teshmish xasta ko‘nglumni
Nechukkim, tomchi bir yer uzra ko‘p tomib mag‘ok etmish.

Qadah tutkim, qizartay chehra, ey soqiyki, hijroning
Yuzumni asfar andog‘kim, xazoniy bargi tok etmish.

Balodur nafs shirki faqr yo‘lida, xush ul foniy
Ki, bir rahravg‘a jismi tufrog‘in gardi shirok etmish.

Navoiyni dedingkim, bir jafo birla halok aylay,
Vafo qil emdikim, bu orzu ani halok etmish.

248

Ko‘z ko‘tarman ul quyoshdin gar ko‘zum qilmoqqa resh.
Pashshalar yanglig‘ havo uzra chekar har zarra nish.

Telbalik bog‘i gulu nilufari erkin bukim,
Ham ko‘kardi xalq toshidin tanim, ham bo‘ldi resh.

Xushturur ko‘nglumda zulfu qaddidin na’lu alif
Kim, bu qurbondek topilmas andoq o‘qu yog‘a kesh.

Beli tori, hajridin jismim bo‘luptur tordek,
Ey falak! Rahm et, bu ikki rishtani bir-birga esh.

Turfa ko‘rkim, ko‘ngluma ishqing kirarga yo‘l bo‘lur,
Nechakim, ishqimni tark etqil, debon ko‘ksumni tesh.

Istasang dayri fano tavfin belingdin, ey faqih,
Qayd zunnorin uzub, zunnor qaydin dag‘i yesh.

Ta’n qilmangkim, Navoiy bekasu beyor emish
Kim, anga olamda oshiqliq ish o‘lmish, ishq esh.

249

Orazin yopqach ko‘zumdin sochilur har lahza yosh,
Uylakim paydo bo‘lur yulduz, nihon bo‘lg‘ach quyosh.

Qut bir bodomu yerim go‘shayi mehrob edi,
G‘orati din etti nogah bir balolig‘ ko‘zu qosh.

Bu damodam ohim ifsho aylar ul oy ishqini,
Subhning bot-bot dami andoqki aylar mehr fosh.

Bo‘sae qilmas muruvvat asru qattiqdur labing
Desam, og‘zi ichra aytur la’l ham bor nav’i tosh.

Novaking ko‘nglumga kirgach jon talashmoq bu ekin
Kim, qilur paykonini ko‘nglum bila jonim talosh.

Umri jovid istasang fard o‘lki, bo‘ston Xizridur,
Sarvkim, da’b ayladi ozodalig‘ birla maosh.

Qoshi ollinda Navoiy bersa jon ayb etmangiz,
Gar budur mehrob, bir-bir qayg‘usidur barcha bosh.

250

Sarig‘ gul demakim, chun sarvinozim bog‘ aro bormish,
Yuzin ko‘rgach qizil gul za’f etib, ul nav’ sarg‘armish.

Ko‘ngul atrofida ochqan uchun hijron o‘qi yo‘llar,
Balo xaylini ishqing shahnasi ul sari boshqarmish.

G‘aming minnat qo‘yub jonoldi, vah, jonimg‘a yuzminnat
Ki, xud bori tiriglik minnatidin jonni qutqarmish.

Kaloming gavharidek topmamish, garchi sabo ilgi
Yoqasin g‘unchaning yirtib nechakim qo‘ynin axtarmish.

Ko‘ngulni chok-chok etkach, yetishti o‘qi har yondin,
O‘tun qo‘ymoqqa go‘yokim bu o‘tning tush-tushin yormish.

Nechakim qad chekar, sarkashlik aylar anbarin zulfi,
Agarchi kun biyik chiqqanda doim soya qisqarmish.

Ilig bo‘g‘zig‘a eltib, shisha to‘kmish qon yoshin mendek,
Magar soqiy ayog‘in o‘pkali ul dag‘i yolbormish.

Yugurma rizq uchun ne yetsa haqdin anglakim, komil
Ne kelturgil demish, ne g‘aybdin kelganni qaytarmish.

Firoqu zuhd daf’ig‘a Navoiy ishq sahbosin
Magar to‘qquz tutub, to‘qquz falak jomini sipqarmish.

251

Porsovash dilsitonim bo‘lg‘an ermish bodano‘sh,
To boshim bo‘lg‘ay ayog‘ing bo‘lg‘usi, ey mayfurush.

Ichganin ko‘rgan zamon-o‘q mast bo‘lg‘ungdur, demang
Kim, eshitgan lahza mendin zoyil o‘lmish aqlu xush.

Bazmi vaslidin yiroq og‘zimda xumdek muhr erur,
Tong emas qonimg‘a maydek shavq o‘tidin tushsa jo‘sh.

Jonu ko‘nglum qon yutub afg‘on chekarlar hajridin,
Ishrat ahli may ichib bazmida qilg‘ondek xurush.

Chok ko‘nglak birla to usruk chiqibsen, ohkim,
Kisvatin mayxona rahni aylamish yuz xirqapo‘sh.

Subhidam ul but sabuhi bazmin ettim orzu,
Chiqmag‘il dayfi fanodin deb nido qildi surush.

Ey Navoiy, qoru ermas bo‘lsa yuz ming jon fido,
Gar qadahno‘shum iki la’li mayidin tutsa qo‘sh.

252

Seni ko‘rgach der edim, bir mehribonim bor emish,
Olloh-Olloh, ne balo botil gumonim bor emish.

Orazing mohiyyatu og‘zing so‘zin sharh aylaram,
Vah, ne tab’i poku zehni xurdadonim bor emish.

Chok qil ko‘ksumni, ey badmehr, tokim bilgasen,
Tiyg‘i hajringdin ne nav’ ozurda jonim bor emish.

Ne hayot erdi, o‘lar holimdakim, ko‘rgach meni,
Noz ila dedi hanuz ul notavonim bor emish.

Javhari ishqin olurg‘a xalq maxfiy naqdidek
Jon ichinda bir necha dog‘i nihonim bor emish.

Yuz g‘amim bor erdi, mug‘ ko‘yiga kirgach bo‘ldi daf’,
Vahki, men g‘ofil ajab dor-ul-amonim bor emish.

Derki, yolqibmen Navoiy unidin, vah, yaxshidur
Kim, tiriglikdin nishondek bir fig‘onim bor emish.

253

Vusma birla qoshin ul mahvashki rangin aylamish,
Ko‘zi jallodi qilichig‘a yashil qin aylamish.

Ko‘nglum o‘tin demakim, tortar zabona zulfidin
Kim, ul af’i til chiqarmog‘lig‘ni oyin aylamish.

Sunbulung af’isidin zaxme yemish go‘yo tarog‘,
Yo‘qsa nevchun orazin boshtin-oyoq chin aylamish.

Titraguchdin qilmish ul kirpik yasolig‘a alam,
Vah, yana to ne ko‘ngul yag‘mosig‘a kin aylamish.

Uyladurkim, ilgini hinno uza qilmish nigor,
Ulki gulgun ko‘nglak uzra to‘nin epkin aylamish.

Raz qizidin, soqiyo, birdam meni shod aylakim,
Charx zoli g‘ussasi ko‘nglumni g‘amgin aylamish.

Gar Navoiyg‘a Sulaymon mulkicha bordur ne tong,
Buki Bilqisi zamon nazmini tahsin aylamish.

254

Ne abrashdurki, sekritmish yana maydong‘a ul mahvash,
Qizil, oq gul bila yeldin magar xalq o‘ldi ul abrash.

Jahon maydonida to sho‘x chobuklar qilur javlon,
Kishi ko‘rmaydur andoq abrash uzra ul sifat mahvash.

Emas abrash, sipehredur shafaqdin ko‘rguzub anjum,
Quyoshturki anga rokib, tong ermas gar erur sarkash.

Nechuk o‘lmay ul abrash uzra ul mahvashni ko‘rgachkim,
Hamul abrash erur sarkash, hamul mahvash erur sarxush.

Meni majnun yiqilsam ko‘rgach-o‘q, hayrat yeri ermas
Ki, aqli kulga har soat erur nazzorasidin g‘ash.

Pariyvash raxsh uza sarxush pariy javlon qilur, netsun
Junun jomig‘a qilmay bodapolo ahli taqvo fash.

Quyun yanglig‘ egarsa abrashin ul sho‘x, dam urman
Navoiydek, nedinkim ushbu so‘z bor asru ko‘p chirmash.

255

Ul sarv uzori guli serobdek ermish,
La’li labi gul uzra mayi nobdek ermish.

Ko‘rdum qoshi aksini ko‘ngul ko‘zgusi ichra,
Bu qiblanamo, ul munga mehrobdek ermish.

Ko‘rdum ko‘ngul ahvolini ko‘ksum to‘shugidin,
La’ling g‘amidin qatrayi xunobdek ermish.

Husn anjumani ichra yuzin ko‘rmamish erdim,
Anjum aro xurshidi jahontobdek ermish.

Devona ko‘ngul qaydi junundin ne qutulsun
Kim, har xami zulfung anga qullobdek ermish.

Tut faqr etagin, atlasi zarbaft so‘zin qo‘y
Kim, ul dag‘i tan hifzida moshobdek ermish.

Bir yo‘li Navoiyni yiroq solma nazardin
Kim, ul dag‘i bir kun sanga ahbobdek ermish.

256

Ne ajab gar bor esam devonavashlig‘ birla xush
Kim, ko‘ngul olg‘an pariyro‘yum erur devonavash.

Man’ etarsiz hushi yo‘q ko‘nglumga la’li bodasin,
Ayting, ey hush ahli, kelgaymu bu so‘z usrukka xush.

Sofi vasli bo‘lmasa gar barcha zahri hajridur,
Soqiyo, bir jur’a tutkim, oldi jonimni atash.

Soldi ko‘nglumni g‘ami hijron gudozi ichra yor,
Go‘yiyokim ishq aro ul qalbda bor erdi g‘ash.

Vah, ne yanglig‘ sog‘ o‘lay men telba bu holatdakim,
Ul pariy ham bordurur devonavash, ham jur’akash.

Shayx boshig‘a balo erkandurur dastorkim,
Ishq asrorin eshitmaklikka moni’ bo‘ldi fash.

Demakim, bir yaxshi so‘z birla Navoiy jonini
Olsam, ul bo‘lg‘aymu roziy yaxshi so‘zga ne kengash.

257

To ko‘z bila ko‘nglumni ul g‘amza maqom etmish,
Qonimni halol anglab, uyqumni harom etmish.

Sarv o‘lmadi bog‘ ichra ohim yeli birlan xam,
Boq ko‘z uchi birlankim, qaddingg‘a salom etmish.

Hayvon suyidur shudrun, Iso damidur salqin,
Bo‘ston sari jononim go‘yoki xirom etmish.

Hajr o‘qlari zaxmidin jismim bila ashkimni
Tutmoqqa balo saydin, g‘am donavu dom etmish.

To oshiqu shaydomen qatlim qilur ul ko‘zlar,
Majnung‘a kiyiklarni ishq ulfati rom etmish.

Ma’shuq qilur jilva, har kimki aning ko‘nglin
Dard o‘ti kuli birla ishq oyinafom etmish.

Iskandaru jamliqdur ishqingda Navoiyg‘a
Kim, raxshing izu na’lin ko‘zgu bila jom etmish.

258

Borg‘oningdin jon talashmoq erdi men mahzung‘a ish,
Keldingu jonimni olding, ul borishqa bu kelish.

Vasl oshiq jonidur men jon talashim hajr aro
Hajr borib vasl yetkach, o‘lmak erur turfa ish.

Tiyg‘i to ko‘ksumni yordi nola qilman za’fdin
Rost andoqkim, qo‘yar afg‘onni chok o‘lg‘an qamish.

Kiymamish ul sarv gulgun to‘nki, tong ermas bu rang,
Naxlkim, ko‘z bog‘ida qon birla topti parvarish.

E’tidoledur havoyiy ishq arokim, xush kechar
Sovug‘ ohim birla yozu ko‘nglum o‘ti birla qish.

Jismim uzra bor yangi butgan ko‘kumtul dog‘dek
So‘zi hajringdinki urdum g‘ussadin har yerga nesh.

Kishu sinjobin ne tong gar kiysa muziy bozgun
Kim, chiqarmishtur kishilikdin ani sinjobu kish.

Tuz bul o‘qtek gar tilarsen avj, yokim, egridur,
Davr har bir go‘shadin bo‘g‘zig‘a soliptur kerish.

Ey Navoiy, har dam ul oy mehri ortar ko‘ngluma,
Garchi yillardurkim, ul tarki muhabbat aylamish.

259

Orazin ko‘rdum, nihon ashk ayladi sirrimni fosh,
Yashurun qolmas o‘g‘urluq uy arokim bo‘lsa yosh.

Zulfi sarkashlik qilur har necha ul oy cheksa qad,
Soya garchi qisqarur doyim biyik bo‘lg‘ach quyosh.

Har sari mo‘ ul pariy hijronida bir yoradur,
Baski atfoli junun boshim uza yog‘durdi tosh.

Aylagil nolam xaroshidin hazar, ey siymbar
Kim, bu suhon birla nogah topmag‘ay siyming xarosh.

Ka’badur ko‘nglum uyi aylang tavof, ey dardu shavq,
Anda mehrob o‘rnig‘a yer tutqali ul egma qosh.

Dahr bog‘i ichra chun bir gulga yo‘q bo‘yi vafo,
Qilmag‘ay erdi havo ko‘nglum qushi ul gulga kosh.

Ey Navoiy, dayr aro tutsa ayog‘ ul mug‘bacha,
No‘sh etib olma ayog‘idin aning o‘lguncha bosh.

260

Har kun oqshomg‘acha hajringda manga zorlig‘ ish,
Kecha tong otqucha anduh ila bedorlig‘ ish.

Ish vafo qilmoq erur, gar qila olsangki amas,
Ey vafosiz, bu jahon ichra jafokorlig‘ ish.

Ishq aro qochma ko‘ngul xoru zabunlug‘dinkim,
Oshiq o‘lg‘ang‘a zabunluq bo‘luru xorlig‘ ish.

Lutfu diljo‘lug‘ erur xo‘b pariyvashlarg‘a,
Ey pariy, bilki, emas javru dilozorlig‘ ish,

Taqvo ahlig‘a bilinsa edi charx avzo’i,
Aylagaylar edi bu dayrda xammorlig‘ ish.

Olam ahli bilingizkim, ish emas dushmanlig‘,
Yor o‘lung bir-biringizgaki, erur yorlig‘ ish.

Xasta ko‘nglini Navoiyning olib asraki, bor
Sanga dildorlig‘ ish, bizga dilafgorlig‘ ish.

261

Yorkim yog‘lig‘ bila ko‘ksum yarasin bog‘lamish,
Anda o‘t tushmush ko‘nguldin qon tarashshuh qilmamish,

Buki pora-poradur kuygan bag‘ir birla ko‘ngul,
Itlari ollida ul kofir hamono to‘g‘ramish.

Rishtayi zulfungdakim, tushmish girihlar behisob,
Go‘yiyo qatl aylagan elning hisobin asramish.

Bir kishi savdoyiy o‘lmay qolmag‘ay bu nav’kim,
Olam ichra sunbuli zulfung nasimi butramish.

Boshima tig‘ urdi, ko‘ksum choku bag‘rim qildi zaxm,
Masti bebokim dedim qahr etmish, ul xud o‘ynamish.

Har sari bir zaxmliq uzvum uzulg‘an topmish el
Notavon jismimnikim, ko‘yida itlar sudramish.

Olam ahli ichra bildeg mug‘tanam har kimsakim,
Har vafog‘a ming jafo aylar kishiga uchramish.

Qo‘zg‘ama bulbulnn ko‘p, ey gulki, davron bog‘ida
Qolmamish qo‘zg‘almayin ulkim, birovni qo‘zg‘amish.

Iztirobidin Navoiy ko‘ngli bir dam to‘qtamas,
Sensizin, sog‘inmakim, g‘urbatda ko‘ngli to‘qtamish.

262

Ko‘ngluma kelmas xazoniy bog‘ aro noranj xush
Kim, xazoni hajr aro bo‘ldi yuzum noranjvash.

Chehra noranjiyu men noranj yanglig‘ talxkom,
Qayda kelgay kimsaga bul hol aro noranj xash.

Sho‘xi noranjiylibose hajri ko‘nglum o‘rtadi,
Sharbati noranj eta olmas manga daf’i atash.

Bo‘lmasa oltun piyola, bo‘lmasun, kel, ey rafiq,
Jom etib noranj nisfidin bo‘lali jur’akash.

Ul pariy ishqida otim bo‘ldi majnunluqqa fosh,
Andin ortuq kim burun mundin manga erdi adash.

Shayx dastorin chu may vajhi yo‘q erdi sirmadim,
Mayg‘a marhun qilg‘ali ul yaxshi, may suzmakka fash.

Ey Navoiy, naylay el tarxon bila barlosini
Kim, berur ko‘nglumga holo molish ul sho‘xi malash.

263

Sendin ayru tanda ko‘nglum yo‘qturu ko‘nglumda hush,
Bedilu behushlardek ne ajab qilsam xurush.

Bodayi vaslim olur hushungni deb qo‘rqutmakim,
Vahm bu so‘zdin birov qilg‘ayki, bo‘lg‘ay anga hush.

Hajrdin maxlas tilab no‘sh aylaram zahr ul sifat
Kim, yetishsa zahrdin achchig‘durur og‘zimda no‘sh.

Ishqda g‘ayrat tilimni lol etibdur, ey rafiq,
Hajr zulmidin, emasturmen so‘zum yo‘qtin xamush.

Barcha jismim hajr o‘tidin reshu marhamliq momuq
Ittisolidin meni uryonni derlar xirqapo‘sh.

Hajrdin jon yetti og‘zimg‘a olib jon naqdini,
Quyki, ko‘p og‘zini og‘zimga qo‘yay, ey mayfurush.

Ey Navoiy, har ne olam ichra bo‘lg‘ay sahl tut,
Lek matlubung tamannosida bo‘lg‘il saxtko‘sh.

264

Surma bilanmu ul oy ko‘zni qora aylamish,
Yo‘qsa Xo‘tan jayrani mushk ichida ag‘namish.

Ko‘yida men za’fdin uylaki, har yon meni
It demayin, balki mo‘r tu’ma uchun sudramish.

G‘amzang o‘qi kasrati ko‘nglum aromu ekin,
Yo‘qsa bu qush parlarin hajring o‘ti churkamish.

Hullayi zarbaftdin qildimu ul oy sepech,
Yo‘qsa shuoiy xatin boshqa quyosh chirmamish.

Olam aro bir kishi telbaramay qolmag‘ay,
Buylaki yetkach nasim zulfung aro butramish.

Vodiyi hajr ichrakim bo‘ldi so‘ngak ahli ishq,
Budur o‘tunkim, ani g‘am sipahi o‘rtamish.

Lam’ayi ruxsor ila o‘rtadi ushshoqini,
G‘ayrati husni magar zorlarin tergamish.

Tegmasa bazmingda may, basdurur ul su manga
Kim, sen ichar jomni suchi olib yoyqamish.

Naylagamen bog‘lamay mug‘bacha zunnorini
Kim, bu kuhan dayr aro Iso ani bog‘lamish.

Mehru vafo aybidin pokdur abnoyi dahr,
Pok nazardurkim ul sari nazar solmamish.

Tutti Navoiy aziz ko‘yida ul toshnikim,
Goh ani boshig‘a, goh boshin anga yastamish.

265

La’li ishq ahlidin oncha g‘orati jon aylamish
Kim, o‘lukka jon berur oyinin oson aylamish.

Ko‘yida atfol ushshoq o‘lturur bedod ila,
Shah magar shahr ichra it qatlig‘a farmon aylamish.

Subhi ayshim istamish g‘am shomig‘a bo‘lmoq badal,
Yo‘qsa nevchun yuz o‘za zulfin parishon aylamish.

Yo rab, ul tunni yorutma mehr birla to abad
Kim, g‘aribe mehribon yorini mehmon aylamish.

Ahli davron ko‘nglum oshubin netib man’ aylagay
Kim, ani oshufta bir oshubi davron aylamish.

Gul kebi soch xurdakim, yel yirtibon toroj etar
G‘unchakim, o‘z naqdini og‘zida pinhon aylamish.

Ey Navoiy, demakim bag‘rim eritmish ishq o‘ti
Kim, ani hijron kunining anduhi qon aylamish.

266

Ul gulekim, bazmida zog‘u zag‘an qilg‘ay xurush,
Avlo ulkim, bulbul uchqay, uchmasa bo‘lg‘ay xamush.

Gar Sulaymon majmaida bo‘lmag‘ay juz Ahraman,
Kimga ul majma’ aro, yo rab, nido qilg‘ay surush

Yorg‘a ag‘yor xayli bo‘ldi matbu’, ey ko‘ngul,
Emdi g‘am xumxonasida ya’s jomin ayla no‘sh.

Shoh bazmidur dag‘i mahkumlug‘, vah, dayr aro
Hokim aylar bir qadah birla gadoni mayfurush.

Hushmand el sari bu dayr ichra boqmas mug‘bacha,
Bir qadah lutf etsa piri dayr etarmen tarki hush,

Saxtko‘sh elga dema oxir falakdur saxtgir,
Arzimas olamda hech ish xud bo‘lurg‘a saxtko‘sh.

Ikki dunyodin agar kechsa Navoiy ayb emas,
Har qachonkim ul buti hammor elidin ichsa qo‘sh.

267

Qilg‘ali kiygan libosin ul buti zebo binafsh,
Vahki, yoqmas xotirimg‘a hech rang illo binafsh.

Sarvi ra’no hullamu kiymish binafsha bargidin,
Yo libosin aylamish ul chobuki ra’no binafsh.

Hushturur gar xil’atin qilsa qora yo savsaniy
Kim, quyosh mushkin bulutdin xush ko‘runur yo binafsh.

Ezdi jannat gullaridin rang naqqoshi qazo,
Sen kiyardek chunki bo‘lmas dahr aro paydo binafsh.

To binafsh etmish to‘nin ul gul borurmen hushdin,
Bog‘ aro har gulnikim ko‘rsam meni shaydo binafsh.

Gul binafshazor aro tushgan kebi ul sho‘xning
Ko‘nglaki volo binafshu to‘ni ham kimxo binafsh.

Sabzada savsan yarashqandek muloyimdur, base,
Sho‘xi sabzoranglarning rangiga debo binafsh.

Juz binafsha bog‘ aro gul ekmagil, ey bog‘bon
Kim, libosi rangini istar bizing mirzo binafsh.

Bo‘ylakim, soqiy to‘nin qilmish binafsh ermas ajab!
Aksidin bo‘lsa bilurin sog‘ari sahbo binafsh.

Charx rangomiz erur, ko‘rma tafovut zinhor
Ranglarkim, ko‘rguzur ko‘ku yashildin to binafsh.

Ey Navoiy, ul binafshapo‘sh gulning vasfida
Bo‘lmasun har ne yozarsen kog‘aze illo binafsh.

268

Tuzmagay erdi qazo bu jismi vayronimni kosh,
Chunki tuzdi, solmag‘ay erdi anga jonimni kosh.

Tan uyiga jonni solg‘ach qilmag‘ay erdi muqim,
Ul uy ichra ko‘ngul otlig‘ zori hayronimni kosh.

Bo‘ldi chun jonu ko‘ngul bori, nazar sham’i bila
Qilmag‘ay erdi munavvar chashmi giryonimni kosh.

Chun adam sahrosidin keldim vujud ayvonig‘a,
Buzg‘ay erdi marg saylobi ul ayvonimni kosh.

Chun tuzaldi tan uyi, qovg‘ay edi andin ravon,
Yo‘q ko‘ngul devonayi rasvoyi nodonimni kosh.

Chun ani ham qovmadi, ko‘r etsa erdi tig‘ ila
Ko‘z degan qon yosh ila oludadomonimni kosh.

Chun bu dag‘i bo‘lmadi qilmasa erdi jonima,
Muncha zebovu malihu sho‘x jononimni kosh.

Chun bu yanglig‘ bo‘ldi jonon qo‘ysa erdi marhame,
Gah-gahe ko‘rgach ko‘ngulda dog‘i hijronimni kosh.

Ishq ichinda chora o‘lmakdin Navoiy dema, haq
Ro‘ziy etkay la’li jonbaxsh obi hayvonimni kosh.

269

Dedim, ul paykonni la’l etkan yurak qoni emish,
G‘unchang armonida ul xud la’li paykoniy emish.

Pardayi jon ichra tim-tim qon sarosar loladek,
Furqatingdin toza-toza dog‘i pinhoniy emish.

Lablarin tuzluq takallum birla fahm ettim so‘rub,
La’ldin xoni jamolining namakdoni emish.

Bir jaza’ solmish maloyik xayli ichra rustaxez,
Emdikim fahm aylamishlar ko‘nglum afg‘oni emish.

G‘am tuni dedim bulutning pardasidin chiqti oy,
Zulfdin chiqqan jamoling mehri raxshoni emish.

Davr ayog‘in, soqiyo, qo‘yma yigit joning uchun
Kim, yigitlik ro‘zgori aysh davroni emish.

Ey Navoiy, chok bo‘lg‘an ko‘nglungga qildim nazar,
Yor boqiy anda, boqiy o‘zgalar foniy emish.

270

Ilgiga moviy katon ul sho‘x nevchun chirmamish,
Go‘yiyo ko‘p tiyg‘i zulm urmoqtin og‘rib bog‘lamish.

O‘ltururda kosh ul yog‘lig‘ bilan-o‘q bog‘lasa
Ko‘zlarimnikim, ani ilgiga holo chirmamish.

Ko‘rguzur erdi yadi bayzo urarda tiyg‘i qatl,
Bog‘lamish chun ilgin, el ko‘zin qorong‘u aylamish.

Anglag‘uncha ko‘ngluma yuz dog‘i anduh o‘rtadi,
Ulki ko‘rgach panjasin bog‘lig‘, dedim dog‘ o‘rtamish.

Kosh jonim rishtasidin bo‘lsa erdi yog‘lig‘i
Kim, ul oyning dastbo‘si davlatig‘a uchramish.

Soqiyo, maykim, aning ilgida yog‘lig‘ toridek
Dardu g‘am xayli buzulg‘an xotirimni qopsamish.

O‘lturur ilgida gar tiyg‘ o‘lsa aning gar harir,
Hech bilmonkim, Navoiy ne balog‘a uchramish.

SOD HARFINING SANAMLARINING SIYTI «G‘AROYIB»DIN

271

Dema, ne sud erur o‘lmoq fano harimig‘a xos,
Yana ne sud kerak o‘zlugungdin etsa xalos.

Avomdin, demakim, o‘zni qutqaray, er esang
O‘zungdin o‘zni qutulmoqqa jahd qilg‘il xos.

Ko‘ngul alil esa forig‘ emas xavotirdin,
Jarohat uzra yig‘ilmoq durur chibinga xos.

Ajab emastur agar topti gavhari maqsud
Birovki, bo‘ldi fano ashki bahrida g‘avvos.

Ovuch qoqarmen o‘z ahvolima tahayyurdin,
Ramida ko‘nglum erur bu usul ila raqqos.

Desang, bu yo‘lda o‘lay, nafsni burun o‘ltur
Ki, ishq shar’ida go‘yo bu nav’ keldi qisos.

Rizo yo‘lida Navoiy borur qayon cheksang,
Chu ishq bog‘ladi bo‘ynig‘a rishtayi ixlos.

272

Gulruxum yodi bila ko‘nglum erur gulga haris
Kim, berur Yusuf isi qon aro yuz pora qamis.

Lutf vaqtida ul oy ollida eldur maxsus,
Vahki, bedod qilurda meni aylar taxsis.

Ey ajal, kelmak emish boshima ul umr manga
Rahm qil joning uchun berma zamone tanqis.

Boda ko‘nglumni xalos ayladi davron g‘amidin,
Go‘yiy ul o‘t bila bu qalbg‘a bo‘ldi taxlis.

Ishqim aylar seni qon to‘kkali har dam targ‘ib,
Husnung aylar meni jon bergali har dam tahris.

Band etiptur jadal ahli ishin ashkol andoq
Kim, ne «Miftoh» anga sud qilur, ne «Talxis».

Vasl hirmoni Navoiyg‘a emas hech ajab,
Chunki mahrum bo‘lur har kishikim, bo‘lsa haris.

273

Jon yetib og‘zimg‘a topmon dardi hijrondin xalos,
Jonni hijrondin xalos et yo meni jondin xalos.

Andoq ochti sunbulin gul uzra yelkim, bo‘lmag‘ay
Bir ko‘ngul olamda ul zulfi parishondin xalos.

Dema, nolangdin o‘char har shom eldin uyqukim,
Tunning ul boshida el ermas bu afg‘ondin xalos.

Garchi yer topting ko‘ngulda vahm et ohu ashkdin
Kim, kirib vayrong‘a bo‘lmas kimsa to‘fondin xalos.

Yog‘sa majnun ko‘nglum uzra sho‘xlar dardi ne tong,
Telba atfol ichra bo‘lmas sangborondin xalos.

Istamas bir-birni sensiz jonu tan, tengri uchun
Kim ani mundin xalos etgil, muni andin xalos.

Hajr uyi ichra qobolmish yor hajridin ko‘ngul,
Vah, qachon bo‘lg‘ay bizing tutqun bu zindondin xalos.

Jom davridin xalos o‘lmoqni zinhor istama,
Eyki, bo‘lmoq istading anduhi davrondin xalos.

Bandi zulfungdin Navoiyni xalos etqil desam,
Derki, bo‘lmas, bo‘lmag‘uncha hukm sultondin, xalos.

274

Boda meni ayladi zuhdu riyodin xalos,
Zuhdu riyo yo‘qki, ming ranju anodin xalos.

O‘zluguma o‘t solib berdi manga ishq dame
Zuhdu vara’din farog‘, dardu balodin xalos.

Jonni xalos ayladi jomi fano zuhddin,
Yo rab, ani aylama jomi fanodin xalos.

Yor ila ag‘yordin bir nafas ayrilmasun,
Kimki tilar bo‘lmag‘ay nozu jafodin xalos.

Ko‘ngluma yog‘durdi o‘q charx firoqing tuni,
Mumkin emas bo‘lmog‘i muncha yarodin xalos.

Husnungga tokim nazar bo‘lg‘usi nazzora gar
Bo‘lmag‘ung aylab jafo ahli vafodnn xalos.

O‘zni Navoiy xalos istamas o‘z yoridin,
Yo rab, ani qilma ul mohliqodin xalos.

275

Ey, sening xanjari hajring yarasi jonima xos,
Har junun toshiki otsang tani uryonima xos.

Shoh qasrida tilang ayshu tarab xoslarin
Kim, erur xayli balo kulbayi vayronima xos.

Uyqu xos o‘ldi mening baxti garon xobimg‘a,
Uyqusizliq nechakim diydayi giryonima xos.

Tortmoq zulmu sitam jonima xos o‘lg‘andek,
Qilmoq ul ikkini haq ayladi jononimda xos.

Ey ajal, hajr tuni jonima qasd aylama ko‘p
Kim, halok etmak erur mehnati hijronima xos.

Xo‘blar nozidin o‘lmish mutanaffir ko‘nglum,
Negakim bo‘ldi bu oyin ko‘ngul olg‘ashsha xos.

Istama bog‘da bulbul unidin ishq asari,
Ey Navoiy, kim erur bu sifat afg‘onima xos.

ZOD HARFINING ZAMYuRONBO‘YLARINING ZIYoSI «G‘AROYIB»DIN

276

Birovki amr xilofidin aylagay i’roz,
Agar ulus shahidur yo‘q aning kebi murtoz.

Riyovu ujbu hasad daf’in et fano bilakim,
Ketar bu doru ila muncha muxtalif amroz.

Amalg‘a boqmaki bebahri fazl erur yakson,
Fuzayli Barmakiy o‘lsun, vagar Fuzayli Ayoz.

Zamona ahlini bu korgoh aro bilgil,
Zurufkim to‘ladur anda muxtalif ag‘roz.

Haloki nafs valiy nutqi bilki, rishtayi kufr
Kesar ishiga Ali zulfiqoridur miqroz.

Zamona mushkungga kofur qotti, ko‘z ochqil
Ki, chun ko‘z ollidadur bo‘lmas aylamak ig‘moz.

Savod jahlini yub, vaqt erurki uyg‘ansang
Ki, umr shomig‘a subhi ajal keturdi bayoz.

Faqir yashurun ohig‘a boqmakim, o‘rtar
Jahonni garchi erur bu choqin ishi iymoz.

Bo‘lur o‘lukka Navoiy hadisi jon bersa,
Nedinki fayz eshigin bog‘lamaydurur fayyoz.

277

Ichib ul sho‘x gul-gul qildi la’li nob ila oraz,
Meni mahzun nechukkim dam-badam xunob ila oraz.

Magar siymobi ashkim qilg‘ali shingarfgun ul sho‘x
Qilur shingarfdin gulguna yub siymob ila oraz.

Ham ul kun mehri iqbolimni shomi g‘am nihon qildi
Kim, ul gul qildi pinhon sunbuli serob ila oraz.

Quyoshning partavi birla agar ul yuzni teng tutsa,
Erur andoqki teng tutqay quyosh mahtob ila oraz.

Magar zanjiri zulfung shomida motam nasibimdur
Ki, har soat xarosh aylarmen ul qullob ila oraz.

Qoshi birla ishorat sajdaga aylar xush ul davlat
Ki, aylab sajda ravshan qilsam ul mehrob ila oraz.

Dema qish sovug‘, ohimdin dururkim, chekti ul chobuk
Qoshi ustida kish burkin yopib sinjob ila oraz.

Talab yo‘linda yuz qo‘y har eshik tufrog‘ig‘a, ya’ni
Bir ahli din oyog‘ig‘a yetur har bob ila oraz.

Navoiy orazi sarg‘ardi g‘am yeb bexud o‘lmog‘din,
Nechuk sarg‘armag‘ay bu nav’ xo‘rdu xob ila oraz.

275

Jong‘a zulfung tobidin ul la’li xandondur g‘araz,
Xizrg‘a zulmat tilardin obi hayvondur g‘araz.

Shavq o‘tig‘a urmasam su kuydurur ko‘nglumni pok,
Istagandin o‘qlaring ko‘nglumga paykondur g‘araz.

Nevchun, ey hijron, azob aylarsen onsiz jonima,
Istagilkim, topshuray gar xud sanga jondur g‘araz.

Yuz tugan qo‘ydum, emas qoni’ keting jonu ko‘ngul,
Go‘yiyo ul bevafog‘a dog‘i hijrondir g‘araz.

Ol etar bo‘lsang kafingni dahshat etma, tiyg‘ sur,
Men bihilmen gar sanga bu bir ovuch qondur g‘araz.

Olamu odam fidong o‘lsunki borsen, ey habib,
Sen g‘araz insondin ar, olamdin insondur g‘araz.

Ey Navoiy, voqif o‘l holingg‘akim yor ollida
Bas farovondur g‘arazgo‘ asru parrondur g‘araz.

279

Ey sabo, jonim halokin ayla jononimg‘a arz,
Yo‘qki jismi notavon ahvolin et jonimg‘a arz.

Oh dudin, ashk qonin, nola maddin aylagil
Zulfi sunbul, yuzi gul, sarvi xiromonimg‘a arz.

Kufri zulfi, dinu imonimni barbod aylabon,
Qilg‘anin jon qasdi etqil nomusulmonimg‘a arz.

Va’dayi vaslig‘a yetmay o‘lganimni, ey rafiq,
Qilg‘asen har yerda ko‘rsang ahdi yolg‘onimg‘a arz.

Oshiq o‘lturmakka chiqmish mast, vah, ishqim so‘zin,
Ey raqib, etsang ne ul beboki nodonimg‘a arz.

Vasl shavqi g‘olibu men gungmenkim, aylamak
Hojat ermas koshifi asrori pinhonimg‘a arz.

Ey Navoiy, hajr zindonida jonning xavfi bor,
Qilg‘asen topsang mahal, albatta sultonimg‘a arz.

TYe HARFINING TANNOZLARINING TAROVATI «G‘AROYIB»DIN

280

Nafs qutto’-ut-tariqi manzilidur bu rabot,
Naqdi din hifzig‘a qil o‘tkuncha andin ehtiyot.

Manzil etsang bu rabot ichra iqomat qilmakim
Har kun o‘zga korvon oromgohidur rabot.

Ne to‘sharsen taxti johing farshin oltun xisht ila
Kim, seningdek shohni ko‘p o‘tkariptur bu bisot.

Tavqi la’nat desalar bo‘yninda tasbihin ne tong,
Makru hiylat birla shayx el birla qilsa ixtilot.

Shayxi johil bo‘lmoq o‘z asrori birla munbasit,
G‘aflat ahli bang ila qilg‘an kebidur inbisot.

Zarq jomi birla vajd etgan erur ul tiflkim,
May debon rangin suni qilg‘ay ichib omdan nishot.

Faqr ko‘yi itlaridin kimki kam ko‘rdi o‘zin,
Topsang ani, itlari silkida topqil inxirot.

Vaslg‘a yo‘l hajrdin faqr o‘ldi ko‘rgil turfakim,
Birdin uchmog‘dur xijil, birdin tomug‘, birdin sirot.

Ey Navoiy, ishq aro berabt agar sursam hadis,
Anda mazmun bil g‘araz maqsud ko‘rma irtibot.

281

Yuzda xolingdurmu yo tahrir etar holatda xat,
Tomdi qudrat kilkidin kun safhasig‘a bir nuqat.

Sabzayi hatting ko‘zumni yorutur boqqan soyi,
Ko‘p nazar qilsa, agarchi tiyra aylar ko‘zni xat.

Oyni ruxsoring dedim go‘yo qorong‘u erdi tun
Kim, manga asru yiroqtin voqi’ o‘lmish bu g‘alat.

Jon arosig‘a kirar har dam xiromon qomating,
Garchi sokindur alifkim, jong‘a bo‘lmishdur vasat.

Turki anjum shomi hajrimni yorutmas, go‘yiyo
Novaki ohimdin o‘lmish tavsani gardun saqat.

Maskaning may o‘tidin, ey mug‘, erur otashkada,
Anda bir o‘tlug‘ samandar may to‘la har sari bat.

Zohid o‘ldum deb, Navoiy ishqni tark etmakim,
Bo‘lmasa ul sho‘r tuzsiz luqmadur zuhdi faqat.

282

Qilsa bo‘lmas ohu afg‘ondin meni shaydoni zabt
Uylakim, javru jafodin ul buti tarsoni zabt.

Har dam el qonin to‘kar usruk chiqib bedod etib,
Kimdururkim, qilg‘ay ul sho‘xi qadahpaymoni zabt.

Sho‘xliqdin zulm qilmoqqa erur beixtiyor,
Mumkin ermas qilmoq ul huri malaksiymoni zabt.

Zulfi zanjirig‘a ahli ishq ko‘nglin tortibon,
Yaxshi qildi bir suruk devonayi rasvoni zabt.

Telba ko‘nglum dashtni qilsa masohat aybi yo‘q,
Omil ar majnundurur qilg‘ay magar sahroni zabt.

G‘unchalar ochilsa, o‘lganlar tirilsa ne ajab,
Aylay olmas kulgudin chun la’li ruhafzoni zabt.

Zabt aylay olmas ahli ishq ko‘ngli kishvarin.
Xusravekim aylay olg‘ay sarbasar dunyoni zabt.

Ashk mavjin man’ etarsiz menda ham yo‘q ixtiyor
Kim, qiliptur xosa chayqalg‘an zamon daryoni zabt.

Davr eli zulmin xayol etmak bila bo‘ldum halok,
Tindi ulkim, qildi bir vasvos ila savdoni zabt.

Dayr piri bandasidurmenki nofiz hukm ila
Aylamish yuz ming juhudu gabr ila tarsoni zabt.

Ey Navoiy, sen dag‘i devonasen, ko‘nglung dag‘i,
Gar seni zabt etsalar kim aylay olg‘ay ani zabt.

283

Ruxsor ila labingdin etar ko‘nglum inbisot
Kim, gul chog‘ida boda erur mujibi nishot.

Ey oy, sipehr arsasida o‘zni sotma ko‘p,
Shohim ruxin unutmaki, xoliy emas bisot.

Qilmang nazora og‘zig‘a ko‘pkim, topilmag‘ay
Xurshid ichinda zarrani ko‘p aylab ehtiyot.

Ul sho‘x necha g‘ayr bila bo‘lsa muxtalit,
Men g‘ayri birla mumkin emas qilmoq ixtilot.

Shahlar, demanki, qullug‘uma bo‘ldi munxarit,
Gar qullaringning o‘rtasida topsam inxirot.

Qo‘yma ko‘ngulni dahrning eski rabotig‘a,
Soyirg‘a chun mahalli iqomat emas rabot.

Oshufta bo‘lsa nazm Navoiyg‘a, ey pariy,
Devonalar so‘zida tama’ qilma irtibot.

ZYe HARFINING ZARIFLARINING ZUHURI «G‘AROYIB»DIN

284

Tariqi ishqdin bo‘lmish manga balo malhuz,
Nechukki faqr tilardin erur fano malhuz.

Agarchi dardsiz o‘lmas davo valek mening
Bu dard istaganimdin emas davo malhuz.

Oyoqqa kirsa ne bushqay balo mug‘iyloni,
Gar o‘lsa bodiyadin ka’bayi safo malhuz.

Erur mulohazam ul oy rizosi ishq ichra,
Agarchi elga visol o‘ldi ishq aro malhuz.

Fireb berma manga intihodin, ey zohid
Ki, bordur ahli haqiqatqa ibtido malhuz.

Niyozing o‘lsa, yetar dayr piridin qadahe,
Yo‘q ersa bazmida ermas shahu gado malhuz.

May ichki, xalq gunohin yumoqqa abri karam
Yog‘ar mahalda emas rindu porso malhuz.

Ajabki, fayz charog‘i ishiga solg‘ay nur,
Birovki, bo‘lg‘ay aning zuhdidin riyo malhuz.

Navoiy, emdi qadah sham’ini yorutqilkim,
Yorug‘lug‘ o‘lmadi taqvo bila manga malhuz.

285

Rishta diqqatdur kalomingda duri shahvor lafz,
Rishtag‘a durlar chekarsen chun topar takror lafz.

La’li jonbaxshing erur go‘yoki Ruhullohkim,
Sochilur jon har taraf qilg‘an soyi izhor lafz.

Go‘yiyo hayvon suyidin qatra sekrir har sari,
Chun takallum vaqti la’lingdin chiqar durbor lafz.

Gar o‘lugni tirgizur, vahkim, tirigni o‘lturur
La’lidin qilg‘ach ayon ul sho‘xi shirinkor lafz.

Dema lafzinkim tili evrulmagondindur sinuq
Kim, topar tor og‘zidin chiqquncha ko‘p ozor lafz.

Sirri ishqimni tilarmen sharh qilmay anglasang
Kim, emas ishq oyatig‘a mahrami asror lafz.

Ey Navoiy, chun guhar beqadr erur shoh ollida,
Ne ajab gar bo‘lsa nazmingdin qoshida xor lafz.

286

Masihoyin agar minbarda zohir qilsa dam voiz,
Nabiy o‘rnig‘a urmoq behayolig‘dur qadam voiz.

Aning bu jur’atig‘a bo‘lmag‘an bo‘lsa junun bois,
Nedin solib oyog‘ ilgin chekar un dam-badam voiz.

Oyog‘ minbarg‘a qoqib aylamak dastorin oshufta,
Nedur gar zarqi mahz ermasdurur sar to qadam voiz.

Agar jomi g‘urur ichmakka majlis tutmamish, nevchun
Nazoyirxon ila o‘z lahnin aylar zeru bam voiz.

Maloda qichqirib may man’in elga aylamak ne sud,
Erur chun xilvat ichra may icharga muttaham voiz.

Karam targ‘ibi aylar majlis ahlig‘a fig‘on aylab
Ribo vajhini eldin olmasa, aylar karam voiz.

Magarkim osmonning zinasi bo‘ldi anga minbar
Ki, anda chiqqan o‘z g‘ayri gumon aylar adam voiz.

Qadah ol dayr piridinki, bu dayri fano ichra
Qilurlar zarq yaxshi anglasang ham shayxu ham voiz.

Navoiy tong emas bu va’zdin mayxonag‘a borsa
Ki, shod etkay o‘zinkim, ko‘p anga yetkurdi g‘am voiz.

287

Bu nag‘ma erdimu yo‘q ersa ofat, ey hofiz
Ki, bazm ahlig‘a solding qiyomat, ey hofiz.

Ulustin oldi unung hush, sen salomat bo‘l,
Gar itti elga tariqi salomat, ey hofiz.

Nechaki nag‘mang erur mustaqimu lahning tuz,
Valek eldin olur istiqomat, ey hofiz.

Ne hush mulkida topqay iqomat ulki dame,
O‘qurda topsa yoningda iqomat, ey hofiz.

Magar Masih ila Dovudsen nafas bilakim
Hayotu mavt erur ul alomat, ey hofiz.

Qilib tilovat islom eliga qasd etma
Ki, tengri ollida topqung nadomat, ey hofiz.

Magarki Hofizi Sheroz senki, bir sog‘ar
Tutub Navoiyg‘a qilding karomat, ey hofiz.

AYN HARFINING IYORLARINING ALOMATI «G‘AROYIB»DIN

288

Istasangkim urg‘asen davrong‘a tiyg‘i inqito’,
Ul vido’ etkuncha sen qilg‘il burunrog‘ alvido’.

Jon berib shirinu muhlik joh uchun ilgingda tiyg‘,
Naz’ vaqti sharbati marg istab aylaysen nizo’.

Asrading katton kafan qilmoq uchun, ne sudkim
Hashr bozorida beqiymatdurur mundoq mato’.

Maskaning oxir chu tufrog‘dur, ne o‘tkarmakdurur
Madfaning ayvonig‘a ko‘k gunbazidin irtifo’.

Sandaloyin ev yasab, eldin ko‘rarsen sarzanish
Kim, bu yanglig‘ ko‘rdi sandalniki, yetkurgay sudo’.

Yer o‘parsen rizq uchun minnat yukidin xam bo‘lub,
Tengri yoringkim, qilibsen xush namoze ixtiro’.

Dur qulog‘ingda momuqdin bir chigitdur, el so‘zin
Bu momuq birla chigitdin aylamassen istimo’.

Besha sherin gar zabun qilsang shijoatdin emas,
Nafs itin qilsang zabun olamda yo‘q sendek shujo’.

Ey Navoiy, tengri asrorig‘a til mahram emas,
Chok ko‘nglung ichra tutkim «jovaz-al-isnayni sho’».

289

Jismi vaslin qildim ul zulfi sumansodin tama’,
Ul kishi yanglig‘ki, qilg‘ay siym savdodin tama’.

La’lidin tirguzmak etsam orzu ayb etmangiz
Kim, kishi o‘lturmak etmaydur Masihodin tama’.

Zarrani xurshidcha ravshan tama’ qilg‘ancha bor,
Zarracha mehr etmak ul xurshidsiymodin tama’.

Ne ajab qilsam tama’ ovora ko‘nglumdin junun,
Qilsa bo‘lmas aql xud Majnuni shaydodin tama’.

Dog‘ etib ko‘nglum tavaqqu’ qildi sabrim naqdini,
Ahli zulm andoqki qilg‘ay naqd tamg‘odin tama’.

Gulxaniydin gulxan olotin tama’ qilmoqdurur,
Har kishi dunyolik etsa ahli dunyodin tama’.

Sarvi guldin ko‘p demang so‘zkim, Navoiy aylamish,
Bargi guldin xil’at etgan sarvi ozodin tama’.

290

Ko‘zumni toki qilmish ul saodat axtari matla’,
Qarog‘ ermaski, shabgun hulladin qildim anga burqa’.

Labing hajrinda qon yoshim kelur bag‘rim shikofidin,
Ajab ermas bu yanglig‘ sug‘a bo‘lsa o‘l sifat manba’.

Qilurlar qasdi jonim kelturub bir-birga bosh, go‘yo
Bukim paykonlaring ko‘nglum harimin qildilar majma’.

Bu ne rokibduru markabki, javlon vaqti bordurlar
Quyoshdin poyada a’lo, falakdin po‘yada asra’.

Tushar ko‘nglumga ul yuz partavi ko‘ksum shikofidin,
Bu ravzanni ne bo‘lg‘ay qilsang, ey tiyg‘i qazo, avsa’.

Ne tong har kun agar bar bersa yuz ofatki, anjumdin
Sochiptur yuz muxolif xosiyatlig‘ tuxm bu mazra’.

Navoiy voqif o‘l gardun arusidinki, qasdingg‘a
Ochar gah shomdin gesu, kiyar gah subhdin miqna’.

291

Uchuq ermaski chun bo‘ldi suhayli orazing toli’,
Aqiqing rang olurda bo‘ldi xoling soyasi moni’.

Guliston demakim, chehrang ocharda sun’ naqqoshi
Qilurg‘a imtihon ul ranglarni ayladi zoyi’,

Chu har yon tig‘ solding ul hasaddin yig‘ladim, lekin
Netaykim, barq o‘tig‘a bo‘lmadi yomg‘ur suyi dofi’.

Ko‘ngul qasdig‘a yolg‘uz tiyrboron qilmadi g‘amzang,
Balovu fitna xayli kelgali ham ayladi shori’.

Halokim qasdi voqi’ bo‘lmadi ul g‘amzadin, lekin
Labingdin elni tirguzmak meni o‘lturdi filvoqi’.

Chu tiyg‘ing kirdi qonimg‘a farah bo‘ldi manga afzun,
Nechukkim mayg‘a su mamzuj o‘lur ko‘prak bo‘lur nofi’.

Labingg‘a jon bo‘lur moyil, tanim xoki rahing bo‘lsa,
Ajab ermas bo‘lur chun barcha ashyo aslig‘a roji’.

Nechuk zunnor bog‘lab boda ichmay, ey musulmonlar
Ki, piri dayr har ishkim qilur bormen anga tobi’.

Navoiy faqr ko‘yida taalluq kufri mahz ermish,
Bir Olloh do‘stdin nekim, nasibing bo‘lsa, bo‘l qoni’.

292

Dog‘ uza dog‘din ovora ko‘nguldur zoyi’,
Ne qora kunlar anga voqi’ erur filvoqi’.

Tiyrboroni g‘aming qildi zirih jismimni,
Gar zirih bu esa ko‘p bo‘lg‘usi o‘qdin moni’.

Hajr o‘ti dudi ko‘zumdin ne ajab to‘ksa sirishk,
Chunki, tun xaylig‘a anjum sipahidur tobi’.

La’li shavqida sarig‘ yuzni yashurdi qon yosh,
Garchi safrog‘a chuchuk sharbat emastur dofi’.

O‘rtanur ishqida parvona, chekar un bulbul,
Ul guli sham’jabin ishqida menmen jomi’.

El nasibi chu azal qismatida topti raqam,
Senki sa’y ortuq etarsen nechuk o‘lg‘ay nofi’.

Ul quyosh har kishiga toli’ erur, vah netayin
Kim, Navoiyg‘a bu nav’ o‘lmadi bir kun toli’.

293

Vasl shomi xilvatimda yoqsalar nogoh sham’,
Rashkdin jonimni gohe soya o‘rtar, gohe sham’.

Ravshan etsa uyni dilxohim, yorutmang sham’kim,
Sham’i bazmim bo‘ldi chun dilxoh, emas, dilxoh sham’.

Urmasun ko‘p lof kuymakdinki, hijron tunlari
To‘zmas erdi ollida tortay desam bir oh sham’.

Rishtayi joni kuyar ashki oqib, jismi erib,
Tiyra shomim zulmidin bo‘lmish magar ogoh sham’.

Ohim andoq tiyra qildi ko‘knikim, topmas o‘zin,
Gar quyoshdin yoqmasa Isoyi Ruhulloh sham’.

Topsa hirmon zulmati ichra ne tong hayvon suyin
Kimgakim, bo‘lsa hidoyat nuridin hamroh sham’.

Hajr aro istar jamoling ham Navoiy, ham ko‘ngul
Kim, tilarlar tiyra tunlarda gadovu shoh sham’.

294

Yuziga ko‘zguni har dam qilur ul siymbar moni’,
Aningdekkim quyosh ruxsorig‘a bo‘lg‘ay qamar moni’.

Jahonni ul quyoshning barqi husni o‘rtagay erdi,
Garonsiz bahri ashkim bo‘lmasa erdi agar moni’.

Quruq jismimni g‘am tiyg‘idin asrar dard ila shavqung
Yig‘ochqa kesmagidin uylakim bo‘lg‘ay samar moni’.

Qabul etman qanot egnim uza chiqsa og‘ir debkim,
Yo‘lungda barqdek po‘yamg‘a bo‘lg‘ay bolu par moni’.

Ko‘zum uzra hubobi ashk ul yuz moni’ ermas,
Biaynih shishadekkim, bo‘lmas aylarga nazar moni’.

Dema zohidki, taqvog‘a ne moni’durki, bordurlar
Shabobu bodavu ishqu jununum sarbasar moni’.

Og‘iz birla qadu qoshu ko‘zung zuhdumg‘a qo‘ymaslar,
Nechuk qilg‘ay kishi bir ishki, bo‘lg‘ay bu qadar moni’.

Ko‘ngul baytulharomi tavfig‘a moni’ xavotirdur,
Safarg‘a Ka’ba sari uylakim bo‘lg‘ay xatar moni’.

Navoiy jonig‘a tan garde ermish moni’i maqsud,
Nasimi vasl eskach fayz bog‘idin ketar moni’.

G‘AYN HARFINING G‘IZOLALARINING G‘AVG‘OSI «G‘AROYIB»DIN

295

Mehrsizlikdin falak el qatlin aylar bedarig‘,
Yo‘qsa nevchun dafn etar har kun quyoshtin yerga tiyg‘.

Tiyg‘i zulmi zaxmidin har shom andoqkim shafaq
Qonu tufrog‘ ichradur xurshidorazlar darig‘.

Kun emas, olam ko‘ziga muntashir aylar bayoz,
Tun emas, balkim chekar xurshid ruxsorig‘a mig‘.

Kimgakim, do‘lobi charxidek solur sargashtalik,
Bo‘g‘zin ip birla bo‘g‘ar qilg‘an soyi faryodu jig‘.

Nechakim yig‘sa o‘zin, shahlar boshi uzra chekar
Chatrdek kimni sarafroz aylamaklik qilsa big‘.

Go‘yiyo ani sabab qildi musabbib ne uchun
Kim, anga bu qilmog‘idin ne ziyondur, ne osig‘.

Ey Navoiy, bil nekim bo‘lg‘anni haq taqdiridin,
Mundin o‘zga amrdin ko‘ngulni uz, ilgingni yig‘.

296

Zaif tanda g‘amingdin yuz eski bo‘lg‘an dog‘,
Har eski dog‘ bu shox uzra bir quruq yafrog‘.

Yuzungga husn fuzun bo‘ldi nil ziynatidin,
Magarki yorudi gugird o‘tidin bu charog‘.

Qading chu ayladi gulgasht, sarvu gul demakim,
Bo‘yaldi qong‘a aliflar kesib g‘amingdin bog‘.

Sochi asirimen o‘pmay hanuz xolin, vah
Ki, donag‘a og‘iz urmay nasibim o‘ldi tuzog‘.

Iloj silsilayi zulfidur jununumg‘a,
Agarchi mushk isidin emganur zaif dimog‘.

Chu bo‘lsa g‘ayr hujumi visol mumkin emas,
Shuhud o‘lurmu xavotirdin o‘lmag‘uncha farog‘.

Agar Navoiy iki nargising xayoli bila
Marizu mast jahondin o‘tar, sen o‘lg‘il sog‘.

297

Soqiyo, hajr ilgidin ko‘p tortadurmen zorlig‘,
May keturkim, maslahat ermas manga hushyorlig‘.

Qasdim etmish hajru bexudlug‘ ilojimdur dame,
Mayg‘a afyun yor qil gar aylar ersang yorlig‘.

Mast qil andoqki, bosh qo‘ysam magar bo‘lg‘ay manga
Mahshar ahli yo rabu g‘avg‘osidin bedorlig‘.

Chorasi yo bodadur, yo vasl, yo marg, ey tabib,
Har kishikim topsa hijron dardidin bemorlig‘.

Bar yegil, yo rab, hayoting bog‘idin, ey mug‘bacha
Kim, mayli la’lingdin o‘ldi bizga barxurdorlig‘.

Zuhd, ey soqiy, balo ermish, xush ul manxorakim,
Ichkali jomi balo bo‘lmish ishi xammorlig‘.

En Navoiy, zuhddin yuz qatla ortuq darbadar
Bir safol ilgimda mug‘ ko‘yida qilsam zorlig‘.

298

Ul sumanbar qaddining sarvig‘a ko‘nglum bo‘ldi bog‘,
Otashin gullar anga har yangg‘i qonlig‘ toza dog‘.

Hajr aro ul sho‘x ko‘nglum sayd etar ruxsor ochib,
Tifl oqshom qush tutarg‘a ravshan etkandek charog‘.

Mujibi ko‘p yig‘lamoq ermish nazar pok o‘lmog‘i,
Uylakim aylar suyin afzun oritmog‘din bulog‘.

Ey hakim, olg‘il surohiy lo‘lasidin paxtakim,
Sud erur qonin necha daf’ etsa mahrur dimog‘.

G‘unchadin to chiqti gul, mast o‘ldi bulbul, soqiyo,
May surohiydinki chiqmas dahrdin topman farog‘.

Xattu xoli nuqtasi yuz choklik ko‘nglumdadur,
Bir qafasda turfadur, vah-vah, ko‘rung to‘tiyu zog‘.

Necha rangin ashk to‘ksam ko‘zda ul yuz naqshidur,
Loladin o‘zga ne gul bergay, suyi qon bo‘lsa, bog‘.

Yog‘mag‘uncha ashk daf’ o‘lmas ko‘nguldin tiyralik,
Bu yog‘inni go‘yiyo deptur qazo ul o‘tqa yog‘.

Faqr yo‘linda Navoiy aylagil boshtin qadam
Kim, bu yo‘l qat’ida bosh qo‘ymoqdurur qo‘ymoq ayog‘.

299

O‘rtanurmen kechalar hajringda andoqkim charog‘,
Ravshan ayla rishta jismimdur, ko‘ngul o‘t, ashk yog‘.

Sarvu sunbul loladek qad, zulfu yuzung hajridin,
Ham alif, ham na’l kestim kuydurub yuz yerda dog‘.

Bir ko‘zumga sarv o‘qdur, bir ko‘zumga gul tikan,
Sensizin, ey sarvi gulrux, nogah etsam gashti bog‘.

Jonim ichra o‘tdurur bir la’li maygun hajridin,
Soqiyo, navbat manga yetkach labolab tut ayog‘.

Sog‘ bo‘l, devona etsang meni bir may birlakim,
Hajrdin devonamen bo‘ldum esa bir lahza sog‘.

Istaram og‘zin qilib la’lu xatu xolini vasf,
Xalq g‘oyibdin nishonlar aytib etkandek so‘rog‘.

Ul farog‘u bu taraddud itti maqsud o‘rtada,
Gum bo‘lub maqsud, o‘tti ham taraddud, ham farog‘.

Ro‘zgori tiyra, nutqi lol bulbuldur magar
Kim, xazon faslida aylarlar tasavvur ani zog‘.

Telba deb qilma Navoiyning ilojin, ey hakim
Kim, mushavvashdur anga bir o‘zga savdodin dimog‘.

300

Garchi men hajringdin o‘ldum tortibon ko‘p zorlig‘
Sen hayotingdin top, ey badmehr, barxo‘rdorlig‘.

Xasta erdim ko‘zidin yetkurdi la’lin og‘zima,
Tengri jon berdi, vale chektim base bemorlig‘.

Kechaekim tushka kirgay ul saodat axtari,
Bermagil, yo rab, manga ul uyqudin bedorlig‘.

Bodayi la’ling bila mundoqki usrukmen mudom,
Kofiri ishq o‘lg‘amen, gar istasam hushyorlig‘.

Bu ko‘ngul ozoridin bezormen bor muddate
Bo‘lg‘ali bizlar aro ozorlig‘, bezorlig‘.

Ne bino erkin bukim, bir pora koshi tushmadi,
Qilg‘ali bu toqni sun’ ilgi miynokorlig‘.

Ey Navoiy, suhbatingdin qilsa or ul ko‘rkaboy,
Yo‘q ajab nevchunki sensen bir gado, ul borlig‘.

301

Necha, ey oromi jon, hajringda beoromlig‘,
Do‘stlug‘ ko‘rguzki, haddin oshti dushmankomlig‘.

Shukr sham’in yoqmadim vaslingda, yetti dog‘i hajr,
Bizni bu o‘tlarg‘a kuydurgan erur ul xomlig‘.

Ermas o‘tlug‘ ko‘nglum og‘zing naqshidur ko‘ksum aro,
Qatrayi qon otashin gul g‘unchasi andomlig‘.

Deb emishsen tark etib ishqu muhabbat shevasin,
Ot chiqarmishsen saloh ichra, zihe badnomlig‘.

La’lidin za’f etti qon bo‘lg‘an ko‘ngul, vah, bodadin
Naf’ topmas ermish ulkim, qilsa xunoshomlig‘.

Ko‘z yoshimdin nam topibdur, garchi me’mori qazo,
Bog‘ladi ko‘k gunbadi toqini istehkomlig‘.

Zulfida dardu balo istar Navoiy ishqidin,
Ul gadodekkim, tilar ahli karamdin shomlig‘.

302

Lolagun bo‘lmish surarda qatlima dildor tiyg‘,
Yo balo tog‘idin etmish lolazor izhor tiyg‘.

Gul tani yuz chok o‘lub bukim bo‘yalmish qon aro,
Tegdi g‘amzang xaylidin go‘yo anga bisyor tiyg‘.

Tiyg‘ tortib yetkach-o‘q qildim fidosi jonnikim,
Bo‘lmag‘ay ozurda qotil, ko‘rmagay ozor tiyg‘.

Jism paykoning bila to‘ldiyu jondur g‘amdakim,
Aylasang qatlimg‘a rag‘bat bo‘lmag‘ay nokor tiyg‘.

Ishq dashti sabzasidin lola har yon sochilur,
Ya’ni ul sahro giyohi bor emish xunbor tiyg‘.

Olam ahli qatlini bir damda qilsang orzu,
Yuzdin ol burqa’ni, qindin chekmagil zinhor tiyg‘.

Nazm mulkin til chekib olmish Navoiy uylakim,
Cheksa olamni olur shohi falak miqdor tiyg‘.

FYe HARFINING FITNALARINING FUSUNI «G‘AROYIB»DIN

303

Kechti umrum naqdi g‘aflat birla nodonlig‘da hayf,
Qolg‘ani sarf o‘ldi anduhu pushaymonlig‘da hayf.

Jong‘a bir dushvorlig‘ qo‘ymay riyozat ranjidin,
Sarf bo‘ldi naqdi avqotim tan osonlig‘da hayf.

Bog‘ladim paymonadin paymon, fig‘onkim, aqlu din
Bo‘ldi bu paymonavu ul sustpaymonlig‘da hayf.

Ey musulmonlar, bilingkim, bo‘ldi umrum hosili
Nafsi kofir fitnasidin nomusulmonlig‘da hayf.

Hayfkim, naf’ aylamas har nechakim tortib ilik,
Desam o‘z ahvolima bu nav’ hayronlig‘da hayf.

Andoq ish qilkim, pushaymon bo‘lmag‘aysenkim, emas
Hech osig‘ chun ish xato bo‘ldi pushaymonlig‘da hayf.

Har ne o‘tkan so‘zlarim chindur desam yolg‘on erur,
Chin budurkim, degamen umr o‘tti yolg‘onlig‘da hayf.

Chun yengilrakdur hisob o‘lg‘anda sultondin gado,
Hayfkim, bo‘lg‘ay gado avqoti sultonlig‘da hayf.

Ey Navoiy, voqif erman xalqdin, bori mening
Kechti umrum naqdi g‘aflat birla nodonlig‘da hayf.

304

Zor jismimda qiliching zaxmi har yon muxtalif,
Har biridur sarf qadding hasratidan bir alif.

Tol niholida emas yafrog‘ki tillar tortibon,
Sarvi ozodim uchun quluqqa bo‘lmish mu’tarif.

Qoshu ko‘zin ko‘rgali, ey shayx, bildim, makri bor
Har siyahpo‘sheki mehrob ichra bo‘lg‘ay mu’takif.

Anbarin xat birla ul yuz bo‘ldi olam ofati,
Olam ofatsiz emas xurshid bo‘lg‘ach munkasif.

Soqiyo, ul kavsaroso bodadin bir jur’a tut
Kim, meni hayrong‘a bo‘lg‘ay kashf sirri lav kushif.

Bodayi maqsud jomi zavqidin tab’im yuzin,
Vah, necha doyim xumori jahl tutqay munxasif.

Jon berib olsang, Navoiy, bok emas ul bodadin
Kim, erur yuhiyl-izom avsofi birla muttasif.

305

Yashurun g‘amzang qilichikim qilur ko‘ksum shikof,
Buki, maxfiydur, anga go‘yo qoshing bo‘lmish g‘ilof.

Qoshlaring ne saf chekib bo‘lmish qorovul kirpiking
Kim, ko‘ngul sultoni xaylig‘a emas hojat masof.

Mehr anglab oshiq o‘ldum so‘ngra yetsa ko‘hi g‘am,
Ne ajab ishq ibtidosi «ayn» erur, poyoni «qof».

Qoshi ko‘nglum o‘g‘risidur roki’ o‘lmog‘lig‘ ne sud,
O‘g‘ri bosh solg‘ach quyi bordur dalili e’tirof.

Ishq aro Majnunni der ba’zi fuzun, ba’zi meni,
Lek holim anglag‘an topmas mahalli ixtilof.

Bo‘l safo ahlig‘a hamdam, yor vaslin istasang,
Aksini solg‘aymu soqiy bo‘lmag‘uncha boda sof.

Ey Navoiy, gar qilur ko‘nglung haram tavfini qasd,
Qat’ etib dashti fano maqsad harimin qil tavof.

306

Ko‘rguzur hijron hurufi nuqtasin jon har taraf,
Sensizin ya’niki qo‘ymish dag‘i hijron har taraf.

Uyla shiddat birla charx aylar meni sargashtakim
Zaxm ko‘p tandin yog‘ar shudrun kebi qon har taraf.

Ko‘nglum ahvolin ne deykim, sharhig‘a bir tildurur
Ko‘kragimdin bosh chiqarg‘an no‘gi paykon har taraf.

Tashladim yetkach junun xayli tuganlar taxtasin,
Ya’ni ochtim mehmonlar ollida xon har taraf.

Ashk qonlig‘ ko‘zni eltur uylakim, su lolani,
Bo‘lmasa yo‘linda moni’ xori mujgon har taraf.

Rashkdin ko‘p muztaribroqdur ko‘ngul ul go‘ydin
Kim, kesib boshimni ul sho‘x ursa chavgon har taraf.

Qo‘y basharni, gar maloyik domi ermas yaxshidur,
Ul pariy mundoqki, zulf etmish parishon har taraf.

Netib o‘lmaykim, yana ul sho‘x usruk otlanib,
Ter sui markab yelidin soldi to‘fon har taraf.

Ko‘r, ne hayratdur mangakim, bordurur bu dayr aro
Donishi yuz menchalar, yuz mencha hayron har taraf.

Shishadek ko‘nglumni paydo o‘rtadi soqiy valek
Dog‘in etti may hubob ostida pinhon har taraf.

Ey Navoiy, navhayi hijron tuzub un chekma ko‘p
Kim, kishi qolmas tirig yetkach bu afg‘on har taraf.

307

Boda xushtur gar harifim bo‘lsa bir yori zarif,
May harifi gar zarif ermas, anga erman harif.

Ul sifat zoting latofat aynidin jonbaxshdur
Kim, hamono ani mazhar qildi ism-ul-latif.

Za’fdin gar dardi ishqingdin shikoyat ayladim,
Ishq shar’i ichra ermas mu’tabar qavli zaif.

Xoki poningni maloyik qildilar toji sharaf,
Olloh-Olloh, kim ko‘ruptur bu sifat zoti sharif.

Za’fim andoqdurki dam ursam erur biymi halok,
Ne uchunkim ul taharrukdur anga behad anif.

Davr ranjidin tilarmen mayg‘a tushmak uylakim,
Mayg‘a tushgan qil kebi g‘arq o‘lsa bu jismi nahif.

Ey Navoiy, qilg‘ali tab’ ahli jinsi she’r nazm,
Nazming o‘ldi barchasig‘a qofiya, balkim radif.

308

Bazm aro gar yo‘q may bila daf,
Ham yomon ermas un bila kaf.

Soqiyi gulrux, boda ketur
Kim, manga haddin oshti shaaf,

Davr ila dayr aro may chekkali,
Chekmak necha masjid aro saf.

Bodag‘a bersam jon naqdi,
Bo‘lmoq uchundur naqd talaf.

Kel berikim, yo‘q sanga vubol
Lekin erur ko‘p bizga sharaf.

Shayxi riyoyiy foniy ermas,
Ul taraf o‘lsun, yo bu taraf.

O‘qung uchun xasta Navoiy,
Ko‘zi qorasin qildi hadaf.

QOF HARFINING QIYoMATLARINING QIRONI «G‘AROYIB»DIN

309

Zihe azalda karam aylabon sanga xalloq,
Karim xilqat ichinda makorimi axloq.

Sipehr gunbadini ravshan etkali zoting,
Charog‘ o‘lub, anga qandil arsayi ofoq.

Nujum ko‘zlarini gardi markabing yorutub,
Gaheki sekritibon charx sohatida Buroq.

Rikobing o‘pmagining orzusida oyu kun
Berib Buroqing uchun o‘zlariga shakli chanoq.

Hilolu mehru shihob o‘ldi na’lu dog‘u alif,
Falakka bo‘lg‘ali sendin nasib dardi firoq.

Sipehr har kecha yuz ming ko‘zin nedin yummas,
Visolingga yana bir kecha gar emas mushtoq.

Maqominga yetayin deb Navoiy aylar sayr,
Gahe Ajam bila Nerez, gahe Hijozu Iroq.

310

Yordin ayru ko‘ngul mulkedurur sultoni yo‘q,
Mulkkim sultoni yo‘q, jismedururkim, joni yo‘q.

Jismdin jonsiz ne hosil, ey musulmonlarkim, ul
Bir qora tufrog‘dekdurkim, gulu rayhoni yo‘q.

Bir qora tufrog‘kim, yo‘qtur gulu rayhon anga,
Ul qorong‘u kechadekdurkim, mahi toboni yo‘q.

Ul qorong‘u kechakim yo‘qtur mahi tobon anga,
Zulmatedurkim, aning sarchashmai hayvoni yo‘q.

Zulmatekim, chashmayi hayvoni aning bo‘lmag‘ay
Do‘zaxedurkim, yonida ravzai rizvoni yo‘q.

Do‘zaxekim ravzayi rizvondin o‘lg‘ay noumid,
Bir xumoredurki, anda mastlig‘ imkoni yo‘q.

Ey Navoiy, bor anga mundoq uqubatlarki, bor
Hajrdin dardiyu lekin vasldin darmoni yo‘q.

311

Bo‘lmas ermish dilrabolar ahdi mahkam, ey rafiq,
Gar kishi derkim, bo‘lur, tutma musallam, ey rafiq!

Har pariyzodeki o‘z majnunig‘a qilmish vafo,
Bilki, andindurki, ermas nasli odam, ey rafiq!

Mohvashlar shomi zulfi ne uchun oshuftadur,
Tutmamish bo‘lsa vafo ahlig‘a motam, ey rafiq!

Dard muhlik umrning ta’jili ko‘p, joning uchun
Kim, Masihimni ketur boshimg‘a bir dam, ey rafiq!

Qo‘ydi bir o‘tlug‘ fatila dog‘ uchun har g‘unchadin,
Charx to gulshanni ko‘rdi sabzu xurram, ey rafiq!

Gul emas gulbunda qonlig‘ dog‘ erurkim, nastaran
Tevruk aylaptur momuq qo‘ymoqg‘a marham, ey rafiq!

Bu munaqqash saqf tarixi yozig‘liq chun emas,
Ko‘p mashaqqat chektim, ammo qoldi mubham, ey rafiq!

Men xud ettim azm mug‘ ko‘yida rasvo bo‘lg‘ali,
So‘z eshit, albatta, mendin qolma sen ham, ey rafiq!

Ich dag‘i tutqil Navoiyg‘a qadahkim, arzimas
Bir nafas hushyor bo‘lmog‘lig‘qa olam, ey rafiq!

312

Sanga ish javlon qilib maydonda chavgon o‘ynamoq,
Manga ollingda boshimni go‘y etib jon o‘ynamoq.

Bosh ovuchlab egma qomat birla qolman raxshidin,
To tilar chobuksuvorim ko‘ngli chavgon o‘ynamoq.

Ko‘z qarosin o‘ynatur har lahza ul mardumni ko‘r,
Hinduedekkim erur oyini qolqon o‘ynamoq.

O‘ynay-o‘ynay aylading kufr ila dinimni badal,
Olloh-Olloh, bumudur, ey nomusulmon, o‘ynamoq.

Javr toshin ul pariy o‘ynab otay der el sari,
Vahki, bu devonag‘a yetkach ne imkon o‘ynamoq.

Har sari ashkim yugurmoq ne ajabkim, ayb emas,
Tiyra uydin chiqqach-o‘q yoshlarg‘a har yon o‘ynamoq.

Charx o‘yun birla olur din naqdin eldin, voqif o‘l,
Bu musha’bid birla bo‘lmas ahli irfon o‘ynamoq.

Va’da ko‘p qilding Navoiyg‘a va lekin o‘ynabon,
Muncha bo‘lg‘ay el bila, ey ahdi yolg‘on, o‘ynamoq.

313

Ohkim, g‘am tiyg‘idin ko‘ksumni qildi chok ishq,
Dudi ohimdin ko‘zumni ayladi namnok ishq.

Dard kirmak birla jon chiqmoqqa gar yo‘l qilmadi,
Ne uchun g‘am tiyg‘idin ko‘ksumni qildi chok ishq.

Ul pari ko‘yidakim har lahza yuz ming bosh borug
Sudrabon eltur meni devonani bebok ishq.

Ko‘zuma har dam yorug‘roqdur yuzungnung ko‘zgusi,
Xosiyat mundoq emish har kimda bo‘lsa pok ishq.

Oshiq o‘ldi xasta jon ko‘rgach ul otashporani,
Olloh-Olloh, barq ila o‘ynaydurur xoshok ishq.

Ishq vodiysig‘a kirgan, yonki andin har quyun
Kim, chiqar sargashtaedurkim qilibdur xok ishq.

Ey Navoiy, oshiqekim, sen kebi istar farog‘,
Gar erur majnunki, ul qilmaydurur idrok ishq.

314

Vah, necha jismimni g‘amdin notavon etkay firoq,
Notavon jismimg‘a har dam qasdi jon etkay firoq.

Jismim aylab notavon jonimg‘a qasd aylab nihon
Qasd qilg‘an jonni rasvoyi jahon etkay firoq.

Jonni rasvo aylagandin so‘ng qanoat qilmayin
Yuz g‘amu anduh xadangiga nishon etkay firoq.

Emdikim anduhu mehnat o‘qig‘a qildi nishon,
Har jarohat uzra yuz dog‘i nihon etkay firoq.

Ey ko‘ngul, solma o‘zungni dard ila mardona bo‘l,
Bizni, shoyadkim, bu yanglig‘ imtihon etkay firoq.

Vaslidin dam urmayin qilsaq firoq ichra basar,
Shoyad o‘zin bizga bir kun mehribon etkay firoq.

Kuydi jonim vaslida el rashkidin to yetti hajr,
Vasl munglug‘ jonima o‘t soldi to netkay firoq.

Do‘stdin istar rizo zinhor ani ko‘rmakim,
Vasl qilg‘ay komron yo notavon etkay firoq.

Ich, Navoiy, may bag‘ir qonidegu bexud yiqil,
Necha vasl ummididin bag‘ringni qon etkay firoq.

315

Qon yoshim sarig‘ yuz uzra oshkor etti firoq,
Za’faronzorimni g‘amdin lolazor etti firoq.

To firoq uyiga kirdim, vahki, ashkimdin edi,
Garchi yuz gavhar, ayog‘img‘a nisor etti firoq.

Dam-badam ohim chekarga sabr ila toqatni aql
Ixtiyor etti, vale beixtiyor etti firoq.

Jon talashur elni marg andoqki aylar muztarib
Lablaring istar ko‘ngulni beqaror etti firoq.

Deb eduk ishq anduhidin har dam afg‘on qilmali,
Vahki, bu da’voda bizni sharmsor etti firoq.

Ket farahkim, g‘amni, mehnat toshin olib, ko‘ngluma
Yuz tuman mismor birla ustuvor etti firoq.

Ey Navoiy, vasl aro bo‘lg‘ayki, boqib kulgamen
Dog‘larnikim ko‘ngulga yodgor etti firoq.

Demangiz netti firoq oxirki bo‘ldung dushmani,
Man’i vasli xusravi Jam iqtidor etti firoq.

316

Junun toshi xarobot ichra har dam ko‘ksuma urmoq,
Erur taqvoyu donish butlarin tosh birla sindurmoq.

Queshkim zarra qo‘zg‘ab kirsa vayronimg‘a hajringda,
Ko‘zugma kul sovurmoq, bil ani, ko‘nglumga o‘t urmoq.

Chu piri dayr taqvo xirqasin kuydur dedi gar xud,
Aning har toridur jon rishtasi bo‘lmas boqib turmoq.

Labing hajrinda xokiy tan aro ko‘nglumni habs ettim,
Nechukkim jonsiz elni rasm erur tufroqqa topshurmoq.

Dema, ul dilrabog‘a ne uchun ko‘nglungni oldurdung,
Uz erki birla ne mumkin kishi o‘z ko‘nglin oldurmoq.

Agar ohimdin aylab jilva yog‘durdi jafo toshin,
Ne tong gulbun sabo tahrikidin gul bargi yog‘durmoq,

Binafsha solxurd eldekki bosh soldi quyi, go‘yo
Yaqin anglab jazoni umr anga da’b o‘ldi qayg‘urmoq.

Qadah ichmak yozuq deb asru mardud etmagil, ey shayx,
Bu qism ersa azaldin, bejihatdur bizni yozg‘urmoq.

Qarog‘lardin pulak jon rishtasidin chillavor etqil,
Qoshing yosin Navoiy qasdig‘a gar istasang qurmoq.

317

Yor chun istarki, bo‘lg‘aymen mudom andin yiroq,
Ul jihatdin barcha vasl istar, meni mahzun firoq.

Yaxshilarg‘a bas yomondur holkim, yor ollida
Tengdurur yaxshi-yomon, balkim yomonroq yaxshiroq.

Shah yonin farzin kebi kajlar maqom etmish, ne tong,
Rostravlar arsadin gar tutsalar ruhdek qiroq.

Toza har yon dog‘ emas jismimda ul yuz ishqidin
Kim, bu kavkablarg‘a bo‘lmish ul quyoshdin ehtiroq.

Bu yiroqliqdin yaqindur o‘lgamen, vah, yorning
Istabon royin bo‘lupturmen qinliqdin yiroq.

Mahjabinlardin siyahdillik ne tong, oykim aning
Botinin ko‘rsang qoradur, gar ko‘runur zohir oq.

Ko‘p Hijoz ohangi tuzma yor ila bo‘l barcha vaqt,
Ey Navoiy, gar Ajam bo‘lsun maqoming, gar Iroq.

318

Chiqsa jonim, ayb qilma, jismi bemorimg‘a boq,
Kuysa jonim, hayrat etma, nolayi zorimg‘a boq.

Hajr dashtining guli gar lola bo‘lsa, sayli qon,
Qilmag‘il, ey gul, taajjub chashmi xunborimg‘a boq.

Eyki, ko‘rmaysen quruq shoxe bezalgan gul bila,
Hajr toshidin sarosar jismi afgorimg‘a boq.

Zulfin ochti ul sanam, ey shayx, bovar qilmasang
Kim, asiri kufrmen but birla zunnorimg‘a boq.

Yer bila teng qildi xoki tan uyin ashkim suyi,
Ishq saylidin yiqilg‘an eski devorimg‘a boq.

Qilmasang tavbamni sindurg‘anni bovar, ey faqih,
Xirqayi chokimni ko‘r, oshufta dastorimg‘a boq.

Bosh ko‘tarmay maydin ektim jurm tuxmi barcha umr,
Ey Navoiy, umr etib zoyi’ saru korimg‘a boq.

319

G‘amim ko‘p ayta olmasmen ne tong ko‘nglum halok o‘lmoq,
Ichimda yuz qilich, ne ayb ko‘ksum chok-chok o‘lmoq.

Ular deb shod o‘lur, ko‘p ko‘rsa dardim muddaiy bilmas
Ki, ishq ichra hayotim boisidur dardnok o‘lmoq.

Agarchi husn ichinda sencha pok o‘lmoq emas mumkin,
Ani ham ko‘rki ishq ichra bo‘lurmu mencha pok o‘lmoq.

Agar zahr ichsam ilgingdin taajjub qilma, ey soqiy
Ki, bo‘lmish mastu oshiq shevasi bevahmu bok o‘lmoq.

Chu men bir jom uchun dehqon asirimen, ajab ermas
Libosim tok bargi, rishta bel bog‘larga tok o‘lmoq.

Jahondin silkinib chiqqan etak topib yopishmog‘liq
Muyassar bo‘lsa, ne ishdur talab yo‘linda xok o‘lmoq.

Navoiy ko‘ksida ishq etmas o‘lsa dafn g‘am naqdin,
O‘yulub toza dog‘i har taraf nedur mag‘ok o‘lmoq.

320

Demangiz ahbobkim, qilmasmusen bas yig‘lamoq
Kim, manga tengri nasib etmish tuganmas yig‘lamoq.

Asray olmon o‘zni, ashkim tutti dashtu tog‘ni,
Nechakim Farhodu Majnun dedilar, bas yig‘lamoq.

Mastu oshiqmen dag‘i ko‘nglumda ayrilg‘an kishim,
Ey musulmonlar, ne tong men zori bekas yig‘lamoq.

Tong emas jismim oqizg‘uncha ko‘zum gar to‘kti ashk,
Ne ajab abri bahoriy oqqucha xas yig‘lamoq.

Tiyra hajring shomida gar jon talashman tongg‘acha,
Boshima sham’u surohiy nedurur bas yig‘lamoq.

Dahr bog‘idin vafosizlig‘ agar fahm etmadi,
Nega shabnam ashkidin fan qildi nargis yig‘lamoq?!

Ey Navoiy, toqini men dag‘i ashkimdin yiqay,
Chun manga qism etti bu charxi muqavvas yig‘lamoq.

321

Kimki, vasli ichra yoqsang sham’i ulfat, ey rafiq,
Ko‘z tut ul sham’ o‘tidin-o‘q dog‘i furqat, ey rafiq.

Vasl sofi mumkin ermas chunki bedardu firoq,
Zinhor ul boda sari qilma rag‘bat, ey rafiq.

Vasl yo‘qkim, ishq lafzin tilga mazkur etmagil,
Har nafas ko‘rmay desang yuz nav’ shiddat, ey rafiq.

Kuyma har bemehr o‘tig‘a, gar desang har dam seni
Qilmag‘ay kul shu’layi anduhu g‘ayrat, ey rafiq.

Sho‘x chobuklar g‘ubori tavsanig‘a solma ko‘z,
Yuzda istar bo‘lmasang gardi mazallat, ey rafiq.

Boqma guldek yuz uza xay shabnaminkim, buzmasun
Aql ila sabring binosin sayli ofat, ey rafiq.

Gar solib yuz ming balog‘a mendek o‘zni bo‘lmasa
Ishqsiz bir dam sanga ham sabru toqat, ey rafiq.

Toki mumkindur, kezib bir mehribon yor istagil,
Bag‘ri toshlarni sevarga qilma jur’at, ey rafiq.

Gar Navoiydek boshingg‘a tushsa bir qotil g‘ami,
Anda dag‘i ko‘rgasen ne bo‘lsa qismat, ey rafiq.

KOF HARFINING KOFIRLARINING KAMOLI «G‘AROYIB»DIN

322

Ey, deb sifatingda ahli idrok,
Lav loqa la-mo xalaqt-ul-aflok.

Aflok nechukki xoki rohing
Ul yo‘ldaki, ojiz o‘ldi idrok.

Desam aflok erur tufayling
Basdur guvahim hadisi «lav lok».

Tubiy bila shoxi sidra keldi,
Qadring chamanida ikki xoshok.

Kim tutsa shafoating umidi,
Bebokligidin anga ne bok.

Chun shomi urush qaytting bot,
Subh etti yoqani g‘ussadin chok.

Vasfingda ne aytqay Navoiy,
Juz ajz ila uzri mo arafnok.

323

Vah, nedur maydonda har yon azmi javlon aylamak,
Bizga yetkach o‘zga yon ohangi maydon aylamak.

Zulfdin chavgon chekib el boshini go‘y etkali,
Ko‘z yoshimni go‘ydek har sari g‘alton aylamak.

Qon aro jismim bo‘yab, dersenki, ishqim tarkin et,
Bu ekin olamda kofirni musulmon aylamak.

Tan g‘uborinda yoshurdum dog‘i ishqinkim, emas
Ayb muflisdin diram tufroqqa pinhon aylamak.

Ko‘kta gar anjum emas ohim o‘qining yarasi
Shomlar nedur shafaqdin ko‘nglakin qon aylamak.

Charx sidq ahlin g‘amin istarki, bo‘lmish subh ishi
Ashkdin kavkab sochib choki giribon aylamak.

Gar Navoiy jismini ishq istamas toshdin figor,
Bas nedur ani junun ko‘yida uryon aylamak.

324

Ishq aro vasling tilab hajringda bo‘ldum dardnok
Xasta yanglig‘kim, hayot ummididin bo‘lg‘ay halok.

Yo‘q ajab gar ul quyosh navqangg‘a boqmas, ey ko‘ngul,
O‘tqa ne g‘am garchi kuygan nola aylar dardnok.

Tekkanin yetkach ochar paykoni ko‘ksum chokining,
Ul kalid o‘lmish, ajal darvozasi go‘yo bu chok.

Aylar erduk pok ishq o‘tig‘a kuymak orzu,
Shukr lillah oqibat kuydurdi ishqing bizni pok.

Soldi may ul hur shavqin ko‘ngluma, ey bog‘bon,
Berding o‘xshar parvarish kavsar ziloli birla tok.

Ishq aro do‘zaxdin, ey nosih, meni qo‘rqutmakim,
Hajr o‘tin ko‘rgan samandarg‘a sharardin qayda bok.

To taning avji hayot ustidadur sen xok bo‘l,
Istasangkim avj tutqaysen taning bo‘lg‘anda xok.

Ey Navoiy, shomi g‘amdin ayru yo‘qtur subhi vasl,
Oq erur, lekin qorartur har neni rang etsa zog.

325

Kelgusi ul sarvi siyminbar guli serobdek
Kim, tanimda har zamon titrar ko‘ngul siymobdek.

Vah, ne yanglig‘ axtari sa’d erdikim qilg‘ach tulu’
Tun kecha ko‘zum yorutti mehri olam tobdek.

Quchqamen belin kamar zanjir ilan deb bo‘ldi xam
Notavon jismim mutallo aylagan qullobdek.

Sajda ul chobuksuvor ollinda andin aylaram
Kim, oyog‘i uzra naqshe ko‘rmisham mehrobdek.

Aql sarrofi labing ranginu nozuk so‘z bila
Topti gulgun rishta o‘tkargan aqiqi nobdek.

Silk etak zarrishta birla gul to‘qulg‘an jinsdin
Kim, emas tori chu bo‘lg‘an vaslalig‘ moshobdek.

Ko‘r Navoiy masnadin ishq ichrakim, gulxan aro
Shu’la oltoyiu kullardur anga sinjobdek.

326

Turfa ruxsoringki, husn ichra erur gulzordek,
Turfaroq budurki, gulzor ermas ul ruxsordek.

Sarvnozim boshida turna parin ko‘rkim, erur
Sham’ning boshida kul bo‘lg‘an parishon tordek.

Bir tun ul oy hajridin kuydum, ulus ko‘rdi meni
Tonglasi bir yil takassur tortqan bemordek.

Toshlarkim urdi ul sho‘x, ipga bog‘lab osmisham
Bo‘ynuma ko‘nglum g‘ami taskiniga tumordek.

Za’fdin ko‘yida qo‘ydum boshim ostig‘a kesak,
Soya ham gar istasam yo‘qtur buzug‘ devordek.

Ul quyosh mast o‘ldi, go‘yokim qilib egri xirom
Yuz jafo jonimg‘a aylar charxi kajraftordek.

Telba ko‘nglungni, Navoiy, zabt aylay olmading,
Emdi chek andin ilig har sori borsa bordeg.

327

Ne nav’ bordi ekin uyga kecha ul chobuk
Ki, tun qorong‘u edi, raxshi tund, o‘zi usruk.

Nechukki yeldin o‘lur har taraf niholg‘a mayl,
Samand uza egilur erdi ul qadi nozuk.

Agarchi kayfiyat ichra ko‘runubon bir nav’
Va lek kayfiyat andin ko‘ngulga yuz turluk.

Gaheki ko‘z ochibon kirpigi otib novak,
Tushub qayonki otib jonu ko‘nglum ichra to‘shuk.

Agarchi o‘lturubon yuz tirigni g‘amzasidin,
Va lek jon topibon nuktasi bila yuz o‘luk.

Netib o‘z ilgida qolg‘ay inoni hushu xirad
Ki, boda kuchlugu raxshi inoni ham kuchluk.

Navoiyo bu balolar sangaki yuzlandi,
Xayoli ofiyat etsang, o‘zungga bor o‘truk.

328

Menki chektim la’li shavqi birla jonondin ilig,
Go‘yiyo hayvon suyi birla yudum jondin ilig.

Chun meni hayron anga zoru oqar ashkim ne tong
Ul pariypaykar yusa men zori hayrondin ilig.

Ilgi hinnodinmu rangindurki, men qurbon anga,
Yo qilurda qatl, anga rang o‘ldi qurbondin ilig.

Lutf ishida ko‘rguzur har dam yadi bayzo ul oy
Ne ajab gar eltsa Musoyi Imrondin ilig.

Jon chiqar holatda bas topsam itidin poybo‘s
Ne hadim o‘pmak uchun istarga jonondin ilig.

Dayr aro chun mug‘bacha el yori bo‘ldi, ey ko‘ngul,
Yu mug‘ona may bila ul nomusulmondin ilig.

Rahm etib holimg‘a solsa ko‘z yoshimg‘a bir nazar,
Vah, yumay netkaymen ul dam aqlu iymondin ilig.

Bersa yuz oshub davrondin ilig men xastag‘a
Chekmagungdur hargiz ul oshubi davrondin ilig.

Sayddek o‘qtin qatil o‘ldi Navoiy ko‘nglikim
Sundi oylar tiyg‘ ila kesmakka har yondin ilig.

329

Mahvashimda za’fu men bu g‘ussadin har dam halok
Kim, ne ya’ni men tirig bo‘lg‘aymenu ul dardnok.

Nogah, ey ahbob, davron qilmag‘ay beboklik,
Yo‘qsa bizdek yuz tuman jonon uchun o‘lsak, ne bok.

Pok jonin, yo rab, olma poklar ko‘ngli uchun,
Bo‘lmasa ma’shuqi, pok, oxir ne osig‘, ishqi pok.

Ko‘nglakin chok aylamish anduhdin gul, chun yoqa
Chok qilsa naylasun bulbulning o‘lmay ko‘ksi chok.

Gar bo‘lur yuz joni pok aning fidosi ozdurur,
Men ne had birla bo‘lay, chunkim erurmen tiyra xok.

Chun ajal jomin sumurmay chiqmas el bu bog‘din,
Xurram ulkim, bosh ko‘tarmas bodadin andoqki tok.

Ey Navoiy, yor dardi ne balo muhlik emish
Kim, arang za’f etkani ushshoqni aylar halok.

330

Sud qilmas etagingni iligimdin chekmak
Kim, qiyomatqa degincha bu iligdur, ul etak.

Qonima qo‘l shimalu tiyg‘ni chekmaki,
Qilur qatl po‘lod qilichdin burun ul siym bilak.

Qayd qilmangki, junun silsilasi qaydidamen
Kim, kesa olmas ani qilsalar olmos egak.

Tirguzurda nafasing yuzni qochurmoq ne edi,
Mayl qilmas xud o‘lug kimsadin olmoqqa muchak.

Ishqdin maxlasima aylabon ahbob duo
Mustajob o‘lmas aning meni mahzung‘a tilak.

Janda birla kishi darvish emas, bo‘lsa fano
Tengdurur xoh palos o‘lsa to‘nung, xoh ipak.

Ko‘yida o‘ldi Navoiy bu sifatkim, bor edi
Takya xorovu hasiri yoni ostida tushak.

331

Ko‘nglaking bargi gulu ustida gulrang yelak
Gul kebi jisming uza uylaki gulgun ko‘nglak.

Qalag‘ay sahfada ruq’angni ko‘rub oqti yoshim,
Tifldekkim yugurur ko‘rsa mulavvan ko‘palak.

Ko‘yining tufrog‘idin qo‘pmas esam tong ermas,
G‘am toshidin chu butun qolmadi jismimda so‘ngak.

Bukun ul nav’ki mendin bosh erur, sendin tiyg‘,
Tongla ham bo‘lg‘usidur mendin ilig, sendin etak.

Yuragim itlaring andoq yedilar tishlashibon
Kim, yana yo‘qtur alar ollig‘a bormoqqa yurak.

Meni bir mug‘bacha oshuftavu volih qilmish,
Naylay islom aro gar ko‘p esa mirzovu mirak.

Tishlabon, dayr ichida jomi hiloliy cheksam,
Qursi limusi kavokibning agar bo‘lsa gazak.

Saltanat xil’atidin ortuq erur dayrda mast,
Sudrasam boda gadolig‘ida yirtuq kapanak.

O‘zlugung qaydini kesmakka Navoiy bilkim,
Yo‘qturur dahr irikliklaridin yaxshi egak.

332

Kimga bir majlisda ohu dard ila so‘ze kerak,
Mundog‘ o‘t yoqmoqqa avval majlisafro‘ze kerak.

Majlisafro‘ze agar ham bo‘lsa majlis ahlining
Bag‘rini kuydurgali ohi jigarso‘ze kerak.

Subhi vasling ichra tirguz xayli ushshoqingnikim,
Shomi hajr o‘lturgali mendek siyahro‘ze kerak.

Ko‘yungga har kun borib har dam ko‘ray dermen seni,
Menga har kun bayramu har lahza navro‘ze kerak.

Yaxshi asra g‘am tuni ohim o‘qin, ey charxkim,
Sen evaz otmoqqa ham chun tiyri dildo‘ze kerak.

Bir xizrvash himmatin berma iligdin, negakim
Dashti hirmon qat’iga oxir qulovuze kerak.

Ishq ta’limin Navoiydin olurlar ahli dard,
Uyla dars ahlig‘a mundoq donishomuze kerak.

333

Kimki oshiq bo‘lsa zoru xastahol o‘lmoq kerak,
Rashkdin olam eliga badxayol o‘lmoq kerak.

Vasl topmog‘lig‘ki ishq ahlig‘a amredur mahol,
Kechavu kunduz ishi fikri muhol o‘lmoq kerak.

Shavq aro gah mo‘yadin bo‘lmoq kerak, andoqki mo‘y
Hajr aro gah noladin andoqki nol o‘lmoq kerak.

Vasl mumkin yo‘q, vale hijronda har dam yuz balo
Mundoq ofat mubtalosi mohu sol o‘lmoq kerak.

Ishq ko‘yida zuloli vasl ichmaydur kishi,
Dayr sari tolibi jomi zulol o‘lmoq kerak.

Zulm ko‘rkim charx etib ikki sipahni kiynavar,
Mo‘rlar xayli aroda poymol o‘lmoq kerak.

Ey Navoiy, istasang maxlas kuduratdin sanga
Xonaqahdin dayr sari intiqol o‘lmoq kerak.

334

Yor bo‘lmish o‘rtag‘a hijron tariqin solg‘udek,
Aqlu hushu jonu ko‘nglum xayli ham qo‘zg‘alg‘udek,

Yor borib aqlu hushu jonu ko‘nglum qo‘zg‘alib,
Tan yotib, ko‘z bulajab holimg‘a boqib qolg‘udek.

Boshni holokim, erur fursat, solayin ollig‘a,
Tundlug‘din garchi ermas ani yerdin olg‘udek.

Soqiyo, may tut, mug‘anniy navha ohangini chol
Kim, sipohi umrum o‘lmish ko‘si rihlat cholg‘udek.

Hajr aro, ey Xizri farruxpay qo‘lum tutkim, erur
Po‘ya urmoqtin bu vodiy ichra bag‘rim tolg‘udek.

Hulla gul bargidin etting pardayi jonimdin et,
Bo‘lsa aning ostida nogah taning tavshalg‘udek.

Ey ko‘ngul, naqdi hayoting qil fano yo‘lida sarf,
Hayf erur gar bo‘lsa umri Nuh uchun sayfalg‘udek.

Bir zamondur umr azmi dasht etib osuda bo‘l,
Bo‘lsang abnoyi zamon bedodidin qiynalg‘udek

Ey Navoiy, zavraqi jisming ne tong bo‘lsa g‘ariq,
Bahri ashk o‘lmish chu har dam ohdin chayqalg‘udek.

335

Ey, ko‘ngulda shahdi la’ling hasratidin yuz teshuk,
Har teshukdur shahd zanburi uyi yanglig‘ chuchuk.

Gar teri birla so‘ngakmen tu’ma ham qilmas iting
Kim, teri asru qatiq bo‘lmish, so‘ngak asru churuk.

Ne labingdin kom toptim, ne ko‘zungdnn javr o‘qi,
Bu sifat mahrumluqtin ne tirigmen, ne o‘luk.

Uyla zanjiri junun rasvosimenkim, har zamon
Tegrama farhodu Majnundek yig‘ilmish bir suruk.

Ishq o‘tidin qullug‘ung dog‘ini qo‘ydum ko‘ksuma,
O‘zni bu nav’ ayladim ishq ahli ichra belguluk.

Faqr vodiysinda o‘zluk necha kamrak yaxshiroq,
Yo‘lni oson qat’ etar solik yengilrak bo‘lsa kj.

Elga o‘t solding, vale kuydi Navoiy g‘ussadin,
O‘xshamas o‘t birla kuydurganga bu yanglig‘ kuyuk.

336

Junun sahrosida boe yo‘q erkandur bu mahzundek
Ki, bo‘lg‘ay vahshiy xaylin kutkali cho‘pone Majnundek,

Ne tong gar olami kubro esam har qatra ashkim chun
Tengizdekdur ichimda yuz tugan har qaysi gardundek.

Shafaq ko‘k zarfin etkay la’liy, ammo la’li hajrinda
Qizarta olmag‘ay olamni bu ashki shafaqgundek.

Manga atfol otqan toshu sabrim kishvarin ko‘rkim,
Meni devonag‘a ul tog‘dek bo‘lmish, bu Homundek.

Soching savdosidin aytur parishon so‘zlarim bordur,
Fusungar san’at aylarda yilong‘a qilg‘an afsundek.

Firoqing poymoli qomatimkim, halqadek bo‘lmish,
Nazar qilkim, biaynih bo‘ldi hijron ostida «nun»dek.

Qo‘yub Farhodu Majnun qissasin, ko‘r daftari ishqim
Ki, bir-ikki xatinda topilur ul ikki mazmundek.

Chu ko‘mdung yerga Qorun ganji hukmi tutti, ey mun’im,
Tutaykim naqd ila bo‘ldi xizonang ganji qorundek,

Vafo aylab, vafo ko‘z tutma olam dunlaridinkim,
Vafosiz keldi olam dunlari ham olami dundek.

Manga dayri fano sing‘an safoli jomi Jamdekdur,
Kamin soyillari eski palosi hazzu iksundek.

Navoiy nazmig‘a solsa quloq shah, ne ajabkim, bor
Aning har lafzida shohona la’lu durri maknundek.

337

Labingki, sayli sirishkimni oqizur qondek,
Erur bu qondek, emas ul valek qong‘andek.

Tomug‘ o‘ti bila ahli azob jonig‘a dog‘.
Emas firoq o‘ti birla dog‘i hijrondek.

Firoq dashtida ko‘nglumni qildi xori xasak
Tikanki, har yonidin bosh chiqardi paykondek.

Bihishtu bo‘ynuma havro salosili zulfi
Chu sensiz o‘lsa gumon ayla bandu zindondek.

Ko‘ngulki tushti junun dashtig‘a borib, gohe,
Quyundek ohim aning tegrasida aylandeg.

Vafog‘a garchi falak davri ojiz ersa, hanuz
Bu sheva ichra emas erkin ahli davrondek.

Qadah tubida ko‘rung boda durdini maxfiy,
G‘am ichra qon to‘la ko‘nglumda dog‘i pinhondek.

Navoiy asru buzug‘, lek Vomiqu Majnun
Emaslar ikkisi ul xonumoni vayrondek.

338

Hajr tobi ichra kim ko‘rmish bu jismi zordek
Kim, topibdur barq shakli o‘tqa tushgan tordek.

Ey kabutar, tavq paydo aylagung to‘tiy kebi,
So‘zluq nomamni ossam bo‘ynungga tumordek.

Bo‘ldi yuz ming pora jismimda so‘ngak, qon qolmadi,
Molishi hajringdin o‘lmishmen siqilg‘an nordek.

Vah, ne hijrondurki, ham avval tunining tonglasi
Bo‘lmisham yillar malolat tortqan bemordek.

Ey ko‘ngul, dayr ichra ul kofirni sevdung bilki yo‘q
Rishtae o‘zni anga bog‘lar uchun zunnordek.

Yor agar hampovu pobarjo esa bu davr aro,
Boshig‘a har lahza evrulmak bo‘lur pargordek.

Har so‘ngak yonimda bo‘lmish bir teshuk g‘am bazmida,
Har birida o‘zga yanglig‘ nola musiqordek.

Boda ichmakka maqome istar ersang, ey rafiq,
Ma’mane bu ishga yo‘qtur kulbayi xammordek.

Har dam ul oy hajrida ovoralig‘ istar ko‘ngul,
Ey Navoiy, qo‘y ani har qayda borsa bordeg.

339

Ey to‘quz torami, axzar bo‘lubon jilvagahing,
Xayli anjum sipahing, nuri g‘ubori siyahing.

Mujdai vasl ila topmay dame orom, magar
Maqsadi sidq bo‘lub bir nafas oromgahing.

Charx yuz ming ko‘zi go‘yo yorudi, tortilibon
Surmagun tun ichida surmasifat gardi rahing.

Sufiyi olami qudsiy senu ashob rusul,
Arshi a’lo kelib ul xayl uchun xonaqahing.

Tah-batah bu to‘quz aflokidin o‘tganda edi
Yuqori xoliq o‘lub, moxalaqalloh tahing.

El ko‘zin nuri shafoat bila yorutqaningga
Tortqan surmayi mozog‘ ikki ko‘zdur guvahing.

Ey Navoiy, chu shafi’ing ul erur, bo‘ldi gunoh
Ul malaklargaki, yozmoq tilagaylar gunahing.

340

Qoradur xolu xattu ko‘zu qoshing,
Magar borini kuydurmish quyoshing.

Yoshim torin uzattingkim, sening ham
Uzalg‘ay aysh ila, yo rabki, yoshing.

Boshimg‘a toshlar yog‘durmakim, bor
Murassa’ tojdin ozurda boshing.

Xaroshida ko‘nguldin chiqting, ey oh
Ki, el ko‘nglin xarosh etti xaroshing.

Nechuk sen xulfi ichra, ey ko‘ngulkim,
O‘tar bas tiyralik birla maoshing.

Palosi huznu men, ey atlasi charx,
Manga loyiq emas volo qumoshing.

Navoiy foniy o‘ldi, ey g‘amu dard,
Aning raxtin fano ko‘yiga toshing.

341

Ey chuchuk jonim sening shirin labing,
Mevayi jonim turunji g‘abg‘abing.

Men kimu o‘pmak yuzung ko‘zgusini,
Bas muyassar bo‘lsa na’li markabing.

Necha elni kecha, yo rab, ey ko‘ngul,
Qo‘ymag‘ay uyqug‘a «Yo rab-yo rab»ing.

Tezlikda gardiga yetmas shihob,
Ey quyosh, javlong‘a kirsa ashhabing.

Yuzida ter qatrasin ko‘r, ey sipehr,
Oy uza mundoq ko‘runmas kavkabing.

Shurbdin nuqson emas, ey porso,
Faqr ila bo‘lsa muvofiq mashrabing,

G‘amzang o‘ltursa Navoiyni ne bok,
So‘z bila chun tirguza olur labing.

342

Kulmading, to ko‘zlarimni kavkabafshon qilmading,
To‘kmading qonimni, to bag‘rim to‘la qon qilmading.

Tifldekkim, g‘uncha ochqay, qilmading, ey bag‘ri tosh,
Xotiringni jam’ to ko‘nglum parishon qilmading.

Elga aytur zahra yo‘q, vah, yo‘qsa qay bir turktoz
Ayladingkim yuz ko‘ngul mulkini vayron qilmading.

To quyoshdek jilva qilding, qo‘ymading bir zarrakim,
Ofarinish ichra ruxsoringg‘a hayron qilmading.

Yuz balo toshini ishq atfolidin yog‘durmading,
To junun torojidin jismimni uryon qilmading.

Ey falak, qaysi quyosh yuzlugni bir kun charx uza
Jilvagar qildingki, oqshom yerga pinhon qilmading.

Demakim, qo‘ydum Navoiy jonig‘a dog‘i ajal,
Shukri boriy mubtaloyi dog‘i hijron qilmading.

343

Ey, mening jonim olib yaxshilig‘ing,
Beribon jon yana yaxshi qilig‘ing.

Qahr ila bodaki, tuttung o‘ldum,
Zahrdek o‘lturur elni achig‘ing.

Husndin mehr g‘arazdur, ey ishq,
Bu masaldur: silig‘ingdin ilig‘ing.

Asradim seni ko‘z ichra, ey yosh,
Qonima erdi tanug‘lug‘ osig‘ing.

Mast ul kofiri bebok kelur,
Aqlu din ahli, o‘zunguzni yig‘ing.

G‘ayr gardi borur ul pok sari,
Qani, ey ko‘z, bu mahalda arig‘ing.

Ey Navoiy, necha solg‘ay oshub,
Ul pariy ko‘yida devonalig‘ing.

344

Iki g‘unchang ermas, ey gulchehra, teng,
Og‘zing asru toru ko‘nglung asru keng.

Og‘zingga tegmas uzoring birla so‘z,
Bo‘lmadi xurshid birla zarra teng.

Lolaning dog‘i bo‘lur chun o‘rtada,
Nega tushmish orazing yonida meng.

Bo‘ldi ilgim dog‘u ko‘ksum zaxmi fosh
Kim, tanimda to‘n yo‘qu ilgimda yeng.

Solg‘ucha olamg‘a o‘t orazni och
Kim, jahonni kuydurur ul o‘tlug‘ eng.

Husn da’vosig‘a qo‘l yengdin chiqar,
Yuz yadi bayzo chiqargandekni yeng.

Dang qilmishtur Navoiyni xumor,
Anga tutsun bir qadah, soqiyg‘a deng.

345

Shoh bo‘ldi ishq ichinda sohibasrorim mening,
Ishq manshurida tug‘rodur bu shahkorim mening

La’li yodidin tirigmen, yo‘qsa o‘lgum za’fdin,
Qonki har yondin to‘kar bu jismi afgorim mening.

Men junun sahrosida yittim, gar anda har kishi
Ko‘rsa Majnunni erur, bildeg, namudorim mening.

Og‘zidin andoq adam ko‘yida foniy bo‘lmisham
Kim, vujud iqlimida topmaslar osorim mening.

Bulajab holim junun ichra gar elni kuldurur,
Vahki, yig‘latur yuz oncha nolayu zorim mening.

Ko‘nglum o‘z holida yo‘q, voqif bo‘lung, ahbobkim,
Hajr dardidin erur hol uzra bemorim mening.

Kofiri ishq o‘ldum ul but ollida, vah, yaxshidur
Dayr aro bog‘lanmasa bo‘ynumg‘a zunnorim mening.

Sen dag‘i ko‘rguzma makru sho‘xluq, ey zoli charx
Kim, bilur sendin ko‘p ortuq sho‘xi makkorim mening.

Xotirim, ham davru ham davr ahlidin ozurdadur,
Ey Navoiy, istama pand aytib ozorim mening.

346

Mutribo, g‘am bazmida to navha ohang aylading,
Za’flig‘ jismimni toru qomatim chang aylading.

Bo‘ldi bo‘stoni uzoring bodadin afruxta,
Mayni go‘yo bo‘stonafro‘z ila rang aylading.

Chok etib el ko‘nglin etting g‘unchadek ko‘nglum girih
Ochting el ko‘nglin agarchi bizni diltang aylading.

Buki tashbih etting, ey ko‘z, xoki poyin surmag‘a,
Bilki javharni qaro tufroqqa hamsang aylading.

Ishq sirri mahmilin ko‘k pili chekmas, ey qazo,
Gar hilolidin gajak, xurshididin rang aylading.

Ne qatiq vodiy ekin, yo rab, sanga ey ishqkim,
Aql sarkash tavsanin qo‘yg‘ach qadam lang aylading.

Qil Navoiyni vujudi nangidin, yo rab, xalos,
Chun vujudin barcha olam ahlig‘a nang aylading.

347

Orazing subhidin el ayshini jovid aylading,
Subhi vaslingdin mening shomimni navmid aylading,

La’li serobin tila qo‘y Isoyu hayvon suyin,
Ey ko‘ngulkim, orzuyi umri jovid aylading.

Qoshu yuzi aksi ko‘k jomig‘a tushgach, ey qazo,
Bu birin qilding hilol ul birni xurshid aylading.

Ey mug‘anniy, zuhrasidin ko‘kni qilg‘ung munfail,
Senki har ter qatrasin bir turfa nohid aylading.

Ey ko‘ngul, oxir qilichi hattig‘a qo‘ydum bo‘yun,
Vahki, sayfi hirzini bo‘ynumg‘a ta’vid aylading.

Vasl sarkash qaddidin qilding tamanno, ey ko‘ngul,
Ul alifkim, ya’s arodur naxli ummid aylading.

Itlari sing‘an safoli ichra chekting durdi shavq,
Ey Navoiy, ani jom, o‘zungni Jamshid aylading.

348

Ishqim ortar xatti zohir bo‘lg‘ali jononaning,
Sham’ dudi shu’lasin afzun qilur parvonaning.

Har dam ashkim kelturur yuz ta’n majnun ko‘ngluma,
Qismi yoshlardin hamesha tosh erur devonaning.

Orazingning naqshidin butxonadur ko‘nglum uyi,
Ishq bo‘lmish barhaman ichinda ul butxonaning.

Shomi hajrim sharhi elni bexud etsa ne ajab
Uyqu kelturmakdurur xosiyyati afsonaning.

Sudurur bag‘rimki, paykoni ko‘nguldin chekti bosh
Nam havoda sabza chiqqandek uchidin donaning.

Yiqmadi ko‘k gunbadin yog‘ib havodis yomg‘uri
Kim, suvar erkin chiqib tomini bu koshonaning.

O‘qlaring chok ettilar har yon Navoiy ko‘nglini,
Yo‘llar etgandek yog‘in devorini vayronaning.

349

Tong nasimin soyir etkan gul uzorimdur mening,
Sekritib maydong‘a kirgan shahsuvorimdur mening.

Gard emas, gardinda balkim ko‘rmasun deb el ko‘zi,
Volihu sargashta joni xoksorimdur mening.

Markabining na’lidin har dam choqilg‘an o‘t emas
Kim, ko‘ngul otlig‘ zaifi beqarorimdur mening.

Baski, telmurdi ko‘zum kirgaymu deb maydon aro,
Ko‘z qarosi yo‘qki, dog‘i intizorimdur mening.

Ul bahori husn mingan qatraafshon bodpoy
Gulshani aysh ochqali abri bahorimdur mening.

Chobuki mehr o‘ldi bemehru harun ko‘k tavsani,
Tutmang otinkim, eshitmak ani orimdur mening.

Yo‘lida aylay fido ko‘z gavharin, jon javharin,
Ey Navoiy, yetsa ul chobuk, nisorimdur mening.

350

Kog‘az uza qalamni fusunsoz qilmading,
Bir ruq’a birla bizni sarafroz qilmading.

Jonsiz tanim hayoti uchun noma yozmading,
Kilking uchini mo‘‘jizapardoz qilmading.

Vasling kuniyu shomi firoqing bayonida
Kofur birla mushkni hamroz qilmading.

Bir mehr nomasi bila sargashta zarrani
Kundek jahonda mujibi e’zoz qilmading.

To ro‘zgorim aylamading duddek qora,
Bir nomaning savodini og‘oz qilmading.

Ey ko‘k dabiri, kimsaga bir noma yozmading
Kim, xoma yanglig‘ ani sarandoz qilmading.

Rahmat, Navoiyo, sangakim yor har necha
Zulmin ko‘p etti, mehru vafo oz qilmading.

351

G‘am xazonin zohir etmish chehrayi zardim mening,
Borg‘ali yeldek bahori nozparvardim mening.

Telbalardek so‘zlashurmen o‘z-o‘zum birla mudom,
Chun o‘zumdin o‘zga yo‘q olamda hamdardim mening.

Tufrog‘ o‘lsam ko‘yida, ey abri rahmat yomg‘uri,
Qil madad onchakim, andin chiqmag‘ay gardim mening.

Chiqti jon bilmay maqomin mujdae ber, ey Masih
Kim, qayu manzildadur mehri jahon gardim mening.

Har necha ko‘nglum sovug‘ ohidin antur, ohkim,
Yorg‘a yoqmas nekim, aytur bu damsardim mening.

Rizq chun maqsum erur, bir qurs uchun har kun nedur
Charxdek sargashtalik ko‘yida novardim mening.

Ey Navoiy, toki urdi mehr naqshin tosi charx,
Bu bisot ichra ajab shashdardadur nardim mening.

352

Har ko‘ngul oromi chun bo‘lmish diloromim mening,
Ul sababdin yo‘qturur ko‘nglumda oromim mening.

Dudi ohim sarvdek chiqtiyu gulgun bo‘ldi ashk,
Qilg‘ali tarki vafo sarvi gulandomim mening.

Nega ko‘rguzdi shafaqdin shu’la, kavkabdin sharor,
Gar emas g‘am do‘zaxi bu subhi yo‘q shomim mening.

Dilrabolar ahdig‘a hech etmasunlar e’timod,
Ey sabo, ishq ahlig‘a yetkur bu payg‘omim mening.

Oshiq otig‘a kiriptur ko‘nglumu topmas visol,
Fosiqi mahrumtek bo‘lmish bu badnomim mening.

Donai tasbih mayli aylamas ko‘nglum qushi
Rishtai zunnori zulfung bo‘lg‘ali domim mening.

Ey Navoiyu mendek ul but ko‘yi sari kirmakim,
Kufr ila bo‘ldi badal bu yo‘lda islomim mening.

353

Ne lutf ediki, meni noma birla yod etting,
Ne noma erdiki, g‘amgin ko‘ngulni shod etting.

Tilim qalam tilidek shukrdin erur ojiz,
Bu noma birlaki bu notavonni yod etting.

O‘qurda oqti yoshim ixtiyorsiz, go‘yiyo
Ki, hajr dudasidin nomag‘a midod etting.

Yeturdi jismima ruh, ey quyosh, magarki masih
Muallim erdi damekim ani savod etting.

Javohireki yibording bu nomuroding uchun,
Ko‘ngul xarobasini maxzani murod etting.

Ne sud bo‘lsa amal nomasi qora gar xud
Oting nishon uza Jamshid yo Qubod etting.

Navoiy, jismingga ruh ul quyosh hadisi emish,
Masih nutqig‘a yo‘q yerda e’tiqod etting.

354

Ey ishq, yana furqat o‘tin jonima urdung,
Jismimni kul aylab, kulini ko‘kka sovurdung.

Anjum dema, go‘yoki maloyikka tutashti,
Ohim o‘ti uchqunlarikim, ko‘kka yeturdung.

Qayd etmadingu bas xami zulfungni ko‘ngulga
Kim, g‘ayr xayolin ham aning birla supurdung.

Pobo‘sini istab magar, ey shodlig‘ ashki,
Bu zor ila dilbar ko‘rushur chog‘da yugurdung.

Furqat kuni bas tiyradur, ey ishq, hamono
Kim, sarsari ohim bila ko‘k sham’in o‘churdung.

Hijron tuni, ey charx, musha’bid gar emassen
Ne nav’ quyosh tosini xirqangda yashurdung.

Tark etmadi bosh qo‘ymoq eshigingda Navoiy,
Bu ko‘ydin it deb ani har nechaki surdung.

355

Necha javrin tortayin ul sarvi hurizodning,
Yo‘qmudur poyoni oyo zulm ila bedodning?

Aql der sol ko‘nglungga zuhdu vara’ bunyodini,
Ishq aytur yo‘qturur bunyodi ul bunyodning.

Tosh eritti, vahki, Xusrav ko‘ngliga kor etmadi
Shu’lalarkim, teshasidin sekridi Farhodning.

Ko‘ngli mehr aylar ayon, ko‘rgach raqibi yuzini,
Ko‘rmaguncha zok, chiqmas javhari po‘lodning.

Toki saydingmen, ishing nevchun g‘azabdur chun mudom
Qush giriftor o‘lsa ko‘ngli xush bo‘lur sayyodning.

O‘lmagimni boqma hijroningda, ey sultoni husn,
Qatl hukmi qilsa shah ne erki bor jallodning.

Roki’ erdim chang uni keldi sahargah, ohkim,
Bordi mutrib nag‘masig‘a hosili avrodning.

Yo‘l qorong‘udur, talab noqis, qadam ne nav’ uray,
Yorumay komil damidin mash’ali irshodning.

Ey Navoiy, necha bulbuldek fig‘on ul gul uchun
Yo‘q anga ta’siri chun bu nolavu faryodning.

356

Ko‘ngullar quti shirin dostoning,
Bag‘irlar qoni la’li durfishoning.

Nihonu oshkoro men sanga yor,
Sening ag‘yor ila rozi nihoning.

Muhiblar birla har tun, bizdin ayru
Qadahlarkim, chekarsen, no‘shi joning.

Vale vahm ayla andinkim chekib voy
Damodam qon yutar bir notavoning.

Ajab la’lesen, ey ashki jigargun,
Ajab yo‘qkim, erur g‘am tog‘i koning.

Kular, ey bog‘bon, har g‘uncha go‘yo
Ki, g‘ofildur xazondin gulsitoning.

Navoiy ishq vodiysig‘a kirdi,
Xatarliq yo‘ldur, ey ahbob, yoning!

357

Rafiqlarni borin yoru mo‘‘tamad qilding,
Aroda tek meni, mardud edimki, rad qilding.

Falak jafosi, o‘lus ta’niyu firoqing o‘ti,
Bas ermas erdiki, sen ham yana madad qilding.

Kechib jahon ila jondin seni dedim, jono,
Magarki qatlima bu jurmni sanad qilding.

G‘araz chu o‘lmagim erdi, bas erdi lutfung ham,
G‘azab ne erdiki, ey sho‘xi sarvqad, qilding.

G‘amingni chekkali yolg‘uz ko‘ngul edi ojiz
Ki, tiyg‘i furqat ila ani yuz adad qilding.

Chu baxt axtari sa’d o‘lmadi ne sud, eykim,
Sipehr zijini hal qilg‘ali rasad qilding.

Navoiy, yor ne javr etsa, jong‘a minnat qo‘y,
Azalda chunki bu da’voni to abad qilding.

358

Istab ul butni xirad belida zunnorin ko‘rung,
Bir kaloba ip bila Yusuf xaridorin ko‘rung.

La’lu xoli naqshi jonda, tanda qonu toza dog‘,
Zohirimda botin ahvoli namudorin ko‘rung.

Zor jismim chirmashur ul oyg‘a yozg‘an nomag‘a,
Vasl umididin bitikka chirmag‘an torin ko‘rung.

Za’flig‘ jismim egildi kasrati paykonidin,
Bu yig‘ochning shoxini xam aylagan borin ko‘rung.

Umr davrining baqosin bilmaganlar har taraf,
Suda yomg‘ur nuqtasining davri pargorin ko‘rung.

Eyki, ko‘rmaysiz bino ahli fano tufrog‘ig‘a,
Soyasida men bo‘lur vayrona devorin ko‘rung.

Demangiz hajr asru zaxm etmish Navoiy jismini,
Jismida zaxmicha yuz jonida ozorin ko‘rung.

359

Xayoling husnig‘a ko‘nglumda ziynat bersa hijroning,
Erur gulguna qon, mashshota ishqu ko‘zgu paykoning.

Jafo sarlavhida qildi alif mashqi, ko‘zung yoxud
Alifdek jong‘a nish urmoqqa saflar chekti mujgoni

Labing xat zohir etti, Xizr umri bersalar o‘lgum,
Xususankim Xizrg‘a hamdam o‘lg‘ay obi hayvoning.

Tushumda vasli erdi, ey ko‘ngul, yo rab, balo ursun
Sangakim, meni uyg‘atti ajab holatda afg‘oning.

Dimog‘i, yo‘q mushavvash bo‘lmag‘an, go‘yoki butratmish,
Jahon bog‘ida savdo sunbuli zulfi parishoning.

Necha yog‘dursa g‘am toshin firoq atfoli, ey Majnun,
Ne g‘am bosh uzra Laylo borgohi bo‘lsa qolqoning.

Qafas qaydidadur bulbul, bukim vayrona tutmish chug‘z
Vafosi yo‘q ekanni bildi go‘yo ahli dunyoning.

Bu bazm ahli nifoqidin toriqmish ko‘nglum, ey soqiy
Ezib behush doru tut manga yetkanda davroning.

Navoiy, hajrida ne nav’ sayli ashk oqizdingkim
Visoli bo‘ldi chun mumkin, o‘targa yo‘qtur imkoning.

360

Chamanda chehra furug‘i uchun qadah olding,
Ne achig‘ erdiki gul xirmanig‘a o‘t solding.

Ajab yo‘q ashking agar yummayin oqar, ey ko‘z
Ki, yor boqmayin o‘ttiyu sen boqib qolding.

Samandi po‘yasidin sarsar urg‘an o‘t yanglig‘,
Ne holat erdi sanga, ey ko‘ngulki qo‘zg‘alding.

G‘amim yukin ko‘tarib, ey sipehr, hajr tuni
Chu qilmading harakat go‘yiy asru tavshalding.

Dedim taronayi jonbaxsh mutribo, sen xud
Firoq sozi tuzub o‘lturur kuki cholding.

Visol gulshanin, ey jon qushi, ko‘p istarsen,
Bu domgah aro go‘yoki asru qiynalding.

Fano yo‘lida Navoiyg‘a bo‘lmading hamrah,
Bu dasht po‘yasidin, zohido, magar tolding.

361

G‘am toshin jismimda paykoning bila band aylading,
Ul samarni bu yig‘ochqa bargpayvand aylading.

Chun shakar shirinlik izhor etti la’ling ollida,
Demayin, qilding tabassumkim, shakarxand aylading.

Elga ishrat bodasi tuttung yoyib xoni visol,
Vahki, bizni qon yutub, g‘am yerga xursand aylading.

Istamas bo‘lsang meni, bulbul kebi shaydo, nedin.
Yuzni gulgun boda birla gulga monand aylading.

Qilding ul yuz jannatidin ayru bu ko‘z mardumin
Odamu har sari yoshin anga farzand aylading.

Dahr bog‘ining gulida yo‘qturur bo‘yi vafo,
O‘zni, ey bulbul, agar parkand-parkand aylading.

Ey pariy, debsen Navoiy bor emish Majnun kebi,
Bir yo‘li ul telbani qaydin xiradmand aylading.

362

Ey visol ahli, ul oy ko‘nglini xushhol tutung,
Gar halokim xabaridin ovunurkim, ovutung.

Yuz tuman mendek aning ko‘ngli rizosig‘a fido
Men agar o‘lsam o‘lay, siz ani xushhol tutung.

Gar so‘zum yaxshi-yomon xotirig‘a kelmas xush,
Ul unutqan kebi lutf aylangu siz ham unutung.

Mohvashlar bila kunduz beringiz bazmig‘a zeb,
Sham’i may birla shabistoni firog‘in yorutung.

Nozanin xotirig‘a kelmasangiz siz dag‘i xush,
Yovumang men kebi bazmig‘avu xunoba yutung.

Ishq aro xoru zabunluq kerak, ey ahli junun,
Orag‘a g‘ofilu ra’noni demankim yovutung.

G‘amzasi biymi ko‘p achitti Navoiy og‘zin,
La’li payg‘omi bila bir dag‘i komin chuchutung.

363

Ishq keltursa ishim dayri fano azmida o‘ng,
Xonaqah kunji havas aylamayin andin so‘ng.

Rostlar ma’manidur dayr, tuz ur ul sari gom,
Kimki ul egri qadam urdi, ishi kelmadi o‘ng.

Himmat ahli bila har tiyrag‘a tegmas parvoz
Nasri toyir bila ne nav havo qilg‘ay qo‘ng.

Borkashlarga fano man’i qachon qilg‘ay joh?
Tevaning ko‘ngli kichikdur gar erur paykari cho‘ng.

Ohu ashkidin erur o‘tu su ichra oshiq,
Zohido, ne g‘am anga gar qizig‘ o‘lg‘il, gar to‘ng.

Zo‘r bozu kishiga dahr chu qo‘ymas jovid,
Sa’y etib qo‘lda birovni, chu yetar emdi qo‘lung.

Karamin ista Navoiyki, kishi toat etib.
Noma ma’lum emas, so‘l qo‘lidindur yo o‘ng.

LOM HARFINING LU’BATLARINING LATOYIFI «G‘AROYIB»DIN

364

Ey ko‘ngul, yer-ko‘k asosin asru bebunyod bil,
Ul kesakni suda ko‘r, bu safhani barbod bil.

Jism uyi chunkim erur foniy, tafovut yo‘q ani
Gar fano saylobidin vayronu gar obod bil.

To‘rt unsur qaydidin to chiqmag‘aysen, naf’ emas
Osmoniy to‘rt daftarni tutaykim yod bil.

Eyki debsen, haqni ne ta’rifu vasf ila bilay,
Vasfdin mustag‘niyu ta’rifdin ozod bil.

Tengri zikrikim, maloyikka g‘izoyi ruh erur,
Bu g‘izoni haq yo‘lig‘a kirgan elga zod bil.

Gar habibim qilsa izhori kalom, ey piri dayr,
Isoyi Maryamni ul dam gungi modarzod bil.

Mantiqi ishq ichra oshiqni tasavvur ayla nav’,
Fard bo‘lg‘anlarni bu yo‘lda anga afrod bil.

El oyog‘ig‘a tushardin boshqa chiqmoq rasmini
May kuhanpiridin ushbu dayr aro irshod bil.

Ey suluk ahli, qachon maqsud topqumdur desang,
Mosivallohni fano ko‘rgan kunin miy’od bil.

Eyki debsenkim, bilay tavhid sirridin xabar,
Shar’din nekim tajovuz ayladi ilhod bil.

Do‘st vaslin topmag‘an dunyovu uqbodin kechib,
Ushbu dardingg‘a Navoiy holin istishhod bil.

365

Og‘zidin chiqqan hadisi nozuku ranginni bil,
La’l suftidin chiqarg‘an rishtadur rangi qizil.

Bir zabona har yaramda so‘zi ishqingdin erur,
Ko‘nglum o‘ti sharhig‘a ochqan og‘izlar ichra til.

Ey ajal, ko‘yida boshim qil og‘irkim, aylamish
Hajr ashkim saylin ildam, za’f jismimni yengil.

Qon yosh ichra g‘arqadur jismim, chiqar, ey mug‘bacha,
Ko‘rsang andoqkim olursen la’lgun may ichra qil.

Xo‘blar har dam o‘tar sensiz qoshimdin, vahki, bor
Har nafas hajring manga bu oylar o‘tgan birla yil.

Sarsaredur har daming maqsud izin gum qilg‘ali,
Gar bu vodiy ichra g‘aflat birla yuz ming yil tiril.

Ey Navoiy, faqr tufrog‘ig‘a ko‘p to‘ktung sirishk,
Gar tilar bo‘lsang fano ham anda-o‘q emdi yiqil.

366

Aningdek mastmen day subhikim, bu mushkil ermas hal
Ki, mayliq shisha quyg‘an shiradur yo shu’laliq manqal.

Quyoshdek titramak daf’in sahargah orzu qilsang,
Quyoshdek jomni titrab sumurmak farz erur avval.

Muningdek faslkim, tun mushkini charx etti kofuriy,
Sabuhiy maydin ulkim, bo‘lsa loya’qil erur a’qal.

Sudo’im g‘olibu gulgun mayimni muhtasib to‘kmish,
Topib ollimg‘a ul balchiqdin-o‘q surtay qizil sandal.

Sovug‘ yo tiyra ersa day sabuhi, ista ravshan may,
Netarsen mehr o‘tidin shu’la yo oy nuridin mash’al.

Xush ul maxmurlug‘din tiyra ko‘zkim, ochqach-o‘q bo‘lsa,
O‘shul ko‘zguga soqiyning hiloli qoshidin misqal.

Mahosin subhdin bog‘lab, sochar o‘t og‘zidin gardun,
Sabuh ahli, nishot aylangki, topmishsiz ajab mahzal.

May ichra aks erur soqiy yuzidin anglaman, yoxud
Ko‘zum nazzoradin to‘rt o‘ldi, yoxud bo‘lmisham ahval.

Quloq har so‘zga solma istasang ishq ichra rasvolig‘
Ki, voiz ko‘p chekib faryodu nosih ko‘p degay muhmal.

Muyassardur, Navoiy, yor vasli xilvati topsang
Ki, ya’ni bo‘lmasa ul xilvat ichra o‘zlugung ankal.

367

Yuzungni ko‘rdum emdi ko‘zlarimni bog‘la, ey qotil
Ki, nogah bo‘lmag‘aylar o‘zga yuzni ko‘rgali moyil.

Kitob avroqidek bo‘lg‘ay musattah qolmayin davri
G‘amim toshig‘a bo‘lsa bir nafas to‘quz falak homil.

Meni bedilning ohin o‘gmakim, olamni kuydurdi,
Hanuz ermas ko‘ngulning shu’lasi bu o‘t aro doxil.

Tanimda gul emas gulxan nishoni telbalikdinkim
Kul o‘ldum o‘rtanib ishqing o‘tidin, lek sen g‘ofil.

Labing shavqi ko‘nguldin xalq ta’n aylab qachon ketsun,
Sabodin g‘unchaning hargiz bo‘lurmu humrati zoyil.

Nedur oy safhasi bo‘lg‘an qoradin dog‘lig‘, go‘yo
Jamoling daftarin yozg‘anda bo‘lmish bir varaq botil.

Mening jurm ichra uzrum shayxning zuhd ichra ujbidin
Batardur do‘st lutfi holima gar bo‘lmasa shomil.

Fig‘oni o‘qidin bulbulning, ey gulbun, hazar qilkim,
Tikan paykonig‘a gul javshani hargiz emas hoyil.

Navoiy qullug‘in faqr ahlining piri qabul etsa,
Erur bir banda ozod aylagan yanglig‘ shahi odil.

368

Hajr o‘tig‘a istasang yoqilmag‘aysen, ey ko‘ngul,
Yordin zinhorkim, ayrilmag‘aysen, ey ko‘ngul.

Vah, ne toli’durki topmay umre istab yorni,
Chun seni yor istagay topilmag‘aysen, en ko‘ngul.

Buki qon bo‘ldung desangkim, oshkoro bo‘lmasun
Mayl etib yoshlar sari qotilmag‘aysen, ey ko‘ngul.

Desalar: Laylomu ortuq husn aro yo ul pariy?
Garchi Majnunsen kerak yong‘ilmag‘aysen, ey ko‘ngul.

Qildi chun soqiy labi yetkan qadah hushungni mahv.
To abad zinhorkim, oyilmag‘aysen, ey ko‘ngul.

G‘unchasen g‘amdin, vale soqiy bahori orazin
Ochsa bilmankim, nedin ochilmag‘aysen, ey ko‘ngul.

Davlati boqiy Navoykdek erur topmoq muhol,
To tamom o‘zlukni foniy qilmag‘aysen, ey ko‘ngul.

369

Chamanda qonini baskim oqizdi zor ko‘ngul,
Sog‘inma g‘unchaki gulbun keturdi bor ko‘ngul.

Ne gullar ochqay alam gulshanida g‘uncha kebi
Nihoniy zaxmlarin qilsa oshkor ko‘ngul.

To‘nungda tugma emas barcha la’li paykoniy,
Labing havosig‘a borur tuzub qator ko‘ngul,

Chamanda qon yog‘ar o‘tsang, magar sanavbar uza
Ochar jarohati og‘zini har figor ko‘ngul.

Tutashqan o‘t durur o‘tun aro, bukim topmas
Firoqing o‘qlari birla dame qaror ko‘ngul.

Fatilalarni yaramdin chekib tutashturdi,
Magar g‘amingda qo‘yar dog‘i intizor ko‘ngul.

Firoq zaxmida ochmish og‘iz ketur, soqiy,
Qadahki, istamas o‘lmog‘ni hushyor ko‘ngul.

Ne mehr isi, ne vafo rangi topqung, ey bulbul,
Bu bog‘ gullariga berma zinhor ko‘ngul.

Navoiy etkay aning tarkin ixtiyor, vale
Qachon berur anga bu ishda ixtiyor ko‘ngul.

370

Men jahondin kechtimu kechmas mening jonimdin el,
Men ilig jondin yudum, chekmas ilig qonimdin el.

To‘sh-to‘shumdin baski rasvolig‘ o‘ti lov-lov yonar,
Har taraf yo‘ldin chiqarlar o‘tsalar yonimdin el.

Baxtim uyqusig‘a go‘yokim surudedur hazin,
Ko‘yida bukim uyumas har tun afg‘onimdin el.

Tanimaslar bir-birin yog‘qan mazallat gardidin,
So‘rg‘ali holim kirib chiqquncha vayronimdin el.

Menda tumori junundek pech, vahkim, bexabar,
Har taraf ko‘nglumda qonlig‘ dog‘i pinhonimdin el.

Istaram, ey Xizr, kelgaymen qilib jon birla tavf,
Ka’bayi ko‘yin xabar topquncha borg‘animdin el.

Ey Navoiy, qilmag‘aylar ayb agar devonamen,
Ul pariy vasfin o‘qug‘an soyi devonimdin el.

371

Qaro ko‘zum kelu mardumlug‘ emdi fan qilg‘il,
Ko‘zum qarosida mardum kebi vatan qilg‘il.

Yuzung guliga ko‘ngul ravzasin yasa gulshan,
Qading niholig‘a jon gulshanin chaman qilg‘il.

Takovaringg‘a bag‘ir qonidin hino bog‘la,
Itingga g‘amzada jon rishtasin rasan qilg‘il.

Firoq tog‘ida topilsa tufrog‘im, ey charx,
Xamir etib yana ul tog‘da ko‘hkan qilg‘il.

Yuzung visolig‘a yetsun, desang, ko‘ngullarni,
Sochingni boshtin-ayog‘ chin ila shikan qilg‘il.

Xazon sipohig‘a, ey bog‘bon, emas moni’,
Bu bog‘ tomida gar ignadin tikan qilg‘il.

Yuzida terni ko‘rub o‘lsam, ey rafiq, meni
Gulob ila yuvu gul bargidin kafan qilg‘il.

Navoiy anjumani shavq jon aro tuzsang,
Aning boshog‘lig‘ o‘qin sham’i anjuman qilg‘il.

372

Nomasi qo‘ynumda baskim, iztirob aylar ko‘ngul,
O‘pgali chiqmoqqa go‘yokim shitob aylar ko‘ngul.

Toza butmish erdi ko‘ksum choki, vahkim, tolpinib
Chiqqali ul raxnani har dam xarob aylar ko‘ngul.

O‘qi zaxmi yo‘lidin solsam ichimga nomasin,
Bir fatila marham o‘rnig‘a hisob aylar ko‘ngul.

Chirmabon jon pardasin manshur uza volo kebi
Ko‘rmasun deb g‘ayr ani, go‘yo niqob aylar ko‘ngul.

G‘unchadek qat-qat bo‘lub qon ul musofir shavqidin
Nomasi yanglig‘ damo-dam pechu tob aylar ko‘ngul.

Mubham ermish ruq’asi davronning, asru yovakim,
Jong‘a bu andeshadin har dam azob aylar ko‘ngul.

Ey Navoiy, ochti ko‘ksumning tikilgan chokini,
Nomasi qo‘ynumda baskim, iztirob aylar ko‘ngul.

373

Yordin kelmish manga bir turfa maktub, ey ko‘ngul
Kim, erur har satri, bal har lafzi marg‘ub, ey ko‘ngul.

Lafz yo‘q, har harfi jon hirzi, dag‘i har nuqtasi
Mardumak yanglig‘ biaynih ko‘zga matlub, ey ko‘ngul.

Ayladim tumor agar tumor etar daf’i junun
Bu meni qilmish junun ilgida mag‘lub, ey ko‘ngul.

Safhada ermas muhabbat sharhikim kelmish kiyib,
Hullayi kofurgun bir turfa mahbub, ey ko‘ngul.

Asru ko‘p takror etardin ul pariyvash nomasin,
Bo‘lmisham el ichra majnunluqqa mansub, ey ko‘ngul.

G‘ayrdin safhangni qilg‘il pok, ya’ni aylama
Xotiring lavhini har xat birla ma’yub, ey ko‘ngul.

G‘amdin ozod o‘ldi xattidin Navoiy, bermasa
Begiga qulluqqa xat bo‘lg‘aymu mahsub, ey ko‘ngul.

374

Ul pariykim, bandi zulfig‘a majonindur uqul,
Men kebi devonalar qaydin qachon qilsun qabul.

Zarra ermaskim quyosh ajzosi nur aylarga kasb
Ul pariy qasrig‘a ravzandin qilur har dam nuzul.

Olamoro husn ila jonbaxsh nutqungmu ekin,
Yo Masiho ruhi Yusuf jismida qilmish hulul.

Eyki dersen, keldingu shod o‘lg‘usi vaslingg‘a yor,
Shod bo‘lg‘ay erdi bo‘lg‘an bo‘lsa hajrimdin malul.

Mushafi avsofingda ermish, Olloh-Olloh, mujmale,
Sura-sura har karashmang sharhida iynak fusul.

Yerga soching sudralur kulbamga kirsang xam bo‘lub,
Mehr past o‘lg‘an zamon andoqki topqay soya tul.

Ikki zulfung to‘lg‘anur har dam sabo tahrikidin,
Ikki hindu nag‘ma birla zohir etkandek usul.

Rostliqdin dayr toqig‘a mador o‘lmoq ne ayb,
Solikekim bo‘lsa xidmatda sutun yanglig‘ hamul.

Bo‘lmasa erdi Navoiy sirri ishqingg‘a amin,
Ne zalum etkay eding aning xitobin, ne jahul.

375

Qon to‘kar ko‘z orazing gulgunaliq ko‘rgan mahal,
Ne uchunkim suyi aning qon ila bo‘lmish badal.

Toqi axzar qotti barcha fitnavu bedodini
Qoshingga mashshota go‘yo vusma aylar chog‘da hal.

Nildin gulgun uzoring bog‘ida har sari xol,
Nilufar gulshan aro har yon ochilmish filmasal.

Kechrak ochmoq burqa’ ermas el o‘lar deb rahm uchun,
Balki aylarsen ulus ko‘prak yig‘ilsun deb hiyal.

Bog‘ aro har rang to‘n egnida chiqmish uylakim,
Hur jannat sayrig‘a chiqqay kiyib turlug hulal.

To yudung zunnori zulfungni, sochilg‘an suyidin,
Kishvari islom aro yuz ming bino topmish xalal.

Dahr sho‘xidin, Navoiy, tut qiroqkim, bog‘lasang
Bir ayoq su birla aqdin, uldurur jomi ajal.

376

Ko‘zumda hajr o‘tining humratin ko‘r, dema qondur ul,
Qora sog‘inma, paykoning suyi tomg‘on nishondur ul.

Labing xoliki xat yashurdi jonni yashurun o‘rtar,
Hamono ishqdin jonimdag‘i dog‘i nihondur ul.

Ko‘ngul bog‘i aro har yon o‘qung zaxmi emas, go‘yo
Niholi mehring ekmaklik uchun qozg‘an makondur ul.

Ko‘zumning mardumikim, to sahar kavkab sanar har tun
Ul uydin uyqu ayyorin qovarg‘a posbondur ul.

Ko‘nguldin kelgan ohim xaylini man’ etmasam avlo
Ki mehnat kishvaridin azm qilg‘an korvondur ul.

Qading sarvidadur ko‘nglum qushi, vah, sunbulung erma!
Kim, ul sarv uzra qush qasdig‘a chirmashqan yilondur ul

Surohiy og‘zida qil shaklidin xushdilmen, ey soqiy,
Magar ayshu farog‘at toyirig‘a oshyondur ul.

Emas bo‘lsang taayyun xonaqohi shug‘lidin emin,
Fano dayrig‘a kir filholkim dor-ul-amondur ul.

Navoiy za’fin anglab o‘zgaga haml etma javrungni
Ki, yillar ushbu og‘ir yukni chekkan notavondur ul.

377

Qani bir chehraki mayl etkay anga xasta ko‘ngul,
Qani bir zulfki, bo‘lg‘ay anga vobasta ko‘ngul.

Zaxmiy og‘zida labing zikriyu ahvoli qatiq,
Jon yetib og‘zig‘a hol ustidadur xasta ko‘ngul.

G‘ussa tirnog‘i bilakim qilur atrofini resh,
Naqsh etar egma qoshing shaklini payvasta ko‘ngul.

G‘am yeman buzdi esa ko‘nglum uyinkim, qo‘ymas
Maxzani ishqini to bo‘lmasa shoyista ko‘ngul.

Tah-batah qon demakim, ikki yuzung shavqidin
Dard bog‘ida qilur lolavu guldasta ko‘ngul.

Ko‘nglung ar bo‘lmasa vobasta, tong ermas, ey shayx,
Bormu oxir bori olam aro vorasta ko‘ngul.

Zulmidin desa Navoiyki, qilay ishqin tark,
Man’ etib ichkaridin yolbarur ohista ko‘ngul.

378

Har kishi ko‘rsa qizil xoroda ul mahvash jamol,
Qon yoshim mavji aro qilg‘ay quyosh aksi xayol.

Novakin chekmangki, chirmalmish anga jon rishtasi
Kuch bila chiqmoq ne imkon resha berkitkan nihol,

Ul quyoshning markabi ko‘k tavsanidur ne ajab,
Gar rikob o‘lmoqqa bosh bir-birga yetkurgay hilol.

Nun boshinda shamra yanglig‘dur qoshing uzra girih
Oraz uzra nuqta mislidur uzoring uzra xol.

Go‘yiyo qilg‘ay shafaq birla quyoshtin rang hal,
Sun’ naqqoshi tasavvur qilsa chehrangdin misol.

Mayda soqiy aksini ko‘rgach egildim o‘pgali,
Bosh ko‘tarman emdi, ya’nikim topibmen infiol.

Ey Navoiy, o‘lgil andin burnakim, yetkay ajal
Kim, ajal yetkach o‘larga bermagay shoyad majol.

379

Qildi ovora meni xastani ovora ko‘ngul,
Xonumonimni qora qildi yuzi qora ko‘ngul.

Itlaring ollida yuz pora ko‘ngulni soldim,
Muna ko‘r, har birining og‘zida bir pora ko‘ngul.

Yor yuz pora qilib bordi hazin ko‘nglumni,
Hech o‘sonmay yana har lahza borur pora ko‘ngul.

Yosh to‘kar ko‘nglum aning vaslig‘a mayl aylasa ko‘z,
Qon yutar ko‘z, yuzini aylasa nazzora ko‘ngul.

Noz o‘qin jon bila jismimg‘a urub xud o‘ttung,
Boqki, qoldi boqibon yolbora-yolbora ko‘ngul.

Lu’bati dahr firebi bila boziy yemakim,
Bermadi kimsaga bu shohidi makkora ko‘ngul.

Ko‘ngli istarki, sinuq bo‘lsa Navoiy ko‘ngli,
Bo‘lmasun shisha ko‘ngul qasdida, vah, xora ko‘ngul.

380

Ne qoshu yuzdurur sanga, ey sun’i loyuzol,
Bir oy boshida ko‘rmadi hech kim iki hilol

Og‘zi so‘zin demakda beli yodima kelur,
Ore daqiq nukta aro yuz berur xayol.

Ko‘zu qoshing biaynih nargis boshinda nun,
Zulfung ayog‘ing ostida chun vard ayog‘i dol.

Xat lafzi kimki yozsa qo‘yar nuqta yuqori,
Mushkin xatingning ustida andoq ko‘rundi xol.

Sarsabz erur hamesha bu gulshanda sarvdek,
Ozodaeki bo‘lsa mizojida e’tidol.

Vasl istaram ayon qilibon ashk durlarin,
Soyil yetimlar yig‘ib etkan kebi savol.

Ul chobuk ollida boshin etti Navoiy go‘y,
Chavgon sarguzashtima basdur guvohi hol.

381

Yorab, ul oy husnin el fahmig‘a nomafhum qil,
Buyla mavjud etmasang, avval meni ma’dum qil.

Barcha yuzdin uylakim ko‘zumni mahrum aylading,
Barcha ko‘zni ul pariyvash yuzidin mahrum qil.

Bo‘lsa ishqimda qusure ko‘nglini mendin sovut,
Ishqim ar pok o‘lsa, toshdek ko‘nglin aning mum qil.

Qilsa zulm ul zolim elni qilmag‘il, yo rab, zabun,
Chun tazallumdur ishim doim meni mazlum qil.

To ko‘zum qutlug‘ yuzidin o‘zga sari tushmasun,
Har ne ko‘z ko‘rgay mening baxtimg‘a ani shum qil.

To tirikmen ishqi harfidur ichimda, ey rafiq,
O‘lsam oni-o‘q mazorim toshida marqum qil.

Demakim, bormu ekin mehrim Navoiy ko‘nglida,
Anda sensen, bir taammul aylabon ma’lum qil.

382

Bo‘ynumg‘a qayda qilg‘ay ul oy qo‘lini moyil
Kim, basdurur quloda it bo‘ynig‘a hamoyil.

Yuz xo‘b jilva qilsa bormas ko‘zumdin ul oy
Kim, zarra xayli bo‘lmas hargiz quyoshqa hoyil

Ulkim, kulub ko‘ziga surma chekar ne fikri?
Gar ko‘z yoshimdin o‘lg‘ay ko‘zning qorasi zoyil.

Noz etki sarvu gulda, bal insu jinda yo‘qtur
Bu husnu bu latofat, bu shaklu bu shamoyil.

Qil sig‘mas og‘zing ichra ko‘p nukta tong emaskim,
Nozukrak o‘ldi qildin har so‘zga bo‘lsa qoyil.

Bu shukr uchun karam qil, soyilg‘a, ey g‘aniykim,
Ermastur ul tavongar, sen xidmatida soyil.

Hijronda bexud istar o‘zni Navoiy, ey shayx,
Oyu yil ani usruk ko‘rsang, demaki, oyil.

383

Zulfini ochmish sabo yuziga chiqmish tobi mul,
Zulfu yuzi aksidin to‘nig‘a tushmish dolu gul.

Qon yutub ko‘nglum tilar har lahza ishqing dog‘ini,
Qursi limu istagandek ahli ishrat ichsa mul.

Par emas bulbulda, balkim otashin gul shavqidin
Gulxaniy devonadurkim, yuqmish a’zosig‘a kul.

Yuzu xoling o‘ti to dog‘ etti, bo‘lmish loladek
Ko‘hi g‘am tiyg‘i jafodin chok-chok o‘lg‘an ko‘ngul.

Borg‘usi garding falakka bodpolar sayridin,
Bodpoyingg‘a ne osig‘ atlasi aflok jul.

Gar binafsha xattinga qulluq qilurdin qochmadi,
El aro nevchun erur boshi quyi, bo‘ynida g‘ul.

Kirpik ermaskim Navoiy o‘tkay ul chobuk debon,
Ko‘z qora suyig‘a bog‘laptur qamishlar birla pul.

384

Ko‘nglung istar yorlar birla hamesha shod bo‘l,
Mendinu kimdinki, ko‘nglung istamas, ozod bo‘l.

Garchi sabrim uyi yanglig‘ aylading vayron meni
Doimo, yo rabki, husnung mulkidek obod bo‘l.

Men chekib anduh o‘lay, ey joni bo‘lsun ul Masih
Sovrul, ey charxi nigun, v-ey dahri dun, barbod bo‘l.

Bevafolar zulmu bedodig‘a ermassen harif,
Ey sinuq ko‘nglum, agar xud shisha, gar po‘lod bo‘l.

Tuttum o‘lmakdin tirilmak hajrida tengdur manga,
Emdi gar bergil ziloli Xizr, agar jallod bo‘l.

Chekma boshkim emin ermassen xazon yag‘mosidin,
Bu chaman ichra agar savsan, agar shamshod bo‘l.

Ey Navoiy, olam ahlig‘a chu yo‘q ermish vafo,
Kelu mundin nari, bekaslik bila mu’tod bo‘l.

385

Qomatingg‘a har zamon yuz jilva, ey zebo nihol,
Notavon ko‘nglumga har bir jilvasidin o‘zga hol.

Evrulur ko‘nglumda ul chobuk xayoli har kecha,
Shu’laliq ko‘nglumni qildi charx fonusi xayol.

Bosh qo‘yay dedim oyog‘i tufrog‘ig‘a dedi: qo‘y
Bo‘sa istab la’li rangin so‘rdum ersa, dedi: ol.

G‘unchayi xandonki, derlar munfaildur og‘zidin,
Lek kulmak birla istar qilsa daf’i infiol.

Xattu xoli hasratidin oncha ashkim oqtikim,
Bir ko‘zum tutti g‘uboru bir ko‘zumga tushti xol.

Davr xam qildi qadingni, go‘shae tut, yo‘q aso,
Negakim, dard-o‘q bo‘lur zohir alif yondashsa dol.

Ey ko‘z, onsiz o‘zga yuz ko‘rmakni qilmishsen havas,
Hajr tiyg‘idin o‘yul, yoxud Navoiydin uyol.

386

Bog‘ mendek sarg‘arib, bulbul meningdek bo‘ldi lol,
Go‘yiyo mundoq bo‘lur bir guldin ayrilg‘ang‘a hol.

Yerdagi yofrog‘ g‘aribu xoksor ar bo‘lmasa,
Men kebi ne vajhdindur yuzi sarig‘, ashki ol?

Sug‘akim tushmish qizarg‘an barglar, ko‘rgan kishi
Ko‘z yoshim ichra bag‘ir pargolasi aylar xayol.

Shox Majnundurki, uryon bo‘lubon afg‘on qilur,
Barg Laylodurki, nilu igna birla qazdi xol.

Hajr aro ohimg‘a boqmay bordi, lekin shukr erur
Kim, xazonda sarvg‘a osib yetkurmas shamol.

Bu sarig‘ ruxsor uza har sari ashkim o‘xshashur
Bir xazonlig‘ bog‘ ichinda har taraf ravshan zulol.

Vasl angla ishq bog‘ining bahoridin nishon,
Hajr, bilgil gar tilar bo‘lsang, xazonidin misol.

Bu chaman ra’nolari sarkashlik etgandin ne sud
Kim, xazon torojidin emin emastur bir nihol.

Ey Navoiy, bu xazon o‘lg‘ay bahor ila badal,
Kelsa davlat gulbuni shahzodayi sohibjamol.

387

Sarvnozim, yo‘q ajab, gar ro‘zadin topmish malol
Kim, su ichmasdan topar pajmurdalig‘ nozuk nihol.

Yillar og‘zimkim qurutmishsen zuloli vasl uchun,
Bilding erkin shammaekim, sa’b erkandur bu hol

Kun tush o‘lmay ro‘zavu issig‘din ul oy qildi za’f,
Ne haroratdur quyosh, yo rabki, topqaysen zavol.

Ro‘za za’fidinki chiqmas uydin o‘lmish mohi nav,
Za’f ko‘rgilkim, to‘lun oyimni aylaptur hilol.

Ro‘za muhri sog‘inib dermenki, olsam tishlabon
Har qachon ko‘rsam aning shirin dudog‘i uzra xol.

Sharbatin dermen ezay jon shirasidin qil madad,
Zulmatingdin tiyralik, ey Xizru chashmangdin zulol.

Elga shom o‘lmish, Navoiyg‘a yuzungdin subh erur
Kim, sog‘insun ro‘za shomin, bor egach subhi visol.

388

Uyg‘onib subh uyqusidin mehr sham’in tor qil,
Ko‘z ochib harggo‘shadin bir fitnani bedor qil!

Ko‘zni afsunsoz etib jonbaxsh labdin nukta ayt,
Somiriy sihrin, Masiho mu’jizin izhor qil!

Ko‘z to‘la uyqu og‘irliq solmoq uchun qo‘l ochib,
Ul muhol ummid birla bizni minnatdor qil!

Sep qora yer uzra xob olud ko‘zga su urub,
Ko‘z yetarcha yerni ul su birla nargiszor qil!

Uyqudin ul gulni ko‘rmak gar murodim bo‘lmasa,
Ko‘zuma, yo rabki, har bir kiprigin bir xor qil!

Do‘st matlub ersa g‘aflat uyqusidin ko‘z ochib
Uchmoq ummidi, tomug‘ biymidin istig‘for qil!

Ey Navoiy, tushta ul oy dedikim, vasl istama!
Aks erur tush, sen talabni ulcha mumkin bor qil!

389

Ul mukahhal ko‘z jafosidin agar bo‘lsam qatil,
Surma toshidin yasab qabrim qo‘yung boshida mil.

La’li jon olg‘an dalili ulki, yo‘qtur elg‘a jon,
Buki elga jon bag‘ishlaydur, bu dag‘i bir dalil.

Rashkdin har sari ishqing dog‘in aylarmen nihon,
Bog‘labon marham diram har yon yoshurg‘andek baxil.

Yuzda yo‘llar shakli tutmish qon yoshimning xatlari,
Kelki, qilmish ko‘z xayoling xaylig‘a qonin sabil.

Orazingdin xay manga tomg‘aymu deb tufrog‘ men,
Ul kishi yanglig‘ki, bo‘lg‘ay obro‘ istab zalil.

Soqiyo, tut bir qadah maykim, eritgay toshni
Kim, g‘amu anduh g‘izosidin erur ko‘nglum saqil.

To ani ichkach, Navoiyg‘a ochilg‘ay gulsiton,
Gar sabuk ruhona kirsa o‘tqa andoqkim Xalil.

390

Qilg‘ali xil’atin ul sarvi gulandom qizil,
Qildi qon to‘kmak ila dahrni gulfom qizil.

La’li shavqi bila gar bo‘lsa ko‘ngul qon ne ajab
Kim, qizil may bila to‘lsa ko‘runur jom qizil.

Charx agar holima qon yig‘lamadi hajr tuni,
Nega bas bo‘ldi shafaqdin yuzi ul shom qizil.

Qildi qonlig‘ ko‘ngul ul zulf xayolin rangin,
Raqam etkan kebi shingarf bila lom qizil.

Gul sevarmenki, bu rang etkali xil’at ul sho‘x
Ranglar ichra berur ko‘ngluma orom qizil.

Husn sotma shafaqing rangidin, ey zoli sipehr
Kim, ani qo‘ymag‘usi gardishi ayyom qizil.

Komi dil garchi Navoiyg‘a mayi la’ling erur,
Bo‘lg‘usi chehrasi xunob ila nokom qizil.

391

Yo‘qturur olamda ahli ishqdek bechora el,
Hajr zulmi birla xonumonidin ovora el.

Ishq saylobi jafosi birla hijron tiyg‘idin
Xotiri vayron jamoat, ko‘ngli yuz ming pora el.

Chiqsang uydin telba bo‘lmoq olam ahli ne ajab
Ko‘rmamish hargiz chu sendek bir pariy ruxsora el.

Anglakim, ovora bo‘lg‘anlardur ul oy ishqidin
Hajr sahrosida ko‘rsang tog‘u vodiy ora el.

O‘rtab, ey hijron, meni dudumni qil ko‘yida miyg‘,
To ul oy husnig‘a aylay olmag‘ay nazzora el.

Chun qazo tag‘yir topmas komi ozlig‘din, gila
Mahz nohamvorlig‘dur aylamak hamvora el.

Ey Navoiy fitna yog‘dursa ul oy ishq ahlig‘a,
Osmondin harnekim kelsa ne qilg‘ay chora el?

392

Kecha bordi yoru andin qolmadi giryon ko‘ngul,
Ollida mash’al sog‘indim bor emish so‘zon ko‘ngul.

Ul sifatkim, g‘unchaning tab’ida bo‘lg‘ay gul nihon,
Orazing naqshin ichinda aylamish pinhon ko‘ngul.

Topmas erdim ko‘yida istab, agar xud zaxmidin
To‘kmasa erdi qayon azm aylagandin qon ko‘ngul.

G‘unchayi ummid agar la’lingdin uzman, ayb emas
Kim kishiga jonidin uzmak emas oson ko‘ngul.

Hajr aro jonlar berib chunkim qo‘shuldi yorig‘a,
Ey rafiq, ayrilmoq andin emdi ne imkon ko‘ngul.

Bir nasihat qilg‘um, ey ishq ahli, aylang istimo’,
Solmangiz har sori ko‘z, to bo‘lmasun har yon ko‘ngul.

Ey Navoiy, yordin tushmak yiroq imkon emas,
Ko‘yidin chun ixtiyor etmas dame hijron ko‘ngul.

MIM HARFINING MAHBUBLARINING MALOHATI «G‘AROYIB»DIN

393

Bo‘lmish andoq munqati’ ahli zamondin ulfatim
Kim, o‘zum birla chiqishmas ham zamone suhbatim.

Ey xush ulkim, tutmish erdi vahsh ila sahroda uns,
Muhish ahvole mangakim, bor o‘zumdin vahshatim.

Istaram qochmoq adam vodiysidinkim, kirgali
Vomiqu Farhodu Majnun bas g‘uluvdur xilvatim.

To‘lg‘anurmen o‘zlugumdin chiqg‘ali bukim erur,
Dard vodiysida sargardon quyundek hay’atim.

Ey ajal, tan xirqasin kuydurki, bo‘lmish bas og‘ir,
Bu malomat o‘qlari birla tikilgan kisvatim.

Ey falak, anjum ushoq toshin yig‘ib boshingg‘a ur,
Chun fano mayxonasi xishtidin o‘ldi turbatim.

Yetti ko‘kni ko‘k varaqlardek sovurg‘ay har taraf,
Toqi minoyiy aro chirmalsa ohi hasratim.

Qo‘y duru feruza bahsinkim, nujumu charxni
Nilufar bargi uza shabnamcha ko‘rmas himmatim.

La’ldek boshim osilsun g‘arqai xunob o‘lub,
La’l tikkan saltanat tojig‘a bo‘lsa rag‘batim.

Turfa ko‘rkim, xalq komi birla umrum bo‘ldi sarf,
Turfaroq bukim birovga yoqmadi bir xidmatim.

Ey Navoiy, ikki olamdin kechib toptim visol,
Bu iki butxonadin ermish bu yo‘lda ofatim.

394

Ul pariy nazzorasig‘a, vahki, yo‘qtur toqatim
Kim, qachon qilsam nazar devona aylar hayratim.

Bas, ne nav’ aylay tamannokim, visoli sham’idin
Hajr shomi gah-gahe bo‘lg‘ay munavvar suhbatim.

Suhbatida bor ham topsam bu toli’ qaydakim,
Bir nafas mahramlari silkida bo‘lg‘ay xidmatim.

Xidmatig‘a mahram o‘lsam ham qachon imkoni bor
Kim, degay bir lahzae bo‘lg‘il harifi xilvatim.

Bo‘lsa ham xilvat muyassar, vahki, hargiz yo‘qturur
Poybo‘si davlatin zohir qilurg‘a jur’atim.

Gar oyoq sunsa ko‘zumga ham ko‘ngul ne voykim,
Ul zamon ko‘z rashkidin kuydurgusidur g‘ayratim.

Vasl umidin qo‘y Navoiykim, xayoledur muhol,
Bu muhol ummid ila har lahza berma zahmatim.

395

Chamanda munisim ne sarv erur, ne gul, ne sunbul ham,
Manga sarve kerakkim, sochi sunbuldur, yuzi gul ham.

Ajab yo‘q to‘lg‘anib jismim, qorarsa subhi ayshimkim,
Tushub ul kokul uzra chin, yuziga tushti kokul ham.

Demang ul sho‘x ila ashob bazmin qil tafarrujkim,
Talaffuz aylay olman bu hikoyatni, taxayyul ham.

Yuzung birla quyosh ta’rifida gar davr erur hosil,
Kelur zanjiri zulfung vasfida lozim tasalsul ham.

Yuzu qaddig‘a huru tubiy o‘xshar debsen, ey voiz,
Yiroq ermas so‘z ayturda gahe qilsang taammul ham.

Chekib ko‘hi firoqiya sabr qildim, vaslig‘a yetkach
Fig‘on cheksam ajab yo‘q muncha-o‘q bo‘lg‘ay tahammul ham.

Yuzung shavqida ko‘nglum ohi sham’u gulga o‘t soldi
Ki, kuydi notavon parvonavu kul bo‘ldi bulbul ham.

G‘animat anglasun bulbulni gul yetgachki, bo‘stondin
Uchar gul yafrog‘i ham, qolmas uchmay garchi bulbul ham.

Xumor o‘lturmish erdi bo‘lmasang mug‘ dayrig‘a ozim,
Bu ishga, ey Navoiy, ayladi tengri seni mulham.

396

Ne tong uzorim agar sarg‘arib, qizardi yoshim
Ki, yuz qoralig‘u isyon bila oqardi boshim.

Quyosh kebi yuz ila tog‘dek g‘amin netayin,
Meningki tog‘ boshig‘a yetibdurur quyoshim.

Magarki jon talashur vaqt uchun ayon bo‘lg‘ay
Muloaba yuzidin xo‘blar bila talashim.

Zamon eli gar urushsunu gar yarashsunlar
Ki, ne urushim alar birla boru ne yarashim.

O‘qug‘an elni halok aylagay kitobasida,
Ichimdagini ayon qilsa qabrim uzra toshim.

Yasasalar ne ajab dayr uza mazorimni
Meningki mug‘bachalardur harifi jur’akashim

Navoiyo, magar idbor gardini yuzdin
Yug‘ay nadomatu hasrat bila to‘kulsa yoshim.

397

Hajr toshining ko‘kumtul dog‘idin kuydi tanim,
Ohkim, ko‘kurd o‘ti birla tutashti xirmanim.

Tiyra kulbam ichra o‘t soldi firoqing, voykim,
Yorudi kuymak o‘ti birla qorong‘u maskanim.

Nildin xolu alif yuz uzra to naqsh aylading,
Dog‘ kuydurmak ishim bo‘lmish, alif kesmak fanim.

Ishq aro bo‘ldum g‘aniy, ko‘nglum aro paykonidin
Kim, to‘luptur ul javohir birla ushbu maxzanim.

Zarvaraq birla bezabdur gul yuzin, vah, turfa ko‘r
Kim, bahor ichra xazon zohir qiliptur gulshanim.

Emin o‘lman xonaqohu xilvat ichra ujbdin,
Zohido, mayxona mulkim, kup ichidur ma’manim.

Ey Navoiy, ul xat etmish ro‘zgorimni qora,
Tong emas yirtuq yoqa birla qalamdek shevanim.

398

Qilg‘ali yuz til kebi ko‘nglumni chok ul qotilim,
Tiyg‘i ishqi lazzatin aylar hikoyat har tilim.

Har kecha g‘am tog‘i ichra jon yetib og‘zimg‘a, bor
Mushfiqim bosh uzra bumu ko‘zi sham’i mahfilim.

Yig‘lag‘an soyi sarig‘roqdur yuzum, toli’ ko‘rung
Kim, socharmen donavu andin somondur hosilim.

Halqa-halqa zulfi domi ichramen, vahkim, kelur,
To‘sh-to‘shumdin nishi hajru bu zirihdur hoyilim.

G‘am sipohi ollidin qochmoq ne imkonkim, berur
Oh o‘tiyu ashk qonidin nishon har manzilim.

Nega dahr oyo vafo ahlining istar o‘lmagin,
Ohkim, o‘lgumdurur hal bo‘lmayin bu mushkilim.

Ey Navoiy, qilma ko‘p Majnun hadisi naqlini
Kim, men etsam naql, Majnun bo‘lg‘usidur noqilim.

399

Bahor bo‘ldiyu gul mayli qilmadi ko‘nglum,
Ochildi g‘unchavu lekin ochilmadi ko‘nglum.

Yuzung xayoli ila vola erdim andoqkim,
Bahor bo‘ldiyu gul mayli qilmadi ko‘nglum.

Gum o‘ldi bog‘da og‘zing xayolidin, yuz vah
Ki, g‘unchalar ora istab, topilmadi ko‘nglum.

Ko‘zumda jilva qilib, ko‘nglum olmoq istadi gul,
Iting izicha ani ko‘zga ilmadi ko‘nglum.

Yuzung nazorasida mastu mahv edi, ya’ni
Ki, gul chog‘ida zamone oyilmadi ko‘nglum.

Zamona gulbunida g‘unchadekdur el ko‘ngli,
Alarg‘a shukrki bore qotilmadi ko‘nglum.

Navoiy g‘uncha tilab, ko‘nglum og‘zin etti havas.
Agarchi topmadi, lekin yongilmadi ko‘nglum.

400

Magarki ko‘z yo‘lidin oqti qon bo‘lub yuragim
Ki, tog‘ etaklaridek lolagundurur etagim.

Ne tushki, hajri balosin ko‘rarda seskansam,
To‘kuldamak bila qo‘shnini uyg‘otur yuragim.

G‘aming bo‘g‘un-bo‘g‘unumni oyirdi, ham xushtur
Itingga tashlamoq uchun birin-birin so‘ngagim.

Emas bu xolki, ko‘z orazingg‘a yetkanda
Qolibdurur yopishib, ayni shavqdin nenagim.

Ne bazm erur mayi hajring sumurmagim, hayhot
Ki, hasrat ilgi ovuch qoqmog‘imdurur gazagim.

Demangki, qoshlari mehrobida tilak tilagin
Mangaki, qoshlari mehrobi-o‘qdurur tilagim.

Chamanda savsanu ra’no qadig‘a moyilmen
Ki, savsaniy to‘n ila jilva ko‘p qilur miragim.

401

Ko‘ngul jon birla bordi hamrahing, men dard ila turdum,
Sanga jon birla ko‘nglumni, seni tengriga topshurdum.

Nishondur tiyra bo‘lg‘an axtari baxtim savodidin
Tuganlarkim, firoqing o‘tidin g‘am shomi kuydurdum.

Yig‘och birla boshoqkim, tanda qolmish uldurur marham
Junundinkim, firoqing o‘qlarin jismimda sindurdim.

Tutashti sham’dek har barmog‘im hijron sharoridin,
Ilig marham qo‘yay deb chun ko‘ngul chokiga yetkurdum.

Chu ul kofir chiqar ko‘z solmag‘aysiz, ey musulmonlar
Ki, men bechora ko‘nglumni boqib turg‘uncha oldurdum.

Qotibdur ko‘zlarimkim, ne yopilmoq, ne taharruk bor,
Qiyo boqqaymu bir deb azm etarda baski telmurdum.

Yuzin ko‘rgach boshimg‘a tushti mushkin zulfi savdosi,
Fig‘onkim, bir boqishda yuz balo boshimg‘a kelturdum.

Ko‘ngul tinmasqa qolmish erdi, har nav’ orzu birla,
Rizo ko‘yida to qo‘ydum qadam ko‘nglumni tindurdum.

Makon gulxan kulin qildim Navoiy, telbadek ya’ni
Junun torojidin oxir qora tufroqqa o‘lturdum.

402

Ayni za’fimdin qo‘lum chun qo‘ldading, ey dilbarim,
Qo‘yma ilgimniki, qo‘rqarmen to‘kulgay paykarim.

To junun bemorimen, gulxanning o‘tluq kullari
Bo‘ldi gulgun rishtadin gullar tiqilgan bistarim.

Sovuq ohimdin zarar topqay edim g‘am bazmida
Jism uyinda bo‘lmasa o‘tlug‘ ko‘nguldin mijmarim.

Qatra xaylar ichra ul orazni ko‘rdum, ey rafiq,
O‘lmagim ermas ajabkim, sug‘a tushmish axtarim.

Dema, la’lim shavqidin sipqarmading qon bir qadah,
Men icharmen, ko‘z to‘kar, netib tugansun sog‘arim.

Gulshani faqr ichra to kirdim, erur balkim emas
Gunbadi nilufariy gulshanda bir nilufarim.

Hajr tig‘i ko‘p uchun jismimda har yon chekti bosh
Ey Navoiy, men mazallat toyiri, budur parim.

403

Tun oqshom bo‘ldiyu kelmas mening sham’i shabistonim,
Bu anduh o‘tidin har dam kuyar parvonadek jonim.

Ne g‘am ko‘rguzsa ko‘ksum porasin choki giribonim,
Ko‘runmas bo‘lsa ko‘ksum yarasidin dog‘i pinhonim.

G‘amidin durri maknundek, sirishkim oqti Jayxundek,
Muzayyan qildi gardundek jahonni ashki g‘altonim.

Falak ham to‘ldi kavkabdin, quyosh ham tushti ashhabdin,
Kelib tushmas bu markabdin mening xurshidi raxshonim.

Jahonni zulmat etti chah, bu zulmat ichra o‘lgum, vah,
Manga bo‘lsang ne Xizri rah, yetib, ey obi hayvonim.

Dema ko‘ktin quyosh ketmish, falakka tiyralik yetmish,
Ul oy hajrida tor etmish falakni dudi afg‘onim.

Navoiy kebi hijrondin, bu oqshom o‘ldum afg‘ondin,
G‘amim yo‘q buyla yuz jondin, yetib gar kelsa jononim.

404

Ishq ila bo‘ldum masal, savdo bila afsona ham,
Shukrlillohkim, yana oshiqmenu devona ham.

To unutdi oshnolig‘ rasmin ul begonavash,
Oshno yig‘lar mening holim ko‘rub, begona ham.

G‘am tuni mendurmen ohu ashkdin sham’im o‘chub,
Boshima yemrulgali turmish buzug‘ koshona ham.

Elga mehring bor, buzuq ko‘nglumga ham bir zarra boq
Kim, quyoshning tobidin mahrum emas vayrona ham.

Ey malohat sham’i har soat meni kuydurmakim,
Ko‘p yorumas sham’ agarchi o‘rtanur parvona ham.

Yo‘q, bu dayr ichra berur jomi ajal ta’mini may
Kim, erur paymona to‘lmoqdin nishon paymona ham.

Ey Navoiy, gar desang, ul turfa qushni sayd etay,
Rishtayi jismingni dom et, ko‘z yoshingni dona ham.

405

Kecha ul mahvashni yod aylab farovon yig‘ladim,
Mehrim oshti subhdek har nechakim qon yig‘ladim.

Sham’ avval ohshom-o‘q kuydi fig‘onim o‘tidin
Kim, men o‘t sochqon bulutdek tortib afg‘on yig‘ladim,

Tun qorong‘u, kulba xilvat, hajrdin ko‘nglum to‘la,
Tosh urub ko‘ksumga to bor erdi imkon yig‘ladim.

Yor hajridin kishiga ayta olmas g‘ussani,
Ko‘nglum etti sharhu men mahjuru pajmon yig‘ladim.

Charx ham to‘kti quyoshning hajridin kavkab, vale
Yig‘lamoq ul erdikim, men zor giryon yig‘ladim.

Subhdek xurshid vaslidin agar kulsam ne tong
Menki, subhi vasl uchun ko‘p shomi hijron yig‘ladim.

Ey Navoiy, tosh eshitsa navha qilg‘ay oshkor,
Yo‘q ajab gar bir tun o‘z holimg‘a pinhon yig‘ladim.

406

Soqiyo, kechagi may nash’asidin jon toptim,
Zulmat ichra masala chashmai hayvoi toptim.

Og‘zinga olma olibkim manga tishlab berding,
Ham o‘shul og‘iz ila go‘yi zanaxdon toptim.

Boda tobiyu yuzung partavidin tiyra kecha
To‘lun oy ko‘rdumu xurshidi daraxshon toptim.

Mehrdin ko‘p nafas urma der edim tongg‘a boqib
Kim, men ushbu kecha xurshidni mehmon toptim.

Men to‘kub ashk falakdek vale bexudlug‘uma
Dam-badam yorumag‘ur subhi xandon toptim.

Telba ko‘nglumki, labu zulfung uchun itmish edi,
Kecha mayxona aro mastu parishon toptim.

Charxdin mehr tama’ tuttumu ofat ko‘rdum,
Yordin vasl talab qildimu hijron toptim.

Zulfi fikrida Navoiyni labi tirguzdi,
Soqiyo, kechagi may nash’asidin jon toptim.

407

Bitigingdinki, savodini ko‘rub jon toptim.
Zulmat ichra masala chashmai hayvon toptim.

Bahrdin qatrag‘a ta’zim ila tahsin ko‘rdum,
Mehrdin zarrag‘a e’zoz ila ehson toptim.

Har alif sarv edi, he g‘unchavu doli sunbul
Demayin nomaki, bir toza guliston toptim.

Anbarin madlarikim mehr edi mazmuni aning,
Har uzun kechada bir mehri daraxshon toptim.

Qatra qonlarki, ko‘zum sochti o‘qur holatida
Har shaba ustida bnr la’li Badaxshon toptim.

Ne shaba erdiki, mazmuni bila ashkimdin
Har shaba ustida bir la’li Badaxshon toptim.

Gah-gahe xasta Navoiy tanig‘a jon yetkur
Bitigingdinki, savodin ko‘rub jon toptim.

408

Visol tuxmini ektim firoq bar toptim,
Vafo niholini tiktim, jafo samar toptim,

Muhabbat o‘tiki, yoqtim visol sham’i uchun
O‘zumni oqibat ul o‘tdin-o‘q sharar toptim.

Men ashk birla yudum g‘ayr naqshini ko‘zdin,
Valek g‘ayrg‘a-o‘q yordin nazar toptim.

Umid bahrida har necha g‘o‘takim urdum,
Sadaf ko‘zumdinu ko‘z yoshidin guhar toptim.

Dedim: bu ramzni anglay, vale xirad pirin
Bu nukta kayfiyati ichra bexabar toptim.

Chu dardi ishq biyobonlarini qildim qat’,
Adam viloyatidin nari yuz xatar toptim.

Navoiyo, kecha-kunduz xatu yuzini tilab,
Shabona navha bila nolai sahar toptim.

409

Vasl bargin uzki, men hijron gulin bo‘y etmisham,
Mehr tarkin tutki, men mehnat bila xo‘y etmisham.

Naxli qaddingg‘aki, berdim ko‘z yoshidin parvarish,
Emdi bosh tortarki, yoshdin yuz sari jo‘y etmisham.

Har sari javlon qilib yetkach manga chekting, inon
Bu ekin jurmumki, yo‘lungda boshim go‘y etmisham.

Noma ichra chirmashibon sanga yetkaymenmu deb,
Orazim kahbargu jismim rishtasin mo‘y etmisham.

May bo‘lub ashkim, g‘izo bag‘rim, surud afg‘onlarim,
Keling ahli ishqkim, g‘am xaylig‘a to‘y etmisham.

Shayx boqiy bo‘lsunu zarq ichra tinmaslig‘ki, men
Tinmisham tokim fano dayri sari ro‘y etmisham.

Topmadim gulchehralardin shammae bo‘yi vafo,
Ey Navoiy, nechakim yeldek taku po‘y etmisham.

410

Tirig yururmenu bor mendin ayru jononim,
Bu umr birla yurub o‘lmagan mening jonim.

Bag‘irda yuz xalavu, vah, demakka yo‘q zahram,
Ko‘ngulda qon to‘lavu yo‘q dam urmoq imkonim.

Ne bir aniski, aritsa lolayi ashkim,
Ne bir rafiqki, anglasa dog‘i pinhonim.

Ko‘rub qoshida muhiblarni jam’u men mardud,
Mungayibon buzulur xotiri parishonim.

Ko‘ngul xud ittiyu jon hamdami bo‘la olman
Bir-ikki lahzaki, bor ul zaif mehmonim.

Azimat etkali ul ganji husn andoqdur
Ki, chug‘z or qilur ko‘rsa emdi vayronim.

Navoiyo, bu navolarki kecha tortarmen.
Zuhal eshituru xurshid eshitmas afg‘onim.

411

Ey qading sarvi ravon, ko‘yung bahori gulshanim,
Mehnatu afg‘on sening hajringda ko‘rgan-bilganim.

Qabr toshidur bezaklik sarbasar gul bargidin,
Toza-toza dog‘ ila ko‘hi balo bo‘lg‘an tanim.

Charx mehnat toshidin to ravzan ochti har taraf,
Men malomat bulbuli, go‘yo qafasdur maskanim.

Mehnatu g‘am o‘qlarig‘a, vahki, yuz ming zaxmliq,
Ashki siymandud qilg‘an hay’at o‘ldi javshanim.

Tiyg‘ekim, ko‘ksum uyin ochti, eshikdekdur anga
Ochilib yopilsa har dam choklig pirohanim.

Do‘stlar, meni ko‘ngulsiz deb so‘rarsiz, shodmen,
Bo‘lmayinmu shodkim, daf’ o‘lmish andoq dushmanim.

Ishq naqdi dog‘i g‘am kirmish Navoiy, ko‘ngliga,
Vahki, bir dam ajdahodin holiy ermas maxzanim.

412

Mehr ko‘p ko‘rguzdum, ammo mehribone topmadim,
Jon base qildim fido, oromi jone topmadim.

G‘am bila jonimg‘a yettim g‘amgusore ko‘rmadim,
Hajr ila dilxasta bo‘ldum, dilsitone topmadim.

Ishq aro yuz ming malomat o‘qig‘a bo‘ldum nishon,
Bir kamon abruda tuzlukdin nishone topmadim.

Ko‘nglum ichra sarv o‘qdur, g‘uncha paykon, gul tikan
Dahr bog‘i ichra mundoq gulsitone topmadim.

Husn mulki ichra sendek shohi zolim ko‘rmadim,
Ishq ko‘yida o‘zumdek notavone topmadim.

Ko‘p o‘qudum Vomiqu Farhodu Majnun qissasin,
O‘z ishimdin bul’ajabroq dostone topmadim.

Ul amon ichinda bo‘lsun, ey Navoiy, garchi men
Bir zamon ishqida mehnatdin amone topmadim.

Tab’ ganjidin maoni xurdasin, yuz qatla hayf
Kim, nisor etmakka shohi xurdadone topmadim.

413

Oqizdi limuyiy bo‘rkungni ko‘rgach, oncha qon ko‘nglum
Ki, za’f etti sarig‘ gul g‘unchasidek notavon ko‘nglum,

Ko‘ngulda baski g‘unchang fikratidin xurdayi ma’no,
Yig‘ibmen g‘uncha ko‘nglidek, bo‘luptur xurdadon ko‘nglum.

Sanavbar ko‘ngliga ko‘nglumni o‘xshatmangki, o‘rtabdur
Nihon har tuxm ummidig‘a bir dog‘i nihon ko‘nglum.

Badan vayronida ul husn ganji hajridin gohe
Gah o‘z yolg‘uzlug‘idin chug‘zdek tortar fig‘on ko‘nglum.

Duri ishqingni to topmish, agar chok o‘lsa sartosar
Guhar yutqan balig‘ yanglig‘ dam urmas notavon ko‘nglum.

Aningdek topti siymin soiding yodi bila ulfat
Ki, dastomuz qushdek onsiz ermas har zamon ko‘nglum.

Maqomi gah balo tog‘idurur, gohe fano dashti
Ki, ishq ichra berur Farhodu Majnundin nishon ko‘nglum.

Falak zoli g‘amu dardin chekardin o‘ldum, ey soqiy,
Keturgin raz qizin botkim, tilar bir navjuvon ko‘nglum.

Navoiy derki, ko‘nglungni keturgil ishq ko‘yidin,
Bag‘oyat yaxshidur, gar bo‘lsa roziy ul yomon ko‘nglum

414

Ne ayb, agar mayi sofiy g‘amidadur ko‘nglum
Ki, changi halqayi zulfi xamidadur ko‘nglum.

Falak haqiqati fikrida kuydi ersa ne tong
Ki, ajdahoe damonning damidadur ko‘nglum.

Mug‘anniyo, kelu tuzgil xaroshliq unuma
Hazin taronaki, rudung bamidadur ko‘nglum.

Nishotdin dema so‘z, navha birla boshla surud
Ki, dardu g‘amzadalig‘ olamidadur ko‘nglum.

Firoq o‘tig‘a tushub dam-badam to‘kar qon yosh
Ki, oxir o‘lgusi o‘z motamidadur ko‘nglum.

Ne ayb vaslidin ar marham o‘lsa ko‘nglumda,
Hamesha chunki aning marhamidadur ko‘nglum.

May ich, Navoiyu, ahli zamondin aylama yod
Ki, ushbu xayldin asru ramidadur ko‘nglum.

415

Vayronaedur maskanim, andin manga bisyor g‘am,
Ohim bila eshikta o‘rt, ashkim bila devor nam.

No‘shidin elga guftugo‘, ey hajr icharmen men og‘u,
Kosh o‘lsumu ko‘nglumni bu anduhdin qutqorsam.

Qil ishq dayrida maqar, sukkonig‘a solg‘il nazar
Kim, bor bu majma’ ichra har durdiykashi xammor Jam.

Har yerki anda bir nafas, ishratqa topsam dastras,
Yuz qatla aylarmen havaskim, bo‘lsa erdi yor ham.

Soqiy, bugun mayni unut, mendek dame xunoba yut,
Mutrib navoyi navha tut, sozingg‘a bog‘la tori bam.

Desamki, ey badmehr o‘g‘ul, yuzung ko‘rub oy tutti yo‘l,
Der: yer quyi gar bordi ul, bir shabravi ayyor kam.

Miskin Navoiy bersa jon, ey diyda, har dam to‘kma

qon,

Ul har necha qilsa fig‘on, sen asrag‘il zinhor dam.

416

Oncha kavkab to‘kti shomi g‘am xayolingdin ko‘zum
Kim, yorudi oqibat subhi visolingdin ko‘zum.

Xoldin ko‘z tiyra bo‘lmoq rasm erur, bu turfakim,
Yorudi ko‘z mardumidek turfa xolingdin ko‘zum.

Quy aqiqi may suhayli jom aro, ey mug‘bacha
Kim, yorur ul axtari farxunda folingdin ko‘zum.

Vaslinga yettim bihamdillahki, zoni’ bo‘lmadi,
Ulki, qon yig‘lar edi har dam xayolingdin ko‘zum.

Bu sababdinkim, nedin sensiz qolib ko‘r o‘lmadi,
Boqa olmaydur yuzungga infiolingdin ko‘zum.

Yangi oy ko‘rgach xaloyiq, ko‘zni tutmoq rasm erur,
Lekin ochildi ko‘rub mushkin hilolingdin ko‘zum.

Shukr lillahkim, Navoiydek munavvardur yana
Xoki poyingdin yuzum, sham’i jamolingdin ko‘zum.

417

Yer yuzini tutti ashkim, ko‘kka yetti nolishim,
Yuqori tengriyu quyi sendin o‘zga yo‘q kishim.

Lojaram devonavu rasvoyi olam bo‘lg‘amen,
Chun tushuptur, ey pariypaykar, sening birla ishim.

Tish qadabmen la’linga uzmasmen andin bu tama’
Anburi hijron bila bir-bir sug‘ursalar tishim.

Har dam issig‘ ashku sovug‘ ohdin darmondamen,
Yuzu zulfung davrida mundoq kechar yozu qishim.

Tiyralik dudu shafaqdur shu’lavu anjum sharor
Go‘yiyokim soldi o‘t hijron tuniga qarg‘ishim.

Mehri yo‘qluqtin erur har tun sinoni oh ila,
Ko‘k hisori xayli birla tongg‘a tegru sanchishim.

Ey Navoiy, gar sening nolangg‘a yig‘lar andalib,
Bir kun ul gul ko‘ngliga ham kor qilg‘ay nolishim

418

La’ling g‘amidin diydayi giryon bila bordim,
Ko‘rmay seni yuz nolavu afg‘on bila bordim.

Vaslingg‘a yetay dedimu hajringg‘a yo‘luqtum,
Ummid ila keldim, vale armon bila bordim.

Vaslingg‘a shitob aylab o‘kush g‘am bila yondim,
O‘qdek kelibon bir necha paykon bila bordim.

Olamg‘a vido’ ettim o‘shul yuz havasidin,
Yuz shukrki, oxir dami iymon bila bordim.

Umre tilab ish sirrini ketmak kerak oxir
Kim, shammae andin meni hayron bila bordim.

Olamg‘a vido’ ettim, och ul yuzni damekim,
Zodi abad eltay chu bu borg‘an bila bordim.

Dedimki Navoiydek o‘lay mehring ilan-o‘q,
Yuz shukrki, ul va’davu paymon bila bordim.

419

Vodiyi hajringda bir dam qon yutardin qonmadim,
Ushbu o‘tlug‘ vodiy ichra tinmadim to yonmadim.

O‘lganimdin so‘ngra keldi so‘rg‘ali dardimni yor,
Uyqu ko‘rkim, boshima yetib quyosh uyg‘onmadim.

Orazim sarg‘ardi oltundek soching savdosidin,
Mundin o‘zga naqd ul savdo aro qozg‘anmadim.

Ko‘yiga aylandurung na’shimki, hijron za’fida
O‘lturub hasrat meni bir ul taraf aylanmadim.

Nol yanglig‘ garchi xatting shavqidin bo‘ldum zaif,
Lek javring tiyg‘i boshimg‘a kelib to‘lg‘anmadim.

Saltanat ko‘rkim, nuhole mehrdin arz ettilar,
Juz fano mayxonasining kerpichin yostanmadim.

Ishq aro iqror ko‘p chekma meni o‘lturgali,
Ey Navony, chunki men hargiz bu ishtin tonmadim.

420

Oncha yig‘latti jafodin do‘stdur deb sevganim
Kim, kular ahvolima har qayda ko‘rsa dushmanim.

Do‘stkim qilg‘ay meni bedodi dushman kulgusi,
Buyla dushmankomlig‘din yaxshiroqdur o‘lganim.

Do‘st dushmandin manga ko‘prak chu tekurdi jafo,
Ne ajab gar emdi dushmando‘stlug‘ bo‘lg‘ay fanim.

Ursa dushman zaxm erur marham tavaqqo‘‘ do‘stdin,
Ikkisi zaxm ursa tong yo‘q chok-chok o‘lmoq tanim.

Ta’na birla buzma, ey dushman, ko‘ngul uyin dag‘i,
Ushbu baskim, do‘st zulmidin buzulmish maskanim.

Do‘stqa jon berdimu dushmandur emdi, vah, ne tong
O‘rtasa ham do‘st, ham dushmanni ohu shevanim.

Ey Navoiy, do‘st xud yo‘q, vah, ne holatdurki, bor
Boshim uzra dushman ikki diydayn tar domanim.

421

Xazon rangi yuziga bersa tong yo‘q shu’layi dardim
Kim, elga sham’i bazm o‘lmish bahori nozparvardim.

Aning vasli muholu hajrida dardim fuzun har dam,
Birovni hamdami gar ko‘rsam, afzunroq bo‘lur dardim.

Sabo birla bulut tufrog‘imen, ko‘yiga gardimni
Biri eltib, biri qo‘ymasa andin chiqqali gardim.

Chu sursang tiyg‘i zahrolud ko‘nglum ochilur, nevchun
Kim, uldur sabzamu qonkim, bag‘irdin oqizur vardim.

Agar hijron tunida umrum o‘tti, ey ko‘ngul, g‘am yo‘q,
Toparmen jon agar bir tun yo‘luqsa mohi shabgardim.

Xazon birla bahorin dahrning naylay, chu yoshurdi
Birisin lolayi ashkim, birisin chehrayi zardim.

Falakdek, ey Navoiy, bo‘lmasam bir oy firoqinda
Nedur bas charxdek tun-kun jahon girdida novardim

422

Aqlu jon qasdida ko‘rdum ul ko‘zu mujgonni ham,
Chektim ul mujgonu ko‘z ollida aqlu jonni ham.

Novaking yetkach qiziq ko‘nglum yig‘ochin kuydirib
Qatrayi su yanglig‘ oshom ayladi paykonni ham.

Ko‘z yoshimni qon qilib, bag‘rim su etting ey firoq,
Yo‘qki yolg‘uz suni qon qilding, su qilding qonni ham.

Ishq dashtida quyundek xoksoringmen, gahe,
Istasang ushshoqni, yod et bu sargardonni ham.

Go‘ydek boshim necha raxshing ayog‘i zarbidan.
Po‘ya qilg‘an, gah-gahe yetkur anga chavgonni ham.

Ey tavongar, nechakim qasringni qilding zarnigor
Asru holiy ko‘rma darvesh o‘lturur vayronni ham.

Ko‘nglum olib bordingu qolmish manga bir xasta jon,
Har qachon kelsang Navoiy topshurur qolg‘anni ham.

423

Ajoyib tiyradur hajrim tuni, ey mehri yo‘q mohim,
Magar sovurdi ishqing o‘rtaganlarning kulin ohim.

Vujudum ul quyosh hajrida andoq murtafi’ bo‘ldi
Ki, mumkin yo‘q ani istarda bo‘lmoq soya hamrohim.

Yuzumningg aksi kohiy qildi ko‘yungning ushoq toshin
Kamoli ishq ko‘rkim, qahrabo ijod etar kohim.

Ko‘ngul har g‘amzasi o‘qinki, bordur, orzu qildi,
Bihamdillahki, yetkurdi nekim, bor erdi dilxohim.

Yasay dard o‘qlaridin bir oq uy jon gulshani ichra
Ki, ko‘nglumda toriqsa, anda kirgay mohi xirgohim.

Ko‘ngul afsonasin gohe desam, elni tutar uyqu,
Va lekin har zamon seskandurur afg‘oni nogohim.

Qilib mayxona tufrog‘in vatan qon yutmog‘im ko‘rgil
Ki, bu bir bodayi ayshimdurur ul masnadi johim.

Erur bir mug‘bacha ilgidin ichmak orzusidin
Fano dayrida har dam bir eshikdin shay’ilillohim,

Umid ulkim qadam sarvaqtima yetkurgan ogohe,
Navoiy gar talab yo‘lida bo‘lsa joni ogohim.

424

Tandin o‘qungni cheksalar, og‘rirdin ermas shevanim,
Andin qilurmen navhakim, ayru tushar jondin tanim.

Gulxan kuli ichra nihon, jismim junundindur nishon,
To telbalik barqi ayon bo‘lg‘ach kuyuptur xirmanim.

To ishq aro afsonamen, o‘t ichraki devonamen,
Ul sham’ uchun parvonamenkim, bo‘lmish o‘rtanmak fanim.

Ul sho‘x sekritti samand, ermas nasihat sudmand,
Har do‘st bersa emdi pand, uldur ulug‘roq dushmanim.

May ichkali ul no‘shlab zohir qilur har dam tarab,
Bu nav’ ochilmoq ne ajab, andoq su ichkan gulshanim.

Chun odamiyda yo‘q vafo, ko‘r ul pariy ishqi aro
Javlongahim dashti fano, vayronayi g‘am maskanim.

Ram tig‘idin qochmoq havas qilma, Navoiy, har nafas,
Ul tiyg‘ning daf’ig‘a bas, yuz pora xirqa javshanim.

425

Quruq tanimg‘a tugan kuydururda bebokim
Fatila o‘ti yetishkach tutashti xoshokim.

Tan ichra telba ko‘ngul iztirob etar asru,
Tikib ne nav’ o‘ngansun bu siynayi chokim.

Hazin ko‘ngulni magar chok qilgasen, ey gul
Ki, g‘uncha yanglig‘ ochilg‘ay dame bu g‘amnokim.

Havoyi ishqing aro o‘zga olamim bordur
Ki ashkim anjum erur, oh dudi aflokim.

Dedim: boshimni chopib tu’ma elt itlaringga,
Dedi: bu yukdin uzulmish yaqinda fitrokim,

Fig‘onki, ishq hadisi daqiq erur andoq
Ki, qosir o‘lmish ani anglamoqdin idrokim.

Deding: Navoiy emish hushmand, bore degil,
Jahonda kim durur andoq xarobu rasvo kim?

426

Visol ichra ul oyning furqatin oson gumon qildim,
Chu bordi, voykim, ne nav’ dushvor erkanin bildim.

Der erdim, hajrida shoyad o‘zumni asray olg‘aymen,
Bu so‘z hashv erkanin bildim hamul soatki ayrildim.

Fig‘onkim, dardu g‘am kirmakka xush-xush raxnalar bo‘ldi,
Ko‘ngulkim to‘sh-to‘shidin dardu g‘am chiqsun debon tildim.

Hamul dam ishq dashtida meni gum qildi bexudlug‘,
Agar hushu xirad sa’yi bila bir lahza topildim.

Fano yo‘lig‘a tushtum yetkali Farhodu Majnung‘a,
Nechuk yo‘l bormayinkim, yaxshi hamrahlarg‘a qotildim.

Chu ichtim ishq jomin bexud o‘ldum tarki hush aylab,
Aningdek may ichib bu nav’ usruklukdin oyildim.

Firoqi mushkil ermish, bilmayin men ham Navoiydek
Visol ichra ul oyning furqatin oson gumon qildim.

427

Hajr ila ko‘rma ravo jonimg‘a bepoyon o‘lum,
Tiyg‘ surkim, xushturur oz og‘rig‘u oson o‘lum.

Jon berib istarmen o‘lmakni, o‘lum xo‘broqki, jon,
Jonim o‘lmakdur chu istaydur manga jonon o‘lum.

Xalq dushvor o‘lmagim hayronidurlar, turfa ko‘r
Kim, erur dushvor hajrim ollida hayron o‘lum.

Hajr qolmas yoshurun ohu fig‘on chek, ey ko‘ngul
Kim, yashurmoq birla hargiz qolmadi pinhon o‘lum.

Dardi hijron sa’bu yetmas sharbati vasl, ey tabib,
Go‘yiyokim ushbu dardimg‘a erur darmon o‘lum.

Foniy o‘lmay qilg‘an izhori fano, bilkim, erur
Ul gadokim rizq uchun zohir qilur yolg‘on o‘lum.

Ey Navoiy, jahl ila o‘lmak qatiq ishdur, vale
Chun kamoli ma’rifat kasb o‘ldi, ne nuqson o‘lum.

428

Bo‘lmasun ko‘nglung qushig‘a durru gavhar vasli kom
Kim, qazo ul donalarg‘a bahr mavjin qildi dom.

Gar malak tasbihi dona, hur zulfi dom erur
Kim, bu domu donag‘a ziyrak qush ersang, bo‘lma rom.

Dahr bog‘ining havosidur samumu suyi zahr,
Anda bo‘lmas bu havovu su bila qilmoq maqom.

Bog‘kim, nilufariy ko‘kurd o‘tidur anglakim,
Ne muattar bo‘lg‘ay andin tarbiyat topqan mashom.

May o‘ti birla dimog‘ingni qizitmakim, bu o‘t
El dimog‘ida pishirmaydur bajuz savdoyi xom.

To o‘zungni xascha ko‘rgungdur emassen odamiy,
Gar havoda sayr qil, gar su uza ko‘rguz xirom.

Kul qil ul xasni fano otashgahig‘a tashlabon,
To ko‘ngul mir’oti ul kuldin jilo topqay tamom.

Istaram, ko‘zguda ko‘rsam yor aksin bir nafas,
Soqiyo, maykim! Erur ishq ahlining ko‘zgusi jom.

429

Menki, davron zulmidur ko‘nglumga, balkim jong‘a ham,
Naylay olg‘aymen angakim, zulm etar davrong‘a ham.

Ko‘r g‘amim afzunlug‘in har damki, ashkim xaylining
Qatrasi bahr o‘ldi, emdi aylaniptur qong‘a ham.

Yopmangiz Farhod ila Majnunnikim, mehnat to‘zi
Satr uchun basdur manga ham, ul iki uryong‘a ham.

To topibmen ishqi o‘ti birla tiyg‘i zahrini,
Iso anfosig‘a boqman, chashmai hayvong‘a ham.

Goh ko‘nglum g‘unchasin istar, gahe paykonini
Kim, ko‘ngul bordur munosib g‘unchag‘a, paykong‘a ham.

Nilufar naqsh aylab ayvoningg‘a mag‘rur o‘lmag‘il,
Yo‘q, vafo naqshi chu bu nilufariy ayvong‘a ham.

Muddaiylar chun Navoiy ishqin anglab, jonig‘a
Qasd qilg‘anlar emish, bore dengiz jonong‘a ham.

430

Ul quyosh vaslida o‘zni rashkdin gum aylaram,
Soyadin yonimda tebrangach tavahhum aylaram.

Ul pari ko‘nglumdadurkim, so‘zlashurmen demakim,
Telbalikdin o‘z-o‘zum birla takallum aylaram.

Shomi hajrim tongsiz o‘lmish ne ajabkim, ajzdin
Shomdek yig‘lamsinib, tongdek tabassum aylaram.

Qatl hukmi aylasa o‘lturtubon ushshoqni
Ishq aro, chunkim men akmalmen, taqaddum aylaram.

Elga rahm etman, uqubatlar bila qatl aylasang,
O‘z-o‘zumga mahzi hirmondin tarahhum aylaram.

Poklik da’bi gar ermastur suluk ichra, ne sud,
Bahru barda gar tahorat, gar tayammum aylaram.

Ey Navoiy, to muqarrar qildim ohangi Hijoz,
Gah Iroqu gah Ajam sari tarannum aylaram.

431

Sensiz ashkim yomg‘uri saylini to‘fon ayladim
Kim, aning tug‘yonidin olamni vayron ayladim.

Buyla to‘fong‘a ko‘zumni abr etib, nolamni ra’d,
Oh o‘ti uchqunlarin barqi daraxshon ayladim.

Yo‘qki, ko‘nglum shu’lasidin dahr aro soldim bir o‘t
Kim, tomug‘ni el ko‘ziga bog‘i rizvon ayladim.

Muncha, bal yuz muncha ham ermas ekin mingdin biri,
Ulcha men ul oydin ayru shomi hijron ayladim.

Sa’b erur hajr o‘lmang, ey ahbob, oshiq zinhor
Kim, bu ish tahqiqini men ulcha imkon ayladim.

Sevganim bu ahd aro maydur, qani paymonae
Kim, kishi sevmakdin emdi ahdu paymon ayladim.

Ey Navoiy, ishq tarkinkim, dedim, ma’zur tut
Kim, muhiqdurmen bu ishda garchi tug‘yon ayladim.

432

Husnungga hayratdin o‘ldi barcha besomonlig‘im,
Men kimu somon, chu ortar har nafas hayronlig‘im.

Ko‘yida tun-kun kezay dermen nihon qolmas, valek
Oh o‘tiyu ashk qoni rangidin pinhonlig‘im.

G‘ayr xoshokin agar sovurmas ersam bas nedur,
Ko‘yi davrida quyundek muncha sargardonlig‘im.

Ul etak qonim bila ko‘rguzdi gulgun hoshiya,
Ne ajab, tutsam ani bu dam chu uldur qonlig‘im.

Tifllar toshi terimni eltibon, qoldi so‘ngak,
Ul pariy savdosida bordur ajab uryonlig‘im.

Dinu dunyo naqdini sochtim, chu kirdim dayr aro,
Bu edi avval qadah ichkanda dastafshonlig‘im.

Dedi zohid: ul pariydin hur umidi birla kech,
Ey Navoiy, bo‘lmag‘ay bu hadqacha nodonlig‘im.

433

Jonima dog‘e qo‘yuptur la’ling uzra xolkim,
Ko‘ngluma o‘t tushmish andin yuzga burqa’ solkim.

Tushmagay el ko‘ngliga o‘t hamki, aning rashkidin
Biym erur, bo‘lg‘aymen andoq ojizu beholkim.

Ashk sayli aylagay ko‘yungdin ovora meni,
Bu sifat ovoralig‘din ayla forig‘bolkim.

Garchi majnunmen sening ko‘yungni-o‘q aylab vatan,
Anda-o‘q bo‘lsam bo‘lay bozichayi atfolkim.

Yog‘sa uryon jismima o‘t anda aylarmen qabul,
O‘zga yerda gar yog‘ar gul, aylaram ehmolkim.

Anda yog‘qan tosh erur jannat gulidin yaxshiroq,
Bu jihatdin anda bo‘lmoq istaram pomolkim.

Qatl qilg‘aysen meni bir kun vale aytur ko‘ngul:
Ey Navoiy, kech bu so‘zdin, sen kim, ul iqbol kim?

434

Yuzung g‘amidin erur abri navbahor ko‘zum,
Ne ayb, yer yuzini qilsa lolazor ko‘zum.

Savodu qoni bila bir g‘arib lola erur
Ki, lolazor base qildi oshkor ko‘zum.

Ne qoni lola erur, ne savodi dog‘i aning
Ki, qo‘ydi hajr o‘tidin dog‘i intizor ko‘zum.

Agarchi qildi meni xoru zor ko‘nglumu bas
Valek ayladi ko‘nglumni xoru zor ko‘zum.

Ne konu bahr ekinkim, labu tishing g‘amidin
Gulu sumang‘a qilur la’lu dur nisor ko‘zum.

Bukim qorardi chu tardoman erdiyu g‘ammoz
Firoq shomidadur tiyraro‘zgor ko‘zum.

Navoiy, ayla nazar tarkini demang, chunkim
Men ixtiyor etibon, qilmas ixtiyor ko‘zum.

435

Sendin ayru to asiri dardi hijron qolmisham,
Buki o‘lmay qolmisham, holimg‘a hayron qolmisham.

Xonumonimni g‘aming toroji barbod ayladi,
Xonumon borib aloxonu alomon qolmisham.

Ishq dashtining samumi hullasin aylay panoh,
Xayli g‘am yag‘mosidin mundoqki uryon qolmisham.

Dardu g‘amdin yoshuna olman kamoli za’fdin,
Xurdabinlarning ko‘zidin garchi pinhon qolmisham,

Dashtdin Farhodu Majnunni yig‘ib mushfiqlari,
Men g‘arib ul nav’kim, g‘uli biyobon qolmisham.

Vasl davri jomidin ahbob sarmast o‘ldilar,
Dayr aro tek bir man-o‘q maxmuri davron qolmisham.

Ey Navoiy, uchti bulbullar xazonda bog‘din,
Men qanotsiz qush masallik aylab afg‘on qolmisham.

436

Ne ul quloqqa yetar, arzi hol ado qilsam,
Ne ul ko‘ngulga yoqar, naqdi jon fido qilsam.

Ko‘ngul shikofig‘a ul ko‘y tufrog‘i qanikim,
Bu xushk doru ila zaxmima davo qilsam.

Kerak quyosh dirami tanga bo‘lsa bay’ona.
Chu Yusufumni iki dahrg‘a baho qilsam.

Fig‘onki, ishq chekar bog‘lab ani bo‘ynumg‘a
Nechaki zuhdu vara’ pardasin rido qilsam.

Ko‘zumga dahrni har lahza tiyraroq aylar,
Savodi xolingga har necha ko‘z qaro qilsam.

Ishim chu savmaa shayxi bila tuzalmadi, kosh
Ki, emdi maykada pirig‘a iltijo qilsam.

Navoiyo, chu sabo hamnafasdur ul gulga
Ne bo‘ldi, sarsari ohimni gar sabo qilsam.

437

Ko‘ngulni bag‘ir qonidin lola qildim,
Qo‘yub dog‘ pargola-pargola qildim.

Sovug‘ ohdin qatra paykonlaringni
Yurak g‘unchasi javfida jola qildim.

Ko‘zumda ul oy mardum o‘rnini tutti,
Savodin aning davrig‘a hola qildim.

Ne qavmog‘ki, uyg‘onmadi garchi tunlar
Tong otquncha itlar kebi nola qildim.

Ko‘rub obi hayvon yuzinda xubobin,
Tasavvur labing uzra tabxola qildim.

Falak zolining makridin bo‘ldum emin,
Nedinkim, taloqi bu muhtola qildim.

Navoiy sarig‘ yuzida dog‘i idbor
Chu ko‘rdum, gumon sarig‘ lola qildim.

NUN HARFINING NOZANINLARINING NOZI «G‘AROYIB»DIN

438

Istaram yuz manzil o‘tkaymen Adam sahrosidin,
To zamone ting‘amen olam eli g‘avg‘osidin.

Umr naqdin sarf etay dermen fano bozorida,
To qutulg‘ay xotirim sudu ziyon savdosidin.

Xushturur vayronae taskin uchun, lekin yiroq
Yuz ming illiq yo‘l falakning gunbadi miynosidin.

Chiqmayin bu dayrdin mumkin emas bo‘lmoq xalos
Har kecha yuz ming buti siymin badan yag‘mosidin.

Har so‘ngak yonimda qasdi umr etar, vah, xo‘shae
Bormu imkonkim, qutulg‘ay muncha mehnat dosidin

Za’faroniy yuzda gulgun ashk to‘kmak ne osig‘,
Ishva ko‘rgan dahr bog‘ining guli ra’nosidin.

G‘arqa el dafni uchun sardobaedur har hubob,
Ishq vodiysinda ashkim saylining daryosidin.

Ishvagarlar dog‘idin jon pardasin ko‘r, ohkim,
Bu harir eskirdi zolim shohlar tamg‘osidin.

Ey Navoiy, dahr bog‘idin qutulmoq istakim,
Bulbul uchqan yaxshiroq zog‘u zag‘an ma’vosidin.

439

Ko‘ngulni ayladim yuz chok ishqingdin, meni mahzun
Ki, husnung vasfi yozg‘aymen kitobe kog‘azi gulgun.

Ko‘ngulning mazraikim novakingdin bo‘ldi yuz xirman,
Boshoq termak uchun kelgay magar Farhod ila Majnun.

Qabab har tun chekib yuz ming sinon anjum shuoidin,
Magar sabrim sipohig‘a shabixun kelturur gardun.

Labing shavqida ko‘nglum har ne borin boshidin qo‘ydi,
May istab rindi muflis ayladi dastorini marhun.

Ko‘ngulda sho‘xlar nozidin ortar har nafas ohim,
Yonar o‘tqa chu atfol evrushurlar, dud o‘lur afzun.

Mayi la’ling uchun bexudlug‘um andoqdur, ey soqiy
Ki, qotsang tong emas, jomimg‘a kasbi hush uchun afyun.

Ilig zulfungg‘a eltur orzudin yova ayturmen
Birovdekkim yilon tutmoq uchun og‘zidadur afsun.

To‘kub feruzagun ko‘k motamingg‘a gavhari anjum,
Seni feruzavu gavhar xayoli aylabon maftun.

Navoiy, nazm lofin qo‘yki, ko‘z bir kunlugi ermas,
Agar yuz yil socharsen tab’ bahridin duri maknun.

440

Bulut hayvon zuloli birla tirguzdi havo jonin,
Sevunmak ashkidin shodob qildi sabza mujgonin.

Emastur sabzavu lolaki, jola toshidin gardun
Ko‘kartib yer yuzin har sari zohir ayladi qonin.

Irik nevchundurur shox uzra gulbun bargi suhondek,
Ititmas bo‘lsa bulbul joni uchun g‘uncha paykonin.

Chaman Laylosidin ayru degaysen lola Majnundur
Ki, gardun jola toshidin qonatmish dog‘i hijronin,

Chaman bahri latofat bo‘ldi nayson durlari birla,
Qizil toldin muhayyo qildi har yon shoxi marjonin.

Bu fasl ichra malomat toshidin solim birov qolg‘ay
Ki, chekkay may sumurmakda yuziga jomi qalqonin.

Mayekim, otashin, chiqg‘ay sarig‘ gullar, agar dehqon
Tomizsa qatrae andin suvarur chog‘da bo‘stonin.

Birovkim, dahr bog‘ining firebin bildi, nargisdek
Qadahdin bosh ko‘tarmay surdi ishrat birla davronin.

Guli maqsud ul qondur, Navoiykim, ayog‘ingdin
Chiqar chekkanda maqsad Ka’basi xori mug‘iylonin.

441

Muhabbat rishtasin uzdiki, o‘lturgay bu g‘amnokin,
Magar ul rishta birla tikmish erdi ko‘kragim chokin.

Emas giryon ko‘zum kirpiklarikim, sarsari ohim
Solib mavj ul tengizga bir qiroqqa soldi xoshokin.

Munajjim ko‘nglum o‘ti daf’ig‘a dedi topay soat,
Damim dudi aro ne anjumin topti, ne aflokin.

Boshim chopqanda ul chobuk yoshingni asrag‘il, ey ko‘z
Kim, ul sudin yug‘aysen, qon yuqardek bo‘lsa, fitrokin.

Nazar yo‘lin sirishkim pok yub, ko‘z pardasin ochti
Ki, chiqqach pardadin ko‘rgaymen aning chehrai pokin.

Ko‘zin uyquda ko‘rgach o‘ldum, oyo o‘lmayin netkay
Kishi gulshanda bexud ko‘rsa turki masti bebokin.

Yuzung ko‘p ochma, gohe so‘z degilkim, aql dehqoni
Ne gul isrofini yaxshi demish, ne g‘uncha imsokin.

O‘gub jannat gulin voiz tilarkim, aylasam savdo
Necha eski diramg‘a Yusufum, vah, ko‘rgil idrokin.

Desam ul oy, borib chiqmas g‘ami ko‘nglumdin ayturkim:
Navoiy, ne ajab, bo‘lmoq qamar soyir, hajar sokin.

442

Baski qaddi g‘unchadek el ko‘nglin olib qildi qon,
Gulbuni noz o‘lmish el ko‘nglidin ul sarvi ravon.

Ko‘zlaring xunxorlig‘din doyimo bemor erur,
Boda ko‘p ichkandin andohkim, bo‘lur el notavon.

Yoshurun husnungda bir onedururkim, jon aro
Ham alif, ham na’l uza dog‘im erur andin nishon.

Yuzidin biynomen archi yuz chiqarmas pardadin,
Nurdin ko‘rmakdur, ammo nur erur ko‘zdin nihon.

Ishq komil bo‘lsa, mehnat o‘qlaridin bok emas,
Ne zarar bulbulg‘akim, bo‘lg‘ay tikandin oshyon.

Ishq bog‘ining suyi qondur, ne tong gar ohu ashk
Anda yoxud otashin gul ochsalar yo arg‘uvon.

Subhning har tong erur el g‘aflatidin kulgusi,
Mehr xonidin gumon qilmaki, yebdur za’faron.

Topmadim bu dayr holidin xabar, ey mug‘bacha,
Bexabar qil meni o‘z holimdin emdi bir zamon.

Dard agar budur, Navoiy chiqsa olamdin ne tong,
Mastu uryon ko‘kragiga tosh urub, tortib fig‘on.

443

Ishqida yaxshi-yomon bedodidin topman amon
Yaxshi to qilsam nazar yo‘qtur kishi mendin yomon.

Lahza-lahza bosh chekar ishqim sharori, ey rafik,
Al’amon shavqu muhabbat shu’lasidin, al’amon.

Yuz adam mulkiga qo‘ydum, kelki, istaydur ko‘ngul
Bu uzun yo‘l zodi ko‘z tikmak yuzungga bir zamon.

O‘rtabon ushshoq jismin, g‘ofil o‘lma ohidin
Kim, zararlig‘ dud zohir aylar o‘t tushgan somon.

Kuymagimga novaking paykoni bas, hijronni qo‘y,
Xasqa o‘t solmoq uchun uchqun hamon, do‘zax hamon.

Sen magar tug‘qanda kun tug‘qandururkim, zarrae
Farq fahm o‘lmas orangizda nechukkim, tav’amon.

Ul quyosh hajrida ohim o‘qidin vahm etmasa,
Ko‘k temur ichra nihon nechun bo‘luptur osmon.

Vaqtdin ol naqdi ayshingniki, mundoqkim erur
Dam-badam ko‘zdin nihon bo‘lmas anga bo‘lmoq zamon.

Ey Navoiy, telba ko‘nglum dardini anglay desam
Oncha aytur yovakim, bir lafz andin anglaman.

444

Yuzu zulfungni sog‘inib kelmisham, ey mahjabin,
Kechani kecha demay, kunduzni kunduz demayin.

Ohu afg‘on chekma deb, og‘zimg‘a, jono, muhr qo‘y,
Chunki la’ling xotamu yoquti nobingdur nigin.

La’lining har bir hadisi shahddek shirin erur
Ore-ore doyimo gul bargidindur angabin.

La’l uza xat ichra xolingdur nihon yo hindue,
Sabzada yoshundi shakkar qasdig‘a aylab kamin.

Yangi oy xurshid aro bo‘lmoq ayon ma’hud emas,
Vah, nedur aylab g‘azab solmoq jabining uzra chin.

Sham’ni parvona kuydurmakdin, ey gul, qilma ayb,
Bulbul ermasturmu kul, yo sen emassen otashin.

Ey Navoiy, ochmag‘ay qonimdin o‘zga lolae,
Har giyah bu yo‘ldakim, qatlimg‘a chekmish tiyg‘i kin.

445

Shikeb uyin buzadur benavo ko‘ngul, netayin,
Xaroblig‘ qiladur mubtalo ko‘ngul, netayin.

Dedinki, asra ko‘ngulni o‘zungdavu sabr et,
Chu menda turmasu borur sanga ko‘ngul, netayin.

Ko‘ngulni qaydi junundin chiqar deding, ey aql,
Ketursa boshingga yuz ming balo ko‘ngul, netayin

Ko‘ngulni o‘tqa solib, ko‘zni istaram o‘ysam,
Baloni ko‘z ketirur jong‘a, yo ko‘ngul, netayin.

Men ul ko‘zi qora ishqin qo‘yub edim billah,
Tahammul etmadi, yuzi qora ko‘ngul, netayin.

Tag‘oful etsam itarsen, o‘larsen etsam qayd,
Sening bila, degil, ey bevafo ko‘ngul, netayin.

Navoiyo deb eding: Zuhd tarhi bunyod et,
Shikeb uyin buzadur benavo ko‘ngul, netayin.

446

Ne tong, sarig‘ yuzumda ashki rangin
Ki, kiymish sabzi talx ul sabzi shirin.

O‘zi gavhar, to‘ni daryoyi ofat,
Bo‘lub mavji balo ul to‘n uza chin.

Sanga hamrang to‘nluq sho‘xlar bor,
Nechukkim sarv oyog‘inda rayohin.

Erur jismingda axzar xil’at ul nav’
Ki, gulbun bargidin to‘n qilsa nasrin.

Degaylar sarv qaddu xil’atingni
Va lekin sarv kim ko‘rmish gulogin.

Xating shavqida ko‘nglum to‘tiyodur
Ki, yo‘q zikringdin o‘zga anga talqin.

Navoiy, charxi axzardur siyahkor,
Tama’ sarsabz bo‘lmoq qilma andin.

447

Arg‘uvoniy to‘nmudurkim kiymish ul sarvi ravon.
Yo magar sarv ravon qilmish libosin arg‘uvon.

Sarvning har bargi bag‘rim qonidin serob erur,
Yo‘qsa bo‘lmas arg‘uvoniy barglik sarvi ravon.

Sarvdin to topti ziynat arg‘uvon yuz shavq ila,
Boshqa sanchar arg‘uvon har zod sarvi navjavon.

Arg‘uvonu sarv istarmen chamanda, to meni
Arg‘uvoniy to‘n bila ul sarv qildi notavon.

Ko‘rguzur qaddu libosing shavqidin qonlig‘ mija,
Ko‘zda har dam arg‘uvonu sarvdin bir korvon.

Arg‘uvoniy to‘n bila qatl aylamas ul sarvkim,
Qon ila qilmish libosin arg‘uvoniy bir avon.

Arg‘uvonu sarvdin to dahr bog‘i zebdur,
Bo‘lsun ulkim dahr aro ham shoh erur, ham pahlavon.

448

Ishq aro menmen dame bemehnatu g‘am bo‘lmag‘an,
Jonidin mahrum o‘lub, jonong‘a mahram bo‘lmag‘an.

Yuz vafo aylab, jafodin o‘zga naf’e ko‘rmagan,
Ming jafo ko‘rub, vafosi zarrae kam bo‘lmag‘an.

Ming quyoshcha ko‘rgan o‘z yorin, vale yor ollida
Ming ulushidin biricha zarraning ham bo‘lmag‘an.

Olam ahli ishq aro rasvolig‘im ta’n etmangiz,
Kimdurur oshiq bo‘lub, rasvoyi olam bo‘lmag‘an?

Anjum ermas terdur ohim o‘tidin ko‘k saqfida,
Vahki, bu terdin binoe qolmadi nam bo‘lmag‘an.

Dastgire istakim g‘amdin xalos imkon emas,
Ilki bir zarrin kamar beliga muhkam bo‘lmag‘an.

Ey Navoiy, bilki topmas la’lidin quti hayot,
Jonni taslim aylamaklikda musallam bo‘lmag‘an.

449

Xurshid tulu’ etsa, quyoshing sog‘inurmen,
Ko‘rgach yangi oy maylini qoshing sog‘inurmen.

Har gulki jahon gulshanidin jismima, ey sho‘x,
Yetkach, meni savdozada toshing sog‘inurmen.

Ey ko‘z, qurudung, lek qayu sayli balokim,
Bir uyni xarob ayladi yoshing sog‘inurmen.

Ey jism, ajal chobuki har go‘ykim o‘ynar,
Maydoni fano ichida boshing sog‘inurmen.

Nay sharhin eshitkach qilib, ey nola, seni yod,
Ko‘z sharhalarin ko‘rsa, xaroshing sog‘inurmen.

Ey xasta ko‘ngul, bo‘lg‘ali sen ishqda majnun,
Ko‘rgach seni sargashta, adashing sog‘inurmen.

O‘lgan itin, ey xasta Navoiyu raqibin
Chun ko‘rsam iti ollida loshing sog‘inurmen.

450

Har xazon bargi erur zoreki dahr ozoridin
Sarg‘arib mendek tushar ayru sihiyqad yoridin.

Har qurug‘an shox majnundurki tufrog‘ uyiga
Topshirur har dam ilig yub nozanin bemoridin.

Bog‘ aro, demang, xazonkim oshiq o‘lmish men kebi,
Bilgurur sovug‘ nafas birla sarig‘ ruxsoridin.

Har oqar suni xazon tiyg‘i qilibdur zarfishon,
Keskali mehru vafo naxlin jahon gulzoridin.

Bu sarig‘ yuz birla o‘lsam ko‘yida, tobutima
Shoxlar bog‘lang xazoniy ishqpechon toridin.

Ko‘yida kuymish ko‘ngul bukim, xazondur bog‘ aro
Esti bir yel, go‘yiyo kuygan g‘aribim soridin.

Kohi yuz birla o‘larmen, Isaviydam soqiyo,
Boda tut xurshidi jomi kahrabokirdoridin.

Bodaekim jur’asi tomg‘ach, xazon yafrog‘lari
Tok bargidek qizarg‘ay sarbasar ashjoridin.

451

Shavqdin ashk ichra g‘arq o‘lub, dey olmasmen g‘amin
Kim tengizda gavhar istar, asramoq kerak damin.

Ayshu suhbat xaylig‘a tushkay nasimidin vabo,
Qayda solsam zaxmi islang‘an yurakning marhamin.

Paykarim gardin sovurg‘udek esar hijron yeli,
Lutf etib, ey gul, sahobi vaslning yetkur namin.

Qolib etti yangi oyni toq uchun me’mori sun’
Qudrat ilgi bog‘lag‘an soat qoshing toqi xamin.

Ko‘nglakidur choku kiz bo‘ynida fonus, ey ajab,
Tutti ul ham sham’dek, g‘am shomi ko‘nglum motamin.

Sham’ chobukluk aro lo‘liyvashimg‘a yetmadi,
Dudidin har nechakim qildi mutarro parchamin.

Motami hijronda sozedur Navoiy jismikim,
Nolasidin zerini toqmish o‘kurmakdin bamin.

452

Meni bedil sanga jon o‘ynamoq birla yaraydurmen,
Bale sen tiflni bu tuhfa birla arg‘adaydurmen.

Labing ko‘rgach, iligim tishlaram har dam tahayyurdin,
Ajab holatki, bolni tutmay«in barmog‘ yalaydurmen.

Dedim: ko‘nglumga har yondin xadanging nedurur yora?
Muhabbat o‘tig‘a, dedi, o‘tundurkim, qalaydurmen.

Chu ahli dard uchun payvasta qosh yosini tortibsen,
Manga o‘q novakingni xush kushod etkim, qulaydurmen.

Anga yetkur so‘zum, ey ohkim, ul husn mir’oti
Chu qildi jilva, ko‘zgu aksi yanglig‘ aldaraydurmen.

Magar eltur pariylar, ey fusungar, telba ko‘nglumni
Ki, turmaydur nechakim jismim uyinda qabaydurmen.

Navoiy telbarab to ul pariy ko‘yiga yuzlanmish,
Eshiturmen fig‘on, lekin hadisin anglamaydurmen.

453

Tikmisham majruh ko‘nglum zaxmini g‘am nishidin,
Chiqmasun deb xanjaring zavqi ko‘ngulning reshidin.

La’ldin mahrur edi ko‘nglum, chu fassod ochti qon,
Qatra qonlar yo‘qki, jonlar tomdi ul dam nishidin.

Qoshi maylin olmasa qurbon ko‘nguldin bas manga,
Yo‘qsa ne g‘am cheksa yo qatlimg‘a har dam kishidin.

Ko‘nglum andog‘kim, itib Majnun otadin tutti tog‘,
Dardi ishq istar qochib aqli saloh andishidin.

Soqiyo, chun davr ishi ma’lum emas, bir may bila
Forig‘ et jonimni aqli xurdadon tashvishidin.

Ul maekim to‘lg‘ucha paymona ozod aylagay
Bu daniy xumxona durdu sofiyining taftishidin.

Asradi munglug‘ Navoiy rishtayi jonin chekib,
Asrag‘andek shohlar sarrishtae darveshidin.

454

Anglaman sudek yuzungmudur ko‘rungan ko‘zgudin,
Yo yuzungdin ko‘zgu su bo‘ldi, yuzung zohir sudin.

Ro‘-baro‘ bo‘lg‘ach yuzung g‘am shomi ollimdin ketar,
Soya tushkandek keyin xurshid bo‘lg‘ach o‘trudin.

Yig‘lamoq chun ayladi da’vo ko‘zum birla bulut,
Barq go‘yo muni fahm aylab yiqildi kulgudin.

Tushta ul mahvash yuziga to ko‘z ochtim har kecha,
Istamasmen turfat-ul-ayne ko‘z ochmoq uyqudin.

Xoli ul yuz vajhi topqan vajhdin bir go‘shada
Zulfi yanglig‘ to‘lg‘anib boshim quyidur qayg‘udin.

Kom soqiy lablaridin toptim ammo oldi jon,
Eyki davrondin qo‘sh ichting, g‘ofil o‘lma qorudin.

Borg‘an ermushmen o‘zumdin jilva qilg‘an chog‘da yor,
So‘rmay o‘tmish, ey Navoiy, xudnamoyim bexudin.

455

Yana ne qad jilva qildikim, demakdin lolmen,
Yona qaysi zulf ochildikim, parishonholmen.

Za’fdin qaddim alif bo‘ldi, ul ikki lomi — zulf
Har yonimdin fitnagar, vah ne ajab, gar lolmen.

Itlaringning izidin yuz gul ko‘zum bog‘idadur,
Shukr erur bu hamki, ishqing yo‘lida pomolmen.

Jismim anduh ichra dard ostida qolmish, ne ajab
Egma qad birla agar zulfung g‘amidin dolmen.

Itti ul ko‘nglumki, vasl uchun tilar erdi hayot,
Shukr emdi o‘lgali ishqingda forig‘bolmen.

Ishq o‘ti bu nav’kim uryon tanimni churkadi,
Ahli dard uchun fano yuziga mushkin xolmen.

Ey Navoiy, ne ajab yuzum uza yugursa yosh,
Chunki Majnun bo‘lg‘ali bozichayi atfolmen.

456

Vahki, mendin ayru yuz jon, yo‘qsa jononmu ekin?
Manga onsiz ming o‘lum yo dardi hijronmu ekin?

So‘rg‘ali za’fimni la’lidinmu erkin bir hadis,
Yo buzug‘ jismimda mamlu yuz tuman jonmu ekin?

Ravzanimni to yoruttung, kulbam ichra har taraf,
Zarralar soyirmu yoxud mehri raxshonmu ekin?

Olam ahlig‘a labing zikrimudur ratb-ul-lison,
Yo bori olam labolab obi hayvonmu ekin?

Zulf aro qadding xayolidin ko‘zum yorutqali
Anbarin yuz sham’ yoxud xayli mujgonmu ekin?

Ko‘ngluma ul yuzu lab yodimu erkin g‘am tuni,
Yo shabistonim to‘la gulbargi xandonmu ekin?

G‘ayrig‘a boqg‘an uchun ko‘z mardumin qatl ayladim,
Ashki gulgun yoxud aning zaxmidin qonmu ekin?

457

Yaramni tikkali boshing uza bichakmu ekin?
Bichakda rishtai jonimmu yo ipakmu ekin?

Ko‘z asru tiktim aning o‘ymog‘ig‘a, bilmankim,
Ko‘zum oqimu ekin anda, yo so‘ngakmu ekin?

Tun uzra oydinu, oydinda subh erkinmu,
Vayo sochingda burunchak uza lachakmu ekin?

Gul uzra har sori tob urdi sunbulung, yoxud
Yuzungda ziynat uchun sanchqan kajakmu ekin?

Labingdin istadi jonim hayot, bilmasmen
Ki, bir so‘kunchmu yo qasdi bir muchakmu ekin?

Bir usruk elni chiqib qirg‘an ermish, ey lutfe,
Sening begingmu ekin, yo bizing mirakmu ekin?

Navoiy, ushbu parishon hadis ila g‘arazing
Avom xotirini sayd aylamakmu ekin?

458

Yuzung o‘tig‘a tutun zulfi muanbarmu ekin?
Otashin la’ling ul o‘t ichida axgarmu ekin?

Mehr sarchashmasidin qatramu tomdi yoxud
Orazing birla qulog‘ingdagi gavharmu ekin?

G‘am tuni har taraf ohim o‘qi ul oy g‘amida
Charxdin o‘tkanining o‘rnimu, axtarmu ekin?

Muztarib ko‘nglum ekinmu kuyadurgan tan aro
Yo bu otashkada kunjida samandarmu ekin?

Qon ekinmu yangi dog‘im aro, yo hajringda
Jomi gulnoriy ichinda mayi ahmarmu ekin?

Zohid uchmog‘ tiladi yordinu men ham o‘zin,
Yo rab, ushbu iki matlub barobarmu ekin?

Ey Navoiy, dema Farhod parishonlig‘idin
Ul bu Majnuncha balo tog‘ida abtarmu ekin?

459

Ulki har tun uyg‘anib, yonida ko‘rmas hamdamin,
Yo‘q ajab gar soyani hamdam qilib aytur g‘amin.

Qo‘ynida af’iy, ne mumkin ko‘zga uyqu kirmagi
Ulki har tun yod etar bir zulfning pechu xamin.

Takya ne imkon tushub bistar aro yuz ming tikan,
Ulki bir mujgon xayoli tiyra qilmish olamin.

Kecha afg‘on qilmasam tong yo‘q, birovkim ko‘ngliga
Hajr o‘qi tevruldi, mushkildur qatiq urmoq damin.

Ne yorug‘ bo‘lg‘ay hayoti sham’i ulkim, ishq anga
G‘am shabistoni aro yog‘durdi hijron shabnamin.

Zaxminga sep, ey ko‘ngul, navmidlig‘ tufrog‘ikim,
Topmadi ko‘k huqqasida kimsa vuslat marhamin.

Charx anjum ashkini sochib, nedin kiymish qora,
Hajr shomi tutmag‘an bo‘lsa Navoiy motamin?

460

Porso yorim sog‘inmas masjidu sajjodadin,
Ne uchunkim, to may ichmish bosh ko‘tarmas bodadin.

Boqmasa tasbihu mushaf xattig‘a yo‘q aybkim,
Forig‘ ermas dona nuqliyu harifi sodadin.

Ro‘zasin siro‘za may qilsa ne tongkim, sa’b erur,
Nasya ummidig‘a kechmak ishrati omodadin.

Tokim ul gulsiz bulut yanglig‘ havoyiy bo‘lmisham,
Bazmi ayshi yodidin ashkim qolinmas bodadin.

Mayg‘a jonim rahn etay maxmur esamkim, farz erur
Sarvi ozodeg‘a qulluq oshiqi ozodadin.

Kim qizitti ishq o‘ti birla ko‘ngul, maydin dimog‘,
Ne g‘ami bor nosihi beaqlu shayxi lodadin.

Za’fdin maxmurlug‘ yiqti Navoiy jismini,
Yor ayshi bazmida yod aylang ul uftodadin.

461

Chiqarg‘ach ul mahi mahmilnishin oraz niqobidin,
Jarasdek nola aylarmen ko‘ngulning iztirobidin.

Emas ko‘ksumda eski dog‘lar, bal suqbalardurkim,
Suvabmen to xayoling chiqmag‘ay ko‘nglum xarobidin.

Havoyi ishqing asrarg‘a erur har yon kumush gunbad
Ki, qilmishmen imorat bahri ashkimning hubobidin.

Bag‘irda nishi g‘am o‘lturdiyu ko‘nglumda yuz g‘amkim,
Iting qut etmagay nogah quyuk bag‘rim kabobidin.

Tanu jon zavraqin g‘arq etkali girdobi ofatdur
Quyunlarkim, yugurur ishq dashtining sarobidin.

Qoshi mehrobidin yuz qiblag‘a qo‘y dersen, ey nosih,
Muvajjah deb ekinsen, vahki, ojizmen javobidin

Xirad mulkini sabrim kishvaridek buzdung, ey soqiy,
Bu selikim ravon qilding qadahpolo sahobidin.

Bu bazm ahlini bot yiqmoqdin o‘zga soqiyi davron
Ne qildi qasd bu nilin qadah davri shitobidin.

Navoiy rishtayi fikri chekar ma’no sumanbo‘yin,
Xush ul tojirki, Yusuf chehra ko‘rguzgay tanobidin.

462

Subh yetkurdi sabo gulbargi xandon mujdasin,
Yo ko‘ngul topti Masih anfosidin jon mujdasin.

Yo falak berdi yig‘i ko‘r aylagan Yoqubning
Ko‘zlari ochilmoq uchun Mohi Kan’on mujdasin.

Ne guli xandon, ne Isodur, ne Yusuf mujdasi,
Topti bir mahjur o‘lar holatda jonon mujdasin.

G‘uncha erdim g‘am yelidin to‘ng‘a sig‘man g‘unchadek,
To sabo yetkurdi ul sarvi xiromon mujdasin.

Hajr aro, ey payk, agar sen noma yetkursang ne tong.
Tong yeli har kun berur xurshidi tobon mujdasin.

Naqdi jon berdim, musulmonlar, uyatlig‘men hanuz
To eshittim paykdin ul nomusulmon mujdasin.

Ey Navoiy, shomi hijron yig‘larim daf’ o‘ldikim,
Subh yetkurdi sabo gulbargi xandon mujdasin.

463

Yonida bo‘lmasam nafase dardnokmen,
Ko‘rsam yonida g‘ayrni ul dam halokmen.

Jonimg‘a yuz g‘am ignasini tikti ul
Masiho bildikim, quyosh kebi ishqida pokmen.

Vasling tahayyuliyu men, insofdin emas
Kim, ruhi poksen senu men tiyra xokmen.

Vahm ayla, ey sipehr, bukun ohim o‘qidin
Ki, hajr dardidin yana bevahmu bokmen.

Juz vasl sharbati manga sud etmas, ey tabib
Kim, men firoq mehnatidin dardnokmen.

Zotimda chun mayi azaliy choshniysi bor,
Har sori mast qo‘l solib andoqki tokmen.

Ohim, Navoiyo, nechuk asray ko‘ngul aro,
Chun men firoq tiyg‘i bila siynachokmen.

464

Ko‘nglum ochilmas dame bu badani zordin,
Uylaki, mahkam tugun inichkarak tordin.

Hajr aro dardimg‘a rahm qilmasa ul ko‘z ne tong,
Kimsa marazg‘a iloj topmadi bemordin.

Orazida toblig‘ zulfni ko‘rgilki, bor
Mushafi sherozasi rishtayi zunnordin.

Gar yorutur el ko‘zin ko‘yi aro ul quyosh,
Baski meni so‘rmasa soyayi devordin.

Savmaag‘a bormasam ayb yo‘q, ey shayxkim,
Hech gilam yo‘qturur kulbayi xammordin.

Olam aro yorlig‘ qolmadi, go‘yoki bor
Yorg‘a yuz nav’ alam har nafase yordin.

Bas manga vayron maqar, sen quvon, ey charxi dun,
Toqi muqarnas bila shamsayi zarkordin.

Necha jafovu sitam tortqay ahli vafo,
Dahri jafopeshadin, charxi sitamkordin.

Tan yalangu bosh ochuq, telba Navoiyg‘a boq
Kim, ne bo‘lubtur xalos jubbavu dastordin.

465

Ko‘nglum uyin har nechakim, istasang g‘am topqasen,
Dog‘i hajru g‘ussayi besabrlig‘ ham topqasen.

Kam emas oshiq sanga, solsang meni ko‘zdin, vale
Oshiqekim, sodiq o‘lg‘ay men kebi kam topqasen.

No‘shi vasl, eykim tilarsen, nishi hijron ko‘rmayin,
Chun emas bag‘ring jarohatlig‘ ne marham topqasen.

Ne g‘aming yuz zarra sargardonlig‘idin, ey quyosh,
Senki rif’atdin Masiho kebi hamdam topqasen.

Kulma xam qaddimg‘akim, yuklansa ishqing Qof aro,
Ishq ostida yozilg‘an «qof»dek ham topqasen.

Muncha furqat ashki birla bo‘lsa do‘zax maskanim,
Ko‘zlasang yuz qari o‘tub, xirqam tengin nam topqasen.

Ey nasihatgo‘, Navoiy yaxshidur deb istading,
Bilmadingkim, buyla bir rasvoyi olam topqasen.

466

Yuz balo hijron topar har dam bu mahzun jon uchun,
Tengri go‘yokim yaratmishtur meni hijron uchun.

Hajr uyida man’i ashkimga malomat toshlari
Farsh erur, go‘yo yiqilg‘ur kulbayi vayron uchun.

Qomating hajrinda ko‘nglum so‘rg‘uchi nosih tili.
Nishtaredurkim, yorar o‘q zaxmini paykon uchun.

Hajr aro holimni yozdim yod tut, ey navhagar
Kim, base loyiqdurursen soz etar daston uchun.

Ishq g‘am bazmida egri qaddima jon rishtasin
Tor etib, soz ayladi ko‘nglum chekar afg‘on uchun.

Ajdaho og‘zi bil o‘tlug‘kim, ochiptur qasdinga
Munchakim volihsen, ey bulbul, guli xandon uchun.

Chun Navoiy nomayi shavqin yetursang, ey rasul,
Tengri haqqi ruq’ae bu zori sargardon uchun.

467

Furqatingdin kechalar o‘rtar meni baxti zabun,
Go‘yiyo men bir yonar o‘tmen, qorong‘uluq tutun.

Ashk etib g‘ammozlig‘ ko‘nglum buzulsa ne ajab
Kim, topar ozor yoshlardin mudom ahli junun.

Men tilarmen vaslu aning ko‘ngli har ag‘yor ila,
Manga ikki tosh arosinda kerak albatta un.

Qaddingu ernning havosi jondadur, ayb etmagil,
Bo‘lsa afg‘onim biyik, sayli sirishkim la’lgun.

Kim kafanni yod etar, andin o‘lug ogohroq,
Gar libosin bilsakim, erur katon yoxud katun.

Sayli ashkimdin falak g‘amxonasi vayron edi,
Qilmasa erdi jafosi dudi ohimdin sutun.

Ko‘rmasam qoshing bo‘lurmen turg‘anim birla fig‘on,
Voyi erur, bas chu bo‘lmasa «Navoiy» birla «nun».

468

Sensizin, ey umr, bir soat manga jon bo‘lmasun,
Sen bo‘lu bas, tubiyu firdavsu rizvon bo‘lmasun.

Deb emishsen: kuyduray bir dog‘ ila ko‘nglin aning
Har nechuk dog‘ o‘lsa o‘lsun, dog‘i hijron bo‘lmasun.

Qoshig‘a qilg‘ach sujud, o‘lturdi ul kofir meni,
Hech musulmon yori, yo rab, nomusulmon bo‘lmasun.

Ishqida jonim uqubatlar bila ol, ey ajal,
To aning oshiqlig‘i hech kimga oson bo‘lmasun.

Ul pariy ko‘nglumda mehmon o‘lmish, ey jon voqif o‘l,
Oh o‘ti dud etmasun, zaxm ichra paykon bo‘lmasun.

Ey ko‘ngul, maste chiqib shahr ichra solmish rustahez,
Vah, xabar tutkim, bizing beboki nodon bo‘lmasun.

Dedikim: jon ber dog‘i o‘pgil ayog‘im tufrog‘in,
Ey Navoiy, tezrak bo‘lkim, pushaymon bo‘lmasun.

469

Vaslingg‘a yetibon sog‘inurmen xayol ekin,
Holimni anglaman, manga, yo rab, ne hol ekin.

Ushshoq ashkidin su ichib bar jafo berur,
Yo rabki, qomating ne ajoyib nihol ekin.

Zulfungda xol «jim» arosindag‘i nuqtadek,
Yuzungda zulf vard yonindag‘i «dol» ekin.

Har nechakim kuyarmen, aning zarra mehri yo‘q,
Oyoki, toliim kuni koni zavol ekin.

Dersenki: seni qaysi pariy telba aylamish?
Ey bag‘ri tosh, bilib yana bu ne savol ekin.

Zanburning evi kebi ko‘nglum teshuk-teshuk,
La’ling xayoli har teshuk ichinda bol ekin.

Miskin Navoiy jonig‘a ko‘yungda qilma qasd,
Sayd aylamak haram qushin oxir vubol ekin.

470

Ishqing etagin jon iligi birla tutubmen,
Sen kirgali yodimg‘a o‘zumni unutubmen.

Ko‘nglumga kelur har sari o‘q otsa nedinkim,
Jon shirasidin og‘zini aning chuchutubmen.

Yoring, dedilar, g‘ayr bila boda ichibdur,
Tahqiqini bilguncha ne qonlarki yutubmen.

Garm o‘lmangiz, ahbob tilab vasl charog‘in,
Menkim, yuragim kuydi, ne chog‘lig‘ yorutubmen.

Hajring tuni ollimg‘a ne mehnatki yetibdur,
Vasling kuni yodidin o‘zumni ovutubmen.

Xilvat asari ujb ekanin angladim, ey shayx,
Ayb etma, fano dayrida gar kulba tutubmen.

Ashk ila Navoiy su berur, sabr niholin
Bilmaski, ani ohim o‘tidin qurutubmen.

471

O‘lgumdurur chu furqat ila ishtiyoqdin,
Kel qutqar, ey ajal, meni ushbu firoqdin.

Tong yo‘q qizarsa lola kebi ko‘z, chu mardumi
Har dam g‘amingda qon yutadur ul ayoqdin.

Sen may icharsen el bila, ul g‘amza qon qilur,
Men qon yutub nazora qilurmen yiroqdin.

Atfol sang arbadasi vahmidin dame,
Devonalar kebi chiqa olman visoqdin.

Ichtim iting safolida may, vah, qachon yug‘ay,
Hayvon zuloli zavqini aning mazoqdin.

Maydin hayot tutki, beganmas Masihni
Har shappareki, uchsa bu eski ravoqdin.

Mutrib bila ne ko‘ngli ochilsun Navoiyning
Kim, men firoqdin desam, ul der Iroqdin.

472

Eykim, tanimg‘a jon berasen har tariqdin,
O‘lsam ne, ayru tushqucha sendek rafiqdin.

Beling mudurki, anga qizil fo‘ta bog‘lading,
Yo rishtaeki o‘tkarilibdur aqiqdin.

Savdovu rishta zaxmatig‘a uchradi ko‘ngul,
Zulfu beling xayolida fikri daqiqdin.

Har dam demaki ko‘z yoshidin sarguzashte ayt,
Daryo fasonasin ne so‘rarsen g‘ariqdin.

Ohim ko‘ngulni ko‘yung aro solsa ne ajab,
Gulzor aro Xalil tushar manjaniqdin.

Zuhd ahli ujb tafriqasidin xalos emas
Sharti fano firohdurur ul fariqdin.

Tolpinma ashking ichra Navoiyki, chiqmadi
Sech kimsa g‘o‘ta birla bu bahri amiqdin.

473

G‘amingda har kecha, ey gul’uzor, yig‘larmen,
Saharg‘a tegru chekib intizor yig‘larmen.

Menu qora kecha, yo‘q nisbatim sanga, ey subh
Ki, sen kularsenu men sham’vor yig‘larmen.

Burung‘i mehru vafo, so‘ngg‘i javru zulmingni
Birin-birin sog‘inib zor-zor yig‘larmen.

Kularlar el manga beixtiyorkim, har dam
Eshitsam otini beixtiyor yig‘larmen.

Mungaydi ko‘nglum aningdekki, hazl nag‘masidin
Ki, elga kulgu etar oshkor, yig‘larmen.

Kular sipehri daniy iztirobig‘a ko‘nglum,
Vale o‘zumda ko‘rub iztirob yig‘larmen.

Navoiy, ashkim oqizg‘ay g‘amim tunin mundoq
Ki, charxdek kecha tutmay qaror, yig‘larmen.

474

Lolaning g‘unchasidek ko‘nglum o‘luptur to‘la qon,
Vahki, el g‘ofilu kuydurdi meni dog‘i nihon.

Zahri hajr ichkali dermenki, qilay ishqin tark,
Aytqandek kishi muhlik maraz ichra hazayon.

Ro‘zgorimki qora bo‘ldi, erur ishq asari,
Qayda o‘t tushsa, qoralig‘i qolur yerda nishon.

Ishqing o‘tinki, yoshurdum, el aro yoydi raqib,
Kim isitmani nihon tutsa qilur marg ayon.

Xating ichinda labingning iki xoli ne ajab
Ikidur nuqta, yozilur esa xat ichinda jon.

Hajr uchun qonim ichar har sari qonlig‘ tuganim,
Xon erur ollida, to ko‘ngluma bo‘lmish mehmon.

Charxdin mehr isi topqang‘a takabbur ne ajab,
El dimog‘ig‘a chu ko‘kurd o‘ti aylar nuqson.

Xalq ta’n etsa, Navoiy egilib nola qilur
Igri yanglig‘ki, qilur yel asari birla fig‘on.

475

Safhayi husnungda jonbaxsh irining, ey siyminbadan,
O‘xshashurkim, aylagay Iso quyosh ichra vatan.

Yo‘q ajab, ey gul, ko‘ngul zaxmi aro novaklaring,
Rasm erur: chun raxna bo‘lg‘an yerga qo‘ymog‘lig‘ tikan.

Hasratingdin, bilki, o‘lmishmen, agar ko‘yung aro
Bir gado nogah g‘arib uchun tilar bo‘lsa kafan.

Ko‘zungu zulfu qoshingdin injudek bo‘ldi yoshim,
Xalq ushbu vajhdin derlar, ani durri Adan.

Voqif o‘l, ey bog‘bonkim, har taraf gul shaklidin,
Sendek elning qabridurkim zohir etmish bu chaman.

Ko‘nglakining atri jonsiz jismima berdi hayot,
Go‘yiyo el jonidin maxluq o‘luptur ul badan.

Chun Navoiy nazmining har harfidur sharhi g‘aming,
Desa bo‘lurkim erur har bayti bir baytul-hazan.

476

Falak sitezasidin bo‘lma, soqiyo, mahzun,
Qadah keturki, erur besabot olami dun.

Manga tama’ karam ahlidin o‘ldi may vajhi,
Yo‘q ersa yer quyi ul ganjim, yig‘ar qorun.

Muraqqa’ uzra diram kebi vuslalar ne osig‘
Ki, bir diramg‘a chog‘ir uchun o‘lmag‘ay marhun.

Bu shukr uchun gahe, ey sho‘x, ber nazrki, xudoy
Seni azizu sharif etti, bizni xoru zabun.

Yema bu lujjayi miyno rumuzi hallig‘a g‘am,
May ichki, topmadi hech kim bu safhag‘a mazmun.

Xumor jonima qasd etti, soqiyo, may ber
Ki, jong‘a solsa bir o‘tkim, boshimg‘a chiqsa tutun.

Navoiy nazmidurur yaxshi, gar quloq solsang,
Tarannumeki qilur o‘zi birla ahli junun.

477

G‘am yelidin, yo rab, ul gulga g‘ubore bo‘lmasun,
Balki onsiz dahr bog‘ida bahore bo‘lmasun.

Qaddining sarvig‘akim, bog‘i latofat naxlidur,
Chashmayi hayvondin o‘zga jo‘ybore bo‘lmasun.

Ayshu ishrat jomidin bo‘lsun yuzi gul-gul, valek
Ko‘ngliga g‘am gulbunidin xor-xore bo‘lmasun.

Jilvasoz o‘lg‘anda maydon ichra chobuk sho‘xlar
Shohu sarxayl andin o‘zga shahsuvore bo‘lmasun.

Gar buyursang sadqa boshig‘a evurmak, ey rafiq,
Budur ummidimki, mendin o‘zga bore bo‘lmasun.

Dahr bog‘ining nasimi sovurur gul xirmanin,
Anga ul gul gulshani sari guzore bo‘lmasun.

Ey Navoiy, qil duo jonig‘avu jahd aylakim,
Mayling aning qullug‘idin o‘zga sori bo‘lmasun.

478

Eykim nafase g‘oyib emassen nazarimdin,
Vahkim, g‘ami hajring oqizur qon jigarimdin.

Rasvolig‘ o‘ti birla tutashib keladurmen
Ey ahli salomat, qo‘punguz rahguzarimdin.

Sen g‘ofilu men vahm qilurmen kecha-kunduz,
Bu nolayi shabgir ila ohi saharimdin.

G‘am yelidin ul nav’ o‘tum urdi alamkim,
Yuz barq yasar abri balo har shararimdin.

Beling g‘amidin mo‘ya bila yig‘ladim oncha
Kim, ashk duru gavhari o‘tti kamarimdin.

Ey zuhd, yo‘lum urmaki, bu marhala ichra
Maqsadg‘acha sensen biri yuz ming xatarimdin.

Ey ishq, fano yo‘li sari boshlaki, tinman
Gar topsa Navoiy xabar ushbu safarimdin.

479

Ne tirigmen, ne ulug, ne sog‘, ne bemormen,
Ayta olmankim, firoqingdin ne yanglig‘ zormen.

Nuqtayi og‘zing g‘amidin tortibon jadvaldek oh,
Ashk saylin oqizib sargashta chun pargormen.

Do‘stlar, ko‘nglum hadisin demangiz tengri uchun
Kim, men ul devonayi sargashtadin bezormen.

Ko‘nglagingdinkim topar jon dam-badam Yusuf isi,
Ey azizim, men ham ul ko‘nglak aro bir tormen.

Bir quyosh hajrinda tundek ro‘zgorim tiyradur,
Tong emas gar tun kebi motam tutub yig‘larmen.

Mayda afyun ezgil, ey mug‘kim, bu eski dayr aro,
Telbararmen g‘ussadin gar bir nafas hushyormen.

Nevchun el dushnomu ta’nidin bo‘lay oshuftahol,
Ey Navoiy, chun nekim derlar yuz oncha bormen.

480

Sarveki nolishim biyik o‘ldi havosidin,
Yuz ming fig‘onki, ogah emas mubtalosidin.

Ko‘nglumni ko‘zlaridin ayirmangki, chiqmag‘ay
Majnun nasihat ila kiyiklar arosidin.

Men tiyra uyda bexudu yuz nav’ guftugo‘
Har ko‘ boshinda telbaligim mojarosidin.

Ko‘nglumda toza dog‘laring shaklin istasang,
Fahm ayla o‘tlug‘ ikki ko‘zungning horasidin.

Quvvat tutar labing g‘amini yeb hazin ko‘ngul,
Go‘yoki qon tavallud etar bu g‘izosidin.

Davlat libosi shahg‘aki, yo‘qtur shikoyatim,
Mug‘ dayri tegrasida gadolig‘ palosidin.

G‘am shomidin Navoiyni netkay xalos etib,
Yorutsang uyini sham’i jamoling ziyosidin.

481

Do‘stlar, bir chora men devonayi shaydo uchun
Kim, o‘larmen ul pariypaykar malaksiymo uchun.

Otashin gul tegrasida la’lgun yuz barg emas,
Balki yuz na’l o‘tqa solmish bulbuli shaydo uchun.

Xom ko‘nglumkim, dudog‘ingni tilab afg‘on qilur,
Bor durur ul tifldekkim, yig‘lag‘ay halvo uchun.

Ashk ichinda g‘arqamen, zulfungni tutqaymenmu deb,
Uylakim tojir tengiz ranjin chekar savdo uchun.

Turki mastedur ko‘zung uyquda, ko‘z kunjida xol
O‘g‘rikim, qilmish kamin yonida qo‘yg‘an yo uchun.

Gulxaniydekdurki istar gulxanu olotini,
Siflakim mehnat chekar dunyovu mofiho uchun.

Bu Navoiy bandani, ey sarvi ozod, asrakim,
Buyla bir bulbul kerak sendek guli ra’no uchun.

482

Ko‘ngul olurda ajab dilrabo emishtuksen,
Ne dilraboki, baloyi xudo emishtuksen.

Ko‘ngul berurda sanga bilmas erdim, ey badmehr
Ki, xasta ko‘ngluma mundoq balo emishtuksen.

Tabib ojiz o‘lub oqibat dedi bildim
Ki, ishq dardi bila mubtalo emishtuksen.

Gadolig‘ ettim esa bo‘sae, achig‘lanibon
Dediki: asru uyatsiz gado emishtuksen.

Ko‘ngulni kuydurubon jon olursen, ey yangi dog‘,
Fig‘onki, bir yo‘li ko‘ngli qaro emishtuksen.

Cherig vuhushu senga taxt qulla, ey Majnun,
Fano mamolikida podsho emishtuksen.

Dedim: kamina itingmen, kulub manga aytur:
Navoiy, ne balo xudnamo emishtuksen?

483

La’lu g‘amzang birla baskim nuktadon ustodsen,
Bir nafas borsen Masiho, bir zamon jallodsen.

La’li shavqidinki g‘am tog‘in qozarsen, ey ko‘ngul,
Ne balo Shirin havaslik notavon Farhodsen.

Ahli dillar chehrasi oltun, sirishki siym erur,
Toki siymi nob aro qilding nihon po‘lod sen.

Nargisingdin bir nazar qilg‘ilki asru bir yo‘li
Qullaring holidin, ey sarvi ravon, ozodsen.

Nayshakardek qaddinga, vah, bargni to‘n demakim,
Ishqpechon bargida bo‘lg‘an nihon shamshodsen.

Xurram o‘lmassen sumurmay bir qadah, eykim, mudom
Charxdin ko‘nglung bo‘lub yuz laxt qon noshodsen.

Ey Navoiy, jisminga paykonlaridin langar et,
Yo‘qsa bu ohing yelidin nogahon barbodsen.

484

Yoridin hech kim meningdek zoru mahjur o‘lmasun,
Jumlayi olamda rasvoliqqa mashhur o‘lmasun.

Men bo‘lay ovora to ishqimdin aylab guftugo‘y,
Oti aning har kishi og‘zig‘a mazkur o‘lmasun.

Jonima bedodu zulmin, yo rab, ul miqdor qil
Kim, aning oshiqlig‘i har kimga maqdur o‘lmasun.

Men xud o‘ldum, lek har oshiqki, bordur pokboz,
Navha tortib motamim tutmoqda ma’zur o‘lmasun.

Pand ila ko‘nglum uyin qilma imorat, ey rafiq,
Bizni buzdi hargiz ul, yo rabki, ma’mur o‘lmasun.

Kechalar ul gul chekar ermish qadah, ey tong yeli,
Voqif o‘l holimni aytur chog‘da maxmur o‘lmasun.

Yor vaslig‘a quvondim, qovdi ko‘yidin meni,
Ey Navoiy, hech kishi davlatqa mag‘rur o‘lmasun.

485

Noumide men kebi bormu ekin jononidin,
Jong‘a yetkan ko‘nglidin, ko‘ngli tutulg‘an jonidin.

Fard hushu sabridin, mahjur zuhdu ilmidin,
Ayru shahru mulkidin, ovora xonumonidin.

Tang‘a mehnat ravzanin ochqan yoqaning chokidin,
Jong‘a rihlat navhasin tuzgan ko‘ngul afg‘onidin.

Ham saloh uyin qora aylab tuganlar dudidin,
Ham balo yuzin qizil qilg‘an aliflar qonidin.

Men dag‘i bir kun saloh ahli edim, ey porso,
Bu uqubatlar aro qoldim birov hijronidin.

Jomima har davr huy, soqiy, halohil zahrikim,
Tah-batah qondur ichim tosi nigun davronidin.

Ey mug‘anniy, tuz maqomi navhakim, chiqmoqtadur
Xasta jon jism uyi otlig‘ kulbayi ahzonidin.

Jon berur har dam Navoiy, ne ajab gar bersa jon
Qulki, ayrilg‘ay begidin, beg nekim, sultonidin.

Rostlig‘da sarvi ozode yigitlik bog‘idin,
Poklikda la’li raxshone eranlik konidin.

486

Yor payg‘omi ne osig‘ o‘zgalar tahriridin,
Jon qachon bergay Masih alfozi el taqriridin.

Ruq’asi gar barcha qatlim hukmidur xushdurki, bor
Qatl hukmi hirzi jon Isodamim tahriridin.

Kimki, ko‘rsa, vahki, maxfiy ishqim o‘tin fahm etar,
Ruq’asin ochib o‘qurda holatim tag‘yiridin.

Nomasin ochqanda yuz devonalig‘ qilding dema
Kim, xabar yo‘qtur manga, billah, alarning biridin.

Ne fusun qilmish edi bilmanki, yo‘qtur aqlu hush,
Notavon ko‘nglum aro alfozining ta’siridin.

Ruq’aedur charx chirmashliqki, mazmun suratin
Hech kim fahm etmadi unvonining tasviridin.

Har ne yozmish ollingga qilki qazo ko‘rmak kerak,
Ey Navoiy, qochmoq o‘lmas tengrining taqdiridin.

487

Kelki, vaslingdin hazin jonimni xursand aylayin,
Sen jigar pargolasin bag‘rimg‘a payvand aylayin.

Chok etib ko‘ksumni mahv aylay seni bag‘rim aro,
Necha bu ummid ila ko‘nglumni xursand aylayin.

Ko‘zda mardum bo‘l, ko‘ngulda jon yerin tut, vah necha,
Ko‘zni mushtoqu ko‘ngulni orzumand aylayin.

Oz balo soldi ko‘ngul boshimg‘a one, ey rafiq,
Qo‘yki, tishlab-tishlabon, parkand-parkand aylayin.

Ne achig‘lanmoqdur andin, ne chuchuk so‘z, ey ko‘ngul
Xoh achchig‘ yig‘layin, xohiy shakarxand aylayin.

Gulshani vaslin tilar jon, yer quyi, jismi zaif,
Necha qudsiy qushqa mundoq torni band aylayin.

Der Navoiy, Vomiqu Majnundek o‘lg‘il, vah, ne nav’
Kuch bila hush ahlig‘a o‘zumni monand aylayin.

488

Masihodin labing afsah, quyoshtin orazing ahsan,
Quyoshingg‘a falak hayron, Masihingg‘a quyosh maskan.

Ko‘zumda gardi maydoning, tanimda naqdi paykoning,
Anga ko‘z mardumi xozin, munga jon kulbasi maxzan.

Yasarmen yuz maqolat, vah, bo‘lur ko‘rgach ani nogah,
Ko‘zum hayron, tanim larzon, esim volih, tilim alkan.

Shikebu sabr uyin buzdiki, ruxsorinda ko‘rguzdi
Xatidin nur uza zulmat, yuzidin o‘t aro gulshan.

To‘karsen qon ko‘zung birla, berursen jon so‘zung birla,
Ajoyib zufununisenki, har fan ichra sen yakfan.

Malomat toshi dog‘idin yorudi ishratim sham’i,
Ajab ko‘kurd o‘tidin ayladim bu sham’ni ravshan.

Yasarda sun’ me’mori falak g‘amxonasin go‘yo
Ki, qildi dardu g‘am kirmakka har kavkabni bir ravzan.

Sen istab Xizr umri, turfa bukim, gunbadi xazro
Yuziga tun qorasin surtubon aylar sanga shevan.

Navoiy, asrabon tamkin, kishidin istama tahsin,
Chu shah ko‘rguzdi istihson, ko‘rub nazmingni mustahsan.

489

Azal naqqoshi tarh aylarda gul bargi namudorin,
Magar pargor qildi bulbuli sargashta minqorin.

Qazo mashshotasi parvonalar jismi kuli birla
Hamonokim, yorutdi sham’ning mir’oti ruxsorin.

Degin, Majnun qora jonining uzgan rishtasidindur
Ki, sun’ ilgi mutarro qildi Laylo zulfi zunnorin.

Magar Farhod jonidin sizib qonidin etti rang
Qadar suvratgari Shirin labi la’li shakarborin.

Tarozu bargi gul, ip rishtayi jon, tosh la’l etti
Chekarda xozini hikmat labing yoquti miqdorin.

Qarog‘larim emastur, balki topqach ko‘zga qoqmishmen,
Itardin vahm etib, raxshing sitomin, balki mismorin.

Ayog‘ing kirpigimdin og‘rig‘an bo‘lsa, yorib ko‘ksum
Isiq qonimg‘a qo‘ykim, ul hino-o‘q, cheksun ozorin.

Xarobot ahli uru dog‘, derkim, kuydurung, soqiy,
Davo yo‘q sirmabon qochmoqdin o‘zga shayx dastorin.

Magar bo‘ldi quyun tufrog‘ ila yel, may, su birla o‘t,
Yasarda masti sargardon Navoiy xilqati zorin.

490

Rashkdin dermenki mehr itsun sipehr ayvonidin,
Bori itqay soya ayvon ichra aning yonidin.

Ko‘ksuma urmoqqa olg‘an toshqa o‘qi tegdi, lek
Qildi kul jismimni o‘tkim, sekridi paykonidin.

Otashin ochildi ichkach bog‘ning oq gullari
Ashk ila har qatraekim, bordi bag‘rim qonidin.

Anjum ermaskim, falak mir’oti ichra tushti aks,
Baski, dur sochildi yer uzra ko‘zum ummonidin.

Dema nolangdin yumulmas ko‘zlarimkim, tong emas,
Kelmasa bemorlarg‘a uyqu it afg‘onidin.

Mehrning ermas shafaq ichra shuoiy xatlari,
Hajr zulmi qon to‘kar har shom aning mujgonidin.

Jon olur la’lim hadisi, deb meni qo‘rqutmag‘il,
Kim, bu bir so‘zdurki, aytursen Navoiy jonidin.

491

Ko‘rubmen kirpiging boshitin-ayog‘ teshkan ko‘ngul holin,
Qushedurkim, tiriglay yulmish o‘lg‘aylar paru bolin.

Ekib tuxmini andoqkim ochilg‘ay bo‘stonafro‘z,
Ochar xunoba ko‘z bog‘ida eksam donayi xolin.

Jamolin va’d agar debmen, ko‘p etma, ey arab, hayrat
Yuzi aynin ko‘rub har yon nazar qil zulfdin dolin.

Tanimnikim, quruptur xomadek nol o‘qlaringdindur,
Qalam qilsang qil, ammo tashlama har yon chekib nolin.

Bu majnun qatlin ul tifli pariyvash istamas bo‘lsa,
Nedin toshlar bila qasdimg‘a soldi shahr atfolin.

G‘amin ko‘rmang balo tog‘ida la’li shavqidin jonni
Ki, har bir toshidin sotmas abad umrig‘a misqolin.

Chu bo‘lmas sham’siz parvonavu gul birladur bulbul,
Firoq o‘rtar ko‘ngulni chun ko‘rar vasl ichra amsolin.

Sabuhiy jom ila xushmen, nechuk xush bo‘lmag‘ay ulkim,
Munungdek axtari farxunda qilg‘ay subh aning folin.

Javod ilgida piri dayrning may zavraqin ko‘rsun,
Birovkim, ko‘rmamish daryo ichinda jung timsolin.

Shah egnida murassa’ tugmalig xil’atqa bermasmen,
Yig‘ochlar birla ollin tevrabon kiygan fano sholin.

Navoiy, istasang ko‘yin, itiga oshno bo‘lg‘il,
Yaling‘an yanglig‘ ul it oshnog‘a, sen anga yolin.

492

Shahid o‘lsam libosi lolagun sarvi ravonimdin,
Yasang qabrim uza mile, bo‘yang gulrang qonimdin.

Ko‘rub tumordek chirmanmog‘im hajrida rahm etmas
Ki, g‘ofildur ichimda har taraf dog‘i nihonimdin.

Quruq tandinki, qilding sharha-sharha, nola tortormen,
Ne tong vajd o‘lsa elga dam-badam naydek fig‘onimdin.

Alifsiz jon kebi yo‘q ul pariydin o‘zga mavjude,
Hazin jonimda to hijron xadangi chiqti jonimdin.

Ko‘runub zulfining tori, ko‘runmas za’fdin jismim
Nedinkim ul tavonoroqdurur bu notavonimdin.

Ko‘ngul ko‘z o‘tu saylidin kelib holim ko‘ra olmas,
Maloyik ravzanimdin, bal xaloyiq ostonimdin.

Erur qotildin etmak orzu jonbaxshliq rasmi,
Umidi mehribonlig‘ bog‘lamoq nomehribonimdin.

Meni uyqug‘a solmish dahr bog‘ining nasimi, vah,
Ne gul tergaymen ushbu tushta ko‘rgan bo‘stonimdin.

Navoiy, bilki topmishmen nishon maqsuddin beshak,
O‘shal kunkim, nishone topmasang istab nishonimdin.

493

Sog‘inmang soya g‘am shomi malul ermas fig‘onimdin,
Bosib o‘lturmasam, yuz qatla qochqay erdi yonimdin.

Uchuq zaxmi labingda bilgurur-bilgurmasun ko‘rdeg
Nishona kimki istar jon aro dog‘i nihonimdin.

Baliyyat shohidi gulguna qilsa bas munosibdur
Momug‘larkim, yara og‘zida gulgun bo‘ldi qonimdin.

Ichimda baski, to‘ldi novaking har yon alif ermas
Ki, raglardek o‘qung bilgurdi jismi notavonimdin.

Ko‘z ichra uyqu xayli gar kira olmas, ajab ermas
Ki, xoliy turfat-ul-ayne emas ashki ravonimdin.

Dema roviy erur Farhodu Majnun qissasi muhlik
Ani alqissa bir dolu alif bil dostonimdin.

Yuzumni, ey bahori husn, qon yosh ichra ko‘rgulkim,
Yuzung shavqida ne gullar zuhur etti xazonimdin.

Ulus taklifidin ko‘p xasta qildim jonni, vah emdi,
Yaqindur o‘lgamen, baskim, xijilmen xasta jonimdin.

Navoiy, vaqtni toatqa yo ishratqa sarf etkim,
Sog‘insam o‘rtanurmen tiyra o‘tkargan zamonimdin.

494

Mehr ko‘rsa har kishi o‘z dilbari zebosidin,
O‘rtanur munglug‘ ko‘ngul bemehrim istig‘nosidin.

Ey musulmonlar, netib so‘rmoq tamannosin qilay,
Menki bir so‘kmak tilab topman labi go‘yosidin.

Qaddi ra’nosidin elga jilvayi vaslin netay,
Chun menga yo‘q juz duru bo‘lmoq guli ra’nosidin.

Yetkurub elga labi jonbaxshidin quti hayot,
Juz o‘lum hukmi manga yo‘q la’li ruhafzosidin.

Tong yeli, tund esma ul yonkim, uyumaydur kecha
Itlari faryodiyu ushshoqining g‘avg‘osidin.

Qon yutarmen durdi sog‘ar shavqidin, ey piri dayr
Sog‘are ber, mug‘bacha, la’li qadahpaymosidin.

Ey Navoiy, shukr qil zulm etsa ul sultoni husn
Kim, qayu qul sencha topti tarbiyat mirzosidin.

495

To‘la qondur ko‘zumning halqasi to qoldi yorimdin,
Magar tushmish qorasi toza dog‘i intizorimdin.

Kavokib demagil, gardun ko‘zi go‘yo yosharmishdur,
Tutundinkim, chiqar gardun sari sham’i mazorimdin.

Yaramg‘a hech marhamdin yetishmas oncha rohatkim,
Chiqarib til iting qonin yalar jismi figorimdin.

Men ul oy rashkidinkim, el ko‘rar, tufrog‘ agar bo‘lsam,
Ko‘rar el ko‘zlarin ko‘r ayla, ey gardun, g‘uborimdin.

Egarmas ko‘k hisori davrig‘a turki falak ko‘rgach,
Evurmak ashhabin bir xisht uza chobuksuvorimdin.

Erur qonlig‘ ko‘ngulda ko‘zlaring, vah, turfadur asru
Ki, chiqmaslar dame ul ikki jayran lolazorimdin.

Ichib gar tutmasang erdi qadah, ey no‘shlab soqiy,
Ne imkon erdi qutqarmoq meni muhlik xumorimdin.

Meni yozg‘urmangiz qilsam sabuhiykim, azal subhi
Chihiptur ixtiyor ilgimdinu ish ixtiyorimdin.

Inoyat yomg‘uri ollida daf’i sahl erur, garchi
Yog‘ar idbor gardi, ey Navoiy, ro‘zgorimdin.

496

Meni zaifni sargashta ayladi gardun,
Shitobu davr ila xoshokni nechukki quyun.

Tutashti telba ko‘ngul ul pariy uzoridin,
Bu o‘tni gul sog‘inib, vahki, kuydi ul majnun.

Hubob onchaki Jayhun uza erur mumkin,
Tasavvur ayla ko‘zumning hubobidin gardun.

Yuzung shahidlari tufrog‘in sovurmish yel,
Bukim bulut ko‘runur ko‘kta har taraf gulgun.

Ne ayb, shodlig‘ ashkim ko‘p oqsa vaslingda,
Bahor fasli bo‘lur chashmalar suyi afzun.

Qadingg‘a sarv bosh indurmamish emas aksi
Ki, dahr adab qilur ani solib su ichra nigun.

Ushotib o‘qini mahzun ko‘ngulni sindurmang,
Ki, ev shikast topar har qachonki, sindi sutun.

Yer ostidin kup ila la’lni chiqar, ey mug‘,
Ki, bordi yer quyi, chun so‘z eshitmadi Qorun.

G‘am o‘lturur meni, qo‘y pandu bir qadah berkim,
Qilur bu zahrni taryok daf’, yo‘q afyun.

Navoiy, istar esang saltanat, fano bo‘lkim,
Jahon zabunung erur, bo‘lmasang jahong‘a zabun.

497

Yelga berdi kuydurub ul gul tanim xokistarin,
Otashin gul hajri sovurg‘an kebi bulbul parin.

Anglaman bulbul qiziq ko‘nglimudur, yo atr uchun
G‘unchasidin gul murattab qildi o‘tlug‘ mijmarin.

Bargi guldur, yo‘qsa bulbulning tutashmish har pari,
Baski, yorutdi sabo gul mijmarining axgarin.

Gul emastur, balki bulbul oshyonin o‘rtagan
Ishq o‘ti bil, ko‘rsang aning davru lavni ahmarin.

Qo‘y gulu bulbulni, gulgun may to‘la tut bulbula,
To o‘quy bulbul maqolotin ochib gul daftarin.

Dahr bog‘ida gulu bulbulg‘a yo‘q bargu navo,
Solmadi bu g‘ussadin nargis iligdin sog‘arin.

Soqiyo, hayvon suyin mamzuj qilsang ichmagay,
Gar Navoiy topmasa may ichra la’ling javharin.

498

Nihon ishqingki ko‘nglum ichra tushti yuz sharor andin,
Nihoniy dog‘lar qolmish ichimda yodgor andin.

Muqavvas qoshlaringning naqshidin giryon ko‘zum bo‘lmish
Bulutdekkim, bo‘lur qavsi quzahlar oshkor andin.

Bo‘luptur sarvinozim husn sham’i, boshida aning
Bo‘rk zar rishtasi ulkim, yonar bir necha tor andin,

Buzug‘ ko‘nglumki atrofida ul yuz shavqidin qondur,
Erur vayronaekim, lolalar butgay bahor andin.

Ne kirpiklar ekin ulkim, taxayyul aylamak birla
Bo‘lur jism ichra har dam jonim andomi figor andin.

Qadi naxlidin o‘lsam, do‘stlar, budur vasiyatkim,
Boshim uzra ekib sarve qiling mili mazor andin.

Jafodin yumsa ko‘z, taskin topar ko‘nglum o‘ti, go‘yo
Qarori yo‘q ko‘zi har dam olur sabru qaror andin.

Jahon bahri emish muhlik, tuman ming shukrkim, garchi
Ko‘p urdum dastupo, tuttum valek oxir kanor andin,

Navoiy yanglig‘ o‘lmish xonaqah ahli surug‘ majnun,
Magarkim sarxush o‘tmish ul pariy devonavor andin.

499

Dema mehnat tog‘ining Farhodi sargardonimen,
Toza yuz ming dog‘ ila ul qullaning qaplonimen.

Lam’ai ruxsoridin parvonadek kuysam ne tong
Menki, yillar ul malohat sham’i sargardonimen.

Husnungga hayron esam, kelmas ulus hayronlig‘i,
Kimki hayroning emastur, men aning hayronimen.

Men o‘lar holatdavu jon qasdi aylar ul pari,
Odamiylig‘ ko‘rg‘uzurkim, bir nafas mehmonimen.

Gar ko‘ngul buzdi meni, yor erdi bois shukrkim,
Chug‘zning yo‘q bir malohat ganjining vayronimen.

Dayr piri tutsa may, no‘sh etsam ermas aybkim,
Zahr agar ich derkim, aning bandayi farmonimen.

Telbalikdin aql sari istamish zohid meni,
Ey Navoiy, muncha nodon bilmas erdim ani men.

500

Subhi vaslin elga ko‘rgandin parishonmen bugun,
Shomi hajrin ulki nafi ettim, pushaymonmen bugun.

Subhi vasl ul, shomi hijron bu, meni sargashta, vah,
Naylagaymen deb, o‘z ahvolimg‘a hayronmen bugun.

Qayda bilgaymen visol ahli nishotu ayshini
Menki, zoru mubtaloyi dardi hijronmen bugun.

Doyimo mehmonim erdi yor ko‘yi itlari,
Jam’ o‘lupturlarki, men borig‘a mehmonmen bugun.

Parlar o‘rnig‘a baliyyat o‘qlarining zaxmidur,
Menki parsiz qush kebi hajringda uryonmen bugun.

Soqiyo, bir may bila vahmimni kamroq aylakim,
Shomi hajr osibidin behad harosonmen bugun.

Chun xayoli mehmonimdur Navoiy, ne ajab,
Gar taxayyul shaxsidek ko‘zlarga pinhonmen bugun.

501

Firoqinda ko‘zumdin yig‘lamoq bo‘lg‘aymu kam bir kun,
Kulub kirgaymu vayron kulbam ichra ul sanam bir kun?

Maloyik, tarqashingkim, ul quyosh hajrinda qo‘rqarmen,
Teshib o‘tgay falakni ohim o‘tidin alam bir kun.

Harimi vaslig‘a mahramlar oxir shukr eting, kulmang,
Meni mahrum debkim, men ham erdim muhtaram bir kun.

Fasonam yozg‘uchi, bilkim, bitik uzra sochar kuldek,
Kuyub sochilg‘usi kog‘azga ilgingdin qalam bir kun.

Emas g‘am shomi anjum, qatralar ohim tafidin bil,
Ne tong kun ko‘zgusin gar tiyra qilsa ushbu nam bir kun.

Eshittim, telba it ko‘yida qatl aylar emish, ayting
Kim, ul ko‘y itlaridin erdi bu devona ham bir kun.

Talab dashtida yillar po‘ya aylab, vahki, to yettim
Harimi vaslig‘a derkim, bo‘lur tavfi haram bir kun.

Ko‘nguldin tavba qaydin raf’ qilmas xonaqah shayxi,
Magarkim, dayr piri zohir etkay bu karam bir kun.

Navoiy, ruhparvar nuktavu muhlik tajarruddin
Ajab, gar qo‘ymag‘ay ko‘kka Masihodek qadam bir kun.

502

Jamoling shavqidin g‘am shomi kuymak ibtilosidin,
Ko‘zum sham’i kul aylaptur ayon qonlig‘ qarosidin.

Firoqingda tugan uzra tugon qo‘ydum ne hosilkim,
Manga un bo‘lmadi hosil, bu ikki tosh arosidin.

Quyoshni Yusufum bay’ig‘a bermak bor esa mumkin,
Degaymen tangai bay’onadur, ermas bahosidin.

Chekay ishqing yukin deb, xasta ko‘nglum qon yutub g‘am yer,
Ne quvvat kasb eta olg‘ay bu sharbat, ul g‘izosidin.

Jafosi tirguzur elniyu men bu ayshdin mahrum,
Musulmonlar bilingkim, o‘lgum ul kofir jafosidin.

Erur majnun ko‘ngulda yuz girihkim, ne sababdindur
Musalsal qissalar el ichra zulfung mojarosidin.

Xumori hajrdindur tiyra ko‘zu ko‘nglum, ey soqiy,
Yorutqil ham jamoling sham’idin, ham man safosidin.

Gar o‘lsam, dayr piri tong belim zunnor ila mahkam!
Manga tobutpo‘sh aylab fano dayri palosidin.

Adam farshida to qo‘ydi fano toshi uza boshin,
Navoiy or etar yer nat’iyu ko‘k muttakosidin.

503

Man’ qilmas ashk la’lingdin tutashqon jon o‘tin,
Past ne nav’ aylagay daryo suyi marjon o‘tin.

Ulki aytur hajr taskini uchun dog‘ o‘rtagil,
Ko‘rmamish boshtin-oyog‘im o‘rtagan hijron o‘tin.

Ishq dashtining samumidin gumon etkay quyun,
Vodiyi hijron aro ko‘rgan bu sargardon o‘tin.

Bul’ajablig‘ ishq aro ko‘rgilki, ko‘nglum cheksa oh
Zaxmi og‘zidin musha’biddek sochar har yon o‘tin.

Otashin guldin qizarmish bog‘ yoxud andalib,
Urdi gulbunlarg‘a gul hijronidin afg‘on o‘tin.

Charx uza ermas shafaqkim, o‘rtanurga ahli dard
Tez etar har tun qazo otashgahi davron o‘tin.

Ey Navoiy, har nasim ul gul harimi tavfidin
Kim, yetar ravshan qilur ko‘nglumdagi hirmon o‘ti

504

Sirishk qonin oyog‘ing uchun xino qilayin,
Qabul tushsa qarog‘im ezib qaro qilayin.

Aqiqi la’linga jon javharin nisor aylay,
Savodi xolingg‘a ko‘z mardumin fido qilayin.

Qora menging bila qadding xayoli kelsa, vatan
Munga ko‘z ichra yasay, anga jon aro qilayin.

Qadingki soya soliptur, ulay anga, ya’ni
Ki, ishq ilmin alifbedin ibtido qilayin.

Labini qasdima tishlar, yuziga telmursam,
Boqib turub necha o‘z jonima jafo qilayin.

Ko‘ngul qushikim erur jilvagohi gulshani quds,
Bu domgohda nedin ani mubtalo qilayin.

Navoiyo, g‘amim ahli vara’din o‘lmadi kam,
Qo‘y emdi maykada piriga iltijo qilayin.

505

Chekkanda naqqoshi qazo ul sarvi gulrux suvratin,
Go‘yo beganmay tashlamish tarh aylab oy, kun hay’atin

To jilva qildi ul sanam, Laylo so‘zi bo‘ldi adam
Savdom o‘ti chekkach alam, past etti Majnun shuhratin.

Ruxsor ochib ul siymbar, qomatni aylab jilvagar,
Uzdiyu kesdi sarbasar gul rag‘batin, sarv ulfatin.

Ko‘nglum yuzung bechorasi, jonim labing xunxorasi,
So‘r, ey jahon ayyorasi, gohe alarning holatin.

Taqvo evi hamvor erur, subham ipi zunnor erur,
Uy kulbayi xammor erur, to ko‘rdum ul Chin lu’batin

Jannatqa qilmasmen nuzul, ul ko‘y aro topsam vusul,
Do‘zaxni aylarmen qabul, ammo yo‘q aning furqatin.

Aylab salosil orzu, ortar jununum mo‘-bamo‘,
Nogah nasimi mushkbo‘ yetkursa zulfung nakhatin.

Ish sirrin oyo kim bilur, kimdin bu mushkil ochilur,
Zahkim, bu g‘am muhlik qilur, har lahza ko‘nglum holatin.

Bo‘lg‘il, Navoiy, ro‘barah, qilg‘il fano ko‘yin panah,
Tark ayla zuhdu xonaqah, qil dayr piri xidmatin.

VOV HARFINING VALLOHIYYaT AFZOLARINING VAQOYII «G‘AROYIB»DIN

506

Vafo ahlig‘a davrondin yetar javru jafo asru,
Jafosidin aning ozurdadur ahli vafo asru.

Bukim, ahli vafo noyob erurlar andin erkinkim,
Bu eski toq alarg‘a yog‘durur gardi balo asru.

Falak dardi iloji chiqmay andin kimsa topmaydur,
Magar noyob erur ul huqqa ichra bu davo asru.

Garonjonlig‘ni qo‘y, jon ber, tilar bo‘lsang duri maqsud
Ki, olamda og‘irdur ushbu javharg‘a baho asru.

Fido jonimni aylab, olam ahlidin tama’ qildim
Vafo, astag‘firulloh, qilg‘an ermishmen xato asru.

Rizo ahlin siyosat tig‘idin qo‘rqutmag‘il, ey shah
Ki, qatlingdin sening qo‘rqarg‘a o‘lmaydur gado asru.

Tabiat chohidin ruhungnn qutqarkim, xush ermastur
Qafas qaydi aro bulbulg‘a bo‘lmoq mubtalo asru.

Chu kavsar jomi zikri qilmadi raf’ o‘zlugum qaydin,
Bu ranjimg‘a hamono naf’ etar jomi fano asru.

Havoyi gulshani quds et, Navoiykim, xush ermastur
Zag‘anlar birla bu gulshanda bo‘lmoq benavo asru.

507

Yor mustag‘niyu muhlik g‘ami hijron asru,
Ohkim, qolmisham o‘z holima hayron asru.

Raxnalar soldi o‘qung kasrati ko‘nglum uyiga,
Ul yog‘in ayladi bu kulbani vayron asru.

Ey rafiq, o‘qini zaxmimdin agar chekting, lek
Yetadur jonima ko‘nglumdagi paykon asru.

Shayx taklifi namoz etti, vale bilmaskim
Ishq tiyg‘i yarasidin boradur qon asru.

Noz etib g‘amza o‘qin gar otar, ey jon, asra
Kim, otar g‘amza o‘qin noz ila jonon asru.

G‘ussa jomiki bu davr ichra labolabdur, ani
Vahki, bot-bot tutadur soqiyi davron asru.

Ey Navoiy, dema iqboli baqo mushkil erur,
Foniy o‘lg‘ang‘a erur ushbu ish oson asru.

508

Yuzungda may guli yo gul ochilg‘an bo‘stondur bu,
Gulungda qatra xo‘y bo‘stondag‘i sudin nishondur bu.

Ko‘zumda qatra qonlar bog‘lag‘an ermas hamonokim,
Nazar bog‘ida shavqingdin ochilg‘an arg‘uvondur bu.

Emas vasling tilab uchqan ko‘zum atrofida kirpik
Kim, ul daryoyi qushlarg‘a qamishdin oshyondur bu.

Ko‘nguldin chiqqon ohim aylar afzun xalq savdosin
Ki, shaydolig‘ diyoridin yetishgan korvondur bu.

Qizil ranglar ko‘zumda ko‘rgan anglar ashk saylinkim,
Oqarg‘a kelgan ul yo‘llar bila har sari qondur bu.

Labindin xastadur ko‘nglum dam ochma, ey Masih, o‘tkim,
Ilojin yuz seningdekning beganmas notavondur bu.

Quyundek dasht aro ko‘rsang meni, ko‘p qochmakim, har dam
Boshingg‘a evrulur sargashtayi bexonumondur bu.

Ko‘ngul mayxona romi, xotirim xush may batidinkim,
Munga ruh-ul-amindur ul, anga dor-ul-amondur bu.

Dema, hijron tuni har dam yetar ul oyg‘a faryodim,
Ul oy faryodinga yetmas, Navoiy, ne fig‘ondur bu.

509

Hajrida ko‘nglumga bor ul la’li serob orzu,
Ne ajab maxmur qilsa bodayi nob orzu.

Ul pariy majnuni o‘ldum bu sababdinkim, erur
Zulfining zanjiridin bo‘ynumg‘a qullob orzu.

La’lidin behush bo‘lmog‘liq havasdur jonima,
Kimga, vahkim, bo‘lmag‘ay mundoq shakarxob orzu?!

Ittim og‘zin istabon men, yo‘q tamannolig‘ni voy
Kim, adam yo‘lida gum qildi bu noyob orzu.

Ko‘rdim um ul but qoshlari, kofirmen, ar islomi bor,
Qa’ba ahli qilmasa bu nav’ mehrob orzu.

Faqr ko‘yining qora sholi bila gulxan kulin
Topqali, billahki, qilman kishu sinjob orzu.

Gar Navoiy tarki ishq etti havas o‘lturmakim,
Chin emastur aylamish bu ishni o‘ynab orzu,

510

Har yon ul yuzda ter oqizdingmu,
Yo oqar mehr chashmasidin su?

Qoldi xoling ter ostida, yoxud
Damnn asrar sug‘a cho‘mub hindu.

Terdin ul yuzga bo‘lmish o‘zga safo,
Qatradin garchi tiyradur ko‘zgu.

Gulda shabnam ajab xud ermas, lek
Oyda anjum g‘arib erur asru.

Senda ter, menda ashkdur yuz uza,
Yig‘lasam men, sanga kelur kulgu.

Uyolib ter oqizdi anjum emas,
Shomi hajrida torami miynu.

Der Navoiyki g‘ayr emas mavjud,
Turfa so‘z «lo iloha illo hu».

511

Sayli ashkim birla tutmish jumlayi olamni su,
Jumlai olam nekim, bu nilgun toramni su.

Aylagandek mardumi obiy burun ko‘z mardumin,
Emdi ul nav’ aylamish xayli bani Odamni su.

Bahri ashkim yetkurur har dam quyoshqa bir hubob,
Uylakim, yetkurdi Kayxusravg‘a jomi Jamni su.

Zaxmim ichra qoldi paykoning, ne yanglig‘ butkay ul,
Chunki qo‘ymas yorag‘a yopushqali marhamni su.

Istangiz ko‘nglumnikim, sahroda ashkim saylidin
Qayda soldi erkin ul bemori devonamni su.

Davrdin g‘amginmen, ey soqiy, qadah saylini quy,
Bo‘g‘zuma to eltkay ko‘nglum uyidin g‘amni su.

Ey Navoiy, uyla nazm etting bu durri obdor
Kim, ajab yo‘q rashhasidin gar tutar olamni su.

512

Belingu zulfung xayolin sharh etarmen mo‘-bamo‘,
Tashnadurmen la’linga to bordurur jonimda su.

Orzu aylar labing ollinda jon bermakni Xizr,
Xizr suyidin o‘lug umr aylagandek orzu.

Sharbati la’ling qo‘yub no‘sh aylagan hayvon suyi
Bo‘lg‘ay andoqkim, qo‘yub hayvon suyin ichkay og‘u.

Sunbulungni qilg‘ali oshufta yo‘l topmas nasim,
Baski atrofidadur shaydo ko‘ngullardin g‘ulu.

Terlagan yuz qatrasidinkim, yuzum qonin yudung,
Vah, ne deykim, ishq aro toptim ne yanglig‘ obro‘.

Ko‘nglaking lavnidin o‘ldum, atridin toptim hayot,
Qaysi gul barginda bor erkin bu yanglig‘ rangu bo‘.

Ey Navoiy, yor sarvaqtingg‘a yetmak istasang,
Ohu ashkingdin supur vaqting harimin, balki yu.

513

Ul oyg‘a ne g‘am, tushsa bu devonadin ayru,
Bo‘lmas zarare sham’g‘a parvonadin ayru.

Xolingni tilab ruhum agar uchsa emas ayb,
Bu qushqa tahammul qani ul donadin ayru.

Mehnat qushi ko‘nglum uyidin chiqmasa tong yo‘q,
Kim ko‘rgan bor chug‘zni vayronadin ayru.

Anduhu xirad qasdim etar, voyki, mehnat
O‘zdin manga ayruduru begonadin ayru.

Qissamni eshitkan o‘ladur, ishq aro, vahkim,
Ermas ul og‘ir uyqu bu afsonadin ayru.

Tufrog‘ agar bo‘lsa tanim dayrda qilma,
Ey charx, ani sog‘aru paymonadin ayru.

Masjidda Navoiy gar emas, nukta budurkim,
Nuqson qilur o‘lmoq anga mayxonadin ayru.

514

Tutqali lam’ayi ruxsorig‘a jonon ko‘zgu,
Sudurur baski qoliptur anga hayron ko‘zgu.

Charx zoli sanga mashshotadururkim, bo‘lmish
Anga gulguna shafaq, mehri daraxshon ko‘zgu.

Ne qatiq ko‘ngli bor oyoki o‘shul mahvashning,
Ro‘baro‘yig‘a kelur har nafas oson ko‘zgu.

Jon evi ichra xayolingni bezar bo‘lsa ko‘ngul,
Pari o‘lur tarog‘ o‘qungnungu paykon ko‘zgu.

Ul pariy yuziga devona gar ermas, ne uchun
Bo‘ldi bozorda sargashtavu uryon ko‘zgu.

Sof qil safhaym xotirni tilar bo‘lsang fayz,
Aks topmoq, gar erur tiyra ne imkon ko‘zgu.

Ko‘zgudek borsa Navoiy o‘zidin ne tongkim,
Ayladi may quyoshin soqiyi davron ko‘zgu.

515

Sochti gerdin gul uza ul sarvi gulruxsor su,
Kuymagim daf’ig‘a qildi o‘t uza izhor su.

Yuzda xay tug‘yonidin gar kulsa og‘zi yo‘q ajab,
G‘unchag‘a bo‘lmas ochilmoq, ichmayin gulzor su.

Tiyg‘i bot-bot zaxm urardin zor jismim qildi za’
Zamzam o‘lsunkim, ko‘p ichsa yetkurur ozor su.

Yor ayog‘i tufrog‘idin o‘zga ko‘rman dorue,
Ey muolij, ko‘zlarimdinkim kelur bisyor su.

Mehrkim, ul chehra aksidur nedur, gar bo‘lmamish
O‘tlug‘ ohim shu’lasidin gunbadi davvor su.

G‘am o‘tidin, ey hakim, o‘lmak tilarmen, jomima
Zahr qo‘shsang qo‘sh valekin qotmag‘il zinhor su.

Xasta ko‘nglum og‘zi zaxmi paxtalig‘ paykonidin,
Bor aningdekkim, momuq birla ichar bemor su.

Shar’din ayru riyozatdin safo kasb aylagan,
Uyladurkim sof o‘lur taskin bila murdor su.

To‘rt yondin o‘qi yo‘l qilmish Navoiy ko‘nglini,
Ishq savdosi uchun go‘yo yasaptur chorsu.

516

Solsa zuhdung tuniga jomi hiloli partav,
Subha anjumlarin et boda quyoshig‘a garav.

Tiyra xilvatni netay, xilvat ani bilki solur,
Anda soqiy yuziyu boda quyoshi partav.

Ul pariy ishqida qochmoqdur o‘zumdin g‘arazim
Buki, g‘am dashtida Majnundek etarmen taku dav.

Zulfi hajrida damim dudi jahonni tutti,
Meni savdoyiy o‘shul zulmat aromen shabrav.

Dahr xusravlig‘in ulkim tiladi, charx aning
Boshig‘a qo‘ydi tugankim, der o‘lus Kayxusrav.

Fayz ko‘z tutma riyozatda teshilmay yuraging,
Ochmayin ravzana uy ichra quyosh solmadi zav.

Ey Navoiy, xush erur xilvat, agar bo‘lsa kishi
Dilbari birla ikov, bo‘lmasa lek anda birav.

517

Jonda jonparvar so‘zidurmu labi xandonimu,
Ruhum oromi deyinmu ani jonim jonimu?

Ko‘nglum ichra nishlarkim, sanchilibdur anglaman,
Nishtari mujgonidurmu novaki paykonimu?

Ey ko‘ngul, olam buzarda qay biri ortug‘ ekin
Nuh to‘fonimu ashkim saylining tug‘yonimu?

Jon olurda qaysining sa’b erkanin sharh aylayin,
Ishqining bedodimu, yo shiddati hijronimu?

Nesi ul gulning Eram gulzoridin ortug‘ emas,
Jilva aylar sarvimu, yo g‘unchayi xandonimu?

Eyki, berding dahr sho‘xig‘a ko‘ngul, qatling uchun
Ishvayi paydosimu yo‘q, ofati pinhonimu?

Qatl qildilar Navoiyni valekin bilmadim,
Ko‘nglin oldurmoqmu erdi, yo ko‘ngul olg‘animu?

518

Shomi hajr o‘lturdi bu noshodni, sen shod uyu,
Qayg‘um etti qasdi jon, sen qayg‘udin ozod uyu!

Kecha gar to subh moni’ erdi nolam uyqunga,
Chunki bo‘ldi daf’ ul afg‘on bila faryod, uyu.

Bizni hijroningda so‘ngg‘i uyqu bosti, bori sen
Ko‘z ochib noz uyqusidin bizni qilsang yod, uyu.

Sen bag‘oyat mastu usruk, nargising uyqu to‘la,
Chunki g‘unchang dag‘i qildi esnamak bunyod, uyu.

Tun erur kech tongla topqung uyqusizlig‘din xumor,
Bir zamon boshing qo‘yub, ey sarvi huriyzod, uyu.

O‘tti yarim kechayu yaxshi emas masti xarob,
Ko‘z yumub ochquncha suhbatni qilib barbod uyu.

Ey Navoiy, mast bir tun ko‘z oyog‘ig‘a qo‘yub,
Uyg‘anurg‘a hashr subhin aylabon miod, uyu.

519

G‘amimnimu deyin yo beg‘am elning mojarosinmu?
Ko‘ngul holinmu yoxud ko‘nglum olg‘anning jafosinmu?

Qatiq ishqim balovu shiddatinmu aylayin taqrir,
Yo‘q ersa benihoyat ishtiyoqim ibtilosinmu?

Adadsiz dardu ranjim sa’b ekannimu qilayin sharh,
Sifatqa rost kelmas shavqum oshubi balosinmu?

Ko‘ngulda vasl bog‘i orzusinmu bayon aylay,
Bag‘irda xori hijron no‘gining muhlik yarosinmu?

Vafosiz yor beparvolig‘iningmu so‘zin aytay,
Manga javru jafo tiyg‘in urub, elga vafosinmu?

Falak zulmi, ulus bedodi yo bir sarvi ra’noning
Mening holimni aylab behavo har yon havosinmu?

Navoiy, iltifot og‘oz qildi yor, bilmankim,
Firoqidin shikoyatmu qilay, vasl iltimosinmu?

520

Nazarg‘a kelgali ul ikki nargisi jodu,
Ko‘ngulda yo‘qturur oromu ko‘zda ham uyqu.

Ko‘ngulki qayg‘u sipohi bila nizo’ etti,
Ne shod o‘layki, ko‘ngulni bosipturur qayg‘u.

Ko‘zung Xo‘tan kiyigidur, yuz uzra xollaring
Magarki nofasidin mushk sochti ul ohu.

Ko‘ngulni tuz, tilasang foyiz o‘lsa tuz ma’no,
Nedinki, egri esa egri ko‘rguzur ko‘zgu.

Xush ulki, dayrg‘a borg‘ach qadahni mug‘bacha mast
Yukunub ilgima berdi chiqib kelib o‘tru.

Chu kofir urdi bu yanglig‘ yo‘lumni, din lafzin
Yana tilimga kechursam uyat erur asru.

Navoiy, o‘ynadi jon xalqdin burun, rahm et,
Chu qildi jaldliq, emdi kerak anga jo‘ldu.

HYe HARFINING HUMOYuNVAShLARINING HALOKANGIZLIG‘LARI «G‘AROYIB»DIN

521

Yuzu ko‘zungda muayyan kamoli sun’i iloh,
Ne yuzdurur bu, ne ko‘z lo iloha illalloh.

Jamoling oyina va-sh-shamsi ko‘zgusi nozil,
Ko‘zung qarosig‘a mo zog‘a surmasi hamroh.

Tiling hamesha laduniy ulumig‘a notiq,
Dom ko‘nglung ilohiy rumuzidin ogoh.

Qamar har oy boshi mu’jiznamoy ilgingdin,
Qochib boshini o‘g‘urlarki bo‘lur iyla dutoh.

Chu sen sipehrdin o‘ttung shihobu halqayi badr
Emaski charx chekar kecha hasratingdin oh.

Sening shafoating ummidi chun erur mumkin,
Gunohkor birovdurki, yo‘qtur anga gunoh.

Navoiy gulshanining nargisi nujum o‘lg‘ay,
Ko‘z uchidin anga qilsang hisob vaqti nigoh.

522

Otashin gul garchi ziynatdur jahon bo‘stonig‘a,
Barq erur har yel uchurg‘an bargi bulbul jonig‘a.

Garchi sham’ o‘ldi shabiston zebi, ko‘rkim, shu’ladin
Til chiqarmishtur susab parvonalarning qonig‘a.

Mayki quyg‘ay soqiyi gulrux erur hayvon suyi,
Vahki, ofat saylidur ishq ahli xonumonig‘a.

Nay yelin Iso dami tutqilki, ul bordur samum
Har nafas ahli muhabbat xotiri vayronig‘a.

Bir qadah may ichmadi bu dayr ahli bexumor,
To taharruk bo‘ldi bu tosi nigun davronig‘a.

Boda beranji xumor ermish fano jomida, lek
Ichmak ani kelmamish har bulhavasning shonig‘a.

Hasrat o‘lturdi meni, ey mug‘, ketur jomi fano
Kim, chiday olman bugundin so‘ng aning hijronig‘a.

Bo‘lmayin foniy, muhabbat jomin ichmakdur mahol,
Sabt eting bu nuktani dayri fano ayvonig‘a.

Kom topmay kimki hirmon dardig‘a bo‘lmish asir,
Istasa hamdard o‘lturtung Navoiy yonig‘a.

523

Ko‘ngulkim, vaslin istar har taraf dog‘i sitam birla,
Erur Yusuf xaridori necha eski diram birla.

Fig‘onlig‘ ko‘nglumu o‘tlug‘ damimni sahl tutmangkim,
Olibmen ishq iqlimini bu tablu alam birla.

Iturdum oh ila ag‘yorni ul yuz havosidin
Aningdekkim, kishi sudin ketargay xasni dam birla.

Qurug‘ jismimda qonlig‘ zaxm emastur qat’ uchun har yon
Ki, payvand aylamishsen ul so‘ngaklarni baqam birla.

Tugan birla alifdin, ey munajjim, holatim ko‘rgil,
Ki, ko‘ksum taxtayi raml o‘ldi har yon bu raqam birla.

Ko‘ngul mashhudig‘a chun bo‘ldi vosil bo‘lsa bo‘lsun til
Agar qoyil samad birla vagar zokir sanam birla.

Taayyun xirmanin kuydurgay ammo barqraftore
Ki, ko‘kdin yercha manzil qat’ qilg‘ay bir qadam birla.

Dema ko‘ksumda eskirgay tuganlarkim, ko‘zum har yon
Chu to‘kti qatra dog‘ o‘ldi bu sarig‘ safha nam birla.

Qadu zulfung bila og‘zing tilab ko‘z yumdi olamdin,
Navoiyg‘a tarahhum aylakim, bordi alam birla.

524

Kuydi ko‘nglumkim, nedin manzil emas jononag‘a
Tushti o‘t ganj orzusidin bizing vayronag‘a.

Ul pariy usruk ko‘zin istab biyobon tutmisham
Kim, kiyik birla mudom ulfat bo‘lur devonag‘a.

Keldimu ko‘rdum yuzin qayturmen emdi o‘rtanib,
Sham’ni ko‘rgan nafas yonmoq kerak parvonag‘a.

To manga begona bo‘ldung ko‘nglum o‘ldi shodkim,
Oshnodin ulfating ko‘prakdurur begonag‘a.

Charxdin yig‘larsen, ey ko‘z, bilki bo‘lmish yetkudek
Sayli ashkingdin xalal bu ertagi g‘amxonag‘a.

Eyki, istarsen berib jon, vasl topqanlar so‘zin,
Safhag‘a o‘t sol qachon yetsang bizing afsonag‘a.

Ey Navoiy, necha bag‘ring su bo‘lub to‘kkung sirishk,
Toyiri davlat chu boqmas bo‘yla obu donag‘a.

525

Yonida el ko‘rsam o‘q sanchilmasunmu jonima,
Menki g‘ayratdin ravo ko‘rman ani o‘z yonima.

Zaxmliq jonimki, ishqi o‘tidin xursand erur,
O‘t emas ul marhamedurkim, yoqibdur jonima.

Vaslig‘a ko‘z mahram ermastur, netib mahram bo‘lu
Ikki tar domanki, tanug‘lug‘ berurlar qonima.

Chun yetar ul oyg‘a afg‘onim, erur bu dam-badam
Kim, chiqib jon dog‘i hamrah bo‘lg‘usi afg‘onima.

Aqlu jondin ishqida begona bo‘ldung, ey ko‘ngul,
Ket xudoy uchun, bugundin so‘ng meni ham tonima.

Tan uyin dard o‘qi ko‘p zaxm etti, ammo shukrkim,
Kirmadi noshukrlug‘ saylobi bu vayronima.

Ey Navoiy, kuldi ul gul ashkima, bo‘lmay xalos
Yig‘lamoqdin, kom agar budur guli xandonima.

526

Anbari tar istaman yuz uzra xoling borida,
Kam ko‘runur yangi oy mushkin hiloling borida.

Siymi ashkim itlaringning yo‘lida sarf aylaram,
Chun demishturlarki qozg‘on do‘st moling borida!

Chashmayi hayvondin, ey jonim, su ichmaydur ko‘ngux
Xizrvash xatting aro shirin zuloling borida.

Chun vafo qilmas kishiga oqibat davroni husn,
Bas g‘animat bil vafo qilmoq jamoling borida.

Degasen, miskin Navoiy nolasin bulbul kebi
Ey sabo, ul gul harimig‘a majoling borida.

527

G‘amidin garchi jon yo‘q erdi tanda,
Tirildim la’lidin o‘ldum deganda.

Kecha bog‘ ichra borsam bo‘e topman,
Qadingdin sarv birla norvanda.

Yashurun necha ko‘z solsam adamning
Vujudi yo‘qtur og‘zing bor ekanda.

Tilar kirpiklaringni zor ko‘nglum,
Bo‘lur bulbul yeri doyim tikanda.

Dema gul umrin oz, ey bog‘bonkim,
Seningdek ko‘pni ko‘rmish bu chamanda.

Navoiy garchi o‘ldi lola yanglig‘
G‘urur dog‘ing bila qonlig‘ kafanda.

Nechakim shoh beparvolig‘ etsa,
Kerak o‘ksutmasa qullug‘ni banda.

528

Ko‘nglumning ohi qatrai xuni jigar bila
Dudedururki, ayrilur o‘tdin sharar bila.

La’l uzra xolu xatki, yuzung ko‘zgusidadur,
To‘tiyg‘a hindu o‘rgatadur so‘z shakar bila.

Ul sho‘x ko‘nglum oldi solib jismima shikast
Bir tifldekki, shoxin ushatqay samar bila.

Nozuklugidin erkin, yo men hasudmen,
Bukim aning belin ko‘ra olmon kamar bila.

Dardoki, olam ahlida bir yor topmadim,
Tun-kun niyozi shomu duoyi sahar bila.

Bu g‘ussadin dedimki, bo‘lay umrum oxiri
Shohi sipehrqadr Muhammad Umar bila.

El moni’ o‘lsa, tushti Navoiy kebi ishim
Majnun bo‘lub adam yo‘li sari safar bila.

529

Zihe hayvon suyidek lablaringning hasrati jonda,
Xating Xizriki, pinhondur va lekin obi hayvonda.

Yuzung haq nuri, jisming ruhi pok, ey ruhdek g‘oyib,
Seningdek bir malak siymo pariyvash yo‘qtur insonda.

Iki ko‘zkim, arosindin chiqib yosh o‘tti boshimdin,
Biaynih g‘arq bo‘lg‘an kemalardur bahri ummonda.

Degaysen bahr davrida qamishlig‘ ichra o‘t tushmish,
Ko‘zum girdida qon yoshkim, yugurur xori mujgonda.

Emas paykonining ravshanlig‘idin bu ko‘ngul aksi
Har o‘qkim, ul otar ko‘nglum erur, albatta paykonda.

O‘tub yillar, ul oy bir kunki kulbam sari yo‘l ozg‘ay,
Yomon toli’din ul kun bo‘lmag‘aymen baytul-ahzonda.

Navoiy qon yosh ichra g‘arqu yori may ichib doyim,
Der ermish: zarq aylaydur, ko‘rung men qanda, ul qanda?

530

Pardag‘a kirgan kebi xurshidi raxshon har kecha,
Azmi xilvat aylar ul sham’i shabiston har kecha.

Ul kulub ahbob birla subhdek, men sham’vor
O‘rtanib ko‘nglum to‘karmen durri g‘alton har kecha.

Bir quyosh hijronida uryon tanim gardun kebi
Mehr o‘tidin ko‘rguzur ming dog‘i pinhon har kecha.

Gah-gah, ey maxmuri xobolud, so‘r ul xastani
Kim, yetar og‘zig‘a la’ling yodidin jon har kecha.

Nosiho, ne nav’ pinhon toat aylakim, olur
Dinu donish naqdini bir nomusulmon har kecha.

Bir kecha so‘rg‘il meni andin burunkim, so‘rg‘asen,
Qani ul bedilki, aylar erdi afg‘on har kecha.

Chek, Navoiy, nola, ko‘z may bersunu bag‘rim kabob,
Chun bo‘lur ul oy xayoli bizga mehmon har kecha.

531

Ul musofirkim, erur barcha sipoh ahlig‘a shoh,
Jismu ruhi xoksorimdur anga gardi sipoh.

Dedilar, ul shah qilur yo‘l azmi, bu ummid ila
Ko‘ksuma tirnog‘lar birla chekibmen shohroh.

Raxshining javlonini ko‘rgach yer o‘psam men zaif
Yo‘q ajab, chun xam bo‘lur ermish itik yeldin giyoh.

Novaki birla to‘shuk bo‘lg‘an ko‘ngul ahvolini
Necha sharh aylay desam, og‘zimg‘a kelmas g‘ayri oh.

Ko‘zda ashkimdin qochib, kirdi xayoli ko‘ngluma,
Ko‘p yog‘indin yo‘lda el vayrona qilg‘andek panoh.

Buki hajringdin o‘lubmen bo‘lmasa bovar sanga,
Jonu ko‘nglumkim sening birladurur, basdur guvoh.

Kelsa yorutqay sipah gardi Navoiy ko‘zlarin,
Ul musofirkim, erur barcha sipoh ahlig‘a shoh.

532

Jon olsa naylay ul buti paymongusil bila,
Chun bermisham ko‘ngulni anga ishqi dil bila.

Keldi manga chu belini chektim, masaldurur
Kim, tortsa bo‘lur, keluri bo‘lsa qil bila.

Ashkimki, qon bo‘lub yuzum uzra tushar erur
Yosheki, mayl bor anga sarig‘-qizil bila.

Qaddi havosida labidin rohat istaram,
Ichsam kerak mudom chog‘ir mu’tadil bila.

Zulm ahli xalq qoni uchun til uzatmog‘i
Bor uylakim, sibo’ ichar suni til bila.

Kavsar mayini shahd uza sun’ ilgi tomizib,
La’ling muxammar ayladi ul obi gil bila.

Doim qoshingda bo‘lsa Navoiy ajab emas,
Gul birla bulbul o‘lsa ne tong muttasil bila.

533

Ohkim, jon bo‘ynig‘a zulfung tanob o‘ldi yana,
Kecha tong otquncha ishim pechu tob o‘ldi yana.

Ishq asir etkan jununlug‘ ko‘nglum ishi har zamon,
O‘tqa tushkan telba yanglig‘ iztirob o‘ldi yana.

Ganji ilm ettim ko‘ngul kunjin, yetishkach sayli ishq,
Har imoratkim, qilib erdim xarob o‘ldi yana.

Bir o‘q urdi g‘amzangu itti ko‘ngul majnun bo‘lub,
Ul balo urg‘ang‘a bilman, ne balo o‘ldi yana?

Gul shabiston bazmida o‘t yoqti, vahkim, g‘unchadin
Barcha bulbul ko‘ngli ul o‘tqa kabob o‘ldi yana.

Dedilar, ul sho‘x har dam oshuqub uydin chiqar,
Jon ishi chiqmoq uchun, vahkim, shitob o‘ldi yana.

Ey Navoiy, bir sari bo‘ldi bu g‘amlar chun sanga,
Azmi dargohi shahi oliyjanob o‘ldi yana.

534

Orazi yonig‘a gul sanchar jamol izhorig‘a,
Anglatur husnin ani yondoshturub ruxsorig‘a.

Evrulur boshig‘a jonlar, vahki, har jon rishtasi
Chirmashiptur gardi Yazdiy me’jari har torig‘a.

Sochbog‘ ermasturki, ul kofir g‘ilof aylabdurur
Olam ichra kufr ta’zimi uchun zunnorig‘a.

Ko‘z duosi chun bitirsiz sadqasi aylab meni,
Tori jonim rishtasidin tortingiz tumorig‘a.

Yeng bila nevchun yopar og‘zin takallum holida,
Lablaridin shahd olib yo‘l ochmasa guftorig‘a.

Barg evurmay lavn, gul so‘lmay, to‘kar ermish xazon,
Bog‘lama ko‘nglungni, ey bulbul, jahon gulzorig‘a.

Ka’bayi ko‘yin Navoiy evrulurga za’fi bor,
Bas, madaddur yetsa ilgi qasrining devorig‘a.

535

Nasihat ahli manga derki, mayni tark et, vah,
Ilig olib kelur, og‘iz ichar, manga ne gunah?

Manga may ichmak emas o‘zlugumdin, ey nosih,
Bu ishga chang qadi dolu shohid o‘ldi guvah.

Qilur jununu qadah man’ini manga zohid,
Degaymu telbaga bu so‘zni bo‘lmasa ablah.

Qadah charog‘ini ollimg‘a tutqil, ey soqiy
Ki, zuhd zulmatida asru bo‘lmisham gumrah.

Bu sham’ birla xarobot sari boshla meni
Ki, tiyra zuhd tuni ichra o‘lmayin nogah.

Boshimni piri xarobot dargahida qo‘yay
Ki, bor eshigida shohu gado, gado bila shah.

Navoiy aytur emish dayr aro sanam zikrin,
Bu ism zikriga kim qilsa mayl bismillah.

536

Qil uchi ko‘rmay og‘zingdin nishona,
Anga oshiq bo‘lubmen g‘oyibona.

Xating bosh chekkali xoling ko‘runmas.
Ko‘kardi chun ekin, gum bo‘ldi dona.

Bahona qilmay el qonin to‘karsen,
Manga yetkach qilursen bir bahona.

Bulut ermaski, gardun yuz yashurmish
Ki, tortar shu’layi ohim zabona.

Bu javlonkim qilursen, vah, zamone,
Inon chekkilki, qo‘zg‘aldi zamona.

Fano ahli so‘zin ko‘p ayla mazkur
Ki, uyqu daf’ etar ushbu fasona.

O‘tar yoring, Navoiy, arz qilkim,
Qadam qo‘ysang yaqindur bandaxona.

537

To ko‘rubon yuzin quyosh qolg‘ali ishtiyoqig‘a
Goh boshig‘a evrulur, goh tushar ayoqig‘a.

Qoshida xoli hinduyi kofir erurki ahli din
Qatli uchun chiqibdurur ko‘z sola dayr toqig‘a.

Dardu balovu g‘ussani ko‘nglum aro keturdi ishq,
Do‘stlarin birav kebi kim tilagay visoqig‘a.

Vasl meni chu o‘lturur, bor sanga o‘lmagim g‘araz,
Rahm etib, ey ajal, meni solma aning firoqig‘a.

Po‘ya qilurda chobukum uchti rikobida pariy,
Naqsh sog‘inma zeb uchun sizg‘an aning janoqig‘a.

Tolibi faqr bor esang barcha bila muvofiq o‘l,
Sen kimu e’tiroz kim ahli zamon nifoqig‘a.

No‘shi labing zulolidin xasta Navoiy ichkali
Cheksa hayot sharbatin, zahr kelur mazoqig‘a.

538

Tushti o‘t ko‘nglum uyiga ohi dardolud ila,
Ko‘zda kirpik dema bu ravzan, qorarmish dud ila.

Telba it deb har taraf yo‘ldin qocharlar ahli hush,
O‘t sochib og‘zim, yugursam jismi gardolud ila.

Charx sayr etmas, nechuk subh istagaymen g‘am tuni,
Javfi chun madrus erur bu shomi qiyrandud ila.

Yusufum hajrida Ya’qub g‘am ichra, mutribo,
Uylamenkim, xushlug‘um yo‘q nag‘mayi Dovud ila.

Dema har dardingg‘a aylay bir davo, qo‘ykim o‘lay
Kim, malul o‘lg‘ungdurur bu dardi noma’dud ila.

Shah tilar davlat baqosin, men gado yor og‘zini,
Ranjadur shohu gado bir komi nomavjud ila.

Ey Navoiy, qildilar dunyoni rad ahli qabul,
Gar desang maqbul o‘lay, yor o‘lma bu mardud ila.

539

Lablaringkim, hayf erur teng tutmoq ani qand ila,
Sindurur yuz qand bozorini shakkarxand ila.

Toki hayronmen sanga nomus ila itmish ko‘ngul
Telba yanglig‘kim, qochar el g‘ofil o‘lg‘ach band ila.

Odam ul soatki jannat ichra avlodin ko‘rar,
Ne quvang‘ay, dam-badam sen nozanin farzand ila.

Qo‘y nasihat, zohidu o‘tlug‘ damimdin vahm qil,
Telba it imkoni yo‘qturkim sog‘alg‘ay, pand ila.

Hojatingni elga arz etmakka hojat bo‘lmasun,
Xush chiqishsang lahzae bu zori hojatmand ila.

Lablaring hajrinda yuz parkandkim bo‘lmish ko‘ngul,
La’l erur mahlul qon o‘rnig‘a har parkand ila.

Chun Navoiy ko‘ngli sindi emdi lutfung ne osig‘
Kim, ushatsa shishani butmas yana payvand ila

540

Mehrdin dermenki, bo‘lsam doyim ul oyim bila,
Naylayinkim, charx evrulmas mening royim bila.

Hajr aro mendurmenu purohu purxam qomatim,
G‘am cherigi xasmu men bu nav’ o‘q-yoyim bila.

Ahli majlis kuydurur tilin kesib, boshin uzub,
Sham’ da’vo qilsa mohi majlis oroyim bila.

Ko‘hi dardu teshayi hijronni so‘r Farhoddin,
Anglamas Xusravki, Shirin birladur doyim bila.

Husnig‘a har lahza hayronroqmen oxir yaxshidur,
O‘lmasam nogah bu ishqi hayratafzoyim bila.

Bo‘lmayin dayri fano xammori gar qilsam badal,
Shohidi xudbin ridosin bodapoloyim bila.

Dam-badam miskin Navoiyning degil qon yutmog‘in,
Ey qadah, gar hamdam o‘lsang bodapaymoyim bila.

541

Gar sabodek hamdam erman sarvi ozoding bila,
Bormen, ey gul, qaydakim bo‘lsam, sening yoding bila,

Range yo‘qtur chun qizil guldin sanga, ey andalib,
El qulog‘in asru ko‘p yolqitma faryoding bila.

Eyki dersen, ko‘zlarim ko‘nglungni ne nav’ etti sayd,
Bir kabutar netsun oxir ikki sayyoding bila.

Masjid ichra butparast o‘lmoq necha, ey piri ishq,
Din uchun kirdim fano dayrig‘a irshoding bila.

Sehr erur, ey ishqkim, ko‘nglum bila paykonidin,
Xirqayi jism ichra o‘tu suni asroding bila.

Gar itobe zohir etsang o‘zgalarning ko‘nglin ol,
Negakim men xo‘y etibmen zulmu bedoding bila.

Ey Navoiy, telbalik tark etkasen ko‘rgach visol
Hur siyratlik, malak xo‘luq pariyzoding bila.

542

Vahki, ul sho‘x borib, jonima o‘t soldi yana,
Telmurub ikki ko‘zum yo‘lg‘a boqib qoldi yana.

Nechuk o‘lmay meni bemorki, Iso nafasim
Ko‘rdi holimniyu ko‘rmasga o‘zin soldi yana.

Yig‘lang, ey sham’u surohiyki, o‘larimni bilib,
Mutribi nag‘masaro navha kugin chaldi yana.

Zaxme istar edi ko‘nglum qilichidin, go‘yo
Ilgiga tiyg‘ mening ko‘nglum uchun oldi yana.

Aqlu din naqdi fano dayri aro kirmas egach,
May bila mug‘bachalar yo‘lida sayfaldi yana.

Sabr elin yig‘mish edim chiqmas egach ul xurshid
Voykim, zarra kebi har sari qo‘zg‘oldi yana.

Yo‘lda, ey Xizri rahim, xasta Navoiy qo‘lini
Kim, bu yo‘l po‘yasidin bag‘ri aning toldi yana.

543

Ko‘nglum og‘zingning xayolidinki to‘lmish g‘am bila,
Naqd uza mumedururkim, naqsh erur xotam bila.

G‘am tuni anjumni ohim o‘qlari zaxmig‘a charx
Ul momuqlar bilki, qo‘ymishdur yasab marham bila.

Yig‘lama, ey ko‘zki, bormas zulm naqshi ko‘nglidin,
Toshda qozg‘on xat ne imkonkim buzulg‘ay nam bila.

Ul alifdurkim ayondur bir tarafdin shamrasi,
Qaddi bir yondin osilg‘on mushkbo‘ parcham bila.

Shayxi g‘ofil ko‘nglin etti zarq ohidin qora
Tifldekkim, ko‘zguni qilg‘ay mukaddar dam bila.

Ohkim, ovora bo‘ldum ayta olmay shammae,
Yoshurun ko‘nglumdagi dardimni bir hamdam bila.

Ey Navoiy, gar desangkim benavolig‘ ko‘rmayin,
Oshnolig‘ qilmag‘il jinsi baniy odam bila.

544

Yana ne o‘t edikim tushti xonumonimg‘a,
Yana ne sho‘‘la edikim, tutashti jonimg‘a.

Yana ne barq edikim, tushkach o‘rtadi xasdek,
Bir o‘t sharorasidin jismi notavonimg‘a.

Yana ne novaki mujgon ediki, qatlim uchun
Tiqildi ko‘ngluma, ya’niki kirdi qonimg‘a.

Yana ichimga magar ishq soldi o‘tki, chiqar
Shararlari qotilib oh ila fig‘onimg‘a.

Balo o‘ti yonadur to‘sh-to‘shimdin, ey nosih,
Eshit nasihatu zinhor kelma yonimg‘a.

Sarig‘ yuzumni qizil qilmadi visol mayi,
Bu gulshan ichra bahor o‘lmadi xazonimg‘a.

Navoiy itti qo‘yub yodgor xasta ko‘ngul.
Dediki, yetkurung albatta dilsitonimg‘a.

545

Meni gadoy qachon yettim ersa shohimg‘a,
Yuzumni yerga qo‘yub shukr dey ilohimg‘a.

Ko‘rushmagimga agar bo‘lsa multafit, bo‘lg‘ay
Visol tubiyi jannat bila giyohimg‘a.

Gunah yiroqlig‘im erdi, chu lutf mazharisen,
Inoyat aylagilu boqmag‘il gunohimg‘a.

Dedi safarda sutun birla borgohimdur
Kishiki, boqti falak birla dudi ohimg‘a.

Baho tuganlarim o‘lmish visol uchun, hayhot,
Kishi bu tuhfani sotqaymu ul darohimg‘a.

Buzuldi ko‘zu ko‘nguldin ishim, magar tushqay
Bir ahli dil ko‘zi bu holati tabohimg‘a.

Navoiyo, yana gar yor yuzini ko‘rsam,
Mutiu qul bo‘layin baxti nekxohimg‘a.

546

Ko‘ngluma anduh yelidin g‘uboredur yana,
Go‘yiy ani qo‘zg‘ag‘an chobuksuvoredur yana.

To ne gullar ochqay oxir ishq aylab chok-chok,
G‘unchadek ko‘nglumda bukim xorxoredur yana.

Oh dudin sahl tuttum, ohkim ul dud aro
Sabr uyin kuydurgali har yon sharoredur yana.

To labing ushshoqdin jon olmoq etti ixtiyor,
Jon berurga har taraf beixtiyoredur yana.

Tong yelidin bo‘ldi go‘yo sunbulung oshuftakim,
Har qayon boqsam parishonro‘zgoredur yana.

Yerga sochqan ter fano dashtida solik jabhasi,
Gavhari maqsudidin har dam nisoredur yana.

Raf’ o‘lub erdi Navoyining jununi, ey pariy,
To sanga tushmish ko‘zi majnun shioredur yana.

547

Ko‘radurmenki borur yoru qolurmen meni gumrah,
Bora olman, tura olman, ne qatiq holat erur, vah.

Hajridin jonima yuz biym qolayin desa andin,
Xo‘yidin ko‘ngluma ming vahm bo‘layin desa hamrah.

Ko‘yung ummidi, yuzung hasrati birla, agar o‘lsam
Yovumay ravzag‘a vollah, tilamay hurni billah.

Mayg‘a mashg‘ul o‘lubon hajrni umdan unuturmen,
Buzulur zor ko‘ngul, kirdi esa yodima nogah.

Aql taklif qilur ko‘nglumakim, tarki junun qil,
Telbadin kim bu tama’ tutqay, agar bo‘lmasa ablah.

Shohu soyilg‘a nasib ar ko‘pu ozdur, ne tafovut,
Teng nasib o‘ldi, chu tufroqqa agar soyil, agar shah.

Yor g‘ofillig‘idin zulfida jon berdi Navoiy,
Sayd o‘lar domda, sayyod agar bo‘lmasa ogah.

548

Vahki, bir badmehr o‘qi jonimg‘a parrondur yana,
Tiira ko‘nglum kulbasining sham’i paykondur yana.

Bir pariy ishqida jonning nuqta birla «nun»idek,
Notavon jonimda na’lu dog‘ pinhondur yana.

Baski paykoning yig‘ildi, yiqti tan koshonasin,
Bu bino su kasratidin, vahki, vayrondur yana.

Tang‘a juzv o‘ldi o‘qung ul nav’kim, andin ani
Olmoq anburlar bila tortib ne imkondur yana.

Eyki, ko‘nglumni deding majruh emastur ishqdin,
Ko‘rmading oyoki mujgonim aro qondur yana.

Chiqmisham mug‘ ko‘yidin sarxush yashun, ey charxkim,
Yer bila teng qilmog‘ing ollimda osondur yana.

Dasht aro Majnunni ko‘rganlar Navoiyni ko‘rub,
Qildilar hayratki, ne g‘uli biyobondur yana.

549

Tanimda za’fdurur to isitmish ul dilxoh,
Quyosh haroratidin ne ajab qurusa giyoh.

Aning nihol qadi titrabon terak yanglig‘,
Men evrulub boshig‘a tortibon sabodek oh.

Tanini g‘uncha kebi to‘ng‘a chirmabon qat-qat,
Valek talfasadin guldek ochilib gah-goh.

Gulobxonadag‘i gul kebi so‘lub jismi,
Qilib gulob kebi terning o‘rtasida shinoh.

Yotib ko‘zi kebi gulgun harir uza bemor,
Valek mendek etib sihhat ahlini gumroh.

Demanki, sharbat uchun yaxshidur chuchuk jonim,
Yarasa sadqa uchun qilg‘asiz meni ogoh.

Navoiyo, dema nevchun taning zaif o‘lmish,
Tanimda za’fdurur to isitmish ul dilxoh.

550

Hayhotkim, birav g‘amidin zormen yana,
Faryodkim, balog‘a giriftormen yana.

Ey muddaiyki, orim edi ta’nu so‘kmaging,
Forig‘ degilki, har ne desang bormen yana.

Daf’ o‘lmish erdi no‘shi labingdin malolatim.
Lutf ayla, ey tabibki, bemormen yana.

Har kecha bir quyosh g‘amida g‘ussa toshidin,
Boshdin-ayog‘ sipehrdek afgormen yana.

Sufiyi aql savmaasin shukrkim buzub,
Dorulfanoyi ishqda xammormen yana.

Og‘zim qurub, damim tutulub, sekridim, ne tong,
Kim, telba chobukumga jilavdormen yana.

Aql itti, hush ketti, ko‘ngul kuydi, chiqti jon,
Shukr et, Navoiyoki, sabukbormen yana.

551

Yana har dam ishim sochmoqdurur ko‘z bog‘idin lola
Ki, bo‘lmish loladek qonlig‘ ko‘ngul pargola-pargola.

Ko‘zungdur fitnavu afsun savodidin qora nargis,
Yuzumdur mehnatu idbor dog‘idin sarig‘ lola.

Umidim mazrain, dedim ko‘kartay ashkdin, lekin
Sovug‘ ohimdin o‘ldi ul ekinga bu yog‘in jola.

Shafaq ichra emas anjumki gardun javfida ohim
Harorat oncha ko‘rguzdiki, erni bo‘ldi tabxola.

Marazliq zaxmi ko‘p tandin bayone ko‘nglum afg‘oni,
Buzug‘din uyladurkim, chug‘d qilg‘ay dam-badam nola.

Deb erding, jon beray o‘lsang yetishti ul mahal, vahkim,
Gado sultong‘a netkay juz gadolig‘ o‘tsa ham hola.

Navoiy dahrning kun yuzi, tun sochig‘a mayl etma
Ki, oxir umr naqdin muxtal aylar ushbu muhtola.

552

Nildin har bir alif ul mahjabin ruxsorida,
Bir niholi sarv erur go‘yo Eram gulzorida.

Ishq sultoni siyosat ayladi ushshoqni,
Xalq jismidur, somon ermas balo devorida.

Toza dog‘edur fig‘onim o‘tidin bo‘ynumdag‘i
Har mudavvar shakl shingarfiy junun tumorida.

Tavqlar bo‘lmish jaliy tortarg‘a imon ahlini
Halqalar zanjiri zulfung rishtasi zunnorida.

Telbalik tog‘i tanimdur, bosh uza jo‘lida soch
Har biri bir notavon Majnun junun ko‘hsorida.

Tushsa yuz dastor boshdin, bosh egindin, vah, ne tong
Kim, erur gulrang may boshida, gul dastorida.

Ey Navoiy, zor jisming nola qilmas za’fdin
Uylakim, sust o‘lsa, un bo‘lmas mug‘anniy torida.

553

Ko‘ngul qushidur aning zulfi tobdori bila,
Chibinki, bog‘lig‘ erur ankabut tori bila.

Sipand ofat emas, lolazor ofat erur,
Yuzinda har sari xol otashin uzori bila.

Magarki zulfida ishq ahlining ko‘ngullaridur,
Ne dudkim, nafasimdin chiqar sharori bila.

Niholi vasl aningdek quruptururki ani
Ko‘karta olmadi ko‘z ikki jo‘ybori bila.

Sipehr emin emas manjaniqi ohimdin,
O‘n ikki burjlug‘ ushbu biyik hisori bila.

Muvaffaq o‘lmasa tavfiq ila, emas mumkin
O‘z ixtiyorini qo‘ymoq o‘z ixtiyori bila.

Churuk so‘ngaklarim o‘lmish quyun aro xoshok,
Boshingg‘a evurladurgan tanim g‘ubori bila.

554

Dardini jismim aro asray debon tadbir ila,
Toza dog‘ ermas o‘qi zaxmin tutubmen qiyr ila.

Toki sham’i anjumandur mohi shabgardim mening,
Ko‘k shabistonidin oy har tun qochar shabgir ila.

Zulfi ichra zor jismim holatin qilsang raqam,
Ey muharrir, zarhal etqaysen qora tahrir ila.

Hadding ermastur debon ishqim meni yozg‘urmakim,
Men ham anglarmen, vale ne choradur taqdir ila.

Ul pariy zulfi savodin yozg‘ali bo‘lmish davot
Uyla savdoyiyki, asrarlar ani zanjir ila.

Kiyr ila aylang yuzumni chum qorakim, umr o‘tub,
Do‘st ko‘yi azmi qildim yuz tuman taqsir ila.

Ishqi shar’iyda Navoiy qatl ila topsang xalos,
Bilki, o‘lmakdin qutulg‘andekdurur ta’zir ila.

555

Ilgin ul gulrang etibdur lola yafrog‘i bila,
Kaflarin bargi bila, tirnog‘larin dog‘i bila.

Rishtayi zulfi xayolidin havo qilg‘an ko‘ngul
Bir qushedurkim, qochibdur go‘yiyo bog‘i bila.

Reshlar ko‘ksumda ko‘r, Farhod bahsin qo‘ykim, ul
Qazmadi mendek balo tog‘ini tirnog‘i bila.

Sham’ hamdardimdurur hijron tunikim men kebi
Hajr o‘tida qovrulur ul dag‘i o‘z yog‘i bila.

Otashin la’ling shahidi qabridin gulgun g‘ubor
Kim, qo‘por, o‘tdur, emas qon rangi tufrog‘i bila.

Bemahal gulbong ila yolqitma bulbul elnikim,
Dahr bog‘i gullari xushtur, vale chog‘i bila.

Lola ermas, urdi o‘t gulshang‘a bir gul hajridin,
O‘rtanib har dam Navoiy nola qilmog‘i bila.

556

Erur ko‘ngulda safo ishq toza dog‘i bila
Nechukki, ko‘zda yorug‘lug‘ erur qarog‘i bila.

Firoq shomi yangilmas o‘qung ko‘ngul yo‘lini
Ki, borur ul sari paykonidin charog‘i bila.

Erur sukutu fano, ishq lozimi bulbul,
Ne voqif ancha fig‘onu ulug‘ dimog‘i bila.

Ul o‘tki o‘rtadi parvonani, hamul o‘tdin
Ko‘rungki, qovruladur sham’ dog‘i yog‘i bila.

Shahu ulus g‘amiyu jomi Jam, xusho ulkim,
Sinuq safol ila durd ichkay o‘z farog‘i bila.

Xumor aro tiladim soqiyyu qadah yuz shukr
Ki, ulki men tiladim, keldi o‘z oyog‘i bila.

Qucharg‘a sarv niholi biri qadingdek emas,
Agar ketursa ani bog‘bon quchog‘i bila.

557

Men masti g‘arqi bodamen, aksim emas may ichra, vah,
Soqiyg‘a bovar bo‘lmasa bexudlug‘um bastur guvah.

Taqvo ridosi birlakim masjidg‘a bordim dayrdin,
Ey mug‘bacha, iynak rido bo‘ynumda, gar qildim gunah.

Keldim qochib g‘am xaylidin mayxonag‘a, ey piri dayr,
Tengri panohing, gar manga xum keynida bersang panah.

Dayr ichra sarxush mug‘bacha dinimni toroj ayladi,
Ayb etmangiz, gar kelmasa yodimga shayxu xonaqah.

Nazzoradin hush ahlining dastori tushmak ne ajab,
Mundog‘ki sarxush sekritur har yon samand ul kajkulah.

Tasbihni may rahni qil, har donag‘a mayl etmagil,
Gar istasang ko‘nglung qushin sayd etmagay bu domgah.

May tulg‘ining har pashshasi piledurur xartumluq,
Daf’ etkali dayr ahlig‘a gar cheksa dardu g‘am sipah.

Yuz birla gar dayri fano yo‘lin supursam vajhi bor
Kim, dayr piri ollida bu nav’ o‘lubmen ro‘barah.

Gulxan aro ostingda kul, uryon boshingda ishq o‘ti,
Bu nav’ taxtu toj ila sensen Navoiy podshah.

558

Xush ulkim, bor edi ilgimda pechon sunbulung gah-gah,
Tutunlar chirmashur boshimg‘a ani chun sog‘insam, vah.

Yuzungdur poklik mehri, ko‘zumdur rostliq ayni,
Aningdek yuzga mundoq ko‘zdin o‘zga ko‘z maozallah.

Ko‘ngul pargolasidur har taraf ishqingdin o‘rtangan
Shararlarkim, chiqar ohim o‘ti dudi bila hamrah.

Tushumda la’liyu ruxsoridur, uyg‘atmang meni gar xud
Masiho birla Yusuf boshim ura yetsalar nogah.

Uchub ruhum qushi har dam havo aylar zanaxdonin,
Aningdek qush masallikkim nishiman qilmish o‘lg‘ay chah.

Muhabbat ko‘yida bukim, gado shahni qilur oshiq,
Biaynih bor aningdekkim, gadoni oshiq etkay shah.

Qazoyi mo mazo chun favti hol aylar zihe hasrat,
Muvaffaq ulki avvaldin bo‘lur o‘z vaqtidin ogah.

Qalam yozg‘an balodin muhtariz bo‘lg‘an zihe nodon,
Muqarrar bo‘lmag‘an ro‘ziy talab qilg‘on zihe ablah.

Navoiy daftari hajring yozib ko‘z to‘kti xunobin,
Chu ochsang safha-safha ko‘rgasen qon o‘tkanin tah-tah.

559

Soqiyo, talx o‘ldi ayshim hajr bedodi bila,
Tut achig‘ maykim, ichay Mirzo Chuchuk yodi bila.

Sipqarib jomi sipehr aqdohin aylay rez-rez,
Necha chekkaymen zabunlug‘ charx bedodi bila.

Zuhd ko‘nglum ko‘zgusin qilmish mukaddar, ey harif,
Sindururmen tavba piri ishq irshodi bila.

Bevafolig‘ gar budurkim, qildi ul sho‘x, ey ko‘ngul,
Sarfa qilmas oshnolig‘ Odam avlodi bila.

Vahki, sindi naxli ummidim, xusho, ul bog‘bon
Kim, erur xushhol bir navrasta shamshodi bila.

Chun hudoy Laylo qulog‘in yolqitur, Majnun, ne sud,
Tog‘ni gar kelturur afg‘ong‘a faryodi bila.

Ey Navoiy, ishq sahrosida xud qo‘ydung qadam,
To nechuklashkaysen ul poyoni yo‘q vodiy bila.

560

Sochib sirishk yugursam qoshing xayoli bila,
Sipehr mencha emas kavkabu hiloli bila.

Ko‘zungki, mardum ila jon olur, erur sho‘xe
Ki, sayd aylagay eldin ko‘ngulni xoli bila.

Ko‘ngulda qaddu uzoring xayolin ettim naqsh,
Bu bog‘ni bezadim sarvu gul niholi bila.

Ulusni javr ila husn ahli o‘lturur, lekin
Xalok etar meni ul sarv e’tidoli bila.

Emas yasang‘ali gar solmas ilgidin ko‘zgu
Ki, bo‘ldi ko‘rgali darmonda o‘z jamoli bila.

Xirad ko‘ngul sipahin to‘qtatay dedi, vahkim
Buzuldi kirpigi xaylin ko‘rub yasoli bila.

Quyosh seni ko‘rub andoq uyaldi o‘z yuzidin
Ki, yerga kirdi tura olmay infioli bila.

Xazon kamindadur, ey bulbul, o‘lmag‘il g‘ofil,
Dameki dast berur aysh gul visoli bila.

Mukaddar etsa ko‘ngul shishasini zuhd, ne g‘am,
Navoiyo, kelu yug‘il qadah zuloli bila.

561

Ishq aro dushvordur bo‘lmoq kishi hamdardi shoh,
Chun de olmas dardini bir yil yugursa dodxoh.

Shox dodimg‘a netib yetsunki mulki ishq aro,
Qadri oliy shoh ila tengdur gadoyi xoki roh.

Shoh mendin ishq aro ojizroq o‘lsa tong emas
Kim, balokashlik mening xo‘yimdur, aning-izzu joh.

Shohliqning daxli yo‘q ishqu muhabbat ko‘yida
Kim, kerak anda sarig‘ yuz, la’lgun ashk, o‘tlug‘ oh.

Shohkim, matlubig‘a qulluq buyurg‘ay ishq emas
Kimki, oshiqdur anga zoru zabunlug‘dur guvoh.

Sarv ila xoshok agar gul oshiqidur farqi bor,
Sarvg‘a to o‘t tutashqay, kul bo‘lur yuz ming giyoh.

Ey Navoiy, sidq ila bo‘lg‘il gado ishq ichrakim,
Taxtu tojin bersa, bu davlatni topmas podshoh.

562

Qayu yoreki bir yori bila jomi vafo cheksa,
Vafosinda aning yillar bo‘lur, dardu balo cheksa.

Musallam yorlig‘ ul yorg‘akim, qo‘ymag‘ay minnat,
Gar o‘z yori uchun ag‘yordin ming mojaro cheksa.

Vafo ahli tong ermas ko‘zlariga to‘tiyo qilmoq,
Vujudum tufrog‘in gard aylabon bodi fano cheksa.

Qayonkim, ul sarig‘ to‘nluq borur men zor erishkanni
Sog‘ing‘aylar qachon kahbargni bir kahrabo cheksa.

Musavvirkim, qoshing chekti, ushatti xoma naqsh ahli,
Kishi da’vo ne nav’ etgay birav bu nav’ yo cheksa.

Yetishkay begumon ayn-ul-yaqin asrorig‘a har kim
Ayog‘ing tufrog‘idin ko‘zlariga to‘tiyo cheksa.

Borur ko‘yungga g‘am yeb o‘lgali ko‘nglum, ne imkon man’,
Kishini bir taraf ham rizq cheksa, ham qazo cheksa.

Zamona ahlidin ko‘z tutmasun mehru vafo podosh,
Kishi yuz yil alarg‘a gar vafo aylab, jafo cheksa.

Bu gulshan qushlarig‘a benavolig‘ kelturur lahni,
Navoiy har qachon o‘z gulruxin istab navo cheksa.

563

Ne edi, ey ishq, yuz tiyg‘i balo bir zorg‘a,
Hajrdin ming zahri qotil bir hazin bemorg‘a.

Yorlig‘din ermas erdi qatl qilmoq yorni,
Ul g‘azabni xossakim qilmoq ruju’ ag‘yorg‘a.

Ko‘nglum oldi gar ko‘ngulsizlikdin o‘lsa yuz g‘amim,
Uyla bedilmenki, dey olman ani dildorg‘a.

Oncha paykoning tanimdin chekti haryon boshkim,
Sa’bdur marham dag‘i yoqmoq tani afgorg‘a.

Ko‘zlari qonim to‘karlar, ey musulmonlar, ne tong,
Kechsa jonidin asir o‘lg‘an kishi kufforg‘a.

Nosiho, gar pand eshitmon bilasen ma’zurmen.
Men kebi devona bo‘lsang bir pariy ruxsorg‘a.

Ujb ila taqvodin ortuq uzr ila qilmoq gunah,
May qanikim, o‘t solay bu pardayi pindorg‘a.

Rahm qil, yo rabki, isyon kasratidin yo‘qturur,
Oncha fursatkim tilim evrulgay istig‘forg‘a.

Ey Navoiy, ham zamondin, ham zamona ahlidin
Har zamon g‘am yetsa yuzlan kulbayi xammorg‘a.

564

Ko‘yida yig‘lar edim men zor har bemorg‘a,
Emdi yig‘larlar bari bemorlar men zorg‘a.

Hajri bepoyon yo‘lin qat’ aylamak dushvor erur,
Za’fdin menkim yururmen qo‘l tayab devorg‘a.

Telba ko‘nglumning qushidin qonu yuzdin za’faron,
Qilsalar daf’i jununum basdurur tumorg‘a.

Ishq paydovu nihon o‘lturdi, lekin yo‘qturur
Zahra bu holimni ham ixfog‘a, ham izhorg‘a.

Zulfida men foniyu tasbih ila mag‘rur shayx,
Subha torin bas, ne yanglig‘ o‘xshatay zunnorg‘a.

Yo‘q ajab o‘lsam dag‘i kavsar suyi bo‘lg‘ay nasib
Naz’ vaqti solsam o‘zni kulbayi xammorg‘a.

Zor o‘lub miskin Navoiy nechakim chekti fig‘on,
Qilmadi ul oy tarahhum bu fig‘onu zorg‘a.

565

Chun kuyar parvona ul sham’i shabiston o‘tig‘a,
Anglag‘ay kuymakni bir tun kuysa hijron o‘tig‘a.

Har dam o‘rtarlar meni o‘tlug‘ iki kofir ko‘zung,
Necha kuygaymen ul ikki nomusulmon o‘tig‘a.

Ko‘nglum o‘tidin ne tong gar topsa ruxsoring furug‘.
Sho‘x tarso mushaf o‘rtar shayx San’on o‘tig‘a.

Otashin la’ling gar ashkimdin kular ermas ajab,
Kim kudurat bahrdin fahm etti marjon o‘tig‘a?!

Gar ko‘ngulning oshkor o‘tig‘a taskin bersa ashk,
Kim qila olg‘ay iloj aning bu pinhon o‘tig‘a?!

Shu’la ul yanglig‘ki o‘rtar shoxni aylab nihon,
Satr keldi ish bu jismi zori uryon o‘tig‘a.

G‘am tuni ermas shafaqdin shu’lakim mahrumlar,
Kuydururlar ohdin gardunni xirmon o‘tig‘a.

La’li ko‘nglum ichradur qilma tutun, ey tiyra oh,
Rasm emas chun uyda dud etmak ayon kon o‘tig‘a.

Ey Navoiy, davr ayog‘in solma qo‘ldin lahzae,
Gar desang taskin beray har lahza davron o‘tig‘a.

566

Bo‘lmag‘ay erdi falakning kiynasi davronida,
Bo‘lmasa yaldo tuni oshiqlig‘im tug‘yonida.

Tun balosidin qatiqroq yo‘qturur oshiqqa hol,
Xossakim bemor ham bo‘lg‘ay muhabbat onida.

Tiyra shomi hajr yo‘qkim, do‘zax o‘ti dudidur,
Ne qiyomat zormen ul hurvash hijronida.

Biym erurkim shu’lasi jannatni dag‘i o‘rtagay,
Bo‘lsa bir ahgar o‘tumdin do‘zax otashdonida.

Garchi ul oy ko‘yi ichra itlarining soni yo‘q,
Mendururmenkim, eman ko‘yida itlar sonida.

Soyil andoqkim diram uzra diram qo‘yg‘ay, erur
Dog‘ uza dog‘i gadoyingning tani uryonida.

May bila ma’shuqdin o‘zga jahonda har ne bor,
Topmasang xushroq nechakim, zor esang armonida.

Bo‘lma bo‘stonu saro qaydida olam ichrakim,
Yo‘q vafo qilsang nazar olamsaro bo‘stonida.

Sham’siz tun bo‘lsa, ya’ni soya dag‘i bo‘lmasa,
Gar Navoiy bo‘lsa bir dam dilsitoni yonida.

567

Ishq aro ishlar tushar ermish kishining boshig‘a
Kim, qo‘shar ermish bag‘ir pargolasin qon yoshig‘a

Qon labi hajrindakim, yuqti sarosar, qildi la’l
Ishq boshim uzra yog‘durg‘an malomat toshig‘a.

Qoshidin naqdin o‘g‘urlarg‘a hamono bo‘ldi xam,
Ul yoshunsun deb, teri bo‘rkin chekiptur qoshig‘a.

Bo‘ldi rangomizliq oqu qizil guldin magar
Orazing rangin ezarda suvrating naqqoshig‘a.

Asra siyming, ey g‘aniy, may berki yo‘q tufroqcha,
Bersa olam naqdini dayri fano qalloshig‘a.

Ostoni zebig‘a tong yo‘q yetursam ashku oh,
Gah bulut saqqosig‘a, gohe sabo farroshig‘a.

Ey Navoiy, ta’n agar qilmish sening ishqingni shayx,
O‘z ishing mashg‘uli bo‘l, boqma aning qilmoshig‘a.

568

Yo‘q ilojim gar meni bir javr ila yod etmasa,
Vah, ne bo‘lg‘ay elni ham yuz lutf ila shod etmasa.

Ishq aro, eykim, deding, har lahza faryod etma, voy,
O‘t tutashqan chog‘ bo‘lurmu kimsa faryod etmasa?!

Nosiho, yozg‘urmakim zor o‘lmag‘ay ko‘nglum qushi,
Tengri ul orazni gul, ul qadni shamshod etmasa.

Xo‘blarg‘a chun vafo yo‘q, avlo uldurkim, ko‘ngul
O‘zni ul qattig‘ ko‘ngulluglarga mu’tod etmasa.

Yaxshi ochilmish bahoring gullari, ey bog‘bon,
G‘am xazoni xushtur avroqini barbod etmasa.

Va’dayi vasl etti, olib jon xo‘yig‘a yo‘q e’timod,
Yaxshiroqdur gar bu savdo ichra miy’od etmasa.

Men vafoda o‘ldum, ammo ul jafoda xo‘b erur,
Bevafolig‘ shevasin bu jonib isnod etmasa.

Boshni qutqarg‘ay pariylar toshidin har telbakim,
Yorlig‘ rasmida mayli odamiyzod etmasa.

Dilbar bedodidin aylar Navoiy shikva, lek
Jong‘a bedod aylar ul bir lahza bedod etmasa.

569

Ishq jurmidin netib inkor etay xalq ichra, vah
Kim, erurmen bu gunah ichra bag‘oyat begunah.

Bo‘lsa rahbarlarning irshodi gunahdin ijtinob,
Piri ishq etmish gunah aylarga bizni ro‘barah.

Ishq agar bo‘lsa gunah menmen gunahkor, ey ko‘ngul,
Tonmog‘im nohaqdurur bu ishda chun haqdur guvah.

Gar gunahdur ishq kosh o‘lsa xaloyiq begunah,
Men gunahga qoyil o‘lsam koshu ko‘yi qatlgah.

Men gadoliqqa ne loyiq ollida, nevchunki bor
Nozi husn aylarda ul oy husnu noz ahlig‘a shah.

Vahki, bag‘rimni labi hajrida tiyg‘i furqati
Yupqa-yupqa kestiyu, tuz septi anda tah-batah.

Gar Navoiy yanglig‘ o‘rtansa ne tong parvona ham
Kim, aning yoridurur bir sarvqaddi kajkulah.

570

La’lidin bir so‘z sinuq ko‘nglumni aylar tog‘cha,
Naqdi jon bersam, yo‘q aning ollida tufrog‘cha.

Ravzadin do‘zaxqa tushkanning o‘tining shiddati,
Yo‘qturur kuymakta hijroningda qo‘yg‘an dog‘cha.

Bargi guldek orazingning shavqidin tirnog‘ ila
Yuz taraf ko‘ksumni so‘ydum, har biri tirnog‘cha.

Jismim o‘ldi gulbun ul gulsiz valekin toza dog‘
Anda gulcha kasrati gulbun aro yafrog‘cha.

Nay ko‘rundi qomatingcha nayshakar shirinu tuz,
Nay aning bandi belingga bog‘lag‘an belbog‘cha.

Soqiyo, ko‘nglumni ravshan istasang tut bodakim,
Yoruta olmas nima ul shu’lani bu yog‘cha.

Ey Navoiy, sen ko‘ngul bog‘in imorat qilki, bor
Sekkiz uchmog‘ janbida aning muhaqqar bog‘cha.

571

Yor har bazm ichra, men xorij mushavvashlig‘ bila,
Vahki doxil ham bo‘la olman sabukashlig‘ bila.

Kirmayin bazmida topsam itlari xaylig‘a yo‘l,
Shod o‘lay naylay ish ochilmas mushavvashlig‘ bila.

Jonni xushlug‘ birla ul kofirg‘a berdim, negakim,
Ul xud olur, qolsa ish olmaqqa noxushlig‘ bila.

Ey fusungar, qo‘p, magar ul vasldin qilg‘ay iloj
Kim, meni devona aylaptur pariyvashlig‘ bila.

Kim falakning shashdaridin emin o‘lg‘ay buylakim,
Eltadur jon naqdini, lekin bori g‘ashlig‘ bila.

Der esangkim soya yanglig‘ bo‘lmayin tufroqqa past,
Ul quyoshqa boqmag‘il, ey sarv, sarkashlig‘ bila.

Ey Navoiy, shayxqa shayton gar afsor urmadi,
Bas nega doim qilur hazl ul uzun fashlig‘ bila.

572

Bahorni netayin, o‘t meniig bahorimg‘a
Ki, tushmagay nazarim sarvi gul’uzorimg‘a

Yuzi o‘tig‘aki ter shabnami qo‘yar yuz xol,
Xazondin o‘lmasun ofat bu lolazorimg‘a.

Dedingki, dayrg‘a kirsang may ixtiyor etma,
Qo‘yarmu mug‘bachayi mast o‘z ixtiyorimg‘a.

Ul oy jafo toshi yog‘durmog‘i bila o‘lsam,
Borin yig‘ib to‘kunguz, do‘stlar, mazorimg‘a.

Yopishti ko‘nglakima yara qonidin xirqam,
Nechukki ul yopishibdur tani figorimg‘a.

May o‘ti chun guli ruxsorin otashin qildi,
Aning sharoridin o‘t tushti ro‘zgorimg‘a.

May intizorida qo‘ydum tuganlar, ey soqiy,
Kelib qadah suyin ur dog‘i intizorimg‘a.

Qo‘yub behishtni mayxona sari bordimkim,
Iloj emas edi kavsar mayi xumorimg‘a.

Navoiy aylasa bulbul kebi fig‘on ne osig‘,
Chu rahm qilmadi ul gul fig‘onu zorimg‘a.

LOMALIFNING LOLARUXLARINING LOBASI «G‘AROYIB»DIN

573

Ul jigar pargolasi ashkimni gulgun qildilo,
Shod etay deb notavon ko‘nglumni mahzun qildilo.

Va’da aylab jilvasin bog‘ ichra andoqkim pariy,
Dasht uza ovora qilmog‘likqa Majnun qildilo.

Dedi, vaslim birla ko‘ptin-ko‘p g‘amingni kam qilay,
Ani kundin-kunga o‘ksutmaktin afzun qildilo.

Qutqaray deb charx javridin meni sargashtani,
Anjumi paykon bila jismimni gardun qildilo.

Zulfig‘a vahshiy ko‘ngul saydin giriftor etkali,
Yo‘q og‘izdin bor ekancha hadde afsun qildilo.

Muflis erdim may qilib sing‘on safolim jomi Jam,
Xotirim vayronasin xud ganji Qorun qildilo.

Kim Navoiydin saloh istar, erur g‘ofil base,
Xirqau sajjodasin ul mayg‘a marhun qildilo.

574

Vafo va’da aylab jafo ayladinglo,
Jafo va’dasig‘a vafo ayladinglo.

Mening birla yuz tiyralik zohir aylab,
O‘kush tiyralarga safo ayladinglo.

Dedingkim, xatosiz otay ko‘nglungga o‘q,
Deb o‘q otmag‘an ne xato ayladinglo.

Visolingg‘a begona aylab ko‘ngulni,
Firoqing bila oshno ayladinglo.

Deding, ey ko‘ngul, ishqdin urmayin dam,
Bu ma’noda ko‘p mojaro ayladinglo.

Burun, ey falak, ko‘rguzub mehr, so‘ngra
Manga qism dardu balo ayladinglo.

Navoiy, ko‘ngulga siyosatlar aylay,
Debon borin oxir manga ayladinglo.

Yo HARFINING YaG‘MOYILARINING YuZ KO‘RGUZMAKLARI «G‘AROYIB»DIN

575

Zihe har lahni bulbul savtining zotingg‘a isbote,
Jahon bog‘ida har gul yafrog‘i husnungra mir’ote.

Vujudi zarraning mumkin emas to sobit o‘lmas mehr,
Ne hojat zarra xaylidin quyosh zotig‘a isbote.

Bo‘lub zotingda ojiz har sifat ichinda mavsufe,
Aningdekkim, qila olmay sifoting sharhini zote.

Xirad zotingda tashbih etkali har fikrkim aylab,
Takallum anda yo‘l topmay magar hayhot-hayhote.

Ne qahring zahridin emin bo‘lub har sokini masjid,
Ne lutfung bodasidin noumid ahli xarobote.

Ne zarra bo‘lsa maqbulung quyoshdin zarra qilg‘andek,
Quyosh ul zarradin aylab sharaf birla mubohote.

Navoiy zikri otingdur, umidi ulki qutqarsang,
Ani ot istamakdin, balki andinkim, bo‘lur ote.

576

Jilvamu aylar qizil to‘n birla har yon ul pariy,
Yo magarkim lolazor ichra kezar kabki dariy.

Telbalar qatli qizil qilmish libosin, ohkim,
Bir yo‘li devonalar qonig‘a kirmish ul pariy.

Xullasin xunoblig‘ jon rishtasidin qildi charx,
Bo‘ldi jonlar joni, vah-vah, ul pariyvash paykari.

Orazing naqshimudur qonlig‘ ko‘ngulda jilvagar,
Yo shafaqdin bo‘ldi toli’ oftobe xovariy.

Ich shafaqgun mayki, gardun qotiledurkim, erur
Yangi oy birla shafaq tiyg‘u libosi ahmariy.

Qon aro ko‘nglum yuzung shavqidin andoq xastadur
Kim, erur gulgun harir oltida aning bistari.

Ul pariy la’lida joning, ey Navoiy, bo‘ldi mahv,
La’lgun kisvatda mahv etgandek o‘zni ul pariy.

577

So‘zi hajring ichra yo‘q biryon ko‘ngulning toqati,
Bo‘lmas ermish kuygan elning o‘t bila ko‘p ulfati.

Ashki tim-tim qonidin kulbam bezansa ne ajab
Kim, erur gul bargidin bulbul evining ziynati.

Tolpinur kul ichra mendek shu’la tortib go‘yiyo
Kim, quyoshning jismig‘a o‘t yoqti ul yuz hasrati.

La’li serobidin ar xat zohir o‘lmas, ayb emas,
Xizrning hayvon suyi ichkandin o‘lmish g‘aybati.

Har sari maxfiy tuganlig jism ila munglug‘ ko‘ngul,
Soyiledurkim, erur mamlu diramdin kisvati.

Ey musavvir, chekma nozir mendin o‘zga zinhor,
Daftari ishqim aro yozilsa ul oy suvrati.

Mudbire toptuq Navoiyni salomatdin yiroq,
Ko‘rkim, ul ne nav’u ne yanglig‘ jahonda shuhrati.

578

Tavsaning na’lidin istarmen boshimg‘a afsare,
Hindudekkim boshig‘a tovusdin sanchar pare.

Orazingda may, may ichra orazing zohir qilur,
Gahe axtardin shafaq, gohe shafaqdin axtare.

Bazmi ayshin ko‘kka nevchun chekmagay ulkim, anga
Tutsa ruhullah dami har dam quyoshdek sog‘are.

Masnadim ko‘rgilki, har tun qasri toshu farshidin,
Boshqa xoro muttakodur, tang‘a koshi bistare.

Vah, ne lo‘liyvashdur ul qotilki umdan xalqning
Qonini to‘kmakka har bir kirpigidur nishtare.

Orazing vasfi tuganmas kotibi sun’ aylasa,
Dahr bo‘stonida gul yafrog‘laridin daftare.

Ey Navoiy, sarvdek ozod bo‘l gar istasang,
Gul masallig shohide, bulbul kebi xunyogare.

579

Davlat tongi yuziyu sochi tong qorong‘usi,
Masti sabuh ko‘zlarin eltib tong uyqusi.

Bulbul pari emas, gul erur bergali jilo,
Har bargi gulki, yeldin erur tiyra ko‘zgusi.

Gulzor dahr shu’badasin go‘yiy anglamish,
Ichinda za’farondin emas g‘uncha kulgusi.

Boshimni yuqori qila olman binafshadek,
Ko‘nglumga chunki chirmashur ul turra qayg‘usi.

Ko‘z bahri ichra shisha kiyib mardum etti g‘avs,
Yoyildi ushbu vajh ila yuz sari injusi.

Holimg‘a hajr bazmi aro tortsam surud,
Bor navha maddi telba ko‘ngulning ayalg‘usi.

Qatlimg‘a mujda berdiyu o‘lturdi intizor,
Bir umrdin so‘ng elga yigit va’da bergusi.

580

Zohir aylar ashk ila ohimni hajring og‘usi,
Go‘yiy mundoq esnatur oxir nafasning uyqusi.

Hajri bepoyon, tuni muhlik, jununum bul’ajab,
Subh go‘yo motamim tutmishki, kelmas kulgusi.

Kuydurub jismimni, bergaysen kulum birla jilo,
Tiyra bo‘lsa qon ila qatlimda tiyg‘ing ko‘zgusi.

Meni majnundek tutuptur dasht demangkim, bu dasht
Tog‘lar erdiki, homun qildi ko‘nglum qayg‘usi.

Ey ko‘ngul, oh o‘qlarin ul g‘amzaning ollig‘a chek
Kim, o‘q otmog‘lig‘da sendin tuzdur aning qobusi.

Demangiz oshiq ko‘ziga ne yorug‘lug‘dur mufid,
G‘am kuni dilbar yuzi, hijron tuni tong yog‘dusi.

Hajr aro tuzdi Navoiy vasl mulkin berdi yor,
Andoq ish qilg‘ang‘a mundin kam kerakmas jo‘ldusi.

581

O‘t solur el jonig‘a har dam sovug‘lug‘ birla day,
Soqiyo, sinmas havo zahri ketur taryoki may.

Tuz shabiston ichra suhbatkim, ishorat mayg‘adur
Sham’i kofuriki, osti shusha muzlar birla day.

Otashin may birla, ey soqiy, qizitqil bazmni,
Mutribo, ul o‘tni tez etmakka ol og‘zingg‘a nay.

Dahr mushkin chun havo kofuri pinhon ayladi,
Bodayi mushkini kofuriy mizoj ichmay netay.

Ichkali ixfo uchun tun mushkini istar hakim,
Shukr bu kofur aro ham zohir ermas hech shay.

Ul quyosh qor uzra chiqqach yuzum uzra anglaman,
Ashk yo ko‘z oqi su bo‘lub oqarmu, yo‘qsa xay.

Ilgida maylig safol, usruk Navoiy qor uza,
Ey falak, qil jomi Jam birla tamosho taxti Kay.

582

Shukr lilloh, ey ko‘ngulkim, raf’ o‘lub hijron tuni,
Ul quyosh yuzin ko‘rarmen tengrining qutluq kuni.

Otashin la’ling aningdek o‘rtadi olamnikim,
Har taraf bir o‘t tutashqan jondur aning uchquni.

Mehrdin ruxsora sarg‘arg‘an sayi sargashtamen,
Zarra sargardonlig‘in afzun qilur mehr oltuni.

Bodadin tim-tim qizarmish orazi, vah-vah ko‘rung
Kim, ajab gullar ochiptur ul malohat gulbuni.

Shomi hijron mehnatin sharh ayla olman za’fdin,
Ul qora bosqan kishidekkim, aning chiqmas uni.

Axtaredur nahs ushshoqi badaxtar jonig‘a,
Ulki har yon iltirar hijron tunining shudruni.

Ey Navoiy, demakim uyquni tush ko‘rgay ko‘zung,
Yig‘lamoq bu ersa tush ko‘rgay magar ko‘z uyquni.

583

G‘amingdin chun ajal go‘r og‘zida jismim nihon etkay,
Mazorim lavhi darding sharhini tildek bayon etkay.

Qanotlig‘ mo‘rdek jismimni uy qilmish ajal xayli,
Magar ul nav’ qushlar bu buzug‘ni oshyon etkay.

Yuz ochqoch egma qaddim za’f qildi, vah, ne bildimkim
Quyosh vasli yangi oyimni mundoq notavon etkay.

Og‘iz bo‘ldi ko‘ngulga chokiyu til anda paykoning,
Ne tong bu til og‘iz birla agar muhlik fig‘on etkay.

Qiliching suyini istar qurug‘an naxldek qaddim,
Ajab ermas qazo aning gulin gar arg‘uvon etkay.

Der erdim ko‘yini yuy ashk ila el zaxmi qonidin,
Ne bildimkim, ham ul el rashki-o‘q ashkimni qon etkay.

Natija kuymagu ashkimdin o‘zga topmag‘ay, ulkim,
Bu gulshan shu’lavu dudin gulu sunbul gumon etkay.

Tilar yuz laxt qon etkay nasibin dahr dehqoni
Qayu bulbulnikim, gul xoni uzra mehmon etkay.

Jigargundur Navoiy jismi qon yoshdin mahaldurkim,
Qazo bu nav’ la’l uchun fano tog‘ini kon etkay.

584

Sihhatim ozurda jononimda bo‘lg‘ay koshki,
Dardi aning tinmag‘ur jonimda bo‘lg‘ay koshki.

Notavon ko‘rguncha bistarda sinondek qomatin,
Yuz sinon bu chashmi giryonimda bo‘lg‘ay koshki.

Bo‘lg‘ucha ashki ravonim sayli har yon jilvagar,
Jilva ul sarvi xiromonimda bo‘lg‘ay koshki.

Ko‘zuma gar kirpigim osibidin sunmas oyoq,
Barqi ofat bu nayistonimda bo‘lg‘ay koshki.

Ul oyoq ozurda bo‘lg‘uncha bo‘lub boshim fido,
Zahmati boshtin-ayoq jonimda bo‘lg‘ay koshki.

Nolam ul oyg‘a yetib jon vaslidin mahrum erur,
Jon dag‘i payvasta afg‘onimda bo‘lg‘ay koshki.

Ey Navoiy, dema roziysenmu umrung istasa,
Yuz mening umrumcha sultonimda bo‘lg‘ay koshki.

585

Nechakim, ul oyg‘a mendin mehribonroq yo‘q kishi,
Yaxshi to qilsam nazar mendin yomonroq yo‘q kishi.

Xastalar jonig‘a ul bemor ko‘zdin novake
Gar otarsen bilki, mendin notavonroq yo‘q kishi.

Ohu xunobimni lahnu boda qilmishsen gumon,
Dilrabolar ichra sendin badgumonroq yo‘q kishi.

Ahli ishq ozori jonin istabon tishlar labin,
Mendin ushbu qissada, ozurdajonroq yo‘q kishi.

Yor etar ermish vatan bexonumonlar ko‘nglini,
Shukr mendin ko‘yida bexonumonroq yo‘q kishi.

Xoslar vasl istagaylar, vahki, men devonadin
Ul pariy ko‘yida benomu nishonroq yo‘q kishi.

Ey Navoiy, xurdai nazmingg‘a isloh istasang,
Shohi G‘oziydin jahonda xurdadonroq yo‘q kishi.

586

Sensizin bazm ichra qat-qat qon, ko‘ngul betob edi,
Dam-badam jomi labolab chekkanim xunob edi.

Har muqannad pistakim, bazm ichra erdi jilvagar,
La’lingu og‘zing xayolidin ko‘ngul betob edi.

Bazm edi jonbaxsh, may birla yorug‘, vahkim, manga
Zulmat erdikim, hayotim chashmasi noyob edi.

Halqayi bazm elga qaydu bir musalsal turradin
Chekkali ul bazmdin jonimda yuz qullob edi.

Yetti ko‘k javfi to‘la g‘amni azaldin go‘yiyo
Ishq jam’ aylab mening jonim uchun asrab edi.

Siymgun g‘alton sirishkimdurki, holo bo‘ldi qon,
Buki el shingarf deydurlar, burun siymob edi.

No‘shi vasl ar yetmasa g‘am yo‘q Navoiykim, mudom
Hajrdin ahli vafo jomida zahri nob edi.

587

Tilarmen muztar etsa ofati ozurda jonimni,
Sovursa ofiyat birla tuzulgan xonumonimni.

Chiqib sarxush, chopib abrash, qilib javlon, olib maydon,
Vujud iqlimidin mahv aylasa nomu nishonimni.

Urub jonimg‘a nishi g‘am, tuzub qatlim uchun marham
Xino qilsa balo shohidlari ilgiga qonimni.

Firoq ichra alifdek qaddima g‘am tog‘ini yuklab,
Uhud ostidag‘i dol etsa jismi notavonimni.

Junun ko‘yida usruk sudratib ratb-ul-lison qilsa
Fano avboshig‘a dayr ichra bu rozi nihonimni.

Yuzin aylab qora keynicha solib ishq atfolin,
Bori mastu malang o‘ynatsa aqli xurdadonimni.

Navoiy, ne may erdikim, ichib olamg‘a fosh ettim,
Ulustin yoshurun yillar ko‘ngulda asrag‘animni.

588

Soqiyo, tut bodakim, bir lahza o‘zumdin boray,
Shart bukim, har necha tutsang labolab sipqaray.

Bo‘g‘zuma jome quyub, qutqar gadolig‘din meni,
Vah, necha bo‘g‘zum chekib bir jur’a uchun yolboray.

Bir qadah may bersalar, vah, g‘oyati iflosdin,
Necha la’li qiymatiy topqan gadodek oldaray.

Tortay o‘zumni evaz, kim qilsa ehson bir qadah.
Bu bahona birla o‘zlukdin o‘zumni qutqaray.

Vajhi may jon naqdiyu tan dog‘idur, ey mug‘bacha,
Xilqatim ganjinasin yuz qatla gar xud axtaray.

Jong‘a yettim aql vasvosi bila, tengri uchun,
Soqiyo, jomimda afyun ezki, botroq telbaray.

Eyki, debsen g‘ayrdin ayru kelu chek jomi vasl,
Gar bu xilvatda Navoiy mahram ermas qaytaray.

589

Bo‘lg‘ay erdi yuz tuman, ming ranju mehnat koshki,
Bo‘lmag‘ay erdi balovu dardi furqat koshki.

Yeldek aylarda havo sayr etkali jismim xasin
O‘rtagay erdi urub bir barqi ofat koshki.

Xosiyat chun telbarab sahrog‘a yuzlanmak emish,
Tutmag‘ay erdim pariylar birla ulfat koshki.

Ofiyat kunjin, dedim, istay buzuldum bir yo‘li,
Ko‘nglum ichra kechmagay erdi bu niyat koshki.

Yuz g‘arib ahvol bekaslikda har dam bor emish,
O‘tmagay erdi tilimga lafzi g‘urbat koshki.

Jilva qilg‘uncha tilab tovus yanglig‘ ganji zeb,
Chug‘z yanglig‘ tutqay erdim kunji uzlat koshki.

Yordin el rashkidin bo‘ldum judo, bo‘lg‘ay edi
Iltifotin g‘ayr ila ko‘rmakka toqat koshki.

Demakim, jon et fido ahbob ila topqach visol,
Ey Navoiy, umr bergay oncha muhlat koshki.

590

Xushturur gulgun qadah davrinda gulbargi tari,
Xossa bayram avvali bo‘lg‘ay dag‘i gul oxiri.

Har varaq bir nomayi ishratdurur fahm aylagil,
Tong yelidin abtar o‘lmastin burun gul daftari.

G‘uncha xudi birla gul qolqonig‘a yetti shikast,
Bo‘lg‘ali paydo sarig‘ savsanning oltun shashpari.

Gul adam shomig‘a yuzlangan uchun zanbaq guli
Bor kumush mash’al dog‘iyu xurdalardur axgari.

Lola qon uzra bo‘yalib, o‘t uza anbar qo‘yub
Bor pariyxon, chiqmag‘an g‘oyib chechaklardur pariy.

Nilufar tutmish sipehri lojuvardiy hay’atin,
Jolalar yuzinda andoqkim nujumu axtari.

O‘psa la’lingni Navoiy sanga xush kelmas, vale
Xushturur gulgan qadah davrinda gul bargi tari.

591

Sevungil, ey ko‘ngul, oxirki jisming ichra jon keldi,
Quvon, ey joni mahzunkim, hayoti jovidon keldi.

Safardin ul pariy yetti, meni mahzunni shod etti,
Ko‘nguldin eski g‘am ketti, tan ichra yangi jon keldi.

Xirad, yig‘ bu masofingni tahammul, qo‘y gazofingni,
Vara’, tark ayla lofingniki, oshubi jahon keldi.

Damekim andin ayrildim, ko‘ngulni hamrahi qildim,
Bugun keldi ko‘ngul, bildimkim, ul nomehribon keldi.

Keliptur yoshurun ul shah, meni majnun eman ogah,
Pariy ermas esa bas, vah, nechuk ko‘zdin nihon keldi.

Falak boqti fig‘onimg‘a, ajal rahm etti jonimg‘a,
Xazonlig‘ bo‘stonimg‘a guli bog‘i jinon keldi.

Mug‘anniy bir navoe tuz, Navoiy nag‘mae ko‘rguz,
Ayoqchi, tomsa tut, to‘qquzki Doroyi jahon keldi.

592

Ikki hamdamkim, erur may bazm aro hamdamlari,
Topmasun bizdin malolat xotiri hurramlari.

Oyu kunkim bazm tuzgaylar falak xirgohida,
Zarrai sargashtadin ne bo‘lg‘usidur g‘amlari.

Gul bila nasrinki, chekkay boda nargis jomidin,
Zulm erur voqi’ki, bulbul bo‘lmag‘ay mahramlari.

Chug‘zdin ram aylasa ne ayb durroju tazarv,
Xossa bo‘lsa mastlig‘din o‘zgacha olamlari.

Ey tabib, o‘lgumdurur go‘yoki ushbu kechadin,
Zaxmliq ko‘nglumga o‘qdek sanchilur marhamlari.

Ey mug‘anniy, bo‘lma g‘ofilkim, zaboni hol ila,
Navha aylaydur mening holimg‘a sozing bamlari.

Kechalar aflok nevchun yosh to‘kar kiyib qora,
Bo‘lmasa miskin Navoiy holig‘a motamlari.

593

Yuz urma har taraf, ey sho‘xu zor qilma meni,
Qaror tut nafase, beqaror qilma meni.

Ko‘zumni sham’i jamoling furug‘i birla yorut,
Tong otkucha kechalar ashkbor qilma meni.

Xudoy uchun yana har sari bexabar borma,
Fig‘onu nolada beixtiyor qilma meni.

Tarahhum aylagil, ey ixtiyorsiz nola,
Damo-dam el ichida sharmsor qilma meni.

Hayot ranji, o‘lum yodi sa’b emish, soqiy,
Bu dayr ichinda dame hushyor qilma meni.

Men o‘zga, Vomiqu Farhod o‘zgadur, ey ishq,
Tana’’um ahli aro e’tibor qilma meni.

Qayonki borsang o‘larmen Navoiy yanglig‘ zor,
Yuz urma har taraf, ey sho‘xu zor qilma meni.

594

Ey dudog‘ing sharbatida obi hayvon lazzati,
Lazzate bo‘lg‘ay, nasibim bo‘lsa la’ling sharbati.

Kechalar hajringda bexudmen, mening holimg‘adur
Sham’ning gah kuymagi, gah nolasi, gah riqqati.

Mehnati hajringda ishim oh ila faryod erur,
Oh agar faryodima yetmas visoling davlati.

Lablaringning hasrati ko‘nglumda bo‘lsa ne ajab,
Shisha birla bodaning bir-birga ko‘ptur nisbati.

Orazingg‘a, ey pariy, majnun ko‘ngulning mayli bor
Telba yanglig‘kim, aning o‘t birla bo‘lg‘ay ulfati.

Umr erur ishq ahlig‘a payki nasim, ey bog‘bon,
Basdurur bu muddaog‘a shohid aning sur’ati.

Yuzu xolingdin Navoiyning ko‘zidur qon aro
Loladekkim, dog‘i bo‘lmish ko‘z qorasi hay’ati.

595

Nargisin gul uzrakim, bemor etar noz uyqusi,
Misli sho‘xedurki, sust etkay ani yoz uyqusi.

Ko‘z ochib bexudlug‘umni ko‘rmasa yo‘qtur ajab
Kim, manga baxt uyqusi bo‘lmish, anga noz uyqusi.

Charxi soyir go‘yiyo oshiqdururkim, kechalar
Bor aning ham men kebi ko‘p ashkiyu oz uyqusi,

Bizni daf’ o‘lsun debon solmish o‘zini uyqug‘a,
Zarqdin xoliy emastur ul fusunsoz uyqusi.

Har tun aylar istimo’ el qissasin, vahkim, kelur,
Menki o‘z holim desam, ul qissapardoz uyqusi.

Ista komil xidmatin g‘aflatni raf’ aylay desang
Bordur o‘zdin g‘oyib o‘lmoq zumrayi roz uyqusi.

Ey Navoiy, ochma g‘amdin ko‘zki, sirrim qildi fosh,
Yaxshiroq bedorlig‘idin buyla g‘ammoz uyqusi.

596

Tanuredur ichim, go‘yo qizitqan ishq o‘ti ani,
Yopishturg‘an kabob o‘rni anga har dog‘i pinhoniy.

Qizil raglar emas ko‘z ichrakim, ko‘z mardumin g‘amzang
Aningdek nishlar urdiki, oqmish har taraf qoni.

Erur qadding xayoli gah ko‘ngul, gah ko‘zda go‘yokim,
Budur ul jo‘yboru bog‘ning sarvi xiromoni.

Tariqi ishq aro ko‘nglumdadur har dam g‘ame ul uy
Ajab yo‘l uzradurkim, o‘ksumas bir lahza mehmoni.

G‘amim shomin yorutti qadding ul yuz shu’lasi birla,
Netar kunduzni ulkim, buyladur sham’i shabistoni.

Yonar o‘tlug‘ ko‘ngulda otashin la’ling firoqidin,
Qiziq har la’lgun paykon erur bir la’li paykoniy.

Xati rayhoni ichra bodayi la’lin xayol aylab,
Uchar har lahza ruhum, soqiyo, tut rohi rayhoniy.

Munungdekkim, yiroqdur ka’bai maqsad hamonokim,
Erur manzilg‘a yetmasdin jarasning tinmay afg‘oni.

Navoiy davlati boqiy tilar bo‘lsang yaqin bilkim,
Erur solikka mushkil topmoq ani bo‘lmayin foniy.

597

Ey ko‘ngul, berding iligdin vaslining davronini,
Bilmading bu nav’ talx ermish g‘ami hijronini.

Go‘yiyo Farhod erur tog‘ ichrakim, cheksam fig‘on,
Ul dag‘i hamdardlig‘din teng chekar afg‘onini.

To‘tiyoe ko‘z tutarmenkim, ketursang, ey nasim,
Ko‘rsang ul badmehr chobuk turkning javlonini.

Qoldi ko‘nglum senda, lekin asradim, ey qoshi yo,
Xasta ko‘nglum o‘rnida xokiylaring paykonini.

Ne uchun kiymish qizil to‘n dahr bo‘stonida gul,
Gar oqizmoq istamas oshufta bulbul qonini.

Tiyrboroni g‘aming jismimni qildi yerga past,
Vahki, yomg‘ur kasrati yiqti g‘aming vayronini.

Ey ajal, tengri uchun ketkim bihil qilman sanga
Qo‘ymasangkim, dardi-o‘q olg‘ay Navoiy jonini.

598

Ul oyki, mehri ila olamni muhtaram qildi,
Bu telbaga nedin oyo nazarni kam qildi.

Ko‘zum iziga yaqindur munga dag‘i yuz shukr,
Agarchi yo‘lida gardun qadimni xam qildi.

Nasihat etsa ulus tezrak bo‘lur ishqim,
Bale, itikrak etar o‘tni ulki dam qildi.

Firoq sharhini har kirpigim yozar, go‘yo
Falak mijamni tengiz ichragi qalam qildi.

Ul oy azimat etib yuz g‘amu balo naqdin
Nasibim etti, yomon bormadi, karam qildi.

Sipehr ishqda Majnung‘a yozdi ko‘p ta’rif,
Muqobilida zamona meni raqam qildi.

Ko‘zumki qon aro bo‘ldi nihon ajab ermas
Ki, «ayn»g‘a chu dam o‘ldi qarin adam qildi.

Shukufa siym chiqarg‘ach bu gulshan ichra xazon,
Havog‘a bargini sochmoq bila sitam qildi.

Navoiy jismin o‘qung zaxmi etti domi balo,
Visol qushlari andin magarki ram qildi.

599

Mahvashekim mehridin bo‘ldum jahon ovorasi,
Rahm etib bir chora qilmas o‘lsa ham bechorasi.

Zaxmlar qilding yana g‘am nishidin, ey bevafo,
Butmish erdi vasl no‘shi birla bag‘rim yorasi.

Bevafolar ko‘ngli tong yo‘q lablaringga bo‘lsa sayd
Qaydakim la’l o‘lsa, atrofida bo‘lur xorasi.

Yuziga boqqach, ajab yo‘q ko‘zlarimga to‘lsa ashk,
El ko‘ziga yosh to‘lar qilsa quyosh nazzorasi.

Dardi hajringdin Navoiy ko‘ngli, ko‘ksi, bag‘ridur,
Har biri yuz poravu ming yara har bir porasi.

600

Qildim ul oy ollida oshiqlig‘im izhorini,
Men anga sirrim dedim bilman aning asrorini.

Ko‘z qarosin hal qilib ul oyg‘a yozg‘um nomae,
Bore bu tazvir ila ko‘rgay ko‘zum ruxsorini.

Ko‘zidin to jong‘a yetman la’lidin bermas hayot,
Ul Masih o‘ldum deganda tirgizur bemorini.

Hayfdurkim, rishtayi tasbih qilg‘ay ahli zuhd,
Kufr zulfi ichra o‘lgan xalqning zunnorini.

Orazing davrin chekarda go‘yiyo naqqoshi sun’,
Mehr davri birla teng ochmish edi pargorini.

To‘kma jominkim, balo sayli jahonni buzmasun,
Mast ko‘rsang, zohido, dayri fano xammorini.

Ey Navoiy, shavqidin o‘lsam imorat qilg‘asen,
Tufrog‘im birla muhabbat ko‘yining devorini.

601

Ohkim, ul ganj yod etmas bizing vayronani,
Ul quyosh bir zarra yorutmas buzug‘ koshonani.

Egma qoshin ko‘rguzub aylar manga man’i junun,
Yangi oy birla kerak sog‘ etsa bu devonani.

Ko‘zuma ul vajhdin dermen yuzung afsonasin,
Kim, sevarlar uyqusizlar doyimo afsonani.

O‘zgalar husnidin o‘rtanmanki, gardun har kecha
Yorutur ming sham’u kuydurmas biri parvonani.

Chiqti jonim bodayi la’lin ko‘rub, ey mug‘bacha,
Vah, to‘la aylab netarsen qasdima paymonani.

Bilmadikim, avval aylar nafy ranjidin xalos,
Nafy qilg‘an shayx mug‘ ko‘yidagi mayxonani.

Ashk yo‘lin tut, Navoiy, xoki poyi birlakim,
G‘ussa bar berur qayonkim, sochsam ushbu donani.

602

Har tikan bu g‘unchadek ko‘nglumda paykon bog‘ladi,
Ey jigar pargolasi, sensiz ichim qon bog‘ladi.

Sendin ayrilmoq ko‘ngulga mumkin ermas to abad,
Chun sening birla azaldin ahdu paymon bog‘ladi.

Lablaringning shavqidin har qatra qonkim, to‘kti ko‘z,
Sovug‘ ohimdin ham ul dam la’lu marjon bog‘ladi.

Dedi aqlu fahm ani ko‘rgach, shikebe ko‘zlali,
Vahki, tun bog‘in yana ul sho‘x chaspon bog‘ladi.

Qondin o‘ldi dard bog‘ining guli har paxtakim,
Dog‘ima sabr ilgi marham birla har yon bog‘ladi.

Sovurub tifli xazon tufrog‘ ila teng qilmag‘an
Qaysi bir guldasta bu bog‘ ichra dehqon bog‘ladi?

Ishtiyoqingdin Navoiy o‘ldiyu yetmas sanga,
Go‘yiyo bu nav’ oyog‘in bandi hijron bog‘ladi.

603

Ey ko‘ngul, kelkim, ikov bo‘lub nigore ko‘zlali,
Sarv qadde istabon siyminuzore ko‘zlali.

Yorlig‘ ko‘z tutqanimiz ko‘zladi chun o‘zga yor,
Bizda ham ko‘z bor, borib bir yerda yore ko‘zlali.

Chun g‘ubori markabidin ravshan aylar el ko‘zin,
Termurub turg‘uncha borib, shahsuvore ko‘zlali.

Sayri bog‘u dasht etarbiz ham yana bir yor uchun,
Bog‘ sari ko‘z solali, dashtsore ko‘zlali.

Gar aningdek sho‘xi shahroshubi ofat topmasaq,
Bir faqire mehribone g‘amgusore ko‘zlali.

Garchi nopaydo erur maqsud, armon qolmasun
Xosu om ichra qila olg‘uncha bore ko‘zlali.

Ey Navoiy, bo‘lmag‘ung andin bular birla xalos,
Kelki, ham vaslin tilab sabru qarore ko‘zlali.

604

G‘unchadek qon bog‘lanibdur ko‘nglum, ey gul xirmani,
Borg‘oli ko‘z jo‘yboridin jamoling gulshani.

Ko‘z qorasidin yozay dermen bitig, hayhotkim,
Kuydurur g‘ayratki, men mahrumu ul ko‘rgay seni.

Aql qochti ko‘nglum ichra sokin o‘lg‘ach dardi ishq,
Mo‘r manzilgohi ermas ajdaholar maskani.

Ko‘nglum uyida g‘ami toriqmasun har zaxmidin,
Marhamin tashlangki, har yondin ochilsun ravzani.

Arg‘uvoniy ashk aro savsan masallig lolmen,
To to‘ningdur arg‘uvoniy, ko‘nglakingdur savsaniy.

Har gul ushbu bog‘ aro ko‘rsang tikan osibidin,
G‘arqayi xunob o‘lub yuz chok erur pirohani.

Ashk qonida Navoiydur so‘ngak jismi bila
Ul muborizkim, qizil jins ichra bo‘lg‘ay javshani.

605

G‘ariblig‘ yana ko‘nglumni dardnok etti,
Shikastalig‘ yana ko‘ksumni chok-chok etti.

Bu barcha bir sariyu yor holatimni bilib,
Tag‘oful etmagi men xastani halok etti.

Damingni asra, Masihoki, chiqmag‘ay gardim,
Bu damki, ko‘yida jismimni dahr xok etti.

Yuzungga ulki quyosh tobi berdi yuz ming shukr,
Quyosh kebi meni ham ishqing ichra pok etti.

Xush ul dameki, degaylar fano o‘tig‘a falon
Qadam qo‘yarda ne vahm ayladi, ne bok etti.

Ne may, ne jom, men usruk hamesha, go‘yo ishq
Tanim hadiqasida raglarimni tok etti.

Navoiyni tila andin burunki, degaylar
Adam yo‘lin tutub ul zori benavo etti.

606

La’lingga bog‘landi jonim hajr elindin ol ani,
Zulfungga chirmashti ko‘nglum qilmag‘il pomol ani.

Bog‘ladi ko‘nglum manga oshiqlig‘ining tuhmatin,
Shart qildim ko‘rgach-o‘q rasvo qilay filhol ani.

Sendin ayru xo‘blardin ochilur ko‘nglum, vale
G‘uncha yanglig‘kim, ocharlar kuch bila atfol ani.

Ey sabo, bag‘rimg‘a sanchilg‘an tikankim, anglading,
Bo‘lsang ul gul birla hamdam qilg‘asen irsol ani.

Ul alifkim, nil ila chekting uzoring yonida,
Husn ichinda birga o‘n qilmish yonida xol ani.

Bu chaman kayfiyyatin ozodaekim qildi fahm,
O‘n tili savsandek o‘lsa hayrat aylar lol ani.

Ey Navoiy, deb eding ko‘rgach ani jon topshuray,
Bo‘lsa bu davlat muyassar qilmag‘il ehmol ani.

607

Qani visolingga bir mendek orzumande,
Visol umidi bila mehnatingg‘a xursande.

Fano mayin ichib ovoralig‘ yo‘lin tuttum,
Nasihat ahli manga emdi bermangiz pande.

Erur tanimdagi yuz dog‘ birla munglug‘ jon,
Gadoki, to‘nig‘a har sari solsa payvande.

Sabab bu erdi ekin xilqatidin odamning
Ki, bo‘lg‘ay anga seningdek xujasta farzande.

Ko‘ngulni sho‘xlar andoq talashtilar kesishib
Ki, qolmadi meni bedil nasibi parkande.

Chog‘irni oqil esang la’l deb qizitma dimog‘
Ki, o‘tni islamadi gul debon xiradmande.

Ajal, Navoiyni qutqaz baloyi hirmondin
Ki, ul zaif bu dard ichra asru emgandi.

608

O‘tum xud etmadi ul toshbag‘irg‘a ta’sire,
Bu yona o‘tki, topilmas bu ishga tadbire.

Ne turfa suvrati bordurki, hech suvrat ila,
Qazo musavviri qilmadi buyla tasvire.

Shikoyatim ko‘pu qolmas seni qachon ko‘rsam,
Tanimga tobu tilimga majoli taqrire.

Tushunda obi hayot ichtim, ohkim, kelmas
Ko‘ngulga la’lini o‘pmakdin o‘zga ta’bire.

Meni muqayyad etar bo‘lsang ochma halqayi zulf
Ki, pashsha qaydig‘a yo‘q ehtiyoji zanjire.

Gul ichra shabnam ila xurdadur suyu dona,
Magarki, qaydig‘a bulbulnung etti tazvire.

Navoiy yordin ar zulm erurki, lutficha bor,
Sen etmasang kerak o‘z qullug‘ungda taqsire.

609

Jonim chiqadur, hajr ila jonon kerak erdi,
Ko‘nglum kuyadur, dard ila darmon kerak erdi.

G‘am shomida parvona sifatkim, kuyadurmen,
Boshim uza ul sham’i shabiston kerak erdi.

Ko‘z bog‘ida yuz gul ochadur ishq, valekin
Yuzu xatidin lolavu rayhon kerak erdi.

Xush keldi hazin ko‘nglum aro g‘amzalaringkim,
Oh o‘qlarig‘a bir necha paykon kerak erdi.

Qabrimg‘a xirom ettingu yo‘q tuhfae, vahkim,
Bu xas kebi jon ichra bugun jon kerak erdi.

Xush ziynati ko‘p nomadurur umr, valekin
Tavqi’i vafodin anga unvon kerak erdi.

Bilmay seni ul gul qovar, ey zor Navoiy,
Sendek anga bir bulbuli nolon kerak erdi.

610

Bo‘ldi iyd, ul turki chobuk azmi maydon qilg‘usi,
Vahki, el bexudlug‘i jonimni qurbon qilg‘usi.

Barqi ofat bo‘lg‘usi har shu’laekim ayrilur,
Markabi tuynog‘idin ul damki javlon qilg‘usi.

O‘q hunilab o‘t yolindek har tarafkim qo‘ysa yuz,
Yuz ko‘ngulni kuydurub, yuz jonni vayron qilg‘usi.

Oshkoro jon olib har yon qilur mashg‘ul o‘zin,
Elni bilmas deb yigit o‘zini nodon qilg‘usi.

Sham’ emas ko‘z ochtilar nazzorag‘a ahli qubur
Kim, ul oy iyd oqshomi sayri xiyobon qilg‘usi.

Subh maydon azmi qilg‘ach, vahki, yo‘q yolg‘uz meni
Olam ahlin iydi ruxsorig‘a hayron qilg‘usi.

Iydgoh ahli hujumi birla, ey shah, qilma kibr
Kim, falak bu jam’ni holi parishon qilg‘usi.

Ey Navoiy, rashkdin o‘ldumki, ul qotil bugun
Har taraf bu shakl ila yuzlansa yuz qon qilg‘usi.

611

Yor ila bir xilvat istarmenki, ag‘yor o‘lmag‘ay,
Balki ul xilvatning atrofida dayyor o‘lmag‘ay.

Ko‘zga ko‘nglum dardidin yig‘larg‘a imkon qolmag‘ay
Tilga dardim sharhini aylarga guftor o‘lmag‘ay.

Eldin andoq yoshurun istarmen ul xilvatnikim,
Ko‘nglum andin voqifu jonim xabardor o‘lmag‘ay.

Yor budi ichra nobud o‘lg‘amenkim, o‘rtada
O‘zgalikdin demakim, o‘zlukdin osor o‘lmag‘ay.

Buki, derlar bordurur devor keynida quloq,
Ul fazo davrida ko‘z yetguncha devor o‘lmag‘ay.

Maxfiy asrorimg‘a bo‘lg‘ay yor lafzidin ado,
Yordin ayru valekin sohibi asror o‘lmag‘ay.

Ey Navoiy, qilma har yor ollida sirringni fosh,
Bormudur imkonikim, ul yorg‘a yor o‘lmag‘ay.

612

Yana balo choqinin ishq telba jonima urdi,
Fano quyuni yetibon kulumni ko‘kka sovurdi.

Magarki, men kebi eldin qocharni ayladi varzish,
Kiyiklar ichraki, Majnun tamomi umr yugurdi.

Men archi ko‘yida o‘ldum qovungki, telbarar oxir,
Churuk so‘ngakni tanimdin uzub, ne itki, ko‘murdi.

G‘aming qo‘yub tugan uzra tugan bu makr ila ko‘rkim,
Tanimda har tugan ichra necha tuganni yoshurdi.

Ko‘ngulda gar o‘qung itmish yana bir o‘q dag‘i otkim,
Bu nav’ topsa bo‘lur har kishiki, bir o‘q iturdi.

Dam urmayu qadah ichkilki, telba bo‘lmasa voiz,
Nedin edi urunub, qichqiribki, og‘zi ko‘purdi.

Firoq dog‘ig‘a mash’al fatilasi keturungkim,
Navoiy og‘zini chun kupka qo‘ydi, pok sumurdi.

613

Labing takallum etib, so‘zda lol qildi meni,
Ochildi zulfungu oshuftahol qildi meni.

Yuzi ko‘rundi, oching emdi zulfi silsilasin
Ki, ul pariy yana majnunmisol qildi meni.

Oyog‘in o‘pkali boshim yo‘lig‘a yetkurdum,
Fig‘onki, zulfi kebi poymol qildi meni.

Qoshi xayolida payvasta baski, chektim ranj,
Falak bu g‘amda nechukkim, hilol qildi meni.

Beli g‘amida xayol o‘ldum ohu afg‘ondin,
Bu mo‘ya mo‘y etib, ul nola nol qildi meni.

Kup og‘zima quyu qo‘y adl jomin, ey mug‘kim,
Qazo bu shevada bee’tidol qildi meni.

Navoiy, anglaki, jurmumcha yuz umidim bor,
Faqiri zohid o‘zidek xayol qildi meni.

614

Xarob aylading, ey ishq, xonumonimni,
Tasavvur aylaki, o‘ldum, bag‘ishla jonimni.

Magarki, ishq malomat o‘tin yorutmoq uchun
Qurutti uylaki xas jismi notavonimni.

Bu turfa ko‘rki, fuzun bo‘ldi la’lgun ashkim,
Agarchi shu’layi ishqing qurutti qonimni.

Fig‘onki, o‘ldumu ko‘yida xalq g‘avg‘osi
Aning qulog‘ig‘a yetkurmadi fig‘onimni.

Bugun tanimg‘a nishon ul hayotdin kelibon
Ki, tongla topmag‘asen istabon nishonimni.

Chu ishq oyatida savtu harf yo‘l topmas,
Kamoli ishq iturmish magar bayonimni.

615

Dedimki, ko‘zga chekay gardi rahnavardingni,
Fig‘onki, topmadi ko‘z to‘tiyog‘a gardingni.

Magar zamona ko‘zi surma istar erkandur
Ki, gard qolmadi surganda rahnavardingni.

Firoqu orzuvu shavq har biri bir dard,
Desamki, darding etay sharh qaysi dardingni.

Safarda yomg‘uru yel bo‘lmasun muzohim anga,
Ko‘z, asra ashku, ko‘ngul, chekma ohi sardingni.

To‘shab samandig‘a farsh, ey zamona, o‘tkarding
Sipehru axtaridin sabza birla vardingni.

Ko‘k ablaqin egarib, ey quyosh, sinon tortib,
Magar bu zarrag‘a qilding ayon nabardingni.

Navoiy, emdi nishot avji tutki, gardishi charx
Keturdi mohi falaksayri tezgardingni.

616

Qo‘zg‘adi ohim so‘ngak birla tani g‘amnokni,
Yel sovurdi bir ovuch tufrog‘ ila xoshokni.

Demagil sihhat so‘zinkim, ko‘ksum uzra tiyg‘i ishq
Aylar ikki chok, tikmasdin burun bir chokni.

Buki olamg‘a havodis tushti, go‘yo qo‘zg‘amish
Ul quyosh hajrida ohim anjumu aflokni.

Men xud ettim azmi masjid, ey musulmonlar, valek
Bok emas gar ko‘rmasam ul kofiri bebokni.

Qildi chun hijron meni nobud tutma jomi vasl,
Zahr chun o‘lturdi zoyi’ qilmag‘il taryokni.

Qaddidin og‘zimda hayrat barmog‘idur, zohido,
O‘tqa sol emdi aso, boshingga ur misvokni.

G‘ayri lof ermas Navoiy pokravliqdin hadis,
Topmayin bir g‘ayr naqshidin zamiri pokni.

617

Ishqing ichra ko‘ksuma oncha junun toshin uray
Kim, xiradning shavkatin, taqvo shukuhin sinduray.

Qilsa tavsanlig‘ ko‘ngul tortib junun zanjirig‘a,
Hajr zindonida ishqing shahnasig‘a topshuray.

Ul pariy ko‘zdin chu maxfiydur hamesha, vah, necha
Istab ani topmasa, majnun ko‘ngulni yozg‘uray.

G‘am tuni anjum ko‘zi yanglig‘ yumulmas ko‘z bila,
Vah, necha gohe yuray, gohe turay, goh o‘lturay.

Chun ne taqdir o‘lsa tag‘yir o‘lmas ermish sa’y ila,
Qayg‘u qismim bo‘ldi deb ortuqsi nevchun qayg‘uray.

Ul quyoshqa zarrae ta’sir uchun yo‘qtur, ne sud
Gar to‘quz aflokni ohim o‘tidin kuyduray.

Ey Navoiy, istasam o‘lmak ne g‘am el ta’nidin,
Bore men har nav’ etib, jonong‘a jonni yetkuray.

618

Ey ko‘ngul, kelkim, balo bazmida jomi g‘am tutay
O‘z qatiq holimg‘a o‘lmastin burun motam tutay.

Yig‘labon boshimg‘a ohim dudidin chirmab qora,
Motamim el so‘ngra tutquncha, o‘zum bu dam tutay.

Olam ahlig‘a necha qildim vafo, ko‘rdum jafo,
Ey ko‘ngul, kel-kelki, tarki jumlayi olam tutay.

Emdikim, ishrat surudidin ochilmang, ey ko‘ngul,
Navha ohangin tuzub, bir dam seni xurram tutay.

Mastlig‘din o‘zga yo‘q dardim iloji, soqiyo,
May keturkim, ham ichay, bir lahza ani ham tutay.

Qo‘yg‘il, ey nosihki, mug‘ dayrida o‘z ahvolima,
Mast loya’qil yoqam yirtib, surudi g‘am tutay.

Chun jahon birla jahon ahlig‘a yo‘q ermish vafo,
Ey Navoiy, men fano sarrishtasin muhkam tutay.

619

Olsa jonimni labing davron to‘kub qon yoshini,
Tong emas ul yosh ila la’l etsa qabrim toshini.

Fitna ta’lim etmasa qoshing sanga bedod uchun,
Xam bo‘lub nevchun qulog‘ingg‘a keturmish boshini.

Ko‘z tutar erdim qalam kirpiklarimdin bog‘la deb,
Gar azalda ko‘rsam erdi suvrating naqqoshini.

Mayl etar ko‘nglum qushi jon pardasin qilg‘ay qanot,
Ko‘rgali har kecha mahram ko‘yining xuffoshini.

Oshiq o‘ldum, chunki may berding, magar ey mug‘bacha
Ishq o‘ti birla pishurmishlar piyolang doshini.

Shayxu ahli xonaqah, tengri tuta bersun manga
Haq yo‘lin ko‘rguzgali dayri fano avboshini.

Jon qushi qasdig‘a sog‘ing‘ay guruha birla yoy,
Ey Navoiy, kimki ko‘rsa xoli birla qoshini.

620

Ey ko‘ngul, qo‘yg‘ilki, mundin so‘ng gadolig‘ fan qilay,
Ko‘yida bu fan bila bir yo‘l boshin maskan qilay.

Gah bu ishratdinki, ul ko‘y ichradurmen shod o‘lay,
Gah bu mehnatdinki, andin ayru men shevan qilay.

Aylamakdin tang‘a anduhu balo toshin hisor,
Jonima hayru salomat xaylini dushman qilay.

Ul yuzu qomat kerak, vah, o‘zni kuch birla necha,
Moyili gul aylayin yo volihi savsan qilay.

Yoshurun g‘am soldi ravzanlar ko‘ngulga, ey rafiq,
Qo‘yki, men ham oh ila gardunni yuz ravzan qilay.

Soqiyo, ko‘z birla ko‘nglumni qora qilmish xumor,
Kelki, bu uylarni may xurshididin ravshan qilay.

Gar Navoiy mast agar maxmur o‘tar bu dayrdin,
Bodapolodin kafan, mug‘ dayridin madfan qilay.

621

Ko‘nglumga sho‘r soldi biravning malohati,
Vahkim, ajab tuz o‘ldi yana zaxmim ofati.

Ter qatrasin yuzida ko‘rub ishqim o‘ldi tez,
Afzun bu sudin o‘ldi o‘tumning harorati.

O‘ynatti qoshu ohkim, ul dos no‘gidin
Bag‘rimning o‘ldi toza o‘ngalg‘an jarohati.

Sekritti raxshu kuydi ko‘ngulning ul o‘t bila
Jon mazraida xirmani oromu toqati.

Ko‘nglum so‘rarg‘a keldi, vale oldi jonni ham,
Mundoq bo‘lurmu dilshudalarning iyodati.

Sharbati visol yo may emish qaysi xastaning
Kim, ishq anduhidin o‘luptur malolati.

Mayg‘a Navoiy etti ko‘ngul shishasini zarf,
Bu bo‘ldi rindliq aro aning zarofati.

622

Qilsa kul jismimni o‘rtab otashin oraz guli,
Har ovuch kul dahr bo‘stonida bo‘lg‘ay bulbule.

Xattu ruxsorin tilab g‘am shomi cheksam o‘tluq oh,
Har sharardin ko‘k shabistonida ochilg‘ay gule.

Zulfi savdosida o‘lsam tortqay qabrimda bosh
Har giyahdin xo‘shae, har xo‘sha bo‘lg‘ay sunbule.

Tushta ayshim subhig‘a kirdi balo shomi magar,
Qasdima sho‘xe uzori uzra ochmish kokule.

La’li ruhafzosini ko‘rsun biravkim, ko‘rmamish,
Ruhoshom aylabon sarmast bo‘lg‘udek mule.

May nihon ichsam kerak og‘zim qo‘yub kup og‘ziga.
Kim, tugatsam chiqmag‘ay andin sadoyi qulquli.

Ey Navoiy, istasang bo‘lmoq zamiring lavhi pok,
May suyin kelturkim, ani g‘ayr naqshidin yuli.

623

Orazing zar huqqalardin, ey malohat mash’ali,
Mushafedur lojuvardu oltun aning jadvali.

Turfa oedur uzoring, ko‘k anga moviy libos,
Anjum aning tanga-tanga basma qilg‘an zarhali.

Har nafas ortar jamolingning safosi ko‘zgudin,
Ko‘zguning andoqki kuldin bo‘lg‘ay afzun sayqali.

Bir pariydur lolazor ichra sarig‘ gullar aro
Yo ul oy egnidadur zarbaft gulgun maxmali.

Husni atrofida, ey mashshota, har yon qo‘yma xol
Kim, Xo‘tan mulkida hindularning o‘lmas madxali.

Nav arusi dahr aqdin istama, ko‘pkim arus
Oxiri ifrit o‘lur, garchi pariydur avvali.

Ey Navoiy, vusma birla kesmadin topqan fireb,
Gar malakdurkim, bo‘lur shaytonsifatlar mahzali.

624

Kamand uchig‘a yetkurmas g‘amu andesha ayyori,
Biyik chekmish magar mayxona tomin sun’ me’mori.

Xumorim za’fida kahgil isi to yetti mast o‘ldum,
Suvalmishdur magar may loyidin mayxona devori.

To‘la kup og‘zi may xurshididur, go‘yo teng ochilmish
Chekarda bu iki xurshid davrin sun’ pargori.

May ichmish xonaqah shayxi, harobat ahli, aysh aylang
Ki, chiqmish baxya urg‘an xirqasidin mablag‘i kori.

Ko‘rungan mosivo budi emas balkim namudedur
May ustida hubobu mavj shaklining namudori.

Hubobu mavj may tahrikidin zohir bo‘lur, lekin
Sukun topqach vujudi maydin o‘zga qaydadur bori.

Quyosh aksimudur hayvon suyida yo ko‘runmishdur
Ravonoso may ichra soqiyi gulchehra ruxsori.

Fano dayrin ko‘ngul istarki, bir-bir piri dayr elga
Tutarda boda shoyad jur’ae sung‘ay bizing sori.

Navosidin fano chun hosil o‘ldi qilg‘asen, ey ishq,
Navoiy rishtayi jonin mug‘anniy udining tori.

625

Emas bog‘ ichra sarig‘ lola zanbaq bilki, har sori
Yangi dog‘ o‘rtab ul gul ishqidin sarg‘ardi ruxsori.

Bu humrat birla ermas otashin gul, oq gul erdikim,
Yuzung barqidin o‘t tushti angakim, bo‘ldi gulnoriy.

Qading ollida bo‘lg‘an jilvagar oq savsan anglakim,
Ko‘k etti barcha a’zosin sabo kojining ozori.

Shajar yafrog‘lari o‘qdek qadingning hajrida bordur
Boshog‘larkim, chaman ashki namidin bo‘ldi zangoriy.

Dema kunduz, qarong‘u tun edi, chun pardadin chiqting,
Jahonni qildi kunduzdek yuzung mehrining anvori.

Desamkim, haqdurur mavjudu ashyo har nedur nobud,
Hubobu mavji bahr uzra erur aning namudori.

Navoiyning aqiq ashki ol erdiki, tutmish rang,
Suhayli orazing go‘yoki qilmish lam’a izhori.

626

Donayi xoli uzra ko‘r sabzayi xat nishonasi,
Donayi xol emas erur mehr giyoh donasi.

O‘rtanurumni ishqida bilmagan, et nazzorakim,
Tildur aning bayonig‘a ko‘nglum o‘ti zabonasi.

Qatlima bas bahonakim, qildi bahona qolmamish,
Emdi bahona uzrini qo‘lmoq erur bahonasi.

Tiyra firoq tunlari sharhini ayt demakim,
Ming kecha deb tuganmagay bir kechaning fasonasi.

Istama ishq bahrining sohilin, eyki g‘arqasen
Bir-biriga yetishti chun to‘sh-to‘shidin karonasi.

Tavsan edi ko‘ngul mayi ishqini tortqan zamon,
Ko‘rki, ne rom etibdurur emdi ani zamonasi.

Boshimu dayr pirining dargahi chun tushupturur
Vahm, taaqqul aylamas vaz’ ila korxonasi.

Fikri bu korxonani qilg‘ay edi halok, agar
Bo‘lmasa aql zoyili jomi mayi mug‘onasi.

Baski, Navoiy ayladi dard surudida navo,
Ahli tarabni yig‘latur majlisining taronasi.

627

Ishq ahli go‘ristonida qabrim chu zohir bo‘lg‘usi,
Farhod aning toshin yo‘nub, Majnun mujovir bo‘lg‘usi.

Dersen, yuzum sori ko‘zung ko‘p boqmasun gar yuz budur,
Ul mehr tobidin erib, oqquncha nozir bo‘lg‘usi.

G‘amzangdin o‘lturmak ishin ta’lim ola kelmish ajal,
Bu nav’ ustod o‘lsa, ul oz chog‘da mohir bo‘lg‘usi.

Xatti g‘uborin demakim, bo‘lg‘usi ul yuz monii,
Tun pardasi oy nurig‘a ne nav’ sotir bo‘lg‘usi.

Ul g‘amza kufridin ko‘ngul nav’e kelur islomg‘a
Kim, tarki islom aylabon go‘yoki kofir bo‘lg‘usi.

Bo‘lg‘usi mutlaq shu’lalar ichra samandar sayridek,
Sensiz ko‘ngul gulzor aro ul damki, soyir bo‘lg‘usi.

Ko‘nglumdagi har nishdin gar bo‘lsa bir til, har biri
Yuz til bila o‘z holining sharhida qosir bo‘lg‘usi.

Xotirni jam’ istar esang avval xavotir daf’in et,
Kimda xavotir bo‘lmasa osudaxotir bo‘lg‘usi.

Qildi Navoiy qaddingga sarvi sihiy tashbihini,
Bu tab’i nomavzun bila bechora shoir bo‘lg‘usi.

628

Butmadi gulshan tavofi birla bag‘rim yorasi,
Bermadi o‘tumg‘a taskin sarvu gul nazzorasi,

Bir zamone sarvu bir dam gulga ko‘p qildim nazar,
Bo‘lmadi ul sarvi gulrux furqatining chorasi.

Gul bila sarv istabon gulshan sari mayl aylamas
Dashtdin ul sarvi gulruxsoraning ovorasi.

Qaddi hajrida har ohim dudi sarvedur baland,
Yuzidin ayru guledur ko‘kragim har porasi.

Sarvu gul maftuni bo‘lmakim, nigoru zeb uchun,
Sindurub har dam uzar ani falak makkorasi.

Sarv o‘qdur, gul tikan, bog‘ ichra to ko‘z ollidin
Borg‘ali ul sarvi gulruxning qadu ruxsorasi.

Ey Navoiy, sarvu guldin kechki, qaddu yuzidin
Bor emish yuz yilchilig‘ yo‘l sarv ila gul orasi.

629

G‘am chekar jismu ko‘ngulni kulbayi ahzon sari,
Xasqa o‘t solib gado eltur kebi vayron sari.

Hirz qolqoni, duo dir’i nedur, ey porso,
Chun balo toshi yog‘ar men telbayi uryon sari.

Yor istar hajru ayni vasl erurkim, ko‘ngluma
Bo‘ldi mayl aning rizosin istabon hijron sari.

Sabza nishtar, barg paykon, gul o‘t erdi jonima
Har qachonkim, sensizin azm ayladim bo‘ston sari.

Ne futur islom aro tushkayki, ul kofir yana
Mast o‘lub, ko‘nglakcha chiqti sekritib maydon sari.

Gar xarobot ichra mumkindur sumurmak bir qadah,
Xizr agar o‘ltursa borman chashmayi hayvon sari.

Soqiyo, tezgindurur har lahza boshimni xumor,
Davr evursang jur’ae sung‘il bu sargardon sari.

Yuz Xizr umridin ortug‘roqdurur ming jon berib
Bir qadam qo‘ymoq, muyassar gar bo‘lur, jonon sari.

Ey Navoiy, gar desangkim fitna ko‘rmay, solmag‘il,
Bir nazar har turfat-ul-ayn ul ko‘zi fatton sari.

630

Gardi yazdiy mi’jar ostida qoshing, ey ko‘rkaboy,
Zor aningdekkim ko‘rungay gard ichinda yangi oy.

Vusmadur ul qosh uza yoxud zarofatdin ko‘zung,
Oldi bu qurbon ko‘ngul qasdig‘a miynorang yoy.

Gar nihon soching tarar mashshota kelsunkim, erur
Kirpigimdin shona, ashkimdin su, ko‘z xilvatsaroy.

Dilrabolar ichra har dam ko‘zguga boqmoq nedur,
Vahki, bilman, ey pariy, xudbinmusen yo xudnamoy.

Otashin gul bargidin ko‘nglak kiyibdursen, valek,
Desang o‘t solmay jahong‘a chiqmag‘il ko‘nglakcha, voy.

Gah tutulsa, gah ochilsa ko‘nglum ermas aybkim,
Sunbulung dilband, xandon g‘unchang o‘lmish dilkushoy.

Ey Navoiy, dahr sho‘xi oshiqi bo‘ldung, valek
Bilki, kobin naqdi jondur gar bo‘lursen kadxudoy.

631

Boda bu maqbulluq zotimda mavjud ayladi
Kim, meni zuhdu riyo ahlig‘a mardud ayladi.

May o‘tining lam’asi o‘rtab vujudim xirmanin,
Kullarin nay nag‘masi bir damda nobud ayladi.

Bodadin xushnud o‘lubmen to meni jomi fano
Davr elining sofiyu durdig‘a xushnud ayladi.

Mayg‘a rahn etgil riyo sajjodasin, ey shayxkim,
Har kishi bu nav’ savdo ayladi, sud ayladi.

Mayg‘a ashkim la’lidin oludalig‘ gar istamas,
Ne uchun soqiy labi la’lin mayolud ayladi.

Odamiylig‘ ko‘rguzub qilding parivashlarni qul,
Odam uldurkim, maloyik ani masjud ayladi.

El tilar mug‘ ko‘yinu istar Navoiy mug‘bacha,
Azmi maqsad aylab el, ul qasdi maqsud ayladi.

632

Ohima yor og‘zi bir dam kulmagin kam qilmadi,
Chun sabodin g‘uncha ochildi yana yopilmadi.

Nishtari ohim ajab yo‘q ko‘nglungga kor etmasa,
Tezlikdin igna hargiz xorag‘a sanchilmadi.

Qatrae tomizma bizga tutqan asfar bodadin,
Sham’ o‘tidin, soqiyo, hargiz sharor ayrilmadi.

Ishqkim, har bir ishida yozdi yuz ming turfa xalq
Turfaroq budurki, yuz mingdin biri yozilmadi.

Ko‘yida ohim yeli raf’ etti ul yuz burqain,
Hech gulshanda sabodin buyla gul ochilmadi.

Qaysi johilg‘a nadomat bo‘lg‘ay ul olimchakim,
Har ne bildi, qilmadi, har neki qildi, bilmadi.

Ey Navoiy, yor vaslin istabon ul toptikim,
Ahli hijron zumrasida istabon topilmadi.

633

Ko‘nglum ohidin tabassum la’lingga fan bo‘lmadi
Uylakim, la’l axgari yel birla ravshan bo‘lmadi.

Istadi jism uyi bir ravzan o‘qungdin, voykim,
Qolmadi ravzan yerikim, necha ravzan bo‘lmadi.

Dedi, bir dushnom uchun joningni olg‘umdur baho
O‘lturur savdoki, miodi muayyan bo‘lmadi.

El chamanda ul pariy birla kezib men telbaga
Vahki, ishrat jilvagohi g‘ayri gulxan bo‘lmadi.

Oh o‘tidin xirqani pok o‘rtakim, har bulhavas
Zarq ashkidin etak yub pok doman bo‘lmadi.

Lofi ishq urg‘an ko‘ngul g‘am do‘zaxidin qochmasun
Kim, samandarg‘a yolindin o‘zga maskan bo‘lmadi.

Ey Navoiy, kimni sevsang qilma zohirkim, sanga
Kimdururkim, do‘stlug‘ fahm etti, dushman bo‘lmadi.

634

May xalos etti riyoyiy porsolig‘din meni,
Shukrkim, qutqardi zuhdu xudnamolig‘din meni.

Bo‘ldi nobud o‘zlugum, yuz shukrkim, qildi xalos
Har zamon bu korgahda behayolig‘din meni.

Dahr zolin to‘rt mazhab birla qildim uch taloq,
Fard qildi boriy mundoq kadxudoliqdin meni.

Bo‘ldilar begona ahli zuhd xush davlat bukim,
Qildi man’ ul qavm birla oshnolig‘din meni.

Orazimdin g‘ussa kojining savodin qildi ol,
Shukrkim, qutqardi mundoh yuzqarolig‘din meni.

Bandamen soqiyg‘akim, bir jomi molomol ila
Ayladi ozod yuz ming mubtalolig‘din meni.

Tavba ahli yorumang mundoqki mahrum ettingiz
Dayr ichinda mastu loya’qil gadolig‘din meni.

Dushmanimsiz do‘stlarkim, qovdingiz aylab hujum,
Benavolig‘ kishvarida podsholig‘din meni.

Ey Navoiy, ham magar, yo mug‘bacha, yo piri dayr
Sindurub tavbam chiqarg‘ay benavolig‘din meni.

635

Yuzidin o‘lmasa, yo rab, ravo ko‘zum tilagi,
Tazallumum iligidur adolating etagi.

Ko‘ngulda furqat o‘qi birkishibdur andoqkim
Kishi chekarda gumon aylagay aning so‘ngagi.

Chamanda g‘uncha emaskim, bo‘lushur ul gul uchun
Fig‘onim onchaki, qon bog‘lanipturur yuragi.

Chechak nechukki, yopar ko‘zni tiyra aylaptur,
Ko‘zum bahorini gulgun sirishkning chechagi.

Labi xayolida bag‘rim shikofini tiksam,
Alifdin igna qilur, jonu rishtadin ipagi.

Xazon chamang‘a shabixun kelurga bo‘ldi dalil
Sanavbar ushbu chamandin kanora aylamagi.

Ne ko‘nglini buzadur dardu g‘am Navoiyning,
Chu ul pariyduru bas ushbu telba ko‘nglidagi.

636

Kecha hajringda tiriklikdin malolim bor edi,
Tongg‘a tegru ayta olmankim, ne holim bor edi.

Furqating bedodidin yo‘q erdi bir soat majol,
Bo‘lsa dag‘i yig‘lar erdim to majolim bor edi.

Tosh urub ko‘ksumga, tufrog‘lar boshimg‘a sovurub,
Lek bu vaqte edikim, e’tidolim bor edi.

Kelsam o‘z holimg‘a nogah bu malomatlar aro,
Goh o‘zumdin, gah ulusdin infiolim bor edi.

Vasl umidi kirmasa jonim arosig‘a gahe,
Qayda jon elturga bore ehtimolim bor edi.

Vasl tarkidin agarchi mujrim o‘ldum, vah, qachon,
Hajrni bu nav’ sa’b erkon xayolim bor edi.

Ey Navoiy, furqatim ayyomi mundoq qolmag‘ay,
Qolmadi chun ulki, davroni visolim bor edi.

637

Ey sabo, ko‘zdin uchur Mozandaronning vardini
Kim, qilibmen surma Marvi shohi jonning gardini.

Ulki ahbobin qilur parvarda ayshu noz ila,
Ne tong boshim olib ketsam qo‘yub yoru diyorimni.

Chekma zahmat, ey tabib, ermas chu mumkin aylamak,
Sharbati vasl o‘lmag‘uncha daf’ furqat dardini.

Anglag‘ay do‘zaxda bor issig‘-sovug‘ birla azob,
Hajr aro kim ko‘rsa o‘tlug‘ ko‘nglum ohi sardini.

Anjumi ashkin to‘kar tong otqucha mendek sipehr,
Yo‘qlamish ul ham magar bir mehri olamgardini.

Ey ko‘ngul, vasl istasang bexud bo‘lub g‘am yemakim,
Kom topmas kimsa qilmay tark xobu xo‘rdini.

Yor agar hijron aro soldi Navoiyni yiroq,
Bok emastur vasl ila gar qilsa boz ovardini.

638

Junun vodiysig‘a moyil ko‘rarmen joni zorimni,
Tilarmen bir yo‘li buzmoq buzulg‘an ro‘zgorimni.

Falak bedodidin garchi meni xokiy g‘ubor o‘ldum,
Tilarmen topmag‘aylar to‘tiyolig‘qa g‘uborimni.

Shak ermas partave tushkach uyi ham, raxti ham kuymak,
Chu go‘riston gadoyi sermagay sham’i mazorimni.

Demang qay sori azm etkung, manga yo‘q ixtiyor, oxir
Qazo ilgiga bermishmen inoni ixtiyorimni.

Tugandi ashki gulgun, emdi qolmish za’faroniy yuz,
Falak zulmi badal qildi xazon birla bahorimni.

Diyorim ahli birla yordin boshimg‘a yuz mehnat,
Ne tong boshim olib ketsam qo‘yub yoru diyorimnn.

Yomon holimg‘a bag‘ri og‘rig‘ay har kimsakim, ko‘rgay
Bag‘ir pargolasidin qong‘a bulg‘ang‘an uzorimni.

Hayotim bodasidin sargaronmen asru, ey soqiy,
Qadahqa zahri qotil quy, dag‘i daf’ et xumorimni.

Jahon tarkini qilmay, chunki tinmoq mumkin ermastur.
Navoiy, qil meni ozod o‘rtab yo‘qu borimni.

639

Ko‘zi hajri meni bemor etti,
Qora og‘riqqa giriftor etti.

Juzv-juzvimg‘a tikib mujgoning
Ruhum ajzosini afgor etti.

Subh gul safhalaridin bulbul
Orazing vasfini takror etti.

Labing anfosidin erdiki, Masih
O‘lug ihyosida izhor etti.

Zarrayi mehri jamoling Yusuf
Topibon olam elin zor etti.

Ayladi zuhdu riyog‘a iqror
Kishikim, ishqdin inkor etti.

Dahrdin topti Navoiy chu malol,
Maskanin kulbayi xammor etti.

640

Ey uzoring ollida sharmanda mehri xovariy,
Yo‘qsa nevchun yoshunur har kecha andoqkim pariy.

Qomatingdin azmi sahro qildi gulshandin tazarv,
Tog‘ sari uylakim faryod etib kabki dariy.

Gulshani husnungg‘a ziynat berdi terdin qatralar
Kim, ko‘rubtur bo‘yla gulbarg uzra shabnam gavhari.

Hajr so‘zi za’flig‘ jismim aro bo‘lmish nihon,
Bas ajabdur bir ovuch xas ichra do‘zax axgari.

Safhayi husnungda haq sirrin ko‘rar ko‘nglum ayon,
Tong emas bulbulg‘a mushaf o‘rnida gul daftari.

Yor bazmida visol ahli chekar jomi murod,
Davr chun hajr ahlig‘a qism etti mehnat sog‘ari.

Ey Navoiy, yor zulmig‘a ne chora, g‘ayri sabr,
Kimsa netkay sabr qilmay zolim o‘lsa dilbari.

641

Chu ishq ilgi zabun aylar dilovar podsholarni,
Taaqqul aylagilkim, naylagay bedil gadolarni.

Dalil aytay erurlar deb pariyzodu malaksiymo,
Desamkim, odamiy sonida ermas bevafolarni.

Vafoni, ey vafosiz, elga ko‘rguzsang karam aylab,
Jafokash jonima bore musallam tut jafolarni.

Aningdek hushdin begonamenkim, toniy olmaslar
Meni ham oshnolar uylakim, men oshnolarni.

Qilurg‘a zulm ishq ahlini aylar jam’ ul zolim,
Nechukkim, shoh ehson qilg‘ali yig‘qay gadolarni.

Agar yuz chok qildim ko‘nglakimni ham yomon ermas,
Firoqing tiyg‘idin jismimda bog‘larg‘a yarolarni.

Erur muhlik jahon shug‘li may ichkim, qutqarur har dam
O‘kush vobastalig‘lardin bizingdek mubtalolarni.

Qiyomat dashti bo‘lg‘ay tiyra do‘zax sari yuzlansam,
Xito xoni sipah chekkan kebi boshlab xitolarni.

Agar ushshoqingga bazm ichra yo‘l bersang Navoiydek,
Birar sog‘ar bila ham yod qil biz benavolarni.

642

Navbahor o‘ldiyu ayshim gulbuni ochilmadi,
Kom ila bir g‘unchasi balkim tabassum qilmadi.

Vasl jomidin ulus mast o‘ldilar, yuz voykim,
Bir qadah birla xumori furqatim yozilmadi.

El ko‘zin yorutti barqi vasl, hijron kojidin
Qaysi o‘tlarkim, ko‘zumga barqdek choqilmadi.

Vasl gulzori aro el mastu hijron dashtida,
Qolmadi erkin tikankim, bag‘rima sanchilmadi.

Lolalar ko‘nglumga qonlig‘ dog‘lardur navbahor
Kim, vatang‘a lolaruxsorim azimat qilmadi.

Furqatim sa’b erkanin ishq ahli ichra bilmagay,
Yorig‘a ulkim, qo‘shulmoqdin burun ayrilmadi.

Qayda bag‘rim choki muhlik erkanin fahm aylagay,
Ulki, hijron tiyg‘i zahroludi bag‘rin tilmadi.

Chun o‘larmen sirri ishqim mahfi o‘lg‘an yaxshiroq,
Bilmasun el ham chu hajri jonim olg‘an bilmadi.

Bir junun o‘ti aro tushmish Navoiy telbakim,
Bo‘ldi kuymakdin xalos ulkim, anga qotilmadi.

643

Ko‘zum tortar hamono yor kelgay,
Solur ko‘nglum magar dildor kelgay.

Quchushtum sarv birla tushta, go‘yo
Buyon ul qaddi xush raftor kelgay.

Chu sen bording, ko‘ngul ham ketmish erdi,
Chu kelding, ul dag‘i nochor kelgay.

Qachonkim ul pariypaykarni ko‘rsa,
Ko‘ngul ul sari majnunvor kelgay.

Meni ul ko‘ydin qovmangki, bulbul
Guliston jonibi bisyor kelgay.

Ko‘ngul bu qatla borsa xonaqahdin,
Muqimi kulbayi xammor kelgan.

Ko‘ngulni bir ko‘z oldi, vah, ne bildim
Kim, ul sog‘ borg‘ayu bemor kelgay.

Ko‘ngul jon oldurub keldi qoshingdin,
Ne bildim buyla minnatdor kelgay.

Navoiy borsa ul yon shod borg‘ay,
Vale kelsa, topib ozor kelgay.

644

Evrulay boshingg‘au behushu hayroning bo‘lay,
Bir zamon sadqang bo‘lay, bir lahza qurboning bo‘lay.

Xoni vaslingdin agar qovsa raqibing, rag‘mig‘a
Ko‘nglum istardek taxayyul birla mehmoning bo‘lay.

Netti jon topsam visolingdin labingning xolidek,
Ko‘zu zulfungdin necha mastu parishoning bo‘lay.

Xushturur vasling mayidin har taraf xirqamda dog‘,
Necha, jono, mubtaloyi dog‘i hijroning bo‘lay?

Garchi bandangmen, meni ozod qilma lutfdin
Kim, quyundek sadqayi sarvi xiromoning bo‘lay.

Tanni jilvang vaqti tufrog‘ aylay, ey chobuksuvor,
To boshingg‘a evrulurga gardi maydoning bo‘lay.

Ey Navoiy, gungu lol istar esam tong yo‘q seni,
Tobakay ozurdayi faryodu afg‘oning bo‘lay.

645

Surganda jafo tiyg‘in qo‘l asramading bore,
Qonimni to‘kar chog‘da rahm aylamading bore.

Yuz lofi vafo urdung, ming tiyg‘i jafo surdung,
Har nechaki yolbardim, hech eslamading bore.

Ahbobni xos etting jon bergali lutfungdin,
Qatl etkali ham bizni bir istamading bore.

Qatlimni burun va’da qilding, chu g‘azab surdung
Ba’zini burun, so‘ngra deb tolg‘amading bore.

Dardingg‘a quloq solg‘um deb, mast chiqib kelding,
Holim necha sharh ettim so‘z tinglamading bore.

Ey zohidi dinoyin, dayr ichra tutub taskin,
Zunnor ipini tortib, xirqang yamading bore.

Davrong‘a vafo chun yo‘q, shukr aylaki, ko‘nglungni
Ul sari Navoiydek ko‘p bog‘lamading bore.

646

Ey falak, bir oy g‘amidin asru zor etting meni,
Po‘yadin tun-kun o‘zungdek beqaror etting meni.

Toki qildim bir pariyvash dardi ishqin ixtiyor,
Telbalik afg‘onida beixtiyor etting meni.

Go‘yiyo har kavkabingning lam’asin bir nish etib,
Dardi hijron shomi sartosar figor etting meni.

Gar ulus ani ko‘rardin man’ etar ham xushdurur,
Garchi mehnat xayli yo‘linda g‘ubor etting meni.

Yor zulfidin meni aylab parishonro‘zgor,
Tori zulfindek parishonro‘zgor etting meni.

Naylay anikim, yoshim dur bo‘ldi bori holima
Yig‘lamoqqa uylakim abri bahor etting meni.

Ey Navoiy, ishq torojig‘a to bo‘ldung asir,
Darbadarlardek jahonda xoru zor etting meni.

647

Mangaki ko‘rmaki ul sho‘xning muhol o‘lg‘ay,
Bo‘la olurki, bu ko‘rmak dag‘i xayol o‘lg‘ay.

Quyosh yuzidin emastur misol husn ichra,
Magarki, og‘zi aning zarradin misol o‘lg‘ay.

Qadim niholi, deding, haddi e’tidoldadur,
Xiromi o‘lturur elni, ne e’tidol o‘lg‘ay.

Falaknnng oyi yuzungga mushobih o‘lg‘ay agar,
Og‘iz Suhovu Zuhaldin yuzinda xol o‘lg‘ay.

O‘lukka ruh visolingda muhtamaldur, lek
Hayot kimsaga sensiz ne ehtimol o‘lg‘ay.

Malolatimni firoq ichra anglag‘ay ulkim,
Meningdek anga birav hajridin malol o‘lg‘ay.

Chu moziy o‘ttiyu mustaqbal o‘rtada ermas,
Sengaki hol emas mug‘tanam ne hol o‘lg‘ay.

Bu damni orif esang yaxshi tutki, johil ishi
Yetishmagangavu o‘tganga qiylu qol o‘lg‘ay.

Navoiy aylasa ishqingda kufru din tarki,
Qachon bu voqia shavq ahlidin muhol o‘lg‘ay.

648

Vafo ko‘z tutqan andin hushdin begonae bo‘lg‘ay,
Paridin odamiylig‘ istabon devonae bo‘lg‘ay.

Aningdek bazm aro ruhum qushi kirmakka yo‘l topti
Magar ul husn sham’i girdiga parvonae bo‘lg‘ay.

Farog‘at qasridin ko‘nglum agar urkub buzug‘ istar,
Ajab yo‘q chug‘dning manzilgahi vayronae bo‘lg‘ay.

Yonimni so‘kti chun tiyg‘ing so‘ngaklar shaklidin ko‘rdum
Buzug‘ ko‘nglum uyining farshig‘a dandonae bo‘lg‘ay.

Dema, mendin uzub ko‘ngul yana bir yor tutmishsen,
Gumon qilmaki, olam ichra sendek yonae bo‘lg‘ay.

Deding, bo‘lsam sanga mehmon ne yerni bazmgah qilg‘ung
Gadoyi xastag‘a manzil buzug‘ koshonae bo‘lg‘ay.

Fano dayrin tilarmen bo‘lmag‘ay hech kimsa o‘zluk ham
Ulug‘ birla kichikdin bir kupu paymonae bo‘lg‘ay.

Jahon makkorasi sho‘xedurur bas dilfirib oxir,
Ne erkim, boshidin kechgay aning mardonae bo‘lg‘ay.

Navoiy g‘amg‘a xo‘y aylabdururkim, ofarinishda
Falakning javfidek mushkil agar g‘amxonae bo‘lg‘ay.

649

Vah, necha ul sho‘x bedodin meni shaydo ko‘ray,
Ishqidin yag‘mo chekay, husnidin istig‘no ko‘ray.

Necha ul durri garomiy shavqida hijron tuni,
Ko‘z yetishguncha sirishkim saylini daryo ko‘ray.

Necha ul rashki g‘azoli chinni istab dasht aro,
It kebi devona ko‘nglumni jahonpaymo ko‘ray.

Necha bir kofir xayolining sipohi zulmidin
Kishvari jon ichra dinim naqdig‘a yag‘mo ko‘ray.

Necha zuhdu ofiyat ichra ko‘rub taqvo elin,
O‘zni ishq oshubidin olam aro rasvo ko‘ray.

Necha ko‘z qoni hubobidin baliyyat dashtida
Bir yuzi gulgun g‘amidin lolai hamro ko‘ray.

Soqiyo, ul nav’ g‘arq etkil meni may ichrakim,
Gar dam ursam may yutay, gar ko‘z ochay sahbo ko‘ray.

Elda chun yo‘qtur vafo sahrog‘a qildim azmkim,
Xalq ila ko‘rguncha kishvar vahsh ila sahro ko‘ray.

Jon bila azm ettim ul qotil sarikim, sa’y etib,
Yo Navoiydek qilay jonni fidosi, yo ko‘ray.

650

Ey quyoshqa ko‘z qamashturg‘on jamoling partavi,
Sarvi ra’nolikda xushraftor qadding payravi.

Qof tog‘in gar parilar maskan etmishlar ne tong,
Qarilardur navjuvonim hijlatidin munzaviy.

Uylakim Moniy ishidin zoyi’ o‘ldi naqshi Chin,
Ul buti Chin suvratidin bo‘ldi naqshi monaviy.

Ishq ilgi quvvati men xastani qilmish zabun,
Ey ko‘ngul, ne chora aylay men zaifu ul qaviy.

Bulbul ar gulbong urar gul suvratidin men xamush
Kim, takallum taxtig‘a kirmas adoyi ma’naviy.

Ishq sirrin rindi durdiykash bilur, yo‘q ahli dars
Ulcha avroq uzra sabt o‘lmas ne bilgay Mavlaviy.

Demangiz bulbul Navoiyni, samandardekki, bor
Nazmi ichra shu’layi Jomiyu so‘zi Xusraviy.

MUSTAZOD

Ey husnunga zarroti jahon ichra tajallo,

mazhar sanga ashyo,

Sen lutf bila kavnu makon ichida mavlo,

olam sanga mavlo.

Har yon kezaram telbasifat toki yashundung

ko‘zdin pariy yanglig‘,

Majnundin o‘zin toki nihon qilmadi Laylo,

ul bo‘lmadi shaydo.

Uryon badanim zaxmlari ichra emas qon,

yuz pora ko‘nguldur.

Bu ravzanalardin qiladur har biri ya’ni

husnungg‘a tamosho.

Har yon nazarim tushsa sen ollimda turarsen,

ko‘rmas vale ag‘yor.

Ravshandurur ushbuki, emas qobili a’mo,

nazzorayi bayzo.

Ul nodiradinkim, laqabin hur demishlar,

husnung erur ahsan.

Ul manzaradinkim, otidur jannati a’lo,

ko‘yung erur a’lo.

Zuhd ichida topmadi Navoiy chu maqome,

emdi qilur ohang

Kim, bo‘lg‘ay ulu bodau bir turfa mug‘anniy,

mug‘ kulbasi ma’vo.

Har gavhari tufrog‘ uza bir qatra su yanglig‘

tushkach adam o‘lg‘ay.

Gar qilmasa ishfoq etibon Xusravi G‘oziy

nazmi sari parvo.

MUXAMMASLAR

Halqayi zulfungda ko‘nglum bo‘lg‘ali g‘am mahrami
Ul qora qayg‘u bilan savdoda chun ortar g‘ami.
Der sanga devonavu shaydolig‘idin har dame,
Ey soching shaydo ko‘ngullarning savodi a’zami,
Halqa-halqa ruhning sarmanzilidur har xami.

Ey guli suriy jamoling daftaridin bir varaq,
Sabzavu rayhon sening xattingdin elturlar sabaq.
Chini zulfungni ochibon ilgingga olsang taraq,
Sunbulungni tarag‘anda gul uza tongdur araq
Kim, bulutlug‘ kechaning albatta bo‘lmas shabnami.

Rashkdin har dam yaqindur bag‘rim erib oqqali,
Yuzungga mashshotavu ko‘zgusi mundoq yoqqali,
Zulfungga mashg‘ul erur mashshota zevar toqqali,
Men yiroqdin jon berurmen toqatim yo‘q boqqali,
Yuzi qattiq ko‘zgukim, bo‘lmish jamoling hamdami.

Og‘zining ramzini mushkildur farovon saqlamoq,
Kim adam bo‘lsa bilur ul roz pinhon saqlamoq,
Barcha dilbarlardin o‘lur jonni oson saqlamoq,
Sen pariyvash hurdin mushkildurur jon saqlamoq
Kim, malak hayrondur ul suvratqa netsun odamiy?

Zulfi vaslin istasam ruxsori mehrafruzidin,
Yo‘q ajab chun yil kelishi bilgurur navruzidin.
Ko‘zlarim uyi buzuldi ashki sayla anduzidin,
Men bu ko‘z birla uyotlig‘men jamoling yuzidin
Kim, kelur har lahzavu ul go‘shaning bordur nami.

Atlasi gardung‘a yetti rostiy ushshoq uni
Kim, qabo nevchun quchar nozuk tanin vuslat tuni.
Bu ajab sarishtadur ko‘rgil aro yerda muni,
Ul badanning davlatidin tug‘di ko‘nglakning kuni,
Husni toli’ ko‘rkim, uldur holiy ichki mahrami.

Ey labing Iso damidek xasta jong‘a choraras,
Vah, necha g‘amzang Navoiy qatlin etgay multamas.
Ul muborak ko‘nglunga bo‘lg‘ay muyassar bu havas,
Lutfini boshtin yana tirguzsang, ey Isonafas
Kim, yetibdur, vah, ani o‘lturgali hijron g‘ami.

Ohkim, tarki muhabbat qildi jonon oqibat,
Bo‘ldum ushbu g‘ussadin rasvoyi davron oqibat.
Qolmadi maxfiy g‘amim el ichra pinhon oqibat,
Yoshurun dardimni zohir qildi afg‘on oqibat,
Asrag‘an sirrimni yoydi sayli mujgon oqibat.

Toki chekti o‘qu yo qasdimg‘a ul mujgonu qosh,
Ayladi paykonlari har sari bag‘rimni xarosh,
Pardayi sabru salomat yoyibon, ey bag‘ri tosh,
Yoshurub erdim bag‘ir chokini, vahkim, qildi fosh,
Har taraf ko‘zdin tarashshuh aylagan qon oqibat.

Ko‘p yugurdum ishq yo‘lida meni gumrohkim,
Bilgasen holimni, lekin bo‘lmading ogohkim,
Ishq aro o‘lgumdurur bil, emdi, ey, dilxohkim,
Tiyg‘i hajringdin nihon ko‘ksum shikofin, ohkim,
Elga ravshan ayladi choki giribon oqibat,

Tiyrboroni g‘aming yog‘durg‘ali ko‘nglumga sahm,
Yuz tuman dog‘i nihon qo‘ymish edi ul xavfu sahm,
Xalq ani fahm etmasun deb bor edi ko‘nglumda vahm,
Voykim, ko‘ksum shikofidin ulusqa bo‘ldi fahm,
Ishq o‘ti bag‘rimda qo‘yg‘an dog‘i pinhon oqibat.

Ul pariykim, telbalarga ishqidin monand edim,
Zulfi zanjirida Majnundek asiri band edim.
Javrig‘a qone’ bo‘lub vaslig‘a hojatmand edim.
Shavqidin dam urmayin bedodig‘a xursand edim,
Vahki, bo‘ldum hajridin rasvoyi davron oqibat.

Orazi qoshida gul yuz vajh ila bordur karih,
Ming jihatdin nutqi ollinda erur bulbul safih.
Ko‘ziyu zulfig‘a ermas nargisu sunbul shabih,
Gar budur kofir ko‘zu zunnori zulfi, ey faqih,
Bo‘lg‘udekmen, dayr aro mastu parishon oqibat.

Jonni Majnun ul pariy ruxsora yodi ayladi,
Ko‘zni giryon ishq zulmi may fasodi ayladi,
Tanni uryon, aqlu donish xayrbodi ayladi,
Ishq ko‘yida jununumni munodo ayladi,
Hajr toshidin munaqqash jismi uryon oqibat.

Boda ichkim davr ishida e’tidole ko‘rmaduk,
Navbahori husn aro sohib jamole ko‘rmaduk
Kim, xazoni umrdin anda zavole ko‘rmaduk,

Dahr bo‘stoni aro sarkash nihole ko‘rmaduk,
Soya yanglig‘ bo‘lmag‘an yer birla yakson oqibat.

Shahlig‘ etkandin ne hosil faqr sirrin bilmayin
Hech kim mulki baqo sultoni bo‘lg‘onmu ekin,
Foniyi mahz o‘lmayin Sulton Abulg‘oziy bikin,
Ey Navoiy, davlati boqi tilarsen vaslidin,
Ani kasb etmak fano bo‘lmay ne imkon oqibat.

Ishq o‘tidin jismi zori notavonim o‘rtading,
Qaysi jismi zorkim, ruhu ravonim o‘rtading,
Parda orazdin olib jonu jahonim o‘rtading,
Vahki, o‘tlug‘ chehra ochib, xonumonim o‘rtading,
Otashin la’lingdin aytib nukta jonim o‘rtading.

Sen chu tiyg‘i kin chekib sabrim sipohi qo‘zg‘alib,
Ko‘nglum olib, azm etib, zoru hazin jismim qolib,
Emdikim, ko‘nglum olib, hijron o‘ti ichra solib,
Dema, ne qildim, ne qildim notavon ko‘nglung olib,
O‘rtading, ey qotili nomehribonim, o‘rtading.

Furqat ichra yo‘qki jonim kuydi yolg‘uz shavqidin
Kim, kuyar mahzun ko‘ngul ham kecha-kunduz shavqidin,
Necha, ey gardun, dedimkim, rahm ko‘rguz shavqidin,
O‘tda qildek to‘lg‘anib, kuyganda ul yuz shavqidin,
Nechakim tob urdi jismi notavonim, o‘rtading.

O‘t tutashmish dahr aro har yon emastur lolazor,
Dud erur bo‘ston ichinda sunbul ermas mushkbor,
Tog‘ aro yoqutdin axgarlar o‘lmish oshkor,
Ko‘kta zohirdur shafaqdin shu’la, kavkabdin sharor
Kim, ani, ey shu’laliq, ohu fig‘onim, o‘rtading.

Otlanib chiqqandakim olamni qilg‘aysen xarob,
Orazing xurshididin solding bari olamg‘a tob,
Tiyg‘ tortib chun ko‘ngul sayd etkali qilding shitob,
Bismil etkach saydni andoqki, qilg‘aylar kabob,
Zaxm etib ko‘nglumni chunkim oqti qonim o‘rtading.

Ul quyosh tokim ko‘rundi didayi giryonima,
Qolmadi o‘zluk xayoli xotiri vayronima,
Har tarafdin tushti ofat barqi xonumonima,
Urg‘ali, ey ishqi zolim, barqi ofat jonima,
Har ne o‘zluktinki bor erdi gumonim, o‘rtading.

To belining, ey ko‘ngul, azmi visoli aylading,
Toki og‘zi nuktasining qiylu qoli aylading,
Ishq o‘tida bizni bir axgar misoli aylading,
Ey Navoiy, to belu og‘zi xayoli aylading,
Boru yo‘q, ya’niki paydovu nihonim o‘rtading.

MUSADDAS

Subhidam maxmurluqtin tortibon dardi sare,
Azmi dayr ettimki, ichgaymen sabuhiy sog‘are,
Chiqti sog‘ar to‘ldurub kofirvashi mahpaykare,
Naqde din olib ichimga soldi maydin ozare,
Vahki, dinim kishvarin toroj qildi kofire,
Kufr eliga homiyu din ahlig‘a yag‘mogare.

Demakim, nevchun hayotingdin sanga yo‘q hosile,
Ishqdin ollingda har dam mushkil uzra mushkile,
Chun bilursen nevchun aylabsen o‘zungni g‘ofile,
Buyla bo‘lg‘ay kimga yori bo‘lsa sendek qotile,
Chobuke, ra’noqadi, no‘shinlabe, xorodile,
Mahvashe nasrinuzore, gulruxe, siyminbare.

Do‘stlar, gar xalq aro yo‘q men kebi devonae,
Aylamang ko‘p aybkim, yonimdadur mayxonae,
Anda sho‘xkim tutar har dam to‘la paymonae,
Qaysi sho‘xe bodano‘she ko‘zlari mastonae,
Jon berurda la’lidin Isosifat jononae,
Ko‘ngul olurda yuzidin Yusufoyin dilbare.

Ul quyosh ishqidakim ko‘nglumga yo‘qtur toqate,
Shomi zulfidin agar jonimg‘a yetsa mehnate,
Orazi mehrig‘a qilsam mayl ermas hayrate
Kim, erur har kimsakim, nazzora qilsa soate,
Zulfi ko‘zlarni qora qilmoqqa shomi furqate,
Shomi furqat daf’ig‘a ruxsori mehri anvare.

Mayl qilman bog‘ aro gar bo‘lsa gul yo sunbule,
Yoki guldek yuzda sunbuldek sochilg‘an kokule,
Ulki, andin har dam aylarmen fig‘onu g‘ulg‘ule,
Gul’uzoredur vale, savti nechukkim bulbule,
Ham guliston bazmi ichra sarv qomatlig‘ gule,
Ham shabiston bazmi ihyosida sham’i anvare.

Rahm qilmas notavon ko‘nglum aning zori bo‘lub,
Chehra ochmas ko‘zlarimning ashki gulnoriy bo‘lub,
Iltifot etmas tanim hajr ichra bemori bo‘lub,
Vaslidin marham yeturmas bag‘rim afgori bo‘lub,
Olloh-Olloh, bo‘yla ofatning giriftori bo‘lub,
Naylagay bir men kebi zori zaifi abtare.

Ko‘hi darding za’fliq tan birla chektim muddate
Kim, visol ummididin ko‘nglumda erdi quvvate,
Emdi rahm etkilki, yuzlanmish ajoyib holate,
Ne ko‘ngulda quvvate qolmish, ne tanda sihhate,
Ne qaroru sabru ne tobu tavon, ne toqate,
Ne ko‘ngul, ne jonu ne ruhu ravon, ne paykare.

Ul zamonkim, bo‘ldum ul oy mehrig‘a moyil bu nav’,
Bilmadimkim, bo‘lg‘usidur jonima qotil bu nav’,
Kelgusidur ishqida ollimg‘a yuz mushkil bu nav’,
Aylagumdur hajridin mayxonani manzil bu nav’,
Soqiyo, dildorim ul yanglig‘ meni bedil bu nav’,
Rahm etib, aylab manga tutqil labolab sog‘are.

Oshnolig‘ tark etib, chun yor etar begonalig‘,
Men qila olman salomat ko‘yida farzonalig‘,
Aylayin dayri fano ahli bila hamxonalig‘
Kim, malomat jomidin hosil etay mastonalig‘,
To bo‘lub bexud Navoiydek qilay devonalig‘