автордың кітабын онлайн тегін оқу  Періштелерді танығым келеді

Зинелова Жібек

Сөз басы

Барлық мақтау мен мадақ әлемдерді Жаратушы ұлы Алла Тағалаға лайық! Раббымыздың сүйген құлы, ардақты пайғамбарымыз Мұхаммедке (с.а.у) сансыз салауат болсын!

Қазіргі таңда балалар көп нәрсеге қызығады. Тіпті сол сәтте жауап беру мүмкін емес күрделі сұрақтарды қойып жататын кездері болады. Баланың білгісі келіп, талпынып тұрған нәрсесін бала тілінде түсіндіріп берудің өзі бір ғанибет. Сіздерге ұсынып отырған кітабымыз – Исламдағы алты негіздің бірі (Аллаға, періштелерге, қасиетті кітаптарға, пайғамбарларға, ақырет күніне және тағдырға сенім) – періштелерге деген сенімді бала танымына лайықты деңгейде түсіндірілген еңбек деуге болады. Бұл кітаптың мазмұнына Өзкан Өзенің «Періштелер туралы білгім келеді» атты кітабы мен Қалмахан Ержанның «Періштелерге иман» атты еңбектері арқау болды. Балалар періштелер туралы көп нәрсе білгісі келеді. Бұл кітап та сұрақ-жауап түрінде жазылып шықты.

«Періштелерге сенудің маңыздылығы қандай? Періштелер ұл ма, қыз ба? Олардың атқаратын қызметі бар ма? Неше түрге бөлінеді? Төрт ұлы періште, Адам мен періштеге қатысты сұрақтар, сонымен қатар Әзірейіл періште жан алғыш болса, жаман періште ме?» деген сияқты көкейдегі сұрақтарға жауап ұсына отырып, періштелерге деген имандарыңызды қуаттауға септігі тиеді деген сенімдеміз.

Жаратушы Иеміз барлық күллі ғаламның маңызды бір бөлшегі ретінде періштелерді жаратты. Өйткені әрбір істі атқаруда періштелердің рөлі бар. Бұл Алла Тағаланың ұлылығын, шексіз құдірет-қуатын көрсетеді. Періштелер өздеріне берілген міндетті мүлтіксіз атқарады және әрдайым Алланы дәріптеп, мадақтаудан жалықпайды. Бұл кітап өзіңе періштелерге деген иманыңды қуаттауға көмектеседі деп сенеміз!

«Періште» сөзінің мағынасы

«Періште» сөзі, араб тілінде «мәләк» деп айтылады. Оның сөздіктегі мағынасы – «елші», «хабаршы» және «күш-қуат» дегенді білдіреді.

Ал Исламда періштелерге – «Түрлі бейнеге енетін, жынысқа бөлінбейтін, Жаратушы Иемізге ғана құлшылық ететін, нұрлы жаратылыс» деген анықтама берілген.

«Періште» дегенде бәріміздің ойымызға күнәдан таза жаратылыс елестейді. Ол расымен солай. Олардың атқаратын қызметі, атауы, түрлері туралы білгің келсе, алдағы тақырыптарда тереңірек тоқталамыз. Алдымен «Періштелер бар ма, жоқ па, оларға не үшін сенуіміз керек?» деген сауалыңа жауап беріп көрейін.

Періштелерге сенудің маңыздылығы

«Уа, иман келтіргендер! Аллаға, пайғамбарына һәм бірте-бірте түсірген Кітапқа, сондай-ақ бұрын түсірген иләһи кітаптарға лайықты түрде иман келтіріңдер. Кімде-кім Аллаға, періштелеріне, кітаптарына, пайғамбарларына және ақирет күніне иланбай, күпірлік қылса, онда шүбәсіз, хақ жолдан мүлдем алыстап, қатты адасқан болады».

(«Ниса» сүресі, 136-аят)

Маусым. Өрік пен шие піскен мезгіл.

Имегі сынған, оның орнына резеңке байлаған, қалың қара шеңберлі көзілдірігінің астынан Хадиша апам маған қадала қарады. Ол кісі маңызды нәрсе айтқысы келсе осылай жасайтын:

– Қанекей, балам, иманның шарттарын атап шықшы!

– Ыммм, иман шарттарын ба?..

– Әрине, әрине, қымбаттым! Ал санай ғой...

– Бәрін айтуым керек пе?

– Әрине, бәрін! Иман шарттары бір-біріне ұқсайды ғой, балақай!? Кім біреуіне иман етсе, қалғандарына да сенуі керек. Біреуіне сенбеген, иман етпеген адам, бәрін жоққа шығарды деген сөз. Ондайдан Құдай сақтасын!

– Аа, жақсы...

– Айта ғой, балам, айт! Мен саған кеше ғана осыларды түсіндіріп берген едім. Қане, бірінен соң бірін санай ғой, көрейін!

– Бір!

– Аһа!

– Аллаға сену.

– Алла ұлық! Сосын?!

– Пайғамбарларға сену.

– Aлла оларға разы болсын!

– Тағдырға сену.

– Сосын?!

– Өлгеннен кейін қайта тірілетінімізге сену...

– Иә! Исрафил періште сүр үрлеген кезде, Алла Тағала бізді қабірімізден шығарып, тағы бір рет тірілтеді, солай ма, балам..?!

– Иә, апа! Сосын Жәннатқа!..

– Алла бұйырса, балам! Ал жалғастыр, сосын?!

– Кітаптарға сену.

– Иә! Құран Кәрім бар. Бұл Құран Алла тарапынан түскен соңғы кітап. Бұған дейін Інжіл болған, оған дейін Тәурат болған. Бірақ оларға адамдар өз ойларын қоса жазып, өзгертіп жіберген. Сөйтіп өздері адасқан күйі қалды...

– Тағы не қалды, балам?

– Не қалды?

– Сен менен сұрайсың ба, мен сенен сұраймын ба? Кім ұстаз бұл жерде?! Ал айта ғой, не қалды?

– Хм...

– Мен саған кеше ғана айтып едім. Ұмытпастай бірнеше мәрте қайталап едік қой. Бар ойың өрікте болып отыр ғой, солай ма?! Таңертең атаң «Балаларға берерсің», – деп жинап кеткен. «Бұтақта кейбір терілмей қалғандарын құсқа қалдырдым, солар да жесін», – деді.

Себет анау жерде тұр. Қане, сен сабағыңды тапсыр, сосын алып жей бер. Қане, өрікбасым..!

– Мен соңғысын ұмытып тұрмын!

– Мүмкін емес! Мұның жарамайды, балақай!

– Шын айтамын, менің ойым өрік ағашында емес!

– Онда мен саған тағы бір қайталайын.

– Жақсы болар еді, қайталап берсеңіз!

– Алла, сақтай гөр! Саған қанша айтсам да қонар түрі жоқ... «Қайталайын ба?» дегенге, «Жақсы болар еді» дегенін қайтерсің мұның?!

– Мен енді «Айта алмаймын» деп жатырмын ғой. Менің орныма айтып беруге қарсы емес сияқтысыз...

– Қап, мына балақайды ма?! Жақсы, балам. Иманның тағы бір шарты – періштелерге деген сенім. Енді есіңе түсті ме?

– Иә-иә! Періштелерге иман еді ғой! Періштелерге иман ету!

– Жарайсың, ботақаным! Қане, қараңдар, менің балам қалай бәрін атап береді!

Иманның алты шарты

Осыдан біраз жыл бұрын сабырлы да, нұрлы жүзді апам иман шарттарын маған «осылай» үйреткен еді.

Арада көп уақыт өтсе де, апамнан үйренген «Құран және Ислам дәрістерін» еш ұмытқан емеспін. Ал сонау орта мектептегі «Дін мәдениеті», «Адамгершілік негіздері» деген пәндерден есімде қалғаны жалғыз «Ағаш қасықтар» деген хикая ғана.

«Біз иманды баламыз» сериясының «Алланы танығым келеді» деген алғашқы кітабында маңызды тақырыптарды талқыладық. Өзің де байқаған шығарсың, бұл кітаптар, басында айтқанымдай, дүниетаным туралы. Ол кітапта иманның алты шарты да сөз болған еді. Соны еске түсіріп өтейік:

1. Аллаға сену;

2. Періштелерге сену;

3. Кітаптарға сену;

4. Пайғамбарларға сену;

5. Ақырет күніне сену;

6. Тағдырға, жақсылық пен жамандық Алладан екеніне сену.

Бұл шарттардың әрқайсысына жеке тоқталдық. Енді періштелер жайлы сөз қозғаймыз. Сұрақтарыңның барлығына жауап беруге тырысамын.

Дегенмен, сен сұрамасаң да, түсіндіргім келген бір жайт бар: «Неге періштелер иманның алты шартының біріне кіреді?»

Аллаға, пайғамбарларға, кітаптарға, ақыретке, тағдырға сенген кісі періштелерге сенбесе не болады?

Неге періштелерге иман келтіру маңызды?

Хадиша апа айтқандай, иман шарттарының бірін жоққа шығарған, иман келтіруде әлсіздік танытқан адам. Ол адам иманның басқа шарттарына да солай қарай бастайды.

Мысалы, періштелерге сенбейтін біреу Құранның Алланың сөзі екендігіне шынайы сене алмайды! Себебі Алла Құранды уахи періштесі Жәбірейіл арқылы пайғамбарымызға (с.а.с.) түсірді.

Онымен қоса Құран аяттарының көбінде періштелер туралы сөз етіледі. Бұл тараптан, біреудің Құранды Алланың сөзі деп біле тұра, періштелерді жоққа шығаруы қалай мүмкін болмақ?!

«Күллі аспан әлемі, жердегі барлық тіршілік иелері мен періштелер Аллаға сәжде етеді һәм әсте көкірек керіп тәкаппарланбайды».

(«Нахл» сүресі, 49-аят)

«Әркімнің алды-артынан Алланың әмірі бойынша, өкшелеп, қорғаушы (періштелер) бар».

(«Рағд» сүресі, 11-аят)

«(Уа, Мұхаммед) есіңде болса, Раббың періштелерге: «Мен құрғақ, күйдірілмеген әрі кескінделген қара балшықтан адам жаратамын», – деген еді».

(«Хижр» сүресі, 28-аят)

Періштелерге сенбеген адамның пайғамбарлар мен соңғы пайғамбар Мұхаммедке (с.а.с.) иман келтіруі мүмкін емес. Өйткені пайғамбарымызға пайғамбарлық төрт үлкен періштенің бірі – Жәбірейіл Әмин арқылы келген.

Періштелерге сенбеген біреу Құран мен ардақты пайғамбарымыздың пайғамбарлығына сене алмайды. Демек, ол адам не ақыретке, не болмаса иман шарттарының бірі саналған тағдырға шынайы иман келтіре алмайды. Себебі біз мұның бәрін Құраннан оқып, пайғамбарымыздан білдік.

Ең басты шарт – Аллаға сену. Біз Раббымызды Құран мен ардақты пайғамбарымыз арқылы танығандықтан, бір шартының өзіне иланбасаң, бұл неге әкелетінін ойланып көр...

Байқағаныңдай, періштелерге иман келтіру өте маңызды, ол болмаса, басқалары да болмайды.

Сол себепті иманның алты шартының бірі – періштелерге сену.

Біз мүміндер, Аллаға, Құранға, пайғамбарларға, ақыретке, тағдырға иман келтіргеніміздей, періштелерге де иман келтіреміз.

Көзбен көрмесек те, дауыстарын естімесек те, ұстап сезбесек те, әр сәтте жанымызда екендігіне еш күмәніміз жоқ.

Періштелерді бізге жақын дос деп білеміз...

Періштенің болмысы қандай?

Бар мадақ пен шексіз шүкіршілік жеті қат көк пен жерді жоқтан жаратып, оларды мінсіз жүйеге келтірген әрі екі, үш және төрт (тіпті одан да көп) қанатты періштелерді (пәрменін жеткізуші) елшілер қылған Аллаға тән. Ол жаратуда қалағанынша арттыра түседі және жаратқандарына қалағанынша артықшылықтар береді.

«Алланың құдіреті барлық нәрсеге толық жетеді».

(«Фатыр» сүресі, 1-аят)

Балық үшін өмір тек су астында. Су болмаса балыққа өлім келді деген сөз. Егер бір балықпен сөйлесе алатын мүмкіндігіміз болса, оны судың үстінде жүріп жатқан тіршілікке, мысалы, көк жүзінде ұшып, ән салатын жаратылыстардың барына сендіру тым қиынға соғар еді.

– Көк жүзінде ұшатын құстар бар!

– Судың үстінде ме?

– Судың үсті деген не?

– Сонда аспаннан, таулардан да биікте ме?

– Олай болуы мүмкін емес қой?

– Неге мүмкін болмасын?!

– Судан шықсақ, өлеміз ғой?

– Балық болсаң, иә, болмасаң ше? Немесе Алла сені басқа кейіпте жаратса ше?!

Сеніңше, Алла Тағала тек судың астында өмір сүре алатын тіршілік иелерін ғана жаратты ма?! Желбезектен басқа тыныс алатын мүшені, қабыршақтан басқаша теріні, жүзбе қанаттардан басқа қолды жарата алмайды деп ойлайсың ба? Алла жаратқан тіршілік иелерінің бәрі жүзуге міндетті ме? Ішінде ұшатыны, жүгіретіні, жорғалайтыны, жаратылғаннан бері әлі қозғалмағандар да бар.

Сен сияқты теңіздер, мұхиттар толы балықтармен қоса түрлі ғажайып жаратылыстарды судың астында тыныстап, өмір сүре алатындай жаратса, судың үстінде де дәл солай керемет өмір сүре алатын тіршілік иелерін жарата алмай ма?!

– Мен балықпын! Раббыма дұға етіп, ішіп-жеп ғұмыр кешем. Бүгінге дейін теңіз түбінде небір ғажайып жаратылыстарды көрдім. Санасам, түбіне жетпеймін, сөзбен айтып жеткізе де алмаймын. Бұл көргендерімнен кейін түсінгенім - Раббым әртүрлі мақұлықтың бәрін жаратуға толық Құдіретті.

– Бәрекелді! Енді дұрыс айттың. Ақылды балық екенсің ғой!

– Арманшылмын ғой, мүмкін сол себепті!

– Бәлкім!..

Алла барлық нәрсеге құдіретті

Енді арманшыл балықты өз ортасына қоя беріп, өз арамыздағы әңгімемізді ары қарай жалғастырайық.

Ағаштар, шөптер, гүлдер, саңырауқұлақтар, жәндіктер, теңіз коралдары, моллюскілер, бауырымен жорғалаушылар, шаянтәрізділер, қосмекенділер, шөпқоректілер, жыртқыштар, омыртқалылар, омыртқасыздар, құстар, балықтар, приматтар... Бұның бәрі не? Қалай жаратылған?

Алланың жоқтан бар етіп, жер жүзін толтырған тіршілік иелерінен қазір ойыма оралғандары осы, тіпті бұдан да көп...

Оның үстіне әртүрлі, сан алуан тіршілік иелері бар басқа бір әлем.

Жәндіктер мен көбелектерден шыбындарға дейін миллион түрлі тіршілік иелерінен тұратын әлем. Көбелектердің өз ішінде мыңдаған түрі бар...

Сан алуан құмырсқалар..

Биік-биік ағаштар...

Тіл үйіретін жемістер...

Сан бояулы гүлдер... Бірі тәтті, бірі ащы, бірі улы, бірі шипалы... Иісі кереметтері де, жүрек айнытатындары да...

Кішкентай егеуқұйрықтардан пілдерге, бөкендерден адамдарға дейін сансыз омыртқалылар...

Медузалардан ұлуларға дейін омыртқасыздардың өзіне тән ғажайып әлемі бар...

Сансыз балықтар... Киттер, итбалықтар, майшабақтар, сазандар мен дельфиндер...

Құрбақалардың өзінің қырық мың түрі бар...

Бір-бірінен өткен қорқынышты жыландар...

Бірінен-бірі сүйкімді мысықтар...

Түрлі дыбыс шығара құйқылжыған құстар...

Бірі ұшса, бір жүзетін тіршілік иелері...

Бірі жорғаласа, бірі зыта жөнеледі...

Бірі суықта, бірі шөлде өмір сүреді...

Бірі су астында, бірі құрлықта...

Бірі тауда, бірі үңгірде күн кешеді...

Бірі арамшөп, бірі ет, тағы біреулері бір-бірін жемтік етеді...

Араның ішінде бал болса, шаянның инесінде у болады...

Ішінде туғаннан көр соқырлары да бар, мың шақырымдық биіктен дала тышқанын көре алатын қырағысы да бар...

Кейбірі саңырау, кейбірі құмырсқаның қыбырын да естиді...

Осы тіршілік сахнасында жер жүзінде, теңіздерде, ормандарда, таулар мен көкте, тіршілік қайнап жатқан барлық жерде мына аят үн қатып тұрғандай:

«Жерден өсіп шығатын өсімдік атаулының барлығын, олардың (адамдардың) өздерін және олар білмейтін тағы қаншама жаратылысты жұп қылып жаратқан Алла мінсіз, кемшілік атаулыдан ада!»

(«Иәсин» сүресі, 36-аят)

Алла Тағала осындай кішкентай ғана жер жүзін сан алуан тіршілік иелерімен толтырды. Сондай-ақ осы сан мыңдаған тіршілік иелерінен мүлде басқа жаратылысты, яғни періштелерді жаратты...

Бірақ періштелер жайлы сөз бастасаң, кейбір адамдар, алдыңғы тақырыбымыздағы балық секілді «Ол қалай сонда?» деп шыға келеді.

Жаратылыстың сан алуан түрін көздерімен көретіндіктен көзге көрінбейтін және көре алмайтын басқа жаратылысқа сенулері әрине қиын...

Олар Алланың көзге көрінетін мақұлықтарды жаратып, көзге көрінбейтіндерін жарата алмайды деп ойлайтын сияқты. Өйткені, «Көрінбейтін мақұлықтар бола ма?» деп сұраулары осыны аңғартады.

Алла қаласа, көзге көрінетінін де, көрінбейтінін де жаратады...

Қаласа, судың астына да, құрлыққа да жаратады... Қаласа еттен, сүйектен, қан мен сіңірден, жасушадан, атомнан жаратады. Ол қаласа, мүлде біз бұрын-соңды естімеген, көрмеген болмыста жаратады.

«Алла әрбір нәрсеге құдіретті»

Қалай қаласа, солай жаратады.

Топырақтан, тастан, құмнан, тұзды судан жаратар... Қаласа нұрдан жаратады...

Балықтарды, құстарды, көбелектерді, сәбилерді жаратқандай, періштелерді де жаратты... «Алла әрбір нәрсеге құдіретті».

Періште қандай жаратылыс?

Періштелер – нұрдан жаратылған Алланың құлдары. Нұр жарықтың ең жоғарғы дәрежесі екенін жақсы білеміз. Әзірге нұр туралы осы білгеніміз де жетеді.

Алла адамдар мен жер жүзіндегі басқа тіршілік иелерін топырақтан, топырақтың элементтерінен, кішкентай атомдардан жаратты. Ал періштелерді нұрдан жаратты. Сол себепті періштелер жер жүзіндегі тіршілік иелерінен ерекше. Қалыпты жағдайда көзге көрінбейді. Бірақ Алла әмір етсе, көрінеді.

Мысалы, пайғамбарларға уахи әкелген Жәбірейіл періште сүйікті пайғамбарымызға да, оған дейінгілерге де көрінген, олармен сөйлескен.

Періштелер түрлі бейнеге ене алады. Олардың тағы бір ерекшелігі – бір сәтте көп жерде бола алады. Нұрдан жаратылған жаратылыс үшін бұл оңай нәрсе болса керек. Себебі жарық бір уақытта көп жерге тарай алады ғой.

Мысалы, Күн жалғыз бола тұра, жер жүзіндегі бүкіл терезеге, барлық айнаға, су тамшыларына және құмырсқадан бастап адамға дейінгі бүкіл тіршілікке сәулесін шашады. Шуақ төгілген әрбір жерде жарқыраған кішкентай Күн тұрғандай. Бірақ өзіміз білетіндей, Күн біреу-ақ және ол жерден шамамен15 миллион шақырым ұзақта.

Иә, сол себепті де періштелер Алланың қалауымен бір сәтте бірден көп жерде бола алады. Мысалы, бір уақытта дүниенің әр жерінде сансыз адам өледі. Олай болса, адамның жанын алатын өлім періштесі Әзіре йіл бір сәтте өлген кез келген адамның жанында бола алады...

Періштелердің тағы бір ерекшелігі – олардың жынысы жоқ, ер де, әйел де емес. Бұған келесі бөлімдерде арнайы тоқталамыз.

Тағы бір өзгешелігі, періштелер біз сияқты ауа жұтпайды, су ішпейді, тамақ жемейді. Сондықтан адамдар мен басқа тіршілік иелері өмір сүре алмайтын жерлерде періштелер жүре алады. Жер мен көкте періштелерсіз ешбір мекен жоқ. Таулардың ең биік шыңында, теңіздің тереңінде, атмосфераның қат-қабаттарында, айда, құс жолының бүкіл жұлдызында періштелер бар.

Ешбір бос жер, ешбір қаңыраған орын жоқ...

Адам періште емес, періштелер адам емес

Кейбір адамдардың періштелер туралы түсінігі дұрыс қалыптаспаған. Өйткені олар періштелердің ерекшеліктерін өз бойындағы қасиеттермен теңестіреді. Мысалы, «Мен бір сәтте бір ғана жерде бола алсам, періште қалай мыңдаған жерде бола алады?» дейді. Бұл балықтың «Сұңқардай ұша аламын» дегені сияқты біртүрлі естіледі.

Немесе бір балықтың: «Судан шықсақ, өлгеніміз ғой! Құрлыққа да шығамын, көкте де ұшамын дегені несі?! Олай болуы мүмкін емес!» дегеніндей күлкілі нәрсе.

Адамдар ет пен сүйектен жаратылған. Сол үшін бір уақытта бір ғана жерде болуы қалыпты жағдай. Демек, бір сәтте бір ғана жерде болу – адамдарға тән өзгешелік.

Періштелер нұрдан жаратылғандықтан бір сәтте көп жерде бола алуы – өздеріне тән ерекшеліктерінің бірі. Демек, жер шарынан басқа жерде ауа жұта алмайтын, өмір сүре алмайтын адам, «Мен олай жасай алмасам, періштелер қалай жұлдыздарда, айда, ғаламшарларда өмір сүре алады?!» десе, оның тек бір жауабы бар: «Сен жерден басқа ғаламшарларда, жұлдыздарда, Айда өмір сүре алмайсың, себебі сен періште емессің! Періштелер өмір сүре алады, себебі олар адам емес!»

Бұл бөлімнің басында кеңірек түсіндіргеніміздей, Алла барлық тіршілікті жаратуды біледі және қалай қаласа, солай жаратады.

Алла үшін теңіздің түбіндегі шаянды жаратумен, ормандағы тиінді жарату арасында айырмашылық жоқ. Дүниежүзінде бір көбелек жарату мен Айды, жұлдызды немесе періштені жарату арасында ешқандай айырмашылық жоқ.

От және жарық

Қазір сенің ойыңа «Жұлдыздар күн сияқты оттан жаралса, олардың періштелерге залалы тимей ме?» деген сұрақ келген болар.

Адамдар қауіпті санаған заттардың ешбірі періштелерге залал тигізе алмайды. Суық немесе ыстық заттар етіміз бен сүйегімізге әсер етеді. Залалы теріміз бен денемізге тиеді. Періштелердің белгілі бір пішіні болмағандықтан, оларға ештеңе залал бола алмайды. Оның үстіне от кейбір нәрселерді күйдіруге қуаты болғанымен, жарықты өртей алмайды.

Періштелерді нұрдан, яғни біздің түсінігімізде «жарықтан» жаратқаны үшін, жұлдыздардың ыстығы да, тозақтың оты да оларға залал келтірмейді.

– Тозақтың оты да ма?

– Әрине!

– Періштелердің тозақта несі бар? Періште не үшін тозақта болуы керек?! Олар жазықсыз, пәк жаратылыс емес пе?

– Әлбетте, періштелер тозаққа біз сияқты жасаған күнәларын жуып-шаю үшін бармайды. Асылында, періштелер тозаққа түспейді. Ол жақта тек күзетші періштелер ғана бар.

«Біз тозақ сақшыларын тек қана періштелерден тағайындадық...»

(«Мүддәссир» сүресі, 31-аят)

Тозақ періштелерге арналмаған.

– Енді түсіндім! Алланың нұрдан жаратқан жаратылысының бар екеніне еш күмәнсіз сенемін. Қысқасы, періштелерге иман келтірдім.

Енді мынадай сауал: Періштелер қандай жұмыс жасайды, қандай іске жарайды? Өсімдіктердің, хайуандардың қызметі белгілі. Адамдардың да жағдайы мәлім. Періштелердің міндеті не? Олардың бұл әлемде қандай қызметі бар? Олар болмады? Болса не өзгереді? Алла періштелерді не үшін жаратты?

Періштелер не үшін жаралған?

«Күллі аспан әлемі, жердегі барлық тіршілік иелері мен періштелер Аллаға сәжде етеді һәм әсте көкірек керіп, тәкаппарланбайды».

(«Нахл» сүресі, 49-аят)

Бұл сұрақтарды естігенде еріксіз жымидым. Себебі Алла Тағала ең бірінші Адам пайғамбарды жаратқанда періштелер де тура осы сұрақты, яғни «Адамдар не үшін керек?» деп сұраған еді.

Бірақ мұны қарсы шығу мақсатында емес, тек білгілері келгені үшін сұраған еді. Раббымыз оларға: «Мен сендердің білмейтіндеріңді білемін», – деді.

Қазір сен де тура сол сұрақты сұрап, Алланың періштелерді не үшін жаратқанын білгің келіп отыр.

Бұл өте жақсы сұрақ. Адам баласы туралы періштелер білмейтін нәрселердің бірі адамдардың мағлұматқа құштарлығы шығар, бәлкім?..

Періштелердің жаратылудағы мақсатын Ислам ғалымдары беске бөліп қарастырған. Осыларды өзіңе айтып берейін:

1. Алланың құдіреттілігін көрсету үшін. Алла Тағала жақсылықты (яғни періште сияқтыларды) жаратқандай, жамандықты да (шайтан сияқтыларды) жарата алады. Сонымен қатар жақсылық пен жамандықты жасауға бейім (адам сияқты) болмысты да жаратуға құдіретті.

2. Адам баласы Аллаға ғана мойынұсыну керектігін білуі үшін.

3. Пенделердің құлшылығына Жаратушының мұқтаж емес екенін білдіру үшін.

4. Жер бетіндегі жақсы адамдар мен басқа да жаратылыстарды қорғау үшін.

5. Адамдарға Алла Тағаланың құдіреті мен ұлылығын білдіру үшін.1

Өзге ғаламшарлықтардың нақ өзі

Ғалымдар ғарышқа жіберген бақылау құралдары арқылы Марс ғаламшарының жаңа фотосуреттерін түсіріпті. Олардың айтуынша, бұл бұрынғыға қарағанда әлдеқайда айқын фотосуреттер.

Ол суреттерді көрдің бе? Айқын болғанымен, планета боп-бос. Себебі Марста қызықтайтын бір нәрсе бар деп айту қиын. Кішкентай қызыл таулар, айналада қызыл тастар, құмдар мен төмпешіктер, аспанда да қызыл түтінді ауа. Марсты «Қызыл ғаламшар» деп бекер атамайды. Жан-жақтың бәрі қызыл және құрғақ кеңістік, дұрысы – өлі аймақ. Иә, айтқым келгені, Марс толығымен өлі ғаламшар. Еш жерінде тіршіліктің кішкене болсын белгісі байқалмайды.

Не бір ағаш, не бір тал арамшөп, не бір құмырсқа да білінбейді. Тіпті бір микроб та жоқ. Байқағанымыздай, Марста өмір жоқ. Бұл саған біртүрлі көрінбей ме? Бұл кішкентай жер жүзінің әр бұрышын сан түрлі тіршілікпен толтырған Алла неге Марста тек бір құмырсқаны да жаратпады екен? Оның үстіне бұл жағдай тек Марс планетасымен шектелмейді. Күн айналасындағы басқа планеталар да қаңырап бос тұр. Ай да дәл сондай. Алыстағы үлкен аспан денелерінде, бүкіл Құс жолы галактикасында тіршіліктің нышаны жоқ.

Байқасақ, ғарышта біздің кішкентай Жер атты мекенімізден басқа планеталарда тіршілік көзі жоқ сияқты. Бұл шынында қызық жағдай емес пе? Ол жерлерді Алла неге бос қалдырды? Алып Құс жолы галактикасы кішкентай жердің сыртында қаңырап тұрғаны қалай?! Жер шарынан бірнеше есе үлкен ғаламшарларда мүлдем тіршілік жоқ па? Әлде өзге ғаламшарлықтар бар деп ойлайсың ба?

Егер сіз өзге ғаламшарлықтар деп көзі үлкен, бет пішін сүйірлеу, жасыл түсті жаратылыстар жайлы айтсаңыз, жоқ! Мен ондайға сенбеймін. Бірақ періштелерге толық сенемін. Нағыз өзге ғаламшарлықтар деп соларға сенемін...

Алыстағы сарайлар

Кішкентай ғана жер бетін түрлі тіршіліктіңиелерімен толтырған Алла, көктегі миллиардтаған жұлдыздарды, ғаламшарларды және біз біліп-білмейтін басқа аспан денелерін бос қалдырмайтыны сөзсіз.

Өзім оқыған бір кітаптан есіме түскен оқиғаны айтып берейін. Бұл хикая бізге бір ақиқатты анықтай түсуге септігін тигізеді.

Бірде екі кісі Алматы сияқты үлкен қалаға келеді. Олар сол қаланың шет аудандарының бірінен шағын, тозығы жеткен бір үйді көреді. Үй кішкентай болса да, іші толған адам еді. Әр бөлмеде тынбай еңбектеніп, түрлі жұмыспен айналысып жатқан адамдар көп болатын... Сол ауданда бір фабрика да бар еді. Әбден ескірген бір фабрика болатын. Алайда оның да іші түрлі-түрлі тоқыма білдектерінің (станок) басында тер төгіп, еңбектеніп жүрген сансыз жұмыскерге толы еді.

Содан кейін екі жолаушы, бұл шағын ауданнан өте алыста керемет сарайлар мен терезелері жарқыраған зәулім үйлердің бар екенін байқайды.

Олардың бірі:

– Қарсы бетте тұрған керемет сарайлар, қымбат зәулім үйлердің бәрі қаңырап бос тұр. Ол жерде мына кішкентай аудандағыдай тіршілік қайнап жатқан жоқ, – дейді.

Екіншісі ақылды еді:

– Сен жынданғаннан саумысың? – деді таңырқап. Қарасаңшы, бұл жерде ешқандай бос жер қалмаған. Бірі кетсе, орнына лезде басқасы келеді. Бұл жерде тоқтаусыз тіршілік бар. Бұл тіршілік өзімен-өзі біте салмасы анық. Бұл шағын ауданның, осы бір кішкентай үйдің, мына фабриканың сәнін кіргізген, дем алмастан еңбектенген адамдар бұл жерді тастап кетеді деп ойлайсың ба?

Бәлкім, терезелері алтындай жарқыраған сол сарайларда соған лайықты адамдар тұратын болар! Біздің көзіміз осы жерде тұрып, сол аймақтың халқын көрмейді. Мүмкін, олар бізге көрінбейтіндей етіп жаратылған шығар?

Сол кішкентай аудан, біздің мынау жер шарымыз. Кішкентай болса да, әрбір бұрышы түрлі жаратылыспен толтырылған. Демек, бос тұрған пайдасы жоқ ешнәрсе жоқ. Барлығының өзіндік мақсаттары бары анық.

Теңіздерінде балықтар мен шексіз ғажайып жаратылыстар бар. Көгінде құстар самғайды. Топырағының асты да, үсті де түрлі тіршілік иелеріне толы. Аспанға көрік берген Ай мен жұлдыздар, Күн және ғаламшарлар көзімізге бос болып көрінеді. Алайда кішкентай әлемді осындай жаратылыстармен толтырған Алла, сол керемет сарайларды да бос қалдырмай, арнайы тұрғындарды орналастырды.

Ол тұрғындар – періштелер. Ұзақтағы сол өлкелердің халқы да – солар.

Олар біз бара алмайтын, көре алмайтын және дауысымыз жете алмайтын, «аспан сарайларында» Раббысын дәріптейді. Алланың шексіз құдіретімен, жұлдызды әріптермен жазылған кітапты қастерлеп өздеріне тән таңданыспен оқиды.

Олар көктегі біз көре алмайтын кереметтерді тамашалап: «Раббымыз қалай керемет жаратқан!» дейді.

Олар біз елестете алмайтын жұлдыздардың, галактикалардың мінсіз жүру тәртібін көріп «Субханалла» дейді. «Раббымыз барлық кемшілік атаулыдан ада».

Ұшы-қиырсыз теңізден бір-бірінен өткен миллиондаған жаратылыстардың тынымсыз қозғалысына таңданыспен қарап «Аллаһу Акбар!» дейді. Олар ертелі-кеш «Раббымыздық құдіреті шексіз» дейді.

Көкте, жерде періштелер...

Менің кітапханамда көптеген құнды кітаптар бар. Мен олардың кейбірін оқысам, кей бірін оқуға мүлдем уақытым болмады. «Шіркін-ай, егер мен бір уақытта он немесе жүз кітап оқи алсам ғой. Сонда кітапханамда оқылмаған бірде-бір кітап қалмас еді», – деймін кейде.

Кітаптарды толық оқымасам, оларға әділетсіздік жасағанымды білемін. Бірақ мен мұның бәрін оқи алмаймын. Егер ешқашан қарным ашпаса, ешқашан шөлдемесем, еш ұйықтамасам, мүлдем шаршамайтын болсам, ешкім маған қоңырау шалмаса, мен ешкімге алаңдамасам және оқудан басқа жұмысым болмаса, әрбір минутымды кітапсыз өткізбес едім. Бірақ мен адаммын. Өмірімнің әр сәтін оқумен өткізе алмаймын. Барлық керемет кітаптарды көзіммен бір сүзіп қана оқып шығуға шамам жоқ.

Кітапханамызда біз оқып үлгермеген жақсы кітаптардың болатыны сияқты, дауысымыз жете алмайтын, көзіміз көре алмайтын, қолымыз ұстай алмайтын, тіпті олардың бар екендігі туралы біле бермейтін әсем нәрселер де жетерлік.

Көктем келген сайын ағаштар бүршік жарып, тіршілік өзгереді. Біз тек жайқалған сан алуан гүлдерді иіскеуді ғана білеміз. Жұмыртқадан қаншама балапандар шығып жатыр, қанша ана дүниеге сәби әкеліп жатыр? Біз мұның бәрін көре алмаймыз. Мұндай кереметтің бәрін көріп тауысу мүмкін емес. Дәндер топырақты жарып шыққан кезді де үнемі бақылап отыра алмаймыз. Ал періштелер болса, жер шарының барлық ғажайыптарын, оның барлық сұлулығын бақылай алады. Тіпті олар гүл, жұмыртқа, көбелек, жасушаның жасушасы, атомның атомына дейін көре алады. Сурет көрмесінде көрген суреттерге тамсанып, суретшілерге құрмет көрсететін адамдар сияқты. Олар жерді, тауларды, жүзімдіктер мен бақшаларды, теңіздерді, түрлі-түсті маржан рифтерін аралайды. Олар ғажайыптарды көргеннен кейін ұлы Раббымызды ерекше дәріптеп, мадақ айтады.

Гүлдеген жеміс ағаштарының бұтақтары, жапырақтары, гүлдері бүр жарғанын көріп: «Қандай керемет! Раббымыз бұларды қалай сұлу жаратқан?!» – деп мадақ жаудырады.

Олар жұмыртқадан енді ғана шығатын кішкентай балапандарды алғаш жаралған күнінен бастап,сол балпанды өлгенше бақылай алады. Кейбір адамдар да сол періштелер сияқты жеміс ағаштарын, гүлге оранған қорғандарды, жұмыртқаны жарып шыққан балапанды немесе басқа да шексіз жаратылыстарды көрген сәтте: «Алла қандай керемет Жаратушы! Аллаға мадақ! Алла Ұлы!» – деп жатады.

Демек, осындай адамдарды біз періштелермен дос дей аламыз. Сондай-ақ періштелер де олармен дос болады. Жаңбырдың тамшысын жерге түспей тұрып ішетін тырналар сияқты, періштелер де адамдардың Алланы еске алған сәттерін, нұрдан жаратылған қанаттарының арасына сақтап, сол адамдар үшін Раббымызға көп-көп дұғалар жасайды:

«Аршты арқалаған және оны айнала қоршаған (періштелер) Раббыларына («Сен – мінсізсің, кемелсің. Бар мадақ пен шексіз шүкіршілік һәм ең көркем есімдер мен сипаттар бір Өзіңе ғана тән» деп), мадақ жаудырады, Оған (күллі болмыстың жалғыз Жаратушысы әрі иесі ретінде) кәміл сенеді және иман келтіргендер үшін Одан кешірім тілеп:

«Уа, Раббымыз! Сенің шексіз рақымың мен ілімің барлық нәрсені толық қамтыған! (Яғни, Сен әрбір жаратылыстың мұң-мұқтажын шексіз іліміңмен білесің әрі оларды шексіз рақымыңа бөлеп, мұң-мұқтажына қамқорлық жасайсың)! Олай болса, тәубеге келіп, Өзіңнің жолыңа түскендерді кешіре көр, оларды жаһаннам азабынан сақтай көр!»

«Уа, Раббымыз! Оларды Өзің уәде еткен қисапсыз нығмет пен мәңгілік бақыт мекені Адн жұмақ бақшаларына кіргізе көр! Сондай-ақ олармен бірге ата-бабалары, жұбайлары һәм ұрпақтарының ішінен ізгі жандарды да (жұмаққа кіргізгейсің)! Шүбәсіз, Азиз (бәрінен үстем әрі ұлы), Хаким (әр үкімі мен әр ісінде көптеген хикметтер жататын теңдесі жоқ даналық иесі) бір Өзіңсің!»

«Оларды (ақиреттегі) жамандық атаулыдан сақтағайсың! Сол күні сен кімде-кімді жамандық атаулыдан сақтасаң, шүбәсіз, оны шексіз рақымыңа бөлегенің. Міне, бұл – зор жетістік!» – деп жалбарынады».

(«Мүмин» сүресі, 7-9-аяттар)

Періштелер қандай міндет атқарады?

Әлемде ешбір нәрсе босқа жаратылған жоқ. Сол сияқты періштелердің ең бірінші міндеті – Раббымызға құлшылық ету. Олар күндіз-түні Жаратушыны ұлықтап, Оған мақтаулар мен мадақтар айтады. Періштелердің құлшылық жасауы да әртүрлі. Бірі үнемі сәждеде, бірі тік тұрып, бірі еңкейіп, енді бірі басқа бір күйде тапжылмай Аллаға ғибадат етеді.

Періштелердің одан да басқа міндеттері бар. Мысалы, олардың бірі – пайғамбарларға Алланың уахиын жеткізу. Ол періште туралы әлі тереңірек тоқталамыз.

Адамдарға бұл дүниедегі ең қымбат, сыйлы адам кім? Иә, дұрыс айтасың! Ол тек адамдар емес, Жаратушы Иеміздің де сүйікті құлы, пайғамбарымыз, соңғы елші Мұхаммед Мұстафа (с.ғ.с.). Періштелер үшін де солай. Олардың тағы бір міндеті – пайғамбарымызға (с.а.у) салауат айту, сәлем жолдау. Сондай-ақ осы дүниедегі адамдардың амандығын, жақсылығын тілеп дұға ету. Пайғамбарлар мен мүміндерге қолдау білдіру, ал Аллаға иман келтірмегендерді үрейлендіру. Пайғамбарымыздың заманында дін дұшпандары Алла елшісіне зиян тигізгісі келіп, бар айла-шарғыларын қолданып бағатын. Бірақ ол әрекеттерін жасай алмады. Себебі Алла елшісі мен имансыздар арасында қорғаушы періштелер бар еді. Расында олар адамдарды қорғайды, солай жасау арқылы өз міндетін атқарады.

Саған тағы бір періштенің міндетін айтқым келеді. Ол – адамдардың амалын жазып отырушы періште. Иә, бұл қалай деп таңдануың мүмкін... Бірақ періштелер бәрін-бәрін жазып, бақылап отыр. Тіпті ол сенен алыста да емес. Екі иығыңда отырған періштенің бірі – жақсылықты, екіншісі – жамандықты жазатын періштелер.

Ғаламдағы жүйені реттеу де періштенің мойнында. Алдыңғы тақырыптарда айтқанымыздай, Жер бетінен басқа планеталар, Құс жолы, галактика белгілі бір жүйемен қозғалып тұр. Құранда бұл туралы: «Сондай-ақ (әлемдегі тәртіп пен жүйені реттеуде) өзіне міндеттелген жауапкершілікті орындаушыларға серт»2, – деп айтылады. Яғни «Атомнан» «галактикаға» дейінгі бүкіл жаратылыс, барша болмысты Алланың әмірімен бақылайтын періштелер бар. Қар түйіршігі мен жаңбыр тамшыларын жерге алып түсетін де солар.

Адам баласы жарық дүниеге келіп, дүниеден өткенше жанында түрлі періштелер қызмет атқарады. Ең соңында өлім періштесі арқылы аманат жанымыз Раббымызға қайтарылады.

Періштелердің арасында ел ішін аралап, адамдарды сынау үшін жіберілмейтіндері де болады екен. Мына хадисте, осыған орай оқиға былай баяндалады:

Ертеде бірі алапес, екіншісі таз, үшіншісі зағип үш дос болған екен. Алла Тағала үшеуін сынау үшін оларға адам бейнесінде бір періште жібереді.

Періште алапеске келіп: «Ең жақсы көретін нәрсең не?» – деп сұрайды. Сонда алапес: «Әрине, денім сау, көрікті болсам екен», – дейді. Сол мезет періште қолымен оны бір сипап ажарлы адамға айналдырады. Періште одан: «Қай малды жақсы көресің?» – деп сұрайды. Алапес түйені атайды. Алдынан дереу он түйе пайда болады. Періште: «Бұларды Алла саған ұзағынан сүйіндірсін», – деп әрі қарай жол жүріп кетеді. Ендігі кезекте тазға жолығады. Оған да алапеске қойған сұрақтарын қайталайды. Таздың жауабы бесенеден белгілі... Періште оның басынан сипаған сәтте тазға шаш бітеді. Періштенің екінші сұрағына таз сиырды атайды. Сол сәтте оның алдына буаз сиырлар пайда болады. «Бұларды Алла саған берекелі етсін», – дейді де, періште келесі кезекте соқырға келіпті. Оған да әлгілерге қойған сұрақтарын айна-қатесіз қайталайды. Соқырдың да жауабы белгілі. Періште оның да тілегін орындайды. Ал екінші сұрағына ол «қой» деп жауап береді. Ол тілегі де орындалады.

Арада біршама уақыт өтеді. Оларға берілген мал басы өсіп өріске сыймай кетеді. Күндердің күні періште әлгі көрікті адамға келеді. «Мына саған көрікті сыйлаған Жаратушының құрметіне маған бір түйе берші» дейді. Көрікті адам оған жауап та қатпайды.

Періште енді оған: «Әй, сен, әлгі алапес емессің бе? Мына байлық Алланың несібесі емес пе?» – дейді. Сонда ол: «Жоқ, бұл аталарымнан қалған мирас» деп жауап береді. Періште: «Егер жалған айтсаң, Алла баяғы қалпыңа қайта түсірсін», – дейді. Расында да көрікті адам бұрынғы қалпына қайта оралады. Сараңдық танытқан таз да бұрынғы қалпына келеді. Соңында періште үшінші адамға келіп: «Саған көзді сыйлаған Жаратушының құрметі үшін маған бір қой берші», – дейді. «Иә, расында, мен соқыр едім. Бірақ Жаратушы Ием маған көз сыйлады. Кедей едім, мал беріп байытты. Оған қанша шүкір етсем де аз. Оның құрметі үшін қалаған қойыңды ал», – дейді. Сонда періште: «Байлығыңды Алла ұзағынан өзіңе нәсіп етсін! Алла үшеуіңді сынаған еді. Алла Тағала саған разы. Бірақ екі досың берілген нығметтің қадірін білмеді. Олар Алланың азабына тартылады» деп лезде ғайып болады.3

Періштелердің тағы бір қызметі – Алла Тағаланың адамдарға тағайындаған жазасын орындау. Ол үшін арнайы періштелер бекітілген. Қарап отырсақ, барлық періштелердің өзіндік қызметі бар екен. Демек, біз жер бетіндегі тіршілігімізді оңайластырып, періштелерді осындай міндетпен жіберген Аллаға мақтау пен мадақ айтуды ұмытпауымыз керек.

Төрт үлкен періште

Маңызды міндет жүктелгендер әрқашан да маңызды. Бұл періштелер әлемі де адамдар әлемі сияқты. Алла Тағала маңызды міндеттер жүктеген періштелердің дәрежесі басқаларынан жоғары. Жәбірейіл, Микайл, Исрафил және Әзірейіл – Алланың төрт ұлы періштесінің есімі. Олар – періштелердің басшылары, маңызды міндет жүктелген Алланың ерекше құлдары.

Ең үлкен періште: Жәбірейіл

Жәбірейіл – періштелердің ең ұлысы. Адамдарға өте жақын, ұлы хабарларды әкелуші, уахи періштесі.

Алланың адамдар арасынан таңдаған елшісі – пайғамбарлар болса, періштелер ішінен таңдаған елшісі – Жәбірейіл. Ол – Алланың әмірін, аяттарын тікелей пайғамбарларға жеткізуші. Ол – сүйікті пайғамбарымызға жиырма үш жыл ішінде Құранды аят-аятпен жеткізген періште.

Жәбірейіл Құранда Жибрил, Рухул қудус, Рухул әмин, Рух және Расул деген есімдермен аталған.

«Сөзсіз, бұл Құран әлемдердің Раббысының түсіргені. Оны Рухул-Әмин (сенімді Рух) әкелді»

(«Шұғара» сүресі, 193-аят).

Ол – Алланың ең сүйікті періштесі.

«Бұл (Құран) – құнды елшінің сөзі (Жәбірейіл)»

(«Такуир» сүресі, 19-аят).

Ол тек аян әкеліп қана қоймай, Алланың рұқсатымен барлық елшілердің досы және мүміндердің көмекшісі бола білді.

«Біз Мұсаға Кітап бердік және одан кейін де пайғамбарларды бірінен соң бірін жіберіп отырдық. Мәриямұлы Исаға да (пайғамбарлығын дәлелдейтін) ап-айқын мұғжизалар бердік һәм оны Қасиетті Рухпен (Жәбірейілмен) демеп, желеп-жебедік...»

«Бақара» сүресі, 87-аят)

«Ал егер тәубеге келудің орнына, бір-біріңе болысып, оған (пайғамбарға) қарсы келетін болсаңдар, онда біліп қойыңдар, Алла – оның қамқоршысы, сондай-ақ Жәбірейіл мен мүміндер арасындағы ізгі жандар да, періштелер де оның жақтастары».

(«Тахрим» сүресі, 4-аят.)

Біз мүміндер Жәбірейілді жақсы көреміз. Өйткені Алла тағала бізге жақсыны, дұрысты, тура жолды табуымыз үшін оны пайғамбарларға елші етіп жіберді.

«Рухул қудус (Жәбірейіл) Құранды; шынайы түрде иман келтіргендерді бекемдеу һәм мұсылмандар үшін туралық, әрі қуаныш ретінде Раббың тарапынан түсірді»

(«Нахыл» сүресі, 102-аят, «Бақара» сүресі, 87-аят).

Аллаға, Алланың дініне және Оның елшісіне сенбейтіндер Жәбірейілді ұнатпайды. Алла да оларды жақсы көрмейді!

«Аллаға, Оның періштелеріне, елшілеріне, Жәбірейіл мен Микайлға қарсы шыққан адам Алланың да дұшпаны».

(«Бақара» сүресі, 98-аят)

Жәбірейіл – Жаратушы мен адамдар арасындағы жай ғана хабаршы емес. Ол – басқа періштелер мен Алланың арасындағы елші. Ол Алланың бұйрықтарын періштелерге жеткізеді. Жәбірейіл кейде сүйікті Пайғамбарымызға (с.ғ.с.) адам кейпінде келген. Мысалы, ол Мәдинаға сахабалардың бірі Дихияның (р.а) бейнесінде бірнеше рет келген. Дихия сымбатты сахаба болатын. Алла елшісі Дихияны қатты жақсы көрді. Сондықтан Жәбірейіл сол сахабаның бейнесінде көрінуді жөн көреді.

Бірде ол Мәдинаға белгісіз адам кейпінде пайғамбар мешітіне келеді. Сол жерде сахабалардың алдында пайғамбармен сөйлеседі. Сахабалар бұл бейтаныс кісіні тани алмағандықтан, ол кеткеннен кейін, оның кім екенін сұрайды. Пайғамбарымыз (с.а.с.): «Ол – Жәбірейіл еді», – деп жауап берді...

Пайғамбарымыз Жәбірейілді екі мәрте өзі өз бейнесінде көрді: бірде көк пен жердің арасында, бірде Миғраж кереметі болған түні. Жәбірейіл періште пайғамбарымыздың жеті қат көкке көтерілген сапарында жанында серігі болды. Жәбірейіл Қадір түнінде, яғни адамдарға Құран жіберілген түні басқа періштелермен бірге жер бетіне түседі.

Табиғат періштесі – Микайл

Төрт ұлы періштенің бірі Микайл – жер бетіндегі табиғи құбылыстарды, жануарларды, өсімдіктерді, жыл мезгілдері мен жаңбырды бақылап отыратын періштелердің басшысы. Микайлдың басшылығымен жер бетіндегі бақшаларда жемістер мен көкөністер жеміс береді, өсіп-өнеді. Бұлттар ішінде пайда болған тамшы-тамшы жаңбырды Микайл бастаған періштелер жерге алып түседі.

Алланың бұйрығымен Микайл әр көктем сайын тауларға, жазықтарға, жүзімдіктер мен бақтарға, гүлдер, жемістер мен бидай дәндеріне берекет жаудыратын періште.

Өлім періштесі – Әзірейіл

Төрт ұлы періштенің бірі – Әзірейіл. Бәрімізге белгілі, Әзірейіл – өлім періштесі. Жаратушы Иеміз адамның жанын Әзірейіл арқылы қайтарып алады. Бұл дүниеде иман келтірген адам да, иман келтірмеген адам да Әзірейілді дүниеден өтер шағында көреді. Сондықтан бұл біз үшін өте маңызды періште. Ол туралы әлі кеңірек әңгімелейтін боламыз.

Қайта тірілту күнінің періштесі – Исрафил

Төрт ұлы періштенің бірі – Исрафил. Ол сүрді алғаш үрлеген сәтте қиямет күні басталады.

«Сүр» дегеніміз не?

Бірде бір кісі Алла елшісінен сүрдің не екенін сұрайды. Алла елшісі ол кісіге: «Бұл үрленетін керней тәрізді нәрсе», – деп жауап берді.

Оның қандай екенін, қалай үн шығаратынын біз тап басып айта алмаймыз. Алайда оның бар екеніне еш күмәнданбаймыз. Өйткені ол туралы Құран аяттары мен пайғамбар хадистерінде айтылған. Бір күні Исрафил періштенің сүр үрлейтін уақыты келетініне, тау-тас, Ай мен жұлдыздар астаң-кестең болатын қиямет күні болатынына күмән келтірмейміз.

Кесімді мезгілі жетіп, «Сүр» үрленгенде, жер мен таулар түбімен қопарылып, бір-біріне қатты соқтығысқаннан быт-шыты шыққанда, міне, болмай қалмайтын, алдын алу мүмкін болмаған ұлы уақиға (яғни, қиямет-қайым) сол күні орнайды.

(«Хаққа» сүресі, 13-15-аяттар)

Исрафил періште сүрді екінші рет үрлегенде, өлгендердің бәрі қайта тіріледі. Бұл іс бір-ақ сәтте орын алады.

«Сүр үрленді. Міне, олар (Алланың құлдары) қабірлерінен шыққан бойда Раббыларының дәргейіне қарай ағылып барады».

(«Иәсин» сүресі, 51-аят)

Төрт ұлы періштенің бірі Исрафилдің алдында осындай маңызды міндет тұр. Қиямет күні, қайта тірілу күні сияқты маңызды мәселелер туралы «Жәннатты білгім келеді» атты кітабымызда баяндадық. Егер осы мәселе бойынша басқа сұрақтар туындаса, онда сол кітапты оқып шығуыңызға кеңес береміз.

Үлкен періштенің қызметі тек қана сүрді екі рет үрлеу ғана ма?! Ол қазір не істеп жатыр? Қияметтің уақытын күтіп отыр ма?

Әзірейіл Алланың рұқсатымен, барлық тірі мақұлықтың жанын алады. Сол сияқты Исрафил де тіршілік иелеріне өмір сыйлауға жауапты, ол – қайта тірілту періштесі. Мысалы, ол жүзім мен бақтарда қыста құрғап, өліп қалған бұтақтар мен ағаштарды: «Алланың рұқсатымен ояныңдар!» – деп тірілтіп алады. Бұл Алланың қыстан кейін жерді қайта тірілтуі. Ал адамдардың ақырзаманда қайта тірілуі де Исрафил періштенің жауапкершілігінде.

Енді сіздің сұрақтарыңызға оралайық.

«Осы төрт ұлы періште сияқты барлық періштелер, Алланың көмекшілері ме?»

Періштелер алланың көмекшілері ме?

«Раббың – ешкімге мұқтаж емес»

(«Әнғам» сүресі, 133-аят)

Таңғы ас үстінде алтындай жарқырап тұрған балға толы тостағанды көргенде мен: «Араларды жаратқан Аллаға шүкір», – дедім. Сонда менің ойыма бір қызық сұрақ келді: «Алла Тағала араларды адамдарға бал жинау үшін ғана жаратты ма? Егер Ол қаласа, бізге араларсыз-ақ балды бере алар еді ғой?» Бұл мен үшін өте оңай сұрақ болды. Алла адамды жоқтан бар еткендіктен, қаласа балды жоқтан пайда етіп, оны арасыз да жасайтын еді. Ол араларсыз да бізді балмен қоректендіре алар еді... Құдайға бал жасау үшін ара немесе басқа бір жаратылыс қажет емес.

«Ол – күллі аспан әлемі мен жерді жоқтан бар еткен шебер Жаратушы. Ол бір нәрсе қаласа, тек қана: «Бол!» – дейді, (сонда ол бірден) бола қалады»

(«Бақара сүресі», 117-аят).

Егер Алла арасыз бал берем десе, оның қалай пайда болатынын біз білмейміз. Бәлкім, ол көктен жаңбыр сияқты жауар ма еді? Немесе оны жерден май сияқты шығарып, тау жыныстарының арасына су сияқты төгілтер ме еді? Бұл да Алла үшін иненің ұшындай улы тұмсығымен, кішкентай жәндіктің бал жасауы сияқты оп-оңай дүние.

Шынында, біз өзіміз көрмеген-білмеген нәрсеге сене қоймаймыз, бірақ Құдіретті Жаратқан Алла қаласа, арасыз да бал жаратар еді. Балға араны арнап, сүтке сиырды, ағаштардан түрлі жемістерді шығарды. Бірақ Алла өзінің пайғамбарларына бұйрықты жеткізуде Жәбірейілге, дүние, табиғатты бақылауда Микайлға, адамдарды қайтадан тірілтуде Исрафилге немесе тірі нәрселердің жанын алуда Әзірейілге мұқтаж емес.

«Көмекші» деген...

Патшалардың көптеген қызметшісі болады. Оның уәзірлері, жаудан қорғайтын батырлары, тамақ дайындайтын аспаздары, әскерін басқаратын әскербасылары, кемелерінде жүзіп жүрген капитандар, қазынасының есебін сақтайтын есепшілері, салық жинайтын қаржыгерлері, өз елінде әділеттілікті қамтамасыз ететін төрешілері, мешіттері, қонақ үйлері, моншалары, сарайлары, көпірлер салатын сәулетшілері бар. Патша бүкіл әлемді билегенімен ол да адам баласы. Оның кез келген жұмысқа уақыты да, қолы да жете бермейді. Көзі бәрін көре алмайды, ақыл-ойы бүкіл нәрсені түсіне алмайды. Патшалар бір-ақ сәтте барлық жерді бақылай алмайды. Ол бірнеше жұмысты бірден атқара алмайды. Сондықтан патшаға қызметшілер қажет. Оның қызметшілері – оның көмекшілері деген сөз. Сұлтандардың қызметшілері мен Алланың періштелері арасында үлкен айырмашылық бар.

Жәбірейіл, Микайл, Исрафил және Әзірейіл – Алланың төрт ұлы періштесі. Олар – Оның мәңгі мойынұсынатын қызметшілері, бірақ көмекшілері емес. Көмекші «көмектесетін адам» дегенді білдіреді. Сізге қиын соққан жұмыста қолдап, күшіңіз бен ақылыңыз жетпейтін тұста көмек көрсететін адамды көмекші дейміз. Жер мен көкті жаратқан Алла – құдіретті. Ол періштелердің көмегіне мұқтаж емес. Көктегі мен жердегі барлық нәрсе Алланың құзырында.

«Олардан: «Күллі аспан әлемі мен жерді кім жаратты?» – деп сұрасаң, олар, әлбетте (амалсыздан): «Алла», – деп айтады. Ендеше: «Аллаға сансыз мадақ, шексіз шүкір! (Күллі болмыс, әрбір жаратылыс Оның құдіреті күшті жалғыз Жаратушы екенін көрсетеді, мұны, тіпті, мүшріктердің өздері де, амалсыз, мойындауда)!» – деп айт. Алайда олар (осынау ақиқатты, амалсыздан, мойындағандарының һәм өз сенімдерінің негізсіз екенін өз ауызымен айтып тұрғандарының) парқына бармауда.Күллі аспан әлемі мен жердегінің бәрі бір Аллаға тиесілі. Шүбәсіз, Алла Ғани (ешкімге һәм еш нәрсеге мұқтаж болмаған әсте ортаймайтын байлық иесі), Хамид (бар мақтау мен шексіз шүкіршілікке әбден лайық)».

(«Лұқман» сүресі, 25 – 26-аяттар)

Неге біз періштелерді көрмейміз?

«Уа, иман келтіргендер! Аллаға, Оның пайғамбарына, пайғамбарға жіберген кітапқа және одан бұрын жіберген кітаптарға иман келтіріңдер. Кімде-кім Аллаға, періштелеріне, кітаптарына, пайғамбарларына және қиямет күніне иланбай, күпірлік қылса, онда шүбәсіз, ол тура жолдан алыстап, адасқан болады».

(«Ниса» сүресі, 136-аят.)

Егер сіз ештеңе көрмесеңіз, сіз бұл туралы екі себепті атап көрсете аласыз.

1. Көздің көру қабілеті көру үшін жеткіліксіз: Мысалы, көзіміз ультракүлгін сәулелерді көре алмайды. Бірақ аралардың көздері ультракүлгін сәулелерді көре алады. Сонымен ультракүлгін сәулелер көрінбейді емес, біздің көздеріміз оларды көрмейді!

2. Көрінбейтін нәрселер: біз кейбір заттардың бар екендігіне ешқашан күмәнданбаймыз, бірақ ешқашан оларды көрмегенбіз. Оларды көре алмауымыздың себебі көру қабілетіміздің оларды көруге жеткіліксіз болуынан. Өйткені бұл заттар адам көзіне көрінбейтін етіп жаралған. Мысалы, біз ауырлықты көре алмаймыз, өз жанымызды көре алмаймыз, өмірді көре алмаймыз. Бұл көрінбейтін емес, керісінше, біздің көруге қауқарымыз жетпейтін нәрселер.

Неге біз періштелерді көре алмаймыз?

Бұл біздің көзіміз көре алмағандықтан ба әлде Алла Тағала періштелерді көрінбейтін етіп жаратқандықтан ба?

Екеуінен де!

Сіздің сұрағыңызға жауап берместен бұрын, мен сізге сұрақ қойсам бола ма?

– Неге адамдар су астында дем ала алмайды?

– Адамдардың тыныс алу жүйесі су астында дем алатындай жаралмаған! Сондықтан суда оттегі болса да, біз бұл оттегімен балық сияқты өкпеміз арқылы дем ала алмаймыз.

– Сіз шынымен керемет жауап бердіңіз! Мен сіздің жауабыңызға аздап толықтырулар жасайын: біз су астында дем ала алмаймыз. Өйткені өкпеміз су астында дем алуға арналмаған. Басқаша айтқанда, су астындағы оттегі де адамдардың демалысына жарамсыз. Дәл сол сияқты біздің көзіміз періштелерді көретіндей қабілетпен жаралмаған.

Бірақ бұл бізге оларды көрмеу үшін жалғыз себеп емес! Тағы бір басты себеп: мүмкін періштелер де адамдарға көрінбейтіндей жаратылған. Біз: «Неге періштелерді көре алмаймыз?» деген сұрақ қойылса, біз бұл сұраққа екі жауап бере аламыз: біздің көзіміз періштелерді көре алмайды. Сондай-ақ періштелер де көзге көрінбейтін етіп жаралған.

Балалар періштелерді көре ала ма?

Иә, білемін, білемін! Сәбилер әрдайым періштелерді көретінін айтады. Нәрестелер періштелерді көре ме? Менің сәби кезім артта қалды. Сіз балалық шағыңыздан әлі алыстай қойған жоқсыз. Сонда айтыңызшы, сіз сәби кезіңізде періштелерді көрдіңіз бе?

Есіңізде жоқ па? Бес жасар кішкентай қызымнан сұрайын, оның есінде ме екен.

– Періштелерді өз көзіңмен көрдің бе?

– Не?

– Періштелерді көрдің бе?

– Періштелер? Білмеймін!

Дүние есігін жаңа ғана ашқан сәбилерге: «Қош келдің, балақай! Сен періштелерді көрдің бе?» – десем, жауап берер ме еді?! Меніңше, ол мүмкін емес. Бұл періштелер мен нәрестелер арасындағы құпия. Сондықтан сәбилер періштелерді көретінін қайдан білеміз?!»

Ешқашан біле алмаймыз. Бірақ мен бір-екі апталық сәбилердің ұйықтап жатып шалықтап күлгенін байқадым. Демек, олар да түс көреді. Олар бұл әлемді мүлдем білмейді, бірақ таңқаларлық. Сонда сәбилер түсінде нені көреді және не үшін күледі? Демек, олар өздерінің саябақта ойнағанын немесе балмұздақ жеп жатқанын көре алмайтындықтан, олар біздің әлеммен ешқандай байланысы жоқ мүлде басқа нәрсені көруі әбден мүмкін. Олардың ұйықтап жатып күлімсірегені өте сүйкімді көрінеді.

Олардың көретіндері періштелер болуы мүмкін ғой. Мен періштелер сияқты бейкүнә сәбилерді көрдім. Меніңше, олардың көз алдында періштелер Алланың рұқсатымен пайда болады. Сәбилер есейгенде мұны есіне түсірмеуі мүмкін, яғни олардың періште екендігін ешқашан білмейді. Алла Тағала сәбилерді қорғайтын және оларға бесік жырын айтатын періштелерді жаратқан деп сенемін.

Періштелерді сәбилерден басқалар көре ала ма?

Көзіміз періштелерді көре алмаса да, олар көрінбейтін болып жаратылса да, Алла қаласа көзіміз оларды көруі әбден мүмкін.

Мұхаммед пайғамбарға (с.ғ.с.) оның пайғамбарлық міндетін жеткізген, Құран аяттарын әкелген Жәбірейіл періште еді. Ол Жәбірейілді көріп, дауысын естіп, онымен сөйлесті.

Бір рет болса да Жәбірейіл періште адам кейпіне ене білді. Сонда періштелердің осындай ерекше қасиеті болатындығын байқаймыз. Жәбірейіл періште – уахи періштесі. Пайғамбар мен оның сахабалары сөйлесіп тұрған кезде, ол Мәдина мешітіне келіп, көпшіліктің алдында Алла елшісіне бірнеше сұрақ қойды.

Мешітте тұрған барлық сахабалар оны көрді, бірақ оның Жәбірейіл періште екенін Пайғамбарымыз айтқаннан кейін білді. Сахих хадистерден жеткендей, сол жерде оны көрген сахабалардың бәрі әділдігімен танылған жандар болатын.

Сонымен қатар Бәдір шайқасында, яғни мұсылмандар мен Меккелік мүшріктер арасындағы алғашқы соғыс кезінде де періштелердің көмекке келгенін байқаймыз. Алла мүміндерге көмектесу үшін періштелерін жіберді. Оларды иман келтіргендер де, кәпірлер де көрді. Бұл оқиға ең сенімді хадис кітаптарында ғана емес, Құран аяттарында да айтылған:

«Сендер сол кезде Раббыларыңа жалбарынып, медет тілеумен болған едіңдер. Сонда Ол: «Мен сендерді бірінен кейін бірі келетін мың (жауынгер) періштемен қолдап жебеймін», – деп, дұғаларыңды қабыл етті.»

(«Әнфал» сүресі, 9-аят)

Егер сіз де жақыннан періштені көргіңіз келсе, алаңдамаңыз, өміріңіздің ақыр соңында бір періштені көресіз. Біз бәріміз осы өмірдің соңында өлім періштесін көреміз. Сонда мүміндерге сүйікті дос, кәпірлерге қорқынышты жау болып көрінетін Әзірейілді көреміз...

Біз Алланың барлық періштелері сияқты, өзімізге дос деп білген Әзірейілді күлімсіреген, нұрлы жүзбен көреміз деп үміттенемін...

Үшінші ықтимал: «мүмкін олар жоқ шығар!»

Сіз әлі де сене алмай отырсыз. Мен сіздің ойыңызды аздап болжай алатын сияқтымын.

«Егер біз бірдеңе көре алмасақ, бұл затта екі ықтимал бар: не біздің көзіміз оны көруге қабілетсіз немесе ол көзге көрінбейтін нәрсе!» дейсіз.

Мен оны сіздің сұраулы жүзіңізден байқадым. Сондай-ақ, былай деуіңіз де мүмкін: «Үшінші ықтимал бар! Егер біз бір затты көре алмасақ, ол жоқ шығар!» дегіңіз келеді. Сіз бұл үшінші мүмкіндікті де қарастыру керек деп айтқыңыз келіп отыр.

«Мен періштелерді көре алмаймын, мүмкін олар жоқ шығар, сондықтан мен оларды көре алмаймын ба? Неге мен көрмеген нәрсеме сенуім керек?!» деген біреудің сұрағының жауабы қалай берілетіні сізге қызық болып отырған шығар.

Егер бізге бір заттың бар екеніне сену үшін оны көруіміз керек болса, «Мен періштелерді көре алмаймын, мен көрмеген нәрсеге сенбеймін!» деген кісімен келісуіміз керек шығар. Бірақ бір заттың бар екеніне сену үшін және білу үшін сан түрлі жол бар. Көру соның бірі ғана...

Сіз қанттың тәтті екенін білесіз бе? Оның тәтті екенін көру арқылы білдіңіз бе әлде дәмін сезу арқылы ма?

– Әрине, дәмін көру арқылы.

– Демек, қанттың тәтті екеніне сенудің жолы – көру емес, оның дәмін тату.

Раушанның иісі жұпар, оны сіз де білесіз. Сіз бұл әдемі иісті көру арқылы білдіңіз бе?

«Жоқ, мен иіскедім» дер едіңіз. Сонымен раушан гүлінің иісі жақсы екеніне сену – көз арқылы емес, мұрын арқылы болады. Иіс сезу – сенудің тағы бір тәсілі...

Қардың суықтығын, радиатордың ыстық екенін де біз көру арқылы біле алмаймыз. Көру арқылы көп нәрсені білеміз, бірақ біз білетін және сенетін барлық нәрсені көру арқылы білмейміз әрі көңілге сол арқылы ғана сенім ұяламайды. Бар екеніне сенудің түрлі жолдары бар.

Егер біз «Мен көрмей сенбеймін!» десек, біз көптеген нәрсенің бар екенін жоққа шығаруға тиіспіз. Егер олардың бәрін санап көрсек, бұл кітаптың парақтары да, менің күндерім де жетпейтін еді. Осыған байланысты қарапайым мысал ретінде ауырлық күшін алайық. Ауырлық күші бар, бірақ оны көруге мүмкіндік жоқ.

Дүние мен жан – бұл біз көре бермейтін, бірақ олардың бар екеніне ешқашан күмән келтіру мүмкін емес нәрселер... Кей жағдайларда тек өз көзімен көрген нәрсеге сену адамды алдайды. Мысалы, адамдар мыңдаған жылдар бойы әлем теп-тегіс тақтай секілді деп сенетін. Себебі олар көздеріне көрінген көкжиек арқылы жерді сол қалпында көрді. Бірақ бұл оптикалық иллюзияға байланысты. Себебі әлем адам үшін тым үлкен. Жер тегіс те емес, текше де емес. Жер ғаламшары шар тәрізді болатын.

Әрине, көзбен көрмей жатып сенуге болмайтын нәрселер де бар. Бірақ бұл «біз көрмеген нәрсеге сенбеуіміз керек» дегенді білдірмейді. Біз періштелерді көрмесек те, дауыстарын естімесек те, оларға қол тигізбесек те, сенеміз. Біз оларға сену үшін бейнесін көріп, дауысын естудің қажеті жоқ.

Құран аяты, пайғамбарымыздың мүбәрак аузынан шыққан бір ғана сөз бізге жеткілікті. Себебі бірі – Алланың сөзі, екіншісі – Алла елшісінің сөзі.

Біз Аллаға қаншалықты сенетін болсақ, оның кітабына, елшісіне, оның кітабындағы жазылғандарға және елшінің білген және хабарлаған нәрселеріне сенеміз. Сондықтан біз сенетін және сенім білдірген адамдардың қатарындамыз!

Мен періштелерді, кітаптарды, пайғамбарларды, ақыретті, тағдырды, жақсылық пен жамандықты Алла жаратады деп сендім. Өлгеннен кейін қайта тірілу де ақиқат. Алладан басқа құдай жоқ екеніне куәлік етемін және Мұхаммедтің Оның елшісі және пайғамбары екеніне куәлік етемін.

Бөлмедегі айдаһарлар мен періштелер

Мен адамдардың неге таң-тамаша болатынын түсінемін. Оның үстіне олар қоятын әртүрлі сұрақтарды да түсінуге тырысамын. Негізі, сұрағына шын жүрегімен жауап іздеген адамның сұрағы қанша оғаш болса да, оны елемей қоя салуға дәтім бармайды. Қалай болса да жауап беруге тырысамын.

Менің әдетімде сұрақтар мен сұрақ қоюшыларды мазақ ету жоқ. Бірнеше жыл бұрын әйгілі бір атеист ғалымның кітабын сатқысы келген біреуді кездестірдім. Ол маған мысқылдай қарап:

– Неге сенесің? – деп сұрады. Мен:

– Не нәрсеге сенетінімді сұрап тұрсыз ба? – деп едім,

– Періштелерге, – деді. Сіз періштелерді көрмесеңіз, оларға неге сенесіз? Олардың бар екеніне неге сонша сенімдісіз?!

Мен болсам:

– Бір нәрсеге сену үшін оны көрудің қажеті жоқ! Мен көрмесем де, сенуге болатын көптеген нәрсе бар, – деп жауап бердім.

– Ал егер мен саған: «Менің бөлмемде айдаһар бар» десем, маған сенер ме едің?

– Жоқ, мен оны көрмей бұл сөзіңе сене алмаймын, – дедім.

– Ал неге сенгіңіз келмейді? – деді ол мысқылдай сөйлеп. Сіз періштелерге сенесіз!

– Бұл екеуі бірдей емес! Сіздің сөзіңізге сену үшін маған айдаһарды көрсетуіңіз керек! – дедім мен.

Ол мені тығырыққа тірегендей өзіне сенімді болып көрінді.

– Егер мен сізге оның көрінбейтін айдаһар екенін айтсам ше? – деді ол. – Яғни ол айдаһар сен сенетін періштелер сияқты көрінбейтін айдаһар болса ше? Көзге көрінбейтін, денесінде ет пен сүйегі жоқ ұшатын айдаһар. Сол кезде сенесіз бе?

Мен:

– Әр сөзге және бәрінің сөзіне бірдей сене беруге болмайды, – дедім. Сіз мені сендіруіңіз керек. Не айдаһарыңды көрсет, не менің алдыма дәлел әкел!

– Ал, айтыңызшы, – деді ол. Менің бөлмемдегі көзге көрінбейтін, ұша алатын және денесі білінбейтін айдаһар мен періштелердің арасында қандай айырмашылық бар. Періштелерге сенесің, бірақ айдаһарларға сенбейсің бе?

Бұл кісінің ниеті бұзық екені айдан анық. Ол менің періштелерге деген сенімімді бөлмедегі айдаһар ертегісімен салыстырып: «Сен періштелерге сенесің, онда айдаһарға да сенуің керек» немесе «Айдаһарға сену қаншалықты ақылға қонымсыз болса, періштелерге де сену соғұрлым ақылға қонымсыз» деп дәлелдеуге тырысты. Ол сөздің төркінін: «Сен періштелерге сенуге құқылы болсаң, сол сияқты менің де айдаһарға сенуге құқығым бар» дегенге әкелді.

Періштелер туралы толық білімі жоқ адам періштелерге сенуді, аруақтарға, елестерге, айдаһарларға және ертегі кейіпкерлеріне сенумен шатастыруы мүмкін. Өйткені адамдар диюлар мен мыстандар сияқты әртүрлі ертегі кейіпкерлеріне сенуге бейім.

Мен кішкентай кезімде Питер Пен шынымен бар деп сенетінмін. Түнде бөлмеме олар келіп, бізге жарқыраған қанаттарымен сәуле таратады деп ойлайтынмын. Сіздің күлкіңіз келген шығар, бірақ мен Питер Пенді аз күтпедім.

Осы кезде әлгі кісіге бұрылып:

– Қарағым! – дедім. Менің періштелерге сенуім – басқалардың ойдан шығарылған ертегілерге, ескі мифологиялық әңгімелерге, мыстандарға немесе қорада тұрған сиырларды ұрлап, Марсқа алып қашатын, жасыл түсті, төрт-бес бақайлы өзге ғаламшарлықтардың оқиғаларына сенгендері сияқты емес.

Менің оларға сенуім әркімнің жазған немесе айтқан сөздеріне ілескендіктен емес.

Мен періштелерге жүрегімнен бір белгі келді, сондықтан сендім дейтіндердің қатарынан емеспін...

Мен періштелерді көрмесем де, дауыстарын естімесем де, оларға сенемін. Бірақ менің сенімім тек періштелерге ғана сенумен тоқтамайды.

Бірінші кезекте, мен Аллаға сенемін.

Мен Алланың өз пайғамбарларына періште арқылы жеткізген аяттарына және адамдарға жіберген кітаптарына, әсіресе Құранға сенемін. Өйткені Құран маған періштелер туралы хабарды жеткізуші. Сондықтан мен періштелерге сенемін. Менің жүрегім шексіз сеніммен періштелердің бар екеніне сенсе, ақыл-ойым оған қарсы шыққан емес.

«Көктерді және жерді жасаған, сондай-ақ екі, үш және төрт қанатты періштелерді елші қылған Алла Тағалаға барлық мақтау лайық. Ол жаратуда қалағанын арттырады. Күдіксіз Алланың әр нәрсеге толық күші жетуші».

(«Фатыр» сүресі, 1-аят)

Періштелер ер ме, әйел ме?

«Осылайша олар Рахманның хас құлдары болған періштелерді (өздері қор көретін) әйел жамағатына балап (періштелер Алланың қыздары дейді). Сонда олар періштелердің қалай жаралғанына куә болып па?! Олардың мұндай жалған куәлігі міндетті түрде жазылады және сол үшін жауапқа тартылады».

(«Зухруф» сүресі, 19 – аят)

Мен сұраққа жауап бермеу үшін ешқашан «бос сөз» деп оны тастай салмаймын. Менің ойымша, ақылға қонымсыз сұрақтар болмайды. Бірақ қате сұрақтар кездесуі әбден мүмкін. Ал қате сұраққа жауап беру мүмкін емес. Мысалы, мынау дұрыс сұрақтардың қатарына жатады: «Сіздің бауырыңыз бар делік. Сол бауырыңыз жайлы бір кісі «Ұл ма әлде қыз ба?» деп сұраса, оған «Қыз» немесе «Ұл» деп оңай жауап бере аламыз.

Ал мынадай сұрақтар қате сұрақтарға жатады: «Тастар ет жей ме, шөп жей ме?»

Мұндай мағынасыз, қисынсыз сұрақтарға жауап берілмейді. Өйткені тастар ештеңе жемейді. Ештеңе жемейтін тастарға «Олар ет жей ме, әлде шөп жей ме?» деген сұрақ қойылмайды.

Оны, әрине, дәлірек сұрауға болар еді. Бірақ дәл осы формада емес. Қате сұрақтың жауабы, әсіресе, дұрыс жауабы болмайды. Қате сұрақтың жалғыз жауабы – сұрақтың неге дұрыс емес екенін түсіндіру.

Сонымен сұраққа көшсек:

– Тастар ет жей ме, шөп жей ме?

– Тастар ет те, шөп те жемейді. Тастар жансыз. Ал тамақтану жанды нәрселерге тән.

Көріп отырғаныңыздай, мен шынымен сұраққа жауап бердім. Осылайша қойылған сұрақ қате болғандықтан өздігінен сұрақ болудан қалды.

Егер сұрақ сұрақ болудан қалса, онда оның жауабы табылды деген сөз.

«Періштелер ер ме, әйел ме?» деген сұрақ та қате. Себебі періштелердің жынысы жоқ. Алла Тағала өмірде хайуандарды, адамдарды екі түрлі жыныста жаратса, періштелерді жыныссыз жаратқан. Періштелер әйел де, ер де емес. Жаратушы Иеміз оларды адам сияқты ет пен сүйектен, ұл немесе қыз етіп жаратпады. Олар – періштелер.

Ислам діні келмес бұрын Меккеде тұратын пұтқа табынушылар періштелердің бар екеніне сенді, бірақ олар періштелерге иман келтіруде бір қателік жіберді. Олар періштелерді Алла мен адамдар арасындағы хабаршы ретінде таныды әрі періштелерге құлшылық етті. Оларға қыз есімдерін беру арқылы періштелерді өздерінің пұттарына айналдырды.

Құран олардың бұзылған сенімдері туралы:

«Осылайша олар Рахманның хас құлдары болған періштелерді (өздері қор көретін) әйел жамағатына балап (періштелер Алланың қыздары дейді). Сонда олар періштелердің қалай жаралғанына куә болып па?! Олардың мұндай жалған куәлігі міндетті түрде жазылады және сол үшін жауапқа тартылады».

(«Зухруф» сүресі, 19-аят)

«Расында, ақиретке сенбейтіндер періштелерді (Алланың қыздары деп оларды) қыздардың аттарымен атайды»

(«Нәжім» сүресі, 27-аят).

Христиан дінбасыларының пікірінше де періштелер қыз да, ұл да емес. Бірақ қазіргі шетелдік кинолар, телебағдарламалар мен мультфильмдер періштелерді ұл немесе қыз бейнесінде көрсетіп жүр. Алайда періштелер ешқандай нәсілге, жынысқа бөлінбестен, Алланың өзгеше жаратылысы ретінде қалуы керек.

Періште деп аталған кезде, көптеген әлем тілдерінде (Angel, Angelica, Ангелина) сияқты қыздарға берілген әдемі есімдерді байқаймыз. Осындай ойлардың нәтижесінде періштелерді қыз жынысты деген сенім туады...

Неге мектепте, университетте оқып жүрген кезімізде барлық періштенің рөлін қыздар ойнап шығады? Жоғарыда түсіндіріп өткенімдей, періштелерді әйел жынысына жатқызу қате пікір. Тек қате пікір деп айтуымыз аз, бұл өте қауіпті сенім. Себебі мұндай сенім – Ислам діні келместен бұрын өмір сүрген надан адамдардың сенімі. Біз ол қараңғылық дәуірінен Ислам арқылы жарық нұрға бөлендік. Демек, нұрдан жаралған періштелерге деген сенімімізді дұрыстағанымыз абзал.

Періштелердің қанаты бар ма?

Иә, сенің ойыңа періште десе, ең алдымен «Олардың қанаттары бар ма?» деген сұрақ келуі мүмкін?! Негізі, періштелердің қанаты туралы Құран аяттарында, Пайғамбарымыздың хадистерінде көп айтылған.

Құранда:

«Көктерді және жерді жасаған сондай-ақ екі, үш және төрт қанатты періштелерді елші қылған Аллаға барлық мақтау лайық. Ол жаратуда қалағанын арттырады. Күдіксіз Алланың кез келген нәрсеге толық күші жетеді»,4 – деп екі, үш және төрт қанатты періштелердің бар екендігі айтылады.5

Дегенмен періштелердің қанаттары құстардың қанаты сияқты емес екенін білуіміз керек. Олардың қанаттары өте жылдам қимылдайды. Сол себепті Раббымыздың бұйрығын қас-қағым сәтте орындай алады. Періштелер нұрдан жаратылған ерекше жаратылыс болса, олардың қанатын құстарға не ұшаққа ұқсатуымыз бекер. Сондықтан періштелер туралы ойлағанда суреттерде, кітаптардың мұқабасында, мульфильмдерде көріп жүрген бейнелерді есіңе алма. Өйткені олардың шынайы бейнесін Алла Тағала мен пайғамбарлар ғана көре алған.

Періштелер айтқан сөздерімізді, жасаған істерімізді, басқан әр қадамымызды қалай жазып отырады?

«Анығында, адам баласын Біз жараттық, міне, сондықтан, нәпсісінің оған үнемі не сыбырлап, көкейіне қандай ойлар салатынын жақсы білеміз. Өйткені Біз оған өз күре тамырынан да жақынбыз.

Оның оң жағы мен сол жағында отырған екі бірдей хатшы (періште жақсы-жаман барлық істерін) жазып алуда.

Сондай-ақ адам баласының аузынан нендей сөз шықса да дәл қасында оның аузын бағып, бірде-бір сөзін қалт жібермей жазып алып тұратын бақылаушы періште бар».

(«Қаф» сүресі, 16-18-аяттар)

Менің оқырмандарымның бәріне бұл сұрақтың жауабы қызық болып отырған шығар. Егер менің осындай ізденімпаз оқырмандарым болмаса, мен жазушы болмас едім. Оқырмандарымының ынта-ықыласы бірінен-бірі өтеді. Тіпті, кейбірі менен қалай жазатынымды сұрайды.

Шумерлер – жазуды алғаш ойлап тапқан халық. Олардың саз балшық тақтайшаларға жазған кезеңдері есіңізге түсті ме? Алла Тағала бізге жазудың көптеген тәсілдерін көрсетіп берді емес пе?!

Балшықтан жасалған тақташалар, папирус жапырақтары, қағаз орамдары, қамыс қаламдар, тау үңгіріндегі әк үгінділері, қыл қаламдар, қарындаштар, қауырсын қаламдар, шарикті қаламдар, баспа машиналары, компьютерлік пернелері үнсіз басылатын планшеттің пернетақталары – бәрі-бәрі жазу үшін. Негізінде, жазу дегеніміз – тек әріптерді біріктіруден тұрмайды.

«Жазу туралы не деуге болады?»

Жадыңа, ойыңа, арманыңа, әртүрлі кеңестерге қайта оралу. Оқиғаны еске алу үшін, оны қайта-қайта еске түсіру. Яғни қалаған уақытта қайтадан қалаған дүниені ойға ала білуіңіз.

Олардың қалай және қандай күйде жазғыны маңызды емес. Бастысы жазған жазбаны сақтап қалу. Мысалы, бұрын айтылған сөздерді ұмытпас үшін оны хатқа түсіріп отырған. Әуелде аудиолар қағаз күйінде сақталды. Содан кейін таспалар шықты. Мен сол таспалардың алтын дәуірін жақсы білемін. Себебі менің жас кезім сол таспалар кеңінен таралған шақта өтті.

Адамдар тас дәуіріндегі кескіндерді, әртүрлі суреттерді сақтап келді. Былайша айтқанда, бұл хатқа түсіру және оны жоғалту... Содан кейін камералар шықты. Камера суреттерді фотоқағазға шығарды және оларды да мәңгілікке сақтау мүмкін емес.

Адамдар суреттен гөрі енді видеолар түсіре бастады. Осылайша маңызды оқиғаларды жазудың жаңа тәсілі табыла берді. Бейнетаспалар алғашында дыбыссыз және түссіз болған. Содан кейін видеода дыбыс пайда болды және сан түрлі әдемі түстерге боялды. Қазір CD және DVD дискілері бар. Дегенмен біз оларды да жоғалтып жатырмыз... Бұған да өзімізше жазба деп ат қойдық.

Қағазға жазу мен CD-ге жазу арасында біршама айырмашылық бар. Бірақ екеуі де бірдей жұмыс істейді: жазады және сақтайды! Біз дискілерге ақпаратты, дыбыстарды, суреттерді, одан да басқасын да сақтадық. Бірақ олардың да дәурені өтті... Себебі қазір бәрін кішкентай жад карталарына «жазып» жүрміз.

Иә, мен сені түсініп отырмын. Сенің сұрағың «Адамдар қалай жазады, жазғандарын қалай сақтайды?» деген сұрақ емес еді. Сен «Кираман-Кәтибин атты періштелер біздің не істеп, не қойып жүргендігімізді қалай жазады?» деп сұрағансың.

Періштелер біздің әр басқан қадамымызды қалай жазып отырады?

Мен сізге адамдардың сазды тақтайлардан бастап, планшет, компьютерлерге дейін қалай жазып, сақтайтынын мысалға келтірдім. Сіздер жазу мен сақтаудың көптеген жолдары бар екенін ұмытпаса екен деймін. Неге? Ойлап көріңіз, осыдан жүз жыл, екі жүз жыл бұрын өмір сүрген адамдар біздің қазіргі компьютеріміз бен планшетімізді көргенде не істер еді? Осындай құрылғы бар дегенге сене ме? Сенуі қиын болуы мүмкін. Өйткені олардың санасы осындай керемет құрылғыларды қабылдай алмайды.

Керемет қамыс қаламды алып жіберіп, сия ыдысына батырып, қағазға жазғалы жатқан ескі заманның өкіліне: «Қолыңдағыны таста да, iPad-пен жаз! Не жазғың келеді?! Тез әрі оңай!» деп айтсақ, әлгі адам сол сәтте есінен танып қалар еді... Сіз ол адамға қалай жазу керектігін қанша түсіндірсеңіз де, ол ұқпайды. Бірақ біз бен оның арасындағы басты айырмашылық – уақыт. Ол да біз секілді ет пен сүйектен жаралған адам. Оның да қолдары мен саусақтары біздікі секілді. Ол да жазар кезде саусақтарын қолданады. Жазған кезде оның қолдары мен көздері біз сияқты шаршайды. Бірақ біздің жазу тәсіліміз олардікінен өзгергендіктен, бізді түсінуі екіталай.

Енді періштелерге ой жүгіртіңіз. Кираман періштелері біз жасаған барлық нәрсені, айтқан сөзімізді, естігендерімізді, жасаған әр қадамымызды, игі істеріміз бен жамандықтарымызды жазады. Олар мен біздің арадағы айырмашылық өте үлкен. Сондықтан ұқсастықтарымыз бен айырмашылықтарымызды санамалап отыру артық болар. Бірақ кейбірін еске салсақ:

Біріншіден, олар нұрдан, ал біз ет пен сүйектен жаралдық;

Оларға су да, нан да қажет емес;

Олар суықта тоңбайды, ыстыққа күймейді;

Олар ауырмайды, құлап, бір жерлерін сындырып алмайды;

Ұстау үшін қолға, көру үшін көзге мұқтаж емес;

Бізге мүлде ұқсамайтын періштелердің, жазбалары да біздің жазып, сызғандарымызға ұқсамайтыны анық;

Оларға қалам да, қағаз да қажет емес;

Баспа машинасы да, компьютер де;

Камераға да, дыбыс жазу құрылғысына да мұқтаж емес;

Саз балшықты тақтай мен iPad-қа да...

Бұл есте сақтауға ұқсайды...

Бастан кешкен оқиғалар, көзіміз көрген нәрселер, құлағымыз еститін әртүрлі дыбыстар, тілімізбен дәмін татқан түрлі тағамдар мен мұрнымызға келетін хош иістер – бәрі-бәрі есімізде сақталады. Тіпті біз оқыған, жаттаған өлеңдер біздің жадымызда жазулы тұр.

Кейде біз алма жейміз, оның дәмі бала кезімізде жеген алманың дәміне ұқсап кетеді. Сол бір дәм арқылы біз жылдар бұрынғы оқиғаларды еске аламыз.

Жемістердің дәмі, пішіні мен түсі біздің жадымызда сақталып қалады. Гүлдер де сондай. Біз жаңа бір гүлді қолымызға алған кезде бұрынғы раушан гүлдер, гүл бақшалары, иісі мұрын жарған көктемгі бүршіктер ойымызға оралады.

Өмірімізде орын алған барлық нәрсе санамызда сақтаулы тұр. Жақсылықтар туралы жағымды естеліктер, қуанышты күндер, бақытты шақтар мен қайғылы сәттерді де ұмытпаймыз. Әр кездесуден қалған бір қуаныш, әрбір айырылудан қалған сан қасірет те жадымызда. Біздің жақсылықтарымыз, жаман істеріміз – бәрі-бәрі есімізде.

Адамдар жазбаға жүгінген кезде, біздің жадымыз мүлде басқаша жазады және оны есте сақтайды. Оған қалам немесе қағаз қажет емес. Ол камераға да, дыбыс шығаратын құрылғыға да, компьютерге де ұқсамайды...

Жад туралы ақпаратты шамалап түсініп алдық. Ал періштелер қалай жазады? «Қаламмен, қағазбен, баспа машинасымен немесе компьютермен бе?» деген сұрағың артықтау болар.

Егер Алла Тағала біз сияқты ет пен сүйектен жаралған адамдарға жад сияқты жазып, оны сақтауға мүмкіндік берген қабілет сыйласа, онда нұрдан жаралған періштелерге жазу мен сақтаудың мүлдем басқа қабілетін берген болар, кім білсін? Біз тек осылай ғана топшылай аламыз. Анығын Алла біледі.

Егер сізді әлгі сұрақ әлі мазалап отырса, менде оған: Білмеймін, мен періште емеспін. Періште емес адам оны қайдан білсін? – деп жауап беремін.

Біз негізі періштелер қалай жазады деп емес, нені жазып жүргендігін көбірек ойлауымыз керек! Солай емес пе?

Бұл періштелер не жазып жатыр?

Олар біздің не істейтінімізді жазады;

Жақсы немесе жаман ісімізді;

Олар біздің айтқанымызды жазады;

Дұрысын да, бұрысын да...

Ардақты пайғамбарымыздан жеткен хабардың бірінде Алла Тағала періштелерге былай бұйырады екен: «Құлым бір жамандық жасағысы келіп, бірақ оны жасамаса, оған күнә жазылмасын. Егер оны жасаса, тек бір күнә деп жазыңдар. Егер ол мен үшін сол зұлымдықтан бас тартса, оған жақсылық жазылсын. Ал егер жақсылық жасағысы келіп ниеттеніп, бірақ жасамаса, бір сауап жаз. Егер жасаса, сауапты он еседен бастап, жетпіс бір есеге дейін арттыр...»

Періште жоламайтын жерлер

Періштелер – нұрдан жаратылған пәк жаратылыс. Сондықтан олар тек таза жерлерде ғана жүреді. Алла Тағала тыйым салған, Аллаға серік қосатын, күнә жасалатын жерлерден аулақ болады. Сондай-ақ, пайғамбарымыздың мына бір оқиғасын мысалға келтірейік. Бірде Жәбірейіл періште пайғамбарымызбен уағдаласқан уақытта ол жерге келмей қалады. Алла елшісі таңданып, мұның себебін іздей бастайды. Сөйтіп үйдің ішіне көз жүгіртіп өтеді. Сонда үйде Хасан мен Хусейіннің кішкентай күшігі бар екен. Сол күшікті сыртқа шығарғанда барып, Жәбірейіл (а.с) үйге кіріп келеді. Пайғамбарымыз (с.а.у.) одан себебін сұраған кезде, ол: «Періштелер сурет тұрған және ит болған жерге кірмейді...» деп жауап берген екен.

Иттің таза болмауы, әрі оның сілекейі діни тұрғыдан нәжіс болып есептелетіндіктен, періштелер иті бар үйге жоламайды. Ал мүсіндерге келсек, Ислам келмей тұрған надандық дәуірде адамдар пұттарға табынатын. Демек, суреттер мен мүсіндерді үй ішінде қолдану надандық дәуірінің қате сенімдерін арамызға қайта әкелмес үшін айтылған тыйымдардың бірі.

Оған қоса періштелер жағымсыз иісті ұнатпайды. Сол себепті пайғамбарымыз сарымсақ, жуа жеген адамдардың мешітке келуіне тыйым салған. Жағымсыз иіс адамдарға ғана емес, періштелерге де ұнамайтыны хадистерде айтылған.

Әзірейіл қандай періште? Жақсы ма, жаман ба?

«Ендеше оларға: Сендерді өзіне жандарыңды алу міндеті жүктелген өлім періштесі келіп өлтіреді. Содан кейін Раббыларыңның құзырына жөнелтілесіңдер(жеткізілесіңдер», – деп айт.

(«Сәжде» сүресі 11-аят)

«Періште» сөзін естігенде жағымсыз ой орала ма?

Жамандық жасайтын адамға «Періштедей» деп айта аласыз ба? Періште сөзін біз ешқашан кісі өлтірушіге, залымға, ұрыға, сатқынға, қатігез құбыжыққа, қорқынышты жаратылысты сипаттау мақсатында қолданбаймыз! Бірақ біз жас сәбидің сондай сүйкімді, күлімсіреген жүзін көргенде «періштедей екен» деп жатамыз.

Басқаларға әрдайым қол ұшын беріп, үнемі жақсылық жасайтын, ашты тамақтандырып, жүрегінде қайғысы бар адамның көз жасын сүртіп жүрген біреуді көрсек, сол адамның сипатына қарап, бірден ойға «періштедей» деген теңеу келеді.

Періште – әлемдегі барлық тілдердің ішіндегі ең әдемі сөз. Ал Әзірейіл қандай періште? Жәбірейіл сияқты, Микаил сияқты ол да періште! Микайл Алланың бұйрығымен гүлдерді, жемістерді және бидай дәндерін, таулы жазықтарды, жүзімдер мен бақтарды бақылайды. Ал Исрафил Қиямет басталғанда, адамдарды бірінен соң бірін қайта тірілту үшін «Сүр» үрлейді. Жәбірейіл – уахи періштесі.

Әзірейіл де ұйқыда жатқан сәбиді күлдіре алатындай көркем періште. Ол да аспаннан жауған қар мен жауынның әр тамшысын жер бетіне алып түсетін періштелер тәрізді. Ол құстарға ән үйретіп, құмырсқалармен жарысқан араларға жол бастайтын, сиырдың құлағына, «Алла үшін сәл сабырлы бол, кішкентай қыз шелегін толтырып алсын» деп сыбырлап кететін періштелер сияқты бір періште.

Бірақ оның міндеті – пайғамбарларға уахи жеткізу, кішкентай сәбилерге бесік жырын айту, не болмаса бақтардағы гүлдерді жайнатып өсіру, аспаннан жауған қар мен жаңбыр тамшыларын жерге жаймен алып түсіру, құстармен дос боп, аралардың серігі болу емес. Әзірейіл – өлім періштесі. Бұл әлемнің соңғы сәтінде бәріміз көрінетін періште.

Әзірейіл періште – жақсылықты, сұлулық пен тазалықты, әділдікті білдіретін періште. Оның есімін естіген кезде бізде қорқыныш пайда боп, дірілдейміз. Ол шынайы періштенің бейнесі емес. Себебі қазіргі адамдар қара шекпен жамылып, қолына шалғы ұстаған бір бейнені санасында Әзірейілге балап жүр. Қара шекпен киген, жан түршігерлік бас сүйегі көрінген, киімінің ішінен сүйек қаңқасы көрінген бір бейне. Мультфильмдерде, ортағасырлық суреттерде, қорқынышты фильмдерде жиі кездесетін бұл сұмдықтың, әрине, Алланың төрт ұлы періштесінің бірі – Әзірейілмен ешқандай байланысы жоқ.

Әзірейілдің бейнесін көре сала оны хатқа түсіріп, бейнесін басқаларға көрсетуге ешкімнің артық уақыты жоқ. Өйткені ол – өлім періштесі. Ол келген кезде онымен бірге өлім келеді.

Әзірейіл періштенің екі түрлі бейнесі бар.

Әзірейіл періштенің екі түрлі бейнесі

Әзірейілдің әдемі жүзін Алланың ең сүйікті құлдары ғана көре алады. Өмір бойына Аллаға, оның пайғамбарына иман келтіріп, үнемі жақсылық жасауға тырысқан, ешкімге зиянын тигізбеген, ешкімнің ала жібін аттамаған, үлкен немесе кіші күнә жасап қойса, тәубесіне келіп, Алладан кешірім сұраған құлдарына Әзірейіл (а.с) нұрлы бейнесімен көрінеді. Сондай құлдар дүниеден өтер кезінде Әзірейілдің күлімдеген көркем жүзін көреді.

«Сіздің бұл дүниедегі міндетіңіз аяқталды. Алланың бұйрығы келді» деп алдыңыздан Әзірейіл шығып: «Келіңіз, мен сізді мәңгі өмір сүретін жұмақты көруге апарайын. Сіз бұл дүниенің қиыншылығынан арылдыңыз!» – деп айтады. Пайғамбарымыз айтқандай, ол Алланың сүйген құлдарының жанын сарымайдан қыл суырғандай оңай шығарады.

Бірақ тиынның екінші жағы болатыны секілді Әзірейілдің басқа бейнесінің де бар екенін ұмытпау керек. Өлім періштесінің қорқынышты бейнесі. Ибраһим пайғамбар Әзірейіл періштенің залым адамдарға көрінетін жан түршігерлік түрін көргісі келіп: «Мен сенің қорқынышты жүзіңді көргім келеді», – дейді. Сонда Әзірейіл: «Сен менің бұл жүзімді көруге шыдай алмайсың», – деп жауап береді. Ибраһим пайғамбарымыз талап еткен соң, оған өзінің сол бейнесін көрсетті. Ибраһим пайғамбар өзін залым патша отқа лақтырған кезде де қорықпаған еді. Бірақ Әзірейілдің қорқынышты түрін көргенде құлап, есінен танды. Залым адамдарға ғана ол осылай көрінеді. Яғни Алланың бір екендігіне, шексіз құдіретіне, толассыз мейіріміне сенбейтіндерге осы бейне лайық. Олар – әртүрлі қатыгездік жасайтын, адамдардың қанын төгіп, өз пайдасы үшін балаларға оқ жаудырып, бомба тастайтын, жетімдердің мүлкін тартып алатын қатыгездер. Ол бейне адамдарды өтірікпен адастыратын сатқындарға және Алланың пайғамбарлары мен Оның кітаптарын жоққа шығарушыларға көрінеді. Өйткені Алла олардың дүниеде сан мәрте жасаған қатыгездігін жай қалдырмайды.

Алла залымдардың кесірінен қасірет көргендерге әділетсіздік жасамайды! Осылайша Әзірейіл (а.с.) өмірін қатыгездікпен өткізетіндерге әдемі періштенің жүзімен емес, қорқынышты кейпімен көрінеді. Сонда әлгі залым адамдар бұл өмірде жасаған қылмысы үшін жазаланатын күннің жақын екенін сезе бастайды. Жазықсыз, әлсіз адамдар кешіріліп, жүздеріне қуаныш ұялағанда, залымдардың жылайтын кезі де келеді.

Әзірейіл – сенімді серік

Әлемдегі барлық зұлымдықтан қашып, тек Алладан пана тілей аламыз. Әзірейіл (а.с) өзінің қорқынышты түрін тек жамандарға көрсететінін білдік. Енді бәріміз оның әдемі, мейірімді, нұрлы жүзін көруді үміт етейік. Себебі бізді осы дүниелік өмірдің соңында күтетін ұзақ жол бар. Бізге сол жолда сенімді серік керек. Әзірейіл періште – сол жолда бізге жәрдемші болатын сенімді серіктердің бірі. Денемізден бөлініп шыққан жанымыз оның қанаттарының астында болады. Бұл біздің дүниеге келгендегі сәтімізге ұқсайды. Біз ең әлсіз, шақалақ кезімізде бір дәрігердің қолында болып едік. Дәрігерлер өмірге келуімізге көмектессе, өлім періштесі біздің жанымызды тәнімізден босатып, оның басқа әлемге баруына көмектеседі. Бұл – Алла Тағаланың адамның қымбат жанын ең сенімді періштеге аманаттауы. Дәрігер жаңа туған нәрестені жұмсақ жамылғыға қалай орап салса, Әзірейіл де жанымызды құшақтап, оны мәңгі өмір сүретін нағыз әлем – жұмақтың шексіз әсем бақшаларына, біз кейін қауышатын көркем өмірге жеткізеді. Сондықтан мұсылмандар Аллаға, пайғамбарымызға және Құранға иман келтіргеніндей, басқа періштелер сияқты Әзірейілді де жақсы көруі керек.

Қанша Әзірейіл бар?

Күніне мыңдаған адам көз жұмады. Жер бетінде саны көп болғанына қарамастан, барлық тірі жан мерзімі келгенде өз өмірімен қоштасады. Ормандағы пілдер, арыстан, зебра, бөкен, киттер мен дельфиндер, теңіз жұлдыздары... Ағаш бұтақтарындағы құстар, шөлдегі шаяндар мен полюстегі пингвиндер... Ұядағы аралар, аяқ астындағы құрттар, құмырсқалар...

Қыркүйектің салқын кештерінде кәрі алмұрт ағашының бұтақтарында жүрген құрттар да өледі... Егер Өлім періштесі барлық тіршілік иелерінің жанын алады десек, жануарларды да сол қатарға кіргіземіз. Әзірейіл бір уақытта соншама тіршілік иелерінің жанын қалай алады? Періштелер – нұрдан жаралған. Сондықтан оларға ет пен сүйектен жаралған тіршілік иелері сияқты бір уақытта тек бір ғана жерде болу шарт емес. Олар бірден бірнеше жерде болуы мүмкін. Сізге мына мысалды ұсынып көрейін:

Күн атомдардан құралған. Бірақ ол айналасына жарық түсіретіндіктен, оны жарық сәуленің бастауы деп айтсақ болады. Күн сәулесі әлемге тегіс жарық сыйлайды. Басқа ғаламшарларға бәріне бірдей жарық сыйлап тұр. Жерге жылуын, нұрын сыйлайтын Күн 1 секунд ішінде жердегі барлық гүлдің жапырақтарына жарық сыйлайды. Күн барлық тіршілік иелеріне сәулесін төгеді. Бір жерде жарық болса, басқа жерге де нұрын түсіре алады. Теңіздер мен таулар, сәбилер де Күннің жарығын сезеді. Ол ағаштарды, бізді жылытады.

Нұрдан жаратылған періштелер де бір уақытта әртүрлі жерде бола алады. Бұл біз ойлағаннан да оңай. Егер адам екі жүз жыл бұрын шығып, «Бір күні патша мінберге шығып сөз сөйлейді, оны миллиондаған адам өз үйінде отырып естиді» деп айтса, сол адамды бәрі ақымақ көретін еді. Өйткені сол дәуірдің шарттарына сай ақылға сыймайтын нәрсені айтқан болар еді.

Осы екі мысал Әзірейіл періштенің нұрдан жаралғанын түсінуге көмектесті деп ойлаймын. Ол көп жерде бір сәтте бола алады. Мыңдаған адамның жанын бір сәтте алуға қауқары бар. Бірақ бір нәрсені айта кету керек:

Кейбір Ислам ғұламалары хадистер мен аяттардан алған түсіндірмелерге сүйене отырып, «Алланың жан алатын періштелері өте көп, ал Әзірейіл болса, олардың басшысы» деген пікірді келтіреді. Барлық нәрсені періштелер мен адамды жаратқан Алла Тағала жақсырақ біледі!

Мүнкәр мен Нәкир дос па, дұшпан ба?

«Ал «Раббымыз Алла» деп иман келтіргеннен кейін (шынайы иманның талабына сай сенімде, ниетте һәм іс-әрекеттерде ақиқаттан ауытқымай) тұп-тура жолмен жүргендерге оқтын-оқтын періштелер түседі. (Сөйтіп, періштелер оларды бұл дүниеде бәле-жаладан қоритын болады, ал ақиретте достық пейіл танытып): «(Азапқа душар болмас па екенбіз деп) қорықпаңдар, әрі (дүниеде біліп, білмей істеген күнәларың мен ниет етіп істей алмай кеткен игі істеріңді ойлап) мұңаймаңдар. Өздеріңе уәде етілген жәннатқа қуаныңдар!»

«Біз дүниеде де, ақиретте де сендердің жанашыр достарың боламыз. Жұмақта көңілдерің неге соқса, соның бәрі алдарыңа тартылады. Онда қалағандарыңның бәріне қол жеткізесіңдер».

(«Фуссилат» сүресі, 30-31-аяттар)

Ардақты пайғамбарымыздан жеткен хабарларда, кісі жан тапсырып, мәйіті қабірге қойылған соң, екі періште келетіні айтылады. Бұл періштелердің бірінің аты – Мүнкәр, екіншісінің аты – Нәкир.

О дүниедегі болған алғашқы сәттен бастап, Мүнкәр мен Нәкир қайтыс болған кісіге сұрақ қоюды бастайды. Алғашында оңай сұрақтар қояды.

«Раббың кім?»

«Пайғамбарың кім?»

«Дінің не?»

Байқап қарасаң, ардақты пайғамбарымызға және оның дініне иман келтірген адам үшін, бұл сұрақтарға жауап беру қиын емес. Періштелер күткен жауаптарын алғаннан кейін: «Біз сенің осылай жауап беретініңді білген едік!» – деп қуанады. Себебі періштелер мүміндерді жақсы көреді. Аллаға сенген, пайғамбарымызды сүйіп, оны тани білген мүміндер әрқашан періштелердің досы. Әлбетте, періштелер де олардың досы.

Сүйінші! Сүйінші! Сүйінші!

Періштелермен дос екендігіміз белгілі болған соң, бізді керемет сүйінші хабар күтіп тұр. Бұл сүйінші хабар дүниеде естіген барлық жақсы хабарлардың бәрінен артық екені даусыз. Алла қаласа, қабірдегі екі сүйікті досымыз Мүнкәр мен Нәкир күлімсіреп тұрып, бізді Жәннатпен сүйіншелейді.

Сол сәттен кейін, қабір біз үшін Жұмақ бақшаларындағы хош иісті сарайдай кеңейе түседі. Сондай-ақ, Жәннаттағы астарынан өзендер ағып жататын керемет зәулім сарайлары мен Жәннат бақтарын қабірде жатып, қиямет күніне келгенге дейін тамашалай аламыз. Біздің жүрегіміз тыныштық тауып, Жәннат бақшаларында жүрген сәтімізді көріп, тәтті ұйқыға батамыз. Раббымыз Алла Тағала бұл туралы Құранда былай дейді:

Расында: «Раббымыз Алла» деп, сосын мықты тұрғандар, оларға періштелер түседі де: «(Азапқа душар болмас па екенбіз деп) қорықпаңдар әрі (дүниеде біліп, білмей істеген күнәларың мен ниет етіп істей алмай кеткен игі істеріңді ойлап) мұңаймаңдар. Өздеріңе уәде етілген жаннатқа қуаныңдар! Біз дүниеде де, ақиретте де сендердің жанашыр достарың боламыз. Жұмақта көңілдерің неге соқса, соның бәрі алдарыңа тартылады. Онда қалағандарыңның бәріне қол жеткізесіңдер».

(«Фуссилат» сүресі, 30-31-аяттар)

Дұрыс жауап бере алмағандардың жағдайы не болады?

Дұрыс жауап бере алмағандарға, не мүлде жауап бермегендерге не болуы мүмкін? Бұл дүниеде кейбір адамдар өмірге келгеніне, жер мен көктің сан түрлі нығметтерінен жеп-ішкеніне шүкір етпей, бәрін жаратқан Раббыларына ең болмағанда ризашылық білдірмей өтіп кетіп жатыр. Олар ешбір нығметті Алладан деп мойындамайды. «Кездейсоқтықтан, өз-өзінен, табиғаттан болып жатыр» дейді. Олар көздері болса да, ешбір нығметті, Алланың шеберлігін көре алмайды. Құлақтары болса да, не пайғамбарларды, не кітаптарды тыңдамайды. Милары болса да, ешбір нәрсенің өзінен-өзі жаратылмайтынын біле тұра, жер мен көк өзінен-өзі пайда болды деп айтуға ұялмайды. Олардан «Раббың кім?» деп сұрағанда, беретін еш жауаптары болмайды. Себебі ондай жандар өмірінің соңына дейін Раббысын танығысы келмеген, еш ізденбеген, еш ойланбаған адамдардың қатарына жатады.

Өзің ойлап көр, Алла өмірдің әр сәтінде олардың жүрегін неше мәрте қақты екен. Мүмкін бір салқын таңда бұлбұлдың әнімен. Мүмкін бір көктемдегі хош иісті барқыт қалампырлар мен әдемі түймедақтармен. Мүмкін көкпеңбек аспанда мамықтай жеңіл көрінгенімен, миллион тонна суды төкпей-шашпай әкелетін бұлттармен. Түнде аспанды безендірген жұлдыздармен. Күндіз күннің бар шапағымен. Теңіздерде тыным таппайтын балықтармен. Көкте қанат қаққан құстармен. Түрлі-түсті көбелектің қанатымен. Ағаш бұтақтарынан дастарқанға келген жемістермен. Анармен, інжірмен, жүзіммен. Жердің қойнынан бірінен соң бірі шығатын, бірінен-бірі дәмді әрі пайдалы нығметтермен. Бидаймен, жүгерімен, бұршақ дәндерімен. Айнаға әр қараса, тамсанатын өз денесінің мінсіз жаратылғанымен. Жасуша-жасуша, атом-атомнан құралып, жаратылған керемет жануарлар әлемімен. Құмырсқалармен, аралармен және көзінің алдында ызыңдаған шыбындармен.

Аналардың құрсағында бірте-бірте, кезең-кезеңмен жаратылған сәбилермен. Міне, Алла осындай әр жерде жаратқан барлық мұғжизасымен адамдардың көңіл есігін қағады.

Әр нәрсе: «Бізге назар аудар!» дейді. «Мұның бәрі кездейсоқтықтан, өз-өзінен бола ала ма?»

Сеніңше, бұл кереметтің бәрін Алла жаратуы мүмкін емес пе?

Ойланып көр! Миыңды қозғалт! Жан-жағыңды бақыла!

Бірақ олар не көрмейді, не естімейді, тіпті ойланбайды. Алланы тануға, оның бар екеніне сенуге, оның пайғамбарына бағынуға, оның әмірі мен тыйымдарына сай болуға мойны жар бермейді. Не пайғамбарлардың сөздеріне құлақ аспайды, не Алланың кітаптарын қабылдамайды. Біле тұра жамандық жасайды. Жасаған жамандықтардан бас тартпайды. Жер жүзіндегі кей адамдар сияқты, бір күндік өткінші дүниенің соңынан еріп жүре береді. Кейін қабірде Мүнкәр мен Нәкирдің алдына келгенде, ешқандай сұраққа жауап бере алмайды. Себебі бұл сұрақтардың жауабын тірі кезінде ешқашан іздеп көрмеген.

«Раббың кім?», «Пайғамбарың кім?», «Дінің не?» деп сұраса, білмейді. Әлбетте, білетіндер мен білмейтіндердің жағдайы бірдей болмайды. Мүнкәр мен Нәкир Алланың құлдарына қаншалықты дос болса, Алланы жоққа шығарғандар мен пайғамбарларды мойындамағандарға соншалықты дұшпан. Оларға «Қош келдіңдер!» делінбейді... Олар Жұмақпен сүйіншеленбейді. Қабірден хош иісті Жәннат бақшаларын тамашалай алмайды. Қабір мүмін үшін қаншалықты жайлы болса, олар үшін соншалықты қорқынышты. Оларға қандай тар болса, мүміндер үшін кең сарайдай болады.

Жаратқан Аллам! Бізді қабірде жанымызға келетін Мүнкәр мен Нәкир атты күзетші періштелеріңді дос деп білетін құлдарынан қыла гөр!

Бізге олардың сұрақтарына ең дұрыс жауаптарды беруді нәсіп ет!

«Раббым – Алла! Пайғамбарым – Мұхаммед (с.а.с.), кітабым – Құран Кәрім, дінім – Ислам. Бұл сұрақтар жеңіл. Уа мүбәрак достар, басқа сұрақтарың болса, сұраңдар!» дей алуымызды баршамызға нәсіп ет! Бізді ол жерде ұятқа қалдырма! Қабірді біз үшін хош иісті жемістерге, нығметтерге толы Жұмаққа апаратын түзу, қысқа және қиындықсыз жол қыла көр! Әмин!

Жазушы періштелер

Кираман Катибин періштелері – адамның оң және сол жағында амал дәптерін дайындаушы періштелер. Олардың есімі Құранда баян етілген:

«Оның оңына да солына да екі (сөздері мен амалдарын) байқаушы отырады».6

Оң жақта жақсылықты жазып алушы періште отырса, сол жағымызда күнәларымызды, жамандықтарды, Раббымыздың бұйрығына қарсы келетін амалдарды жазып алушы періште отырады. Бұл періштелер– Қиямет күні келген кезде, барлық адамдар туралы шындыққа куә болады.

«Сендерді (жандарыңнан ажырамайтын) бақылаушылар бар. (Олар) ардақты (бейтарап) жазушылар. Сендердің не істегендеріңді біледі»7;

«Немесе олар сырларын, сыбырларын Біз естімейді деп ойлай ма? Әрине, періштелеріміз алдарында жазуда».

(«Зухруф» сүресі, 80-аят)

Періштелер адамдардың жақсы немесе жаман іске ниеттенгенінен хабардар болады. Себебі адам жақсы іске ниеттенсе, одан хош иіс шығады екен. Ал егер жамандыққа мойын бұрса, адамда жағымсыз иіс пайда болады. Дегенмен періштелер жамандықты ойлап, бірақ оны жасамай қалған адамға күнә жазбайды. Ал жақсылық жасауды ойлап, бірақ қандай да бір себеппен жасай алмаса, ол адамға бір сауап жазады. Бұл да Алланың шексіз мейірімінің бір дәлелі болса керек.

Жұмақ пен тозақтың күзетші періштелері

Сан мыңдаған періштелер өзіне бекітілген қызметтерін атқарады. Солардың бірі, жұмақтың күзетшісі – Ридуан періште. Оның Хазин деген де атауы бар. Құранда:

«Ол сондай тақуалар, жақсы жағдайда періштелер жандарын алып: «Сендерге есендік болсын, амалдарыңа орай жаннатқа кіріңдер» – дейді»8;

«Раббыларына қарсы келуден сақтанғандар, топ-тобымен жұмаққа жолданады. Сондай-ақ олар оған барғанда оның есіктері ашылады. Оларға оның сақшылары: «Сендерге сәлем. Қош келдіңдер, жұмаққа мәңгі қалатын түрде кіріңдер»,9– деп айтады. Құрандағы аятта нақты көрсетілгендей, бұл өмірде жақсылық істеп, ізгі амалдар жасаған пенделер үшін Жаннаттың есігі айқара ашылады. Ал ол есіктің алдында сәлем беріп, мүміндерге есендік тілеп тұратын періштелер бар.

Жаратушы Иеміз тозақтың да бақылаушы періштесін жаратқан. Ол – Мәлик періште. Мәлик періште – тозақтағы барлық күзетшіні басқарып тұрушы, дәрежесі жоғары періштелердің бірі. Демек, байқағаныңдай, Алла Тағала Жәннат пен Тозақтың да басқарушы періштелерін тағайындаған. Олар соңына дейін осы бұйрықты орындап тұрады. Жұмақта мүміндерді, Алланың достарын періштелер қалай қарсы алса, Тозақтағы періштелер де күнаһар пенделерді Алланың бұйрығымен жазалау үшін күтеді. Олар туралы Раббымыз Құранда көптеген аяттар түсіріп, пенделеріне ескерту жіберген.

Адамдардың құлшылық-ғибадатын жеткізуші періштелер бола ма?

Иә, Алла Тағала жер бетіндегі құлшылық мекендерін аралап, құлшылық жасап жатқан пенделерді көріп, Аллаға дұға ететін періштелерді жаратты. Олардың аты – «таууафун» періштелері. Олар жер бетінде ғибадат еткен Алланың құлын көрсе: «Уа, Раббым! Дәл қазір сенің құлдарыңның жанындамын. Олар сенің кітабыңды оқуда. Сенің елшіңе салауат айтып, Сені ұлықтауда» – дейді. Сонда Ұлы Жаратушы: «Оларға мейіріммен қараңдар, олардың қасында болғандар да жаманшылыққа ұшырамайды»,10 – дейді.

Әрдайым адамдардың жанында әрдайым жүретін періштелер бар. Олар мүміндердің жасаған дұғасына «Әмин» (дұғамызды қабыл ет) деп тілеп жүреді. Пайғамбарымыз да бір адамның басқа мұсылман бауырына жасаған дұғасы өзі үшін де қабыл болатынын айтқан. Өйткені оның жанында жүрген періштелер, дұға жасаған адамға «Саған да сол болсын» деп тілекші болып, «әмин» деп тұрады екен.

Періштелердің кейбіреуі күндіз-түні мүміндердің арасында жүреді. Олардың мақсаты адамдардың Аллаға құлшылық еткенін қадағалау. Қандай да бір ортада Раббымыз еске алынса, сол жерге бәрі жиналады. Жаратушы Иеміз бен пенденің арасындағы байланысты қуаттаушы періштелер адамды ешқашан жалғыз қалдырмайды. Хадистерде келгендей, адамның жүрегіне ақиқатты сездіретін, Құран оқылғанда жер бетіне түсетін, құлшылық етілетін, Алла еске алынатын ғылыми мәжілістер мен жиындарды аралап жүретін, намаз уақыттарында адамдардың жанында ауысып тұратын періштелердің бар екені ақиқат.

Періштелер адамдардан жоғары ма?

«Кезінде Раббың періштелерге: «Мен жер бетінде (үкім жүргізетін) халифа жаратамын», – дегенде, періштелер (таңырқап): «Сонда, жер бетінде бүлік шығарып, бұзақылық жасайтын және нақақтан-нақақ қан төгетін біреуді жаратасың ба?! Біз бір Өзіңе үздіксіз мадақ һәм шүкіршілік айтып, мінсіз, кемшілік атаулыдан ада һәм ұлы екеніңді жар салып, бір Өзіңді ұлықтаудамыз ғой!» – деді. Сонда Алла оларға: «Расында, Мен сендер білмейтін қаншама жайттың қыр-сыры мен хикметін білемін», – деді. («Бақара» сүресі, 30-аят)

Кейбір адамдар сұрақтарға жаттанды жауап беріп жатады. Яғни көп ойланбастан ойын айтады. Мысалы былай:

– Періште болғың келе ме?

– Иә, әрине, болғым келеді! Кімнің періште болғысы келмейді дейсіз?

– Періште болу қандай екенін білесің бе?

– Періште болу ма?

– Иә! «Періште болғым келеді» дедіңіз ғой...

– Қандай болатынын мен қайдан білейін.

– Мүлде білмейсіз бе?

– Мүлде! Қайдан білейін, періште болудың қандай болатынын, оны тек өздері біледі ғой.

– Онда «Періште болғыңыз келе ме?» деп сұрағанымда неге «Әрине болғым келеді» деп жауап бердіңіз?

– Енді... Жақсы бір нәрсе деп ойладым. Сол себепті!

Жаттанды жауап осындай болады... Бұл кітаптың басынан бастап періштелердің ерекшеліктерін сөз еттім. Мүмкін ішіңнен «Мен де періште болсам, қандай күшті болар еді» деп ойлаған да боларсың. Маған бұл сұрақты сол себепті қойған шығарсың мүмкін.

Періште болудың жақсы екендігіне еш күмән жоқ. Алайда бұл адам болудан жақсы деген сөз бе? Періштелер адамдардан жоғары ма?

Әлбетте, мен де періште болудың қандай екенін білмеймін. Бірақ адам болудың қандай екенін көп жылдық тәжірибеме сүйене отырып, азды-көпті білемін деп ойлаймын. Сондай-ақ, періште болу үшін, адам болудан бас тартамын деп еш ойлаған емеспін. Себебі пенде болғаныма қуаныштымын және адам етіпжаратқан Раббыма алғысым шексіз... Менің ойымша құмырсқа болу құмырсқа үшін, балық болу балық үшін, керік болу керік үшін, қалампыр болу қалампыр үшін, анар ағашы болу оның өзі үшін қаншалықты жақсы болса, сол секілді адам болу да, адам үшін ең жақсы нәрсе. Демек, періште де, періште болғаны үшін қуанышты.

Олай болса «Адамдар жоғары ма, періштелер ме?» деген сұрағыңа адамдар немесе періштелер деп жауап бермей-ақ, олардың арасындағы айырмашылықтарды ақылға салып көрейік.

Періштелер мен адамдар арасындағы ең үлкен айырмашылық – олар (періштелер) Алланың алдындағы өз міндеттерін ешқандай қарсылықсыз орындайды. Періштеге өзінің міндетінен тыс нәрсені жасауға болмайды немесе өзіне берілген тапсырманы жасамауды не елемеуді олар ойлай алмайды. Тіпті таңдау жасай алмайды. Періштелер – Алланың күнәдән пәк құлдары. Олар күнә жасай алмайды, Раббыларына қарсы шыға алмайды, Аллаға ұнамайтын еш нәрсе істей алмайды. Олардың әлемінде мұндай пенделік ойлар туралы тіпті айтылмайды да.

Адамдар үшін мәселе басқаша. Алла бізді еш нәрсеге мәжбүрлемейді. Адам Аллаға сену немесе сенбеу арасында таңдау жасай алады. Адамдардың кейбірі Аллаға иман келтіріп, кейбірі оның бар екенін жоққа шығаратынын сен де білесің ғой. Әлемде жоққа шығарып қана қоймай, тіпті басқалардың Аллаға сенуіне жол бермеуге тырысатын адамдар да бар.

Алла бұл тұрғыда адамдарға таңдау еркін берді. Біз не иман жолын таңдаймыз, не болмаса жоққа шығарамыз. Аллаға құлшылық ету немесе етпеу, адамдарға жақсылық жасау немесе жасамау, тіпті жамандық жасау, өтірік айту немесе әрқашан шыншыл болу. Бұлардың бәрін адам өз таңдауымен жасайды.

Не жарықтың, не болмаса қараңғылықтың соңынан ереді. Соңында қайда баратынын біле тұра, адам екі жолдың бірін таңдайды. Сол секілді адам Жұмаққа апарар немесе Тозаққа жетелер бағытта болуды өзі шешеді...

«Олай болса періште болу жақсы екен! Неге періште болуды қаламауым керек?»

Асығыс шешім қабылдамағаның жөн...

Арамыздағы үлкен айырмашылық

Бір емтиханда отырмын деп ойла. Сұрақ пен дұрыс жауаптың бірнеше нұсқасы бар. Солардың ішінде біреуі ғана – дұрыс жауап. Бұл бір қиын жағдай. Бірақ сен бір жауапты таңдауға тиістісің. Осындай кезде «Мен сұрақты білмегенмін» дей аласың ба? Негізінде, бұл білгенге жатпайды. Сенің басқа жолың жоқ еді. Себебі сен дұрыс жауапты таба алмадың.

«Мұндай сынақ болуы мүмкін емес!» дерсің. Болса да дұрыс жауапты тапқаныңда ешкім арқаңнан қақпайды. Себебі бұл сынақтың соңында баға қойылмайды. Дұрыс жауапты белгілеу үшін, басқа жауаптардың да қате екенін білуің керек. Бұл мысалды адамдар мен періштелер арасындағы айырмашылықты түсіндіру үшін айтып отырмын.

Періштелердің жаратылғаннан бері жасап келе жатқан ізгі амалдарын біз кейін жасаймыз. Қашан ненің дұрыс, ненің бұрыс екеніне көз жеткізгенде барып, ізгі амалдарды жасауға ұмтыламыз. Яғни жамандыққа қарсы тұрып, жақсылыққа жарысамыз. Намаз оқымаудың дұрыс еместігін біліп, намаз оқимыз. Өтіріктен қашып, тура сөйлеуге тырысамыз. Арамнан алыстап, адалмен қанағаттанамыз. Біздің алдымызда тура жолмен қатар бұрыс таңдау бірге жүреді. Біз осы екеуінің біріне таңдау жасаймыз. Сол себепті адамдардың жасайтын амалдары періштелерге қарағанда қымбат, әрі қадірлі. Осындай кішкентай ғана қиналысымыз, таңдау жасап, тура жолға бастар ұмтылысымыз – бізді ертең сыйға бөлейді. Соңында бізге Жәннат уәде етілген.

«Мейлі ер болсын, әйел болсын, кімде-кім мүмін ретінде (Алланың разылығына бөлейтін) сауапты да игілікті істер атқарса, Біз оған міндетті түрде пәк әрі жақсы өмір сыйлаймыз. Сондай-ақ оларды дүниеде істеген ең игі, ең жақсы істерін ескере отырып, сый-сияпатқа бөлейміз».

(«Нахл» сүресі, 97-аят)

Періштелерге жетудің жолдары

Әрине, Жаратушы Иемізді танып-білуде періште болудың артықшылығы өте көп. Олар Раббымызды тікелей тани алады. Періштелер жаралған сәттен бастап, Аллаға қызмет қылуға кірісіп кетеді.

Періштелер ана, әке, бала не оқушы, директор, жұмыскер я болмаса басқа бір қызметкер емес. Олар – Алланың құлдары. Олар әр сөзімен Алланы пәктеп мадақтайды, әрбір қимылымен Аллаға жалбарынады. Періштелер Аллаға мойынсұнып, сәжде етуден, тілдері Алланы мадақтаудан ешқашан шаршаған емес. Олар Жаратушымыздың жұлдыздардағы, атомдардағы құдіретін жазбай тани алады. Бұл әлемнен де, келесі өмірден де хабарлары бар.

Олар, періштелер – Раббымызға соңына дейін шынайы берілген құлдар. Алланы танып-білуде біз періштелерге жете алмасымыз анық. Бірақ кейбір жағдайда олар да бізбен жарысқа түсе алмайды.

– Неге? Періштелерден қандай артықшылығымыз бар?

– Шөлдейміз, қарнымыз ашады...Осы ма артықшылығымыз?

– Иә, бұл – біздің Алланы терең тану жолындағы үлкен артықшылығымыз. Алланың көркем есімдерінің бірі – Раззақ. Бұл есімнің мағынасы – бүкіл жаратылысты ризықтандырушы, шөлін қандырушы, ішкізіп-жегізіп, киіндіріп, нығметке бөлеуші дегенді білдіреді. Періштелер де Алланың Раззақ екенін біледі, біз де білеміз... Бірақ біз оларға қарағанда жақсырақ білеміз. Себебі ризыққа біз көбірек мұқтажбыз. Шөлдесек, тамағымыз құрғап, ашықсақ асқазанымыз шұрылдап... Нан мен майдың, алма мен алмұрттың дәмін біз ғана білеміз. Балдың, қаймақтың, сүттің қадірін біз арттығырақ түсінеміз. Нанның, сан түрлі тағамның, өрік шырынын, ноқатты палаудың, қызарып піскен картоптың дәмін, яғни ашқарынға не қажеттігін біз ғана жақсы білеміз.

Балмұздақтың дәмі, лимон шырыны, айран, қызарып піскен кәуап адамды қалай алдарқатар еді?! Сары майға піскен жұмыртқаны, буға піскен балық етінің қаншалықты ләззатты тағамдар екенін періште қайдан білсін? Бірақ біз білеміз...

Себебі періштелер шөлдемейді, аш жүрмейді, періштелердің жаратылысы мұндай қажеттіліктерді сезуге қауқарсыз. Олар тағамға мұқтаж емес.

Сол үшін біз «Бисмилләһ» деп отырған бір дастарқан үстінен: «Әлхәмду лилләһил-ләзи әтғәмәнә уә сақанә уә жәғәләнә муслимин» деп тұрамыз.

«Уа, біздің нығметке бөлеуші Раббымыз! Әдемі, дәмді, ләззатты нығметтеріңнен ішкізіп-жекізіп қойған Аллам, осы кішкентей үстелге әкеліп қойған барлық рақметіңді, Жәннат бақшаларында да бізге бұйырта көр!» Періштелер қуанышпен біздің осындай тілектерімізге «Әмин» дейді. Алланы еске алғанымыз үшін, бізге осынша нығметті нәсіп қылған Раббымызды ұмытпай оған мақтаулар жолдап, шүкірлер айтқанымызға періштелер шынымен қуанышты болады. Бірақ олар неге осынша дұға жасап, шүкір еткеніміздің сырын білмеуі де мүмкін. Себебі періштелер ашығудың не екенін білмегені сияқты, тоюдың да қандай сезім екендігінен бейхабар. Солсебепті біздің ашығып, шөлдеуіміз – періштелерде болмайтын артықшылығымыз.

Періштелер Алланың Раззақ екенін біледі, бірақ адамдар бұл есімнің құдіретін артығырақ сезеді. Біздің «Аллаға шүкір» дегеніміз, періштелердің «шүкіріне» ұқсамайды. Біздің шүкіріміз қарнымыз ашқанда тойдырған Аллаға шынайы шүкір еткен асыл амалдардан болады.

Бірақ Алланың шексіз нығметке толы дастарқанынан тамақтанып, Раббысын еске алып, оған шүкір етпестен, ішіп-жеп кете баратындардан мысықтар әлдеқайда артық. Мысықтар ауқаттанып болған соң, бет-аузын тазалап, Аллаға шүкір айтады. Ондай адамдар періштеден артық болмақ түгіл хайуан деңгейіне түседі. Періштелер де оларға «Саған Алланың бәлесі келсін. Осынша нығметке тойып жеп, Раббыңды бір мәрте болса да есіңе алмадың. Не деген шүкірсіз адамсың!» дейді.

Алланың көркем есімдерінің тағы біреуі – Шәфи. Әрине, періштелер Алланың осы бір есімінің құпиясын біледі. Бірақ біз сияқты терең сезінбеуі мүмкін. Өйткені періштелер ауырып көрген емес, олар мүлдем ауырмайды. Ал адамдар басы ауырып, тісі сыздап, іштері шаншып, құлап, жараланып түрлі сырқатты бастарынан өткереді. Осындай аурудың бәріне Алла Тағала шипасын беріп, пенделерін сырқатынан айықтырады.

Біз Алланың құдіретімен, дәрігерлердің көмегімен жазылып шығамыз. Бірақ адамдардың арасында, ауруынан айықса да, Жаратушыға ешқашан мақтау-мадақ айтып, шүкір етпейтін адамдар бар. Ондай адамдарға періштелер: «Алла саған шипа берді. Бірақ бір мәрте болсын Алланы еске алмадың» дер еді.

Күнә мен тәубе де адам үшін

Алдыңғы тақырыптарда айтқанымдай, періштелер мен адамдар арасындағы ең үлкен айырмашалық – олардың күнәдан пәк болуында. Біреуге «періштедей» деген теңеуді айтқан кезде, періштелердің күнәдан пәктігін, тазалығын есімізге аламыз. Негізі, мұндай сөздерді кішкентай сәбилерге немесе балаларға айтқан жарасады. Өйткені күнә атаулыны әлі сезініп көрмеген солар ғана. Қалғанымыздың сөзсіз бір қателігіміз, күнәміз бар.

Адамдар табиғатынан алданғыш келеді. Көзі тайып, ақылы ауысып, қолдары жамандыққа жүгіріп, қате сөйлеп, есінен адасып қалады.

Пенде болған соң, қателікке ұрынбай тұрмайды. Осындай оңай алданғыш біз сияқты пенделерді қалай періштелермен салыстыруға болады?!

Дегенмен Алла адамдарға үлкен мүмкіндік сыйлады. Кім істеген әрекетіне өкініп, Жаратушысынан жәрдем тілеп, кешірім сұраса, оның дәрежесі періштелерден жоғарылай түсері анық.

– Күнә жасаса да ма?

– Жоқ, күнәсіне кешірім сұрау арқылы!

Себебі Алланың тағы бір көркем есімдерінің бірі – Тәууәб. «Тәууәб» – құлдарының тәубесін қабыл етуші деген сөз. Біз бұрын тәубе еткен күнәмізді тағы бір қайталайтын болсақ және Оған тағы да шынайы түрде тәубе етсек, Алла Тағала оны кешіріп жібереді.

Бір жасаған қате іс-әрекетімізді қайта жасап, ол үшін қатты өкініп, тәубе етсек, Алла Тағала оны да кешіріп жібереді. Бір тәубе етуді тоқтатқанға дейін, Жаратушы Иеміз де кешірімін тоқтатпайды.

«Шүбәсіз Алла тәубені қабыл етушілерден»

(«Хужурат» сүресі, 12-аят)

Әлбетте періштелер Алланың «тәубені қабыл етуші» деген сипатын біледі. Алланың құлдарын қалай кешіргеніне куә болады, әрі адамдар үшін өздері де кешірім тілейді. Алайда олар күнәдан пәк болғандары үшін, Тәууәб есімінің артықшылығын дәл біз сияқты сезіне алмайды.

Біз болсақ, әуелі бір бұзықтық жасап, кейін анасының мейірімінен жылу іздеп жүретін кішкентай балақайлар секілдіміз. Қандай жағдай болсын Алланың мейірімінен үміт күтеміз.

Оған ғана сиынып, Одан ғана жәрдем тілейміз...

Жүрегімізбен періштелер ешқашан сезіп-білмейтін ерекше күйді бастан өткереміз. Өкініш оты жанып, лаулаған кезде Алладан кешірім тілейміз...

«...Алла тәубе етушілерді жақсы көреді».

(«Бақара» сүресі, 222-аят)

Көзімізден екі тамшы тамса да, періштелер оны көріп қызыға «Алла кемшіліктен пәк» дейтіні анық. Сөйтіп күнәсі үшін өкініп, Алладан жәрдем тілеген құлдарға періштелердің қалай қызығарын кім білген?!

Адамдар ма, періштелер ме?

Енді қайтадан жаңағы сұрағыңа оралайық. Енді кім жоғары? Адам ба, періште ме? Кейбір ғалымдарымыз Аллаға және Оның пайғамбарына шынайы иман еткен мүмін құлдардың бұл дүниеде періштелерден артық болатынын айтқан. Яғни бұлай айтуға себеп болған нәрсе – адамдардың жақсылығы, ізгі амалдары періштелердің әрекеттерінен әлдеқайда артық екенінде. Ал неге олай екендігін осы бөлімнің басында талқыладық. Бірақ бұл пікір арқылы біз адамдарды Алланың төрт үлкен періштесінен де жоғары тұрады деп айта алмаймыз. Әзірет Жәбірейіл, Микайл, Әзірейіл және Исрафил – періштелердің ұлықтары. Біз мүмін адамдарды олардан артық демейміз. Тек қана пайғамбарлар олардан жоғары бола алады.

Бірақ осы орайда, пайғамбарлар да адамдардың арасынан таңдалатынын ескерсек, адамдардың әлде қайдақұрметті, қадірлі екенін аңғаруымызға болады. Дегенмен періштелер төмен, біз жоғары деген түсінікке бой алдырмауымыз керек.

Біздің қандай адам болғанымыз ғұмырымызды немен, қалай өткізгенімізге тәуелді. Жасаған әрбір амалымыз арқылы не періштелерден де жоғары дәрежеге көтерілеміз, не хайуаннан да төменге түсірілеміз.

Періштелер адамды қызғана ма?

Адамдардың игі амалдары, құлшылық-ғибадаттары, Алланың сүйген құлына айналуы, күнә істерден аулақ болып, сауапқа жету үшін түрлі ізгі амалды ықыласпен орындауы періштелерге қатты ұнайды. Адамдарды Алланың сүйген құлдарының қатарынан көрсе, періштелер оларға дән риза болады. Бізбен бірге дұғамызға қосылып, Алладан кешірім тілеп, «әмин» дейтін де солар. Біз Құран оқысақ та, оған құрмет қылып, тыңдауға келетін солар. Бір адам жаңа гүлдеген ағашқа қарап, «Раббым, бұл не деген көркем жаратылыс!» десе, оған періштелер қатты қуанады. Сондай-ақ, біреу ауру жолдасының көңілін сұраса, біреу анасын сүйіп қуантса, басқа біреу жетімнің көңілін шат-шадыман етсе, енді бірі алыстағы досының жағдайын білуге жолға шықса, осының бәрі үшін періштелер қатты қуанады. Олар бір-біріне осы хабарды тарата келе, Жаратушы Иемізге ізгі амалдың хабарын сүйіншілеп жеткізеді.

Періштелер қай үйде Құран оқылып, қай үйде Алланы еске алатын жиын өтіп жатыр деп іздестіруге шығады. Олар – Алланың саяхатшы періштелері.

Егер Алла разылығы үшін деп, бірнеше кісі жиналып отырса, бір-біріне Алланың көркем есімдерін айтып, Жаратқанның құдіретін еске салып, Раббысын жақын тану мақсатында әңгіме-дүкен құрса, ондай Алланың пенделерін көрген періштелердің қызғанышы оянады.

Алланың Кітабын оқып, үйрену үшін жиналған адамдармен періштелер үнемі бірге болады. Періштелер оларды қоршап тұрады. Олардың жүрегіне тыныштық орнайды.

Алла елшісінен келген хабарларда періштелер былай дейді: «Уа, Раббым! Қазір сені еске алушы құлдарыңның жанындамыз. Олар қазір Өзіңнің кітабыңды оқып, пайғамбарыңа салауат пен сәлем жолдап, Сенің шексіз құдірет шеберлігіңді бір-біріне айтып жеткізуде!»

Алла Тағала құлдарының қандай іспен шұғылданып жүргенін әлбетте періштелерден бұрын көріп-біліп тұрады. Бірақ періштелерінің осы сөздерінен кейін оларға: «Оларды менің мейіріміммен қоршаңдар. Олардың арасынан табылғандар ешқашан бақытсыз болмайды»11, – дейді.

Менен сұрағандарыңда...

Періштелер туралы әңгімеміздің аяғына жақындаған кезде, мен саған адамдардың артықшылықтары туралы тағы бір сөз еткім келіп отыр. Мысалы, мен қазір өзім емес, басқа бірдеңе болсам... Не адам, не періште де емес, мүлдем басқа мақұлық... Сол кезде менен «Періште болғың келе ме, жоқ әлде адам болғың келе ме?» деп сұралса, мен:

– Алланың жаратқан мақұлықтарының ішіндегі оған ең жақыны қайсысы? – деп өзінен сұрайтын едім.

– Алланың алдындағы ең қайырлы жаратылыс – Мұхаммед Мұстафа (с.а.с.). Ол – соңғы пайғамбар, Алланың сүйікті елшісі. Ол – Алла жаратқан барлық нәрседен абзал, ең сүйікті жан.

– Жақсы, ол бір періште ме, адам ба?

– Адам.

– Олай болса мен де адам болғым келеді. Ол өмір сүрген өмірді көріп, ол ішкен суды, жұтқан ауаны, ол басқан жерлердің ізімен мен де жүріп көргім келеді.Оның қалай өмір сүргендігін білгім келеді. Не нәрсеге қуанып, не нәрсе көңілін қалдырғанын байқағым келеді. Қалай ғибадат етті, қалай демалды, қалай жүріп-тұрды? Тамағын қалай ішіп-жеді, ал адамдармен қалай сөйлесетін? Балаларды қалай жақсы көрген, достарымен жақындарына қандай қарым-қатынас жасаған?

Мен осының бәрін білгім келеді. Мен пайғамбарымызға (с.а.с.) ұқсағым келеді. Себебі біреуді жақсы көрсек, оған ұқсауға, оған ұқсағанды да ұнатуға тырысамыз. Сол үшін менің де адам болғым келеді... Мүмкін, Раббым менің оған ұқсаған бір адам болғаным үшін, оған ұқсауға тырысқаным үшін мені де жақсы көрер...

Иә, мен Алланың сүйген құлы, Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) қадірлі үмбеті болғым келеді, періште емес...

Менен сұраса, осылай жауап беретін едім. Мен періштелерді жақсы көремін. Оларды өзімнің досым әрі бауырым деп санаймын. Олар да мені өздеріне дос әрі бауыр тұтады деген сенімдемін...

Сөз соңында, мені бір періште кейпінде емес, адам етіп жаратқан, сүйікті елшіміздің үмбеті болуды нәсіп еткен Аллаға сансыз мақтау мен мадақ айтамын!

---