автордың кітабын онлайн тегін оқу  Құрандағы пайғамбарларды танығым келеді

Зинелова Жібек

Пайғамбар деген кім?

Осыған дейін ата-анаңнан, бауырларыңнан, достарың мен ұстаздарыңнан «пайғамбар» деген сөзді жиі естіп жүрген шығарсың. Бірақ сенің ойыңа пайғамбар дегенде біздің сүйікті пайғамбарымыз Мұхаммед (Алланың оған сәлемі мен игілігі болсын) бірінші келеді. Ал сен басқа мыңдаған пайғамбарлардың болғанын білесің бе?

«Пайғамбар деген кім? Олар адамдар ма, жоқ әлде сиқырлы күштің иесі ме?» деген сияқты толып жатқан сауалдарың бар екенін білемін. Ендеше, бірінші кезекте «Пайғамбар деген кім? Олардың қызметі қандай?» деген сұрағыңа тоқталайық.

Пайғамбарлар – Алланың адамдарға жіберген елшілері. Яғни Алла Тағала адамдар арасындағы қарым-қатынас жақсы болуы үшін олардың арасынан ең ақылдыларын таңдап алып, пайғамбар етіп жіберген. Міне, осы адамзат ішіндегі ең ұлы адамдар – пайғамбарлар. Олар Алладан келген бұйрықтарды айналасындағы адамдарға жеткізіп отырған. Өздері де Аллаға бойсұнып, ең үлкен міндетті атқарған. Адамдарды тек қана жақсылыққа шақырып, олардың өміріне мән кіргізіп, белгілі бір жүйе, керемет тәртіп әкелген.

Пайғамбарлар да адамдар арасынан таңдалған. Алла Тағала пайғамбарларға ерекше қабілеттер берген. Осы ерекше қасиеттерінің арқасында адамдардың Аллаға деген сенімі күшейе түскен. Пайғамбарлардың бойында қандай ерекше қасиеттер болғанын алдағы тақырыптарда кеңірек түсіндіруге тырысамыз.

Адамзатқа қанша пайғамбар келген?

Жер бетіне жіберілген пайғамбарлардың нақты саны белгісіз. Әйтсе де пайғамбарымыздан келген хадистерде 124 000 немесе басқа бір хабарында 224 000 пайғамбар жіберілгендігі айтылған.

Бірақ біз Құранда аталған пайғамбарлардың есімін, ерекше қабілеттерін, олардың оқиғаларын айта аламыз. Себебі Құранда 25 пайғамбардың аты аталған.

Әрбір пайғамбар адал, шыншыл, парасатты, дана, жомарт жандар болған. Олардың өмірінде біз үшін көркем өнеге бар. Ендеше, олармен жақынырақ танысайық.

Құранда аты аталған 25 пайғамбар бар. Олар: Адам, Ыдырыс, Нұх, Һуд, Салих, Ибраһим, Исмаил, Исхақ, Лұт, Шұғайб, Яғқұб (Жақып), Юсуф (Жүсіп), Әйюб, Зүлкифл, Юнус (Жүніс), Мұса, Һарун, Ілияс, Әлясағ, Дәуіт, Сүлеймен, Зәкәрия, Яхия, Иса және Мұхаммед (барлығына Алланың сәлемі мен игілігі болсын).

Балалар, осы кітап арқылы аты аталған пайғамбарлардың өнегелі өміріне куә болайық!

Пайғамбарлардың қандай ерекше қабілеті болады?

Пайғамбарларға Жаратушы Иеміз басқа адамдарға бермеген, олардың қолынан келмейтін ерекше қабілеттерді нәсіп етті. Осы ерекше қабілеттерімен жасаған іс-әрекеттері мұғжиза деп аталады.

Әр пайғамбардың өзіне тән мұғжизасы болды. Мәселен, Самуд пайғамбардың елінде тау жарылып, таудың ортасынан түйе шықты, Юсуф пайғамбар түс жорушы болды, Ибраһимнің құрбан шалу кезіндегі оқиғасы, Мұса пайғамбардың аса таяғының жыланға айналуы секілді ерекше оқиғаларды атап өтсек болады.

Мұғжиза белгілі бір шарттарға сай орындалады. Оның табиғат құбылыстарына бағынбайтын, ерекше сыры бар. Жаратушының құдірет күшін танытатын ерекше қабілет арқылы жүзеге асады. Пайғамбарлар мұғжизасының көбі өз қауымдарының алдында көрсетілген. Әрі Аллаға сенбейтін елге ой саларлық ғажайыпқа толы болған.

Пайғамбарлардың міндеттері мен ерекшеліктері

Пайғамбарлар адамдардың арасынан таңдалғандықтан, мынадай ерекшеліктері болды:

1. Олар Жаратушының адамзатқа арнаған жолдауын жеткізу міндетін атқарды.

2. Алла Тағала пайғамбарларымен періште арқылы немесе тікелей тілдесіп отырды. Сондықтан пайғамбарлар түс көрсе де, ол – Алланың бұйрығы не уахиы болуы мүмкін.

3. Пайғамбарлар күнә істерден аулақ болған.

4. Алла Тағала оларға ерекше қабілеттер берген. (Пайғамбарлардың біреуі адамдарды емдей алатын, ал енді бірі жер бетіндегі барлық жан-жануардың тілін білетін т.б.)

5. Жаратушы Иеміз пайғамбарлардың дұға-тілектерін қабыл еткен.

Адам ата ең бірінші пайғамбар ма?

Адам ата жаратылмастан бұрын Алла Тағаланың құзырында періштелер бар еді. Жаратушы Иеміз жер бетіне иелік ететін бір тіршілік иесін жаратуды қалады. Өзінің бұйрықтары мен тыйымдарын жүзеге асырып, күллі тіршіліктің жауапкершілігін өз мойнына алатын ерекше ақылды жанды Жер бетіне жіберуді көздеді. Алла Тағала жаратуды қалаған тіршілік иесі – адамдар еді.

Адам жаратылмастан бұрын періштелерге: «Мен жер бетінде орынбасар жаратамын», – деген кезде, (Періштелер): «Онда бұзақылық істеп, қан төгетін біреу жаратасың ба? Негізінде, біз Сені дәріптеп, мақтаймыз және пәктейміз», – дейді.

Періштелер адамзат баласының жаратылуына қарсы болған жоқ. Алайда алаңдауларының себебі бар еді. Өйткені жер бетінде адамнан бұрын жындар жаралды. Олар Алланың бұйрықтарына қарсы келіп, бір-бірімен жауласып, қан төгіп, күнә істеп, түрлі бұзақылықтар жасады. Періштелер Алла Тағаланың адамды жаратудағы хикметін білмей, басында «Адамдар да жындар сияқты бұзғыншылық жасайды-ау...» деп уайымдайды.

Періштелердің қандай жаратылыс екенін жақсы білесіңдер. Олар – күні-түні Алланы ғана дәріптеп, Оған мақтау-мадақтар арнап, күнәдан аулақ, пәк жаратылыс. Алла Тағаланың адамды жаратуында да Жаратушымызға тән үлкен хикмет бар. Періштелер Алла Тағаланың мақсат-мұратын кейін ұғады. Алла Тағала сонда періштелердің осы уайымдарына жауап ретінде «Мен сендердің білмейтіндеріңді білемін»1 деді.

Осылайша Алла Тағала жер бетінде ерекше тіршілік иесінжаратты.

Жер бетінде құлшылық міндеті жүктелген алғашқы жаратылыс – Адам ата. Әлбетте, ол – адамзаттың атасы әрі бірінші пайғамбары.

Адам неден жаралған?

Алла Тағала адамды жаратпастан бұрын, жерден топырақ әкелуді бұйырған. Бұл топырақ жай ғана топырақ емес, құнарлы, бедерлі қара жердің табиғи топырағынан алынды.

Бұл туралы сүйікті пайғамбарымыздың мынадай бір сөзі бар: «Алла Адамды бүкіл жер бетінен бір уыс (топырақ) алып жаратты. Сөйтіп, Адам балалары жердің ерекшелігіне қарай пайда болды. Олардан ақ, қызыл, қара (түстілері) және мінезі жұмсақ яки қатты, жақсы-жаманы бар»2.

Саған ата-анаң, аға-әпкелерің Адам атаның топырақтан жаратылғанын айтқан болар. Бірақ сен сенер-сенбесіңді білмей қалған шығарсың? Дегенмен, Құранда адамзат баласының топырақтан жаратылғанын баяндайтын көптеген дәлелдер (аяттар) келген. Сонымен қатар пайғамбарымыздың Адам атаның жаратылуы жайында айтқан сөздері де өте көп. Біз бұл мысалдарды дәлел ете отырып, ең алғашқы адамның топырақтан жаратылғандығын айта аламыз. Жоғарыда берілген аяттар мен хадистер – солардың бір бөлігі.

Алла Тағала Адам атаны топырақтан жаратқан соң, оған рух үрледі, яғни оның кеудесіне жан бітірді. Сол кезде періштелеріне адамға сәжде етуді бұйырды. Аятта ол жайында былай делінген:

«Оның жаратылысын тамамдап, рухымнан үрлеген (жан салған) сәтте, оған сендер (періштелер) сәжде етіңдер»3.

Жаратушы Иеміз Адам атаға білмегенін, көктегі және жердегі нәрселердің атауын үйретті. Кішкентай бала дүниеге келген соң жан-жағындағы нәрселерді, тіршілікті, жануар, аң-құсты бірте-бірте үйрене бастағаны секілді, Адам да бәрін меңгерді. Тек қана атауын біліп қана қоймай, тіршілік ету, еңбек ету, құралдарды пайдалану сияқты өмірге қажетті тірліктің бәрін білді. Адамның ақыл-ойы, білімі ерекше жаратылған. Алла Тағала Адамға бәрін үйреткеннен кейін, «Қанекей, енді осылардың атауын сендер атап беріңдер» деп періштелерге бұйырды. Бұл туралы «Бақара» сүресінің 31–33-аяттарында баяндалады.

«Ол Адамға барлық нәрселердің аттарын үйретті де, сонан соң соларды періштелерге көрсетіп: «Шындықты айтқан болсаңдар, Маған осы нәрселердің аттарын айтып беріңдер», – деді. Сонда періштелер:

– Сен Пәксің! Бізде Сенің үйреткеніңнен басқа білім жоқ. Расында, Сен – толық Білуші, өте Данасың», – деді.

Байқағанымыздай, періштелер әуел баста, адамның жаратылуына кішкене күмәнмен қарап, сауал тастады. Артынан Алла Тағала адамнан періштелерден сұраған нәрселердің атауын айтып беруді бұйырды. Адам ата үйренгенінің бәрін атап шықты. Жаратушы Иеміздің «Мен барлық жердегі, аспандағы, жария, жасырын құпияларды білемін», – деуі сондықтан.

Адамға сәжде қылмаған...

Ал, балақайлар, біз Адам атаға барлық періштенің сәжде еткенін байқадық. Періштелер де Жаратушымызға мақтау-мадақтар айтып, жаңылысқанын мойындады. Бірақ осы оқиғада тағы бір ерекше жайт орын алды. Ол – Ібілістің оқиғасы еді. Ібіліс – періште емес, бірақ Адам жаралғанға дейін ешқашан Аллаға қарсы келмеген жындардың бірі. Ол өзінің білімі мен құлшылық-ғибадатының арқасында періштелерге қарағанда дәрежесі жоғары тіршілік иелерінің бірі болатын. Алайда осы кезде Ібіліс «Мен Адамға сәжде жасамаймын» деп Алланың бұйрығына қарсы шықты.

Неге қарсы шықты? Себебі ол: «Мен одан артықпын. Сен мені оттан жараттың, ал оны лай (топырақтан) жараттың», – деп өзінше дәлел келтірмек болды.

Ібіліс тәкаппарланып, Алланың бұйрығына қарсы шыққаны үшін жәннаттан қуылды. Бірақ ол «Қиямет күні келгенше, яғни адамдардың бәрі қайта тірілетін күнге дейін адамдарға қарсы шығып, оларды теріс жолға үгіттеймін» деп адамға кек сақтады. Адамдардың теріс жолға түсіп, иманынан айырылып қалуына бірден-бір себеп осы Ібілістің кесірі болса керек.

Мен саған не қызық болып тұрғанын білетін сияқтымын: «Адам атадан кейін барлық адамдар топырақтан жаратылды ма?» деп сұрағың келді.

Қабырға сүйектен жаралған Хауа ана

Алла Тағала жер бетінде Адам атаның ұрпағын жаратуы үшін, тағы бір құдірет шеберлігін көрсетті. Ол – Хауа анамыздың жаратылуы. Бір жағынан Адам ата біразға дейін жәннатта жалғыз өзі мекендеп жүрді. Бірақ ол уақыт өте келе жалғызсырап, зеріге бастады. Сөйтіп бір күні Жаратушы Раббымыз Адам ата ұйықтап жатқан кезде Хауа анамызды жаратты.

Саған бір қызық ақпаратты айтайын. Негізінде, жердегі тіршіліктің бәрі жұбымен жаралған. Барлық жаратылыс аталық пен аналық, ер мен әйел болып екіге бөлінеді. Одан басқа түрі жоқ. Жаратылыстың бәрі де біздің анамыз бен әкеміз сияқты екі түрлі тіршілік иесінен тарады. Демек, Алла Тағала Адам атаның жұбы ретінде Хауа ананы жаратты.

Адам ата ұйқысынан оянған кезде алдында отырған әйелді көреді. Одан кім екенін сұрағанда, ол «Әйелмін» деп жауап қатады. Содан кейін Адам атаға онымен бірге тұруы үшін жаратылғанын айтады. Періштелер тағы бір жаңа жаратылысты көріп, таңданып, Адам атадан оның кім екенін сұрайды. Сол кезде Адам ата:

– Оның аты – Хауа, – деп жауап берді. Әрине, бұл нәрселерді оған білдірген Алла Тағала болатын. Балалар, неге Хауа деп аталған деп ойлайсыңдар? Себебі «Хауа» деген сөз «тірі нәрседен жаратылған» дегенді білдіреді.

Жәннатағы жеміс

Адам ата мен Хауа анаға жәннаттағы барлық жемісті жеуге рұқсат етілді, тек қана бір ағаштың жемісін жеуге тыйым салды. Ал Адамның дұшпаны Ібіліс осы сәтті пайдаланып, өздерімен өздері күн кешіп жүрген екеуін үнемі азғырумен болды. Ақыр соңында Адам ата мен Хауа ана тыйым салған ағаштың жемісінен жеп, ұятты жерлері ашылып қалды. Сөйтіп, Раббысынан ұялып, олар жәннаттағы ағаш жапырақтарын үстілеріне жапсырып алды.

Енді екеуі де жасаған қателіктері үшін қатты өкінеді. Күнәларын мойындаған күйде Алладан жәрдем тілеп: «Раббымыз! Біз өзімізге әділетсіздік істедік. Енді бізді кешіріп, рақым етпесең, сөзсіз зиянға ұшырағандардың қатарынан боламыз»4, – деді.

Алла Тағала ол екеуінің тәубесін қабыл етті. Бірақ оларды жәннаттан шығарып, жер бетіне түсірді. Енді олардың өмірі жер бетінде жалғасты.

Жердегі өмір

Адам ата мен Хауа ананың жердегі тіршілігі басталды. Бір қиыны Ібіліс те жерге түсірілді.

Олар ұзақ жылдар жер бетінде өмір сүрді. Екеуінен көптеген ұрпақ тарады. Олардың бала-шағасы, ұрпағы көп болды. Адамзат нәсілі жер бетіне тарап, оларға дін үйретуші пайғамбар Адам ата болды. Ол өзінен тараған ұрпақтарына бір Аллаға ғана сенім артып, Оған ғана құлшылық етуге шақырды.

Жер бетінде тіршілік жалғасып жатты. Адам ата мен Хауа ананың алғашқы ұрпағы Әбіл мен Қабыл еді. Ол екеуінің арасында да елеулі оқиға орын алды. Соны баян етейік:

Әбіл мен Қабылдың оқиғасы

Адам атаның тұңғыш ұлы Қабыл еді. Бұл оқиға Құранда қисса болып баян етілген. Қабыл мен Әбіл табиғатынан бір-біріне ұқсамайтын екі түрлі бала болып өседі. Қабыл қатыгездеу, жүрегі қатты болса, Әбіл жұмсақ мінезді, мейірімді болатын. Қабыл егіншілікпен, Әбіл қой бағумен айналысты. Әбіл өз ісіне мұқият қарап, үнемі еңбектеніп жүретін. Қойларына жем-шөп дайындап, оларды қараусыз қалдырмайтын.

Ол кездегі қоғамда, бәрі де Адам атаның ұрпақтары еді. Әбіл Қабылдың сыңарына, ал Қабыл болса, Әбілдің сыңарына үйленуге тиісті болды. Қабылдың сыңары көрікті, сұлу болатын. Әбіл оған үйленгісі келгенімен, Қабыл қарындасын қызғана бастайды. Ол өзінің сыңары, егіз қарындасына үйленгісі келіп, Әбілден қызғанып бақты. Бірақ Адам пайғамбар егіз бауырлардың үйленуіне тыйым салады. Осылайша Қабылдың ішінде наразылық пайда болды.

Өстіп жүргенде Адам ата оларға Алла разылығы үшін құрбандық шалуды бұйырады. Ол кезде құрбандықтың қабыл болып-болмағандығы бірден белгілі болатын. Құрбандық қабыл болса, көктен от немесе найзағай әлгі құрбандыққа тиетін. Егер құрбандыққа от тимесе, оның қабыл болмағандығын білдіреді.

Әбіл құрбандыққа арнап қойларының арасындағы ең күйлі, жақсысын таңдап алды. Ал Қабыл болса, егініндегі жеуге жарамайтын, бұзылған көкөністерін әкелді. Келесі күні Қабыл өз құрбандығына ештеңе тимегенін көреді. Ал Әбілдің құрбандығында оттың белгісі бар еді. Бұл жағдайдан кейін Қабылдың өшпенділігі тіптен күшейе түседі. Енді ол өз бауырын өлтірмекші болады. Бір жағынан шайтан да оған жақтасып «Бауырыңды өлтір» деп азғыра бастайды.

Өшпенділігі өршіген Қабыл Әбілге барып: «Сені өлтіремін» дейді. Ол болса: «Сенен жасқанбаймын, әрі қорықпаймын да. Бұлай істесең сен тек күнә үстіне күнә арқалайсың», – деп жауап береді. Қабыл бәрібір ниеттенген ісін орындап, Әбілдің қанын жүктейді. Бұл адамзат тарихындағы алғашқы қантөгіс болатын.

Қабыл қылмыстан соң, Әбілдің денесін қай жіберерін білмей, қинала бастайды. Сол кезде қарсы алдына екі қарға келіп қонады. Олар бір-бірімен шоқысып тұрғанда бір қарға жазым болады. Өлген қарғаны тірі қалғаны жер қазып, соған тастайды да, бетін топырақпен көмеді. Олардың іс-әрекетін көрген Қабыл да солай жасайды.

Қабыл кейін қателік жасағанын мойындайды. Бірақ ол өкінгенмен, Раббысынан кешірім сұрап, тәубе етпейді. Оған қоса әкесіне де көрінгісі келмей, отбасын алып, басқа жаққа кетіп қалды. Адам ата балаларымен таудың етегінде қалады. Бірақ басқа жаққа кеткен Қабылдан ұрпақ тарап, әртүрлі бұзық істері ел арасына тарай бастаған деседі. Жылдар өтіп, мың жылға жуық жасаған Адам ата дүниеден өтеді. Ол Жаннаттағы тыйым салынған жемісті жегеннен басқа, Алланың тыйымдарына қарсы шыққан емес. Қалған өмірін ұрпақтарына өнеге беріп, бір Аллаға құлшылық етуге шақырды. Адам атаны періштелер арулап көмді. Адам атадан соң, бір жылдан кейін Хауа ана да дүниеден озды.

Адам пайғамбардың ұлы Шис пайғамбар

Адам пайғамбар дүниеден өтердің алдында пайғамбарлық міндет оның баласы Шисқа тапсырылды. Шис пайғамбар – Адам атаның Әбілден кейін көрген ұлдарының бірі. «Шис» сөзі «Алланың сыйы, нығметі» дегенді білдіреді. Алғашқы пайғамбар Адам ата өз білгенін ұлы Шиске үйретіп кетті. Шис пайғамбардың кезінде өркениет дамып, адамдар уақытты есептеуді үйреніп, ғибадатты уақытында атқаруды меңгерді.

Шис пайғамбар әділ әрі ізгі қоғамның басшысы болды. Бірақ өздерің білетіндей, Қабылдан тараған ұрпақ әлі өздерінің азғындықтарын жалғастырып келе жатқан еді. Сан түрлі қылмыстар мен кісі өлтіру, азғындық көбейе бастады. Ібіліс шайтан Қабыл ұрпақтарының арасында неше түрлі азғындыққа шақыратын істерді үйретіп, түрлі азғындықты жарнамалай бастайды.

Осыған дейін Қабылдың ұрпағынан қыз алысып, ұрпақ жалғастыруға тыйым салынған еді. Бірақ бұл қағида бұзылып, екі жақ бір-бірімен араласа бастайды. Осылайша надандық дәуірі жайлады. Бұл туралы Раббымыз Құранда: «Алғашқы надандық дәуіріндегідей сәнденбеңдер!»5 деп сол дәуірдің қателігін қайталамауды ескертеді.

Шис пайғамбар қолынан келгенше ел ішінде ізгілік пен тура жолды сақтап қалуға тырысты. Бірақ ол қанша тырысқанымен, ел ішінде азғындық тереңдеп, тіпті адамдар бағынудан қалды.

Бұл жағдай Ыдырыс пайғамбар келгенше жалғасыпты, балақай. Ал енді Ыдырыс пайғамбар келгенде қандай өзгерістер болғанын білгің келе ме? Ендеше, ары қарай баян етейін.

Қабыл ұрпағына қарсы күрес: Ыдырыс пайғамбар

Адам атаның мың жыл жасағаны естеріңде ме? Сол Адам пайғамбар өзінің алтыншы ұрпағын да көрген. Ал Ыдырыс пайғамбар болса, Адам атаның көзін көріп, онымен жүз жиырма жылдай бірге тіршілік етеді. Негізі, Ыдырыс пайғамбар – Шис пайғамбардан тараған ұрпақ. Адам ата дүниеден өтерде өз ұрпағынан Шис пен Ыдырысты пайғамбарлыққа таңдап алған.

Бұл пайғамбар адамдар арасында сауат ашуды қолға алып, жазу-сызумен айналыса бастаған. Шистің шариғатын жалғастырып, Қабыл ұрпақтарына қарсы шыға бастады. Ол жаяу әрі атты әскер дайындап, ең алғаш шартты түрде, жамандық пен зұлымдыққа қарсы күрескен пайғамбар десек болады. Азғын адамдарды тұтқынға алды. Ыдырыс туралы келген деректер өте аз. Бірақ пайғамбарымыз (с.а.с.) Миғраж сапарында 4-ші аспанда Ыдырыс пайғамбармен кездескендігі айтылады. Бұл туралы Раббымыз Құранда «Мәриям» сүресінде былай баяндайды: «Кітаптағы Ыдырысты есіңе ал. Ол шыншыл пайғамбар еді. Оны жоғары орынға көтердік».

Ыдырыс пайғамбар дүниеден озған соң, ұзақ уақыт Алладан пайғамбарлар жіберілмеді.

Нұх пайғамбардың оқиғасы

Егер бір қауымға ұзақ уақыт пайғамбарлар келмесе, елде бұзақылық белең алып, адамдар азғындыққа бата бастайды. Адам ата дүние салғаннан кейін ұзақ уақыт бойы жер бетінде әртүрлі қылмыстар болып тұрса да, адамдар Алладан басқа нәрсеге табынбаған. Бірақ адамдардың арасында жақсылық пен ізгілікті сақтап жүргендері де болды.

Адамдар ол кезде ұзақ жасайтын. Ел ішінде бара-бара бүлік көбейді. Ең сорақысы – адамдар пұттарға табына бастады. Нұх пайғамбар бұған барынша қарсы тұрып, адамдарды Аллаға ғана сенуге шақыруын тоқтатпады. Жаратушы Иеміз Нұх пайғамбардың қауымына алдын-ала ескерту жіберді. Бұл туралы «Нұх» сүресінде баяндалған. Нұх пайғамбар Алладан келген бұйрықты екі етпей, қауымына ескерту жасайды, оларды бір Аллаға ғана құлшылық етуге шақырады.

Нұх қауымының ішінде әйгілі ғұламалар да бар еді. Олардың білімді адамдарға деген құрметі ерекше болатын. Сол себепті араларынан біреуі шығып, «Қадірлі ғұламаларымыздың есімі ұмытылып кетпесін, оларға ескерткіш орнатсақ қалай болар екен?» деген ойды ортаға тастайды. Оның бұл пікірін көпшілік құптай кетеді. Сол кезде аты мәшһүр ғалымдар: Уәдд, Суәғ, Яғұс, Наср сияқты үлкен ғалымдарына тастан ойып ескерткіштер жасайды. Артынша мүсіндерді адамдар үйлерінің төріне апарып қояды. Уақыт өте келе бұл дәстүрге айналып, «Мүсіні бар үйлерде береке бар» деген жалған түсінікке жол ашты. Адамдардың мүсіндердің айналасына жиналуы діни дәстүр сипатына айналғанда, олар адасудың әбден шегіне жетті. Тілектерін тас мүсіндерден сұрап, күнәлары үшін солардан кешірім тілейтін. Міне, осылайша Нұх қауымы әбден тозып, зорлық, азғындық, қатыгездік, жамандық жайлаған елге айналды.

Сол уақытта елді бір патша билейтін. Нұх пайғамбар қауымы сол патшаның сөзіне еріп, адасты. Себебі залым патша елді Нұхпен жолығудан тыйып, пұттарға құлдық ұруға шақырды.

«Ақырында, Нұх (қауымының ішіндегі қыңыр кәпірлердің иманға келуінен үміт үзіп, Раббысына былай деп жалбарынды): «Уа, Раббым! Расында, олар маған ұдайы қарсы келді, мал-дүниесі де, бала-шағасы да өзін қып-қызыл зиянға батырғаннан басқа түк те пайда бермейтіндердің (қайырсыз, бақытсыз бай-шонжарлардың) соңынан кетті».

«Тіпті (ел-жұртты мен үгіттеген хақ жолдан қайтару үшін) небір үлкен қулық-сұмдыққа барып, небір адам айтқысыз тұзақтар құрды».

(Әрі ел-жұртты):

«Өз құдайларыңнан безуші болмаңдар! Әсіресе, Уәд, Суағ, Яғус, Яғуқ және Нәсрден баз кешпеңдер», – деп үгіттеді».

(«Нұх» сүресі 21–23-аяттар)

Нұх пайғамбардың айналасына жағдайы жоқ, кедей-кепшіктер жиналған еді. Патша осыны пайдаланып, Нұх пайғамбарға өзінше шарт қояды. Ол шарт бойынша пайғамбар жанындағы кедей-кепшік адамдарды тастап, тек бай, беделді адамдармен ғана сөйлесіп, соларға ғана дінді үйретуі керек. Олардың қойған шарттарын Нұх пайғамбар қабыл алады деп ойлайсың ба?! Әрине, жоқ! Пайғамбарымыздың берген жауабы Құранда баян етілген. «Мен оларды қусам, залым боламын» деп, оларға осы бір залым пиғылдары үшін бір апаттың келетінін ескертті. Олар да қасарысып: «Шын айтқан болсаң, бізге сол азапты келтір» деп тұрып алды. Осылайша иман келтіргендер мен кәпірлердің арасында талас-тартыстар үдей түсті. Нұх пайғамбар қанша жыл өтсе де, елді бір Аллаға ғана иман етуге шақырудан әсте жалықпады. Әрдайым Алланың бұйрығын күтумен болды. Бүлінген ел одан сайын азғындап, ел ішінде жақсылық қалмады. Нұх пайғамбар тоғыз жүз елу жыл бойы өзіне және Аллаға қарсы келгендермен алысты. Сол жылдардың ішінде оның артынан ілескен адамдардың саны тым аз болды, бірақ олар нағыз мықтылар еді. Саны аз болса да, сапасы мықты адамдардан құралды. Нұх пайғамбар соңында дұға жасап, иман етпеген қауымның бәрін жер бетінен жойып жіберуін тілейді. Ал өзімен бірге иман келтірген мүмин құлдарды аман сақтауын сұрайды.

Алып кеме

Нұх пайғамбардың Алладан тілеген дұғасы қабыл болып, Раббымыз оған бір нұсқау жібереді. Бұл бұйрық бойынша Нұх бір кеме жасауы қажет. Жәбірейіл періштенің көмегімен алып кеме дайындайды. Тіпті кеме жасауға жүз жылға жуық уақыт сарп етілгені айтылады. Ол жерде алып кемені жасайтын ағаш болмағандықтан, әуелі ағаш отырғызып, құрал-саймандар дайындаған соң уақыт өте келе кеме дайын болды.

Бірақ Нұх (а.с) мекен ететін жерде су жоқ, өзен-көл жоқ құрғақ дала болатын. Судың қайдан келетіні де беймәлім. Бірақ соған қарамастан олар Аллаға деген зор сеніммен қу далада кеме жасап шығады. Ал надан халық болса оларды күлкіге айналдырды. «Құрлықта кеме жасайсың ба? Пайғамбарлықты қойып, ұста болып кеттің бе?» деп оларды кемсіте бастайды. Алла Тағала ол туралы аяттарда былай дейді:

«Кемені жасап жатқанда, елінің бастықсымақтары жанынан өткен сайын оны тәлкек қылды.(Нұх) оларға: «Егер сендер бізді тәлкек қылсаңдар, біз де сендерді, бізді тәлкек қылғандарыңдай тәлкек етеміз. Әлі-ақ білесіңдер: қорлайтын азап кімге келер екен, тұрақты кімнің басына түседі екен?» – деді»6.

Бұл кеменің құрылысы ерекше, төбесі жабық, үш қабатты, ұзындығы үш жүз, ені елу кез болатын алып кеме еді. Кемені дайын болған соң, Нұх пайғамбар Алладан келетін бұйрықты күтіп жүрді. Енді мүміндер қуанып, иман етпегендер өкінетін кез алыс емес.

Топан су

Бір кезде Алла Тағала топан судың келе жатқанын білдірді. Сөйтіп алдын-ала дайындалған кемеге жан-жануарларды жұптарымен бірге, азық-түлік пен иман келтірген, бір Аллаға ғана құлшылық жасайтын мүмін пенделерін орналастыра бастады. Топан су келгенде жер асты бұлақтары атқақтап, аспанды қалың қара бұлт жауып, найзағай ойнап, толассыз нөсер төгілді. Осылай жер бетін топан су басты. Топан судың арасында кетіп бара жатқан өзінің ұлын көрген Нұх (а.с) жүрегі елжіреп, оны да кемеге алмақ болады. Бірақ әкесіне қарсы келіп, иман етпей жүрген ұлы сол сәтте де қасарысып, кемеге мінуден бас тартты. Оның орнына «Мына тауға мінсем, мені топан су алмайды» деп жанталаса түсті. Нұхтың ұлы көз алдында алып толқынның құшағында кетті. Сөйтіп мәңгілік шаттыққа бөленетін иман нұры мен Алланың шапағат еткен құлдарының бірі болу – Нұх сияқты ізгі пайғамбар ұрпағының тағдырына жазылмапты.

Жер бетін басқан су бүкіл тіршілік, соның ішінде иман келтірмеген, бұзық, залым, азғындыққа әбден батқан қауым жермен-жексен болғанша жалғасты. Алты айға жуық кемеде мекендеген Нұх қауымы, Жуди тауына барып тоқтайды. Бұл адамзат тарихындағы жаңа кезеңнің басталуы болатын. Барлық тіршілік жаңарып, жер бетінде тек Аллаға сенетін, оған ғана құлшылық-ғибадат жасайтын пенделер қалды. Нұх (а.с) жаңа шариғатпен, бейбіт дәуірдің жаршысы болды.

Балалар, өздерің таныс болған бұл пайғамбар – дініміздегі ең үлкен бес пайғамбардың бірі. Оның өмір жолы ауыртпалықтарға толы болды. Сонда да Алланың бұйрығын орындауда табанды болып, барша мұсылман баласына тамаша өнеге көрсетті. Пайғамбарлар тарихында Нұхты «Екінші Адам ата» дейді. Себебі ол адамзат өмірінің қайтадан жалғасуына арқау болды. Осылайша Нұх пайғамбар дүниеден озғанымен, артында дінге сенген бейбіт те иманды ел қалды.

Һұд пайғамбардың оқиғасы

Нұх пайғамбардан кейін жер бетінде ақиқатқа ермейтін жан қалмады. Топан судың арқасында әлем зұлымдық пен имансыздықтан арылғандай болды. Бірақ уақыт өтіп, күндер ауысқан сайын бұзғыншылық қайта жақындай бастағандай. Нұх пайғамбардың ұрпағы саналатын Һұд қауымы осы өтпелі кезеңді бастарынан өткеріп жатқан-ды. Ел ішінде ата-бабаның жолы деп пұтқа табынатындардың саны артты. Осы сәтте бұл қауымды тура жолға үгіттеп, жақсылыққа шақыру үшін Алла Тағала Һұдты (а.с) пайғамбар етіп жіберді. Қауымына қанша ескертіп, оларды жансыз тас мүсіндерге табынудан қайтарғанымен, оны тыңдайтындар аз болатын. Оларды қайта-қайта түзу жолға шақырған Һұд пайғамбарды елдегі адамдар мазаққа айналдырды. Һұд (а.с) заманында өмір сүрген қауымды Ад қауымы деп атайды. Осы қауымның адамдары сәулет өнерін жетік меңгерген еді. Үйлердің түр-түрін салып, тіпті аспанмен таласатын зәулім сарайларды салуды қолға ала бастады. Ол аз болғандай таудың ұшар басына да түрлі құрылыстар салып, әбден шектен шықты. Олардан «Жер жетпегендей енді неге тауға үй салып кеттіңдер?» десе, таудағы үйлері оларды қорғайтынын айтып, ешкімнің қарсы пікір айтуына жол бермеді. Ад елі күшті, қайсар, зәулім сарайлар салуға өте қабілетті болды. Бірақ олар осының бәрін өмірде ғана көріп кетуге тиісті нәрселер деп санайтын. Оларда ақырет, жәннат пен тозақ деген ұғым мүлде жоқ еді. Өмірге келген соң, ішіп-жеп қуанып қалу керек деген сенімде болатын.

Олар өз пайғамбарларын мазақ етуді доғармады. Алладан келген бұйрықты жоққа шығарып, пұттарға табынып, шектен шықты. Һұд (а.с) оларға осы қылықтары үшін бір азап келетінін ескертті. Олар пайғамбарды одан әрі мазақ етіп, оның сөздерін құлаққа да ілмеді. Ақыр соңында Ад қауымына өздері күткен азап келді.

Ад қауымы қалаған азап

Олар: «Ей, Һұд! Сен бізге ашық дәлел келтірмедің. Ендеше, сенің мына құрғақ сөздеріңе бола саған иман келтіріп, ата-бабаларымыздан қалған пұттардан бас тарта алмаймыз»7 деп, имансыз қауымды қандай азап күтіп тұрғандығын білмеді. Олар пайғамбарларына «Бізге бір азап келеді деп едің ғой, сол қашан келеді?» деп әбден сұрақтың астына алды. Азаптың келмегеніне қайран қалған олар пайғамбарды «өтірікші» деп айыптауды шығарды. Ашуға булыққан олар: «Ей, Һұд! Сенің көздегенің ғасырлар бойы ата-бабаларымыздан мұра боп қалған киелі пұттардан бізді бас тартқызу ма? Сол ма сенің бізге деген жақсылығың? Сен ылғи да бізді азаппен қорқыта бересің. Тіпті ел-жұрттың берекесін кетіріп, ел ішіне үрей тудырдың. Ал ендеше, қане, сенің сол үрейге толы пәлекетің? Уағдаға берік екенің рас болса, сол уағдаңды орындамайсың ба? Әкел азабыңды, көрсет әуселеңді!»8 деп қарсыласатын.

Алла Тағала олар күткен азаптарын біртіндеп жібере бастады. Әуелі қатты жел соғып, жер бетін алай-дүлей дауыл басты. Ағаштар тамырымен қопарылып, адамдар жазым болды. Бұл қатты соққан дауыл Құранда «сарсар» деп аталады. Кейін артынан бірнеше жыл қатарынан құрғақшылық болды. Олардың жасаған ауыр қиянаттары, мазақ етулері, жансыз пұттарға табынғандары үшін берілген жазалар еді. Қатарынан келген қуаңшылықтың салдарынан халық әбден арып-ашып, бұрынғы шат-шадыман күндерімен қош айтысты. Бір кезде аспанда қара бұл көрінді. Олар әлі де азаптың келе жатқанына сенбей, бұл бізді қуанышқа бөлейтін жаңбыр болды деп оны асыға күтті. Бірақ олар өз нәубеттеріне ғана асыққан еді. Бұл қатты жаңбыр Ад қауымының бүкіл иман етпеген адамдарын өзімен бірге ағызып әкетті.

Һұд пайғамбар мен оның жанында иман еткен пенделер бұл апаттан аман қалды. Себебі Жаратушы Иеміз оларды өз қамқорлығына алып, ауыр азаптан сақтап қалды. Ал кімде-кім пайғамбарлар мен Аллаға қарсы келсе, оның соңында қасіретке ұшырайтыны анық. Осылайша Һұд (а.с) Раббымыздың алдында пайғамбарлық міндетін қалтқысыз атқарған еді.

Салих пайғамбар мен Самуд елі

Һұд пайғамбармен бірге аман қалған Ад қауымының ұрпағы шартарапқа жайылды. Самуд елі осы көп таралған ұрпақтың бірі саналады. Салих Нұх пайғамбардың Сам деген ұлынан тарайды. Олар Шам жеріне қарасты Хижр деген жерді мекен етті. Кең тараған қауым өз ішінде бірнеше руға бөлінді. Самуд елі Ад қауымы сияқты қол өнерімен ерекше халықтың бірі болатын. Олар жазық жерлерден де, қажет болса тау-тасты қашап өздеріне зәулім-зәулім үйлер салып алатын.

Өркениет пен мәдениет дамыған, күш-қуаты тасыған осы бір халық жер бетінде астамшылыққа ұрынған қауымға айналды. Олар өздеріне осындай шеберлікті нәсіп еткен Жаратушыларын ұмытып, тау-тасты қашап жүріп, тіпті сол заттарды құдайға тең көре бастады. Самуд елі ендігі жерде пұттарға табынатын елге айналды.

Салих пайғамбардың әкесі халық арасында беделді болған Удәйд деген кісі еді. Жанындағылардың бәрі оған құрметпен қарайтын. Бір күні оның отбасында Салих пайғамбар дүниеге келді. Ел-жұрт әкесіндей сыйлы адам болсын деп, үнемі тілектес болып жүретін. Салих пайғамбар атына заты сай салихалы болып өседі. Кішкентай күнінен-ақ пұттарға жоламайтын.

Салих пайғамбар дүниеге келгенде Самуд елінде имандылық әбден әлсіреп кетті. Олар өздерінің шеберлігі мен күшіне сеніп, бұл өмірді бір-ақ рет жасаймыз деп қателік пен күнә жасаудан еш қаймықпайтын. Салихқа пайғамбарлық міндет берілмей тұрып адамдар оның жанына келетін, ақыл-кеңес алып, онымен бірге жүргілері келетін. Бір күні Жәбірейіл періште арқылы Алла Тағаладан аян келіп, оған пайғамбарлық міндет жүктелді. Осылайша ол айналасына жиналған қауымды, бүкіл Самуд елін бір Аллаға сыйынуға шақыра бастады. Бірақ күшіне сенген халық оның сөзіне құлақ аспай мәжілісін тәрк етті. Ол Алладан жәрдем тілеп, күнәлары үшін қауымының тезірек тәубе етуін тілейтін. Егер Жаратушымызға қарсы шықсақ, азапқа ұшыраймыз, барлығымыз зиянға ұшыраймыз деп ескертті. Қауымы бұл сөздердің бірін де тыңдамай, өздері қалаған тас, жансыз мүсіндерден дұға-тілектерін сұрауды жалғастыра берді.

Балалар, қалай ойлайсыңдар! Осылай ескерту анық келіп отырған қауымды Алла Тағала қандай жазамен жазалауы мүмкін?! Бірақ Самуд елінің шектен шығуы осымен тоқтаған жоқ. Олар енді Аллаға тікелей қарсы келе бастады. Бұл оқиға Салих пайғамбардың оларға көрсеткен мұғжизасымен байланысты.

Тауды жарып шыққан аруана

Салих пайғамбар беделді отбасынан шыққандықтан, олар бірден оған тиісуге батпай жүрді. Ал елдің беделді адамдары өздерінің мал-мүлкіне сенім артып, ешқандай ескертудің мән-маңызына терең бойламайтын. «Егер саған сенгенімізді қаласаң, бізге бір дәлел келтір» деп шарт қоюмен болды. Жай ғана дәлел емес, «Мына жартас жарылып, ішінен түйе шықсын» деді біреуі. Олардың бірі: «Ол түйе он айлық буаз болуы керек» деп тіл қатты алыстан. Басқалары болса: «Алып болсын», «Қызыл болсын», «Жүні қалың болсын», «Көп су ішетін болсын», «Аузына көк шөп тістеген күйде шықсын» деген дауыстарымен айналаны жаңғыртып жамырай үн қатып жатты. Негізінде, олар бұл мұғжизаның орын алатынына еш сенбеді. Олардың басты мақсаты – Салих пайғамбарды тәлкек ету еді. Алайда пайғамбар: «Егер осы белгісі бар бір түйе жартасты жарып шықса, сендер иман келтіресіңдер ме?» деп сұрады, олар әр жерден «Әрине» деп жамырасты.

Салих пайғамбар бұған еш қиналған жоқ. Өйткені қиналған шағында Аллаға дұға тілесе, тілегі әп-сәтте орын алады. Айналасын адамдар қаумалап тұрған сол күні де Раббысынан дұға тіледі. Осы сәтте жер дүр сілкініп, жартас қақ айырылып, алдарынан алып түйе шыға келді. Осыны көрген Самуд халқының зәресі қалмады. Ал Салих пайғамбардың артынан ілесіп, иман келтіргендер болса, бірден Алланың құдірет-шеберлігіне бас иіп, Раббысын ұлықтады. Ал түйе болса, адамдар қалағандай белгілердің бәрін қамтыған алып, буаз, бір өзі бір құдықтың суын тауысатындай үлкен болатын.

Салих пайғамбар халқына қарап: «Уа, халқым! Мынау – Хақ тағаланың аруанасы. Бұл – сендерге берілген мұғжиза. Бұған әсте тиісіп, қол жұмсаушы болмаңдар. Алла Тағаланың қалаған жерінде жайылсын. Оған қандай да бір жамандық жасап, залал келтіретін болсаңдар, көп ұзамай азапқа ұшырайсыңдар»9 деп ескертті. Яғни Алла тарапынан келген мұғжизаға мұқият болыңдар, оның су ішетін кезегі келгенде қарсы шықпаңдар, ешкім оған ұрынып жүрмесін деп қайта-қайта Самуд еліне Алланың ескертуін жеткізді.

«Алланың мұғжиза ретінде жіберген інгеніне тимеңдер және оның су ішетін кезегін бұзбай тиісінше сақтаңдар», – деп ескертті.10 Олар Алланың бұл құдіретін көргенімен, араларында мұғжизаны мойындамағандары, сол себепті иман келтірмегендері бар болатын. Түйенің бір қарағанда басқа түйелерден еш айырмасы жоқ сияқты көрінгенімен, өзіндік ерекшеліктері бар еді. Мысалы, ол бір күнде бір құдықтың суын өзі ғана ішетін, оның сүті бір қауым елді жарылқауға жететін. Олардың көз алдында буаз інген болады. Сиқырға ұқсамайтын, анық оқиғалар орын алып жатты. Түйе Самуд қаумының арасында біраз жүрді. Бірақ қасарысқан ел оған су ішуге кезек беруден жалыға бастады. Сусыз бір күн өткізу оңай емес. Оның үстіне оның алыптығынан қорқып, жан-жануарлардың бәрі үрке қашатын.

Олар осы мәселені ушықтырмай бір жақты етуге кірісті. Бәрі бір араға жиналып, түйеден құтылудың амалын ойластыра бастады. Оны өлтіру үшін араларынан Құдар есімді кісіні таңдады. Оның жанына өңкей қаскөй бір топ адам жиналып, барлығы тоғыз адам келісілген күні аруананы өлтіруге барады. Қаскөйлер алып түйенің жолын тосып жүреді. Түйе шыққанда, әуелі оны сирағынан құлатып, кейін кәдімгі мал сойғандай бауыздап өлтірді. Ол залымдар еш қиналмастан қасиетті түйені сойып, тіпті етін жіліктеп таратып береді. Артынан Салих пайғамбарға келіп: «Алладан келген түйеңді өлтіріп тастадық. Енді пайғамбарлығың рас болса, бізге көрсететін азабыңды көрсет», – дейді.

Самуд қауымына жіберген Алланың азабы

Салих пайғамбар Алланың ауыр азабы келе жатқанын ескертіп, оларды тезірек тәубе етуге шақырады. Олар пайғамбардың сөзін теріске шығарып, өздеріне азап келеді дегенге мүлде сенген де жоқ, секем алған да жоқ. Ақыры, Салих пайғамбардың да көзін жоюға бел байлайды. Пайғамбар болса, олар үш күннен соң Алланың азабы келетінін айтып ескертеді. Жаратушы Иеміз оларға үш күнде тәубе жасауға мүмкіндік берді. Бірақ әбден адасқан қауым, бұл үш күнді де бекерге өткізді. Бірінші күні бүкіл иман келтірмеген адамдардың беті сап-сары болып кетеді. Сол кезде ғана бұл ескерту екенін сезбейді. Келесі күні қызарып, үшінші күні беттері қап-қара боп кетті. Осы кездері олар үрейленіп, жылай бастайды. Ал Салих пайғамбар мен оның артынан ілескен ізгі қауымға алдын-ала белгі келген еді. Олар елді тастап, басқа жаққа кетеді. Зәулім-зәулім сарайлар салған Самуд қауымына бір күнде ауыр азап түсіп, жер беті жермен-жексен болды. Хақ Тағаланың қаһарына ұшыраған елдің жағдайы осындай болды. Өздері тіршілік ететін, бес саусақтарындай өте жақсы білетін тау-тастың арасынан бір түйені шығарды. Басқа емес, өздері киелі санайтын түйені буаз күйінде мұғжиза ретінде оларға ұсынды. Сондай-ақ оларға сол түйенің сүтін ризық етіп берді. Бірақ жүректері Алланың осынша шеберлігін тануға жетпейтін, қатал әрі қатыгез бір қауым болды.

Самуд елінен қалған орын

Пайғамбарымыз сахабаларымен Тәбук соғысынан қайтып келе жатып, Самуд елі мекендеген Хижр аймағына келіп тоқтайды. Олардың орындары, құдықтары, салған зәулім үйлері әлі күнге дейін сақталып тұр. Әрине, оның әлі күнге дейін сақталуында ой жүгірте алатын қауымы үшін, үлкен ғибрат бар. Сөйтіп сахабалар олардың құдықтарында қалған сумен қамыр илеп, су әкеліп, қазан көтереді. Мұны көрген Алла елшісі оларға тыйым салып, иленген қамырды түйелерге бергізіп, судың бәрін төккізеді. «Олардың басына түскен қасіреттен сақтаныңдар», – деп Самуд елінің басына орнаған азаптың ауырлығынан қорыққандықтан, үмбетін барынша одан аулақ болуға шақырып, мейілінше сақтандырады.

Құранда жиырмадан астам жерде Самуд елі мен Салих пайғамбардың оқиғалары кездеседі. Алладан келген бұйрықты орындауда табандылық танытқан Салих пайғамбар, еліне азап түскен соң, ол мекенді тастап басқа жерге көшіп барады. Сөйтіп жанындағы ізгі құлдармен жиырма жыл бірге жүріп, жүз елу сегіз жасында дүниеден өткендігі туралы деректер қалған.

Ибраһим пайғамбар және ұлдары Исмайл мен Исхақ

Ибраһим – пайғамбарлардың атасы, тақуалардың имамы, елшілердің құрметтісі. «Халилуллаһ» деген абыройлы атқа ие болған, ол «Алланың досы әрі сүйіктісі» деген мағынаны білдіреді. Ибраһим пайғамбар үлкен сынақтарды бастан кешірген, бірақ соның бәрінде сабыр сақтай білген, әрі қанша ауыр тисе де сағы сынбай, Аллаға одан әрі жақын бола түскен. Ибраһим пайғамбар Нұхтың ұлы Самнан тарайды. Сондай-ақ әйгілі бес пайғамбардың бірі.

Өзіңе осы кітаптың басынан айтып келе жатқанымыздай, әрбір қауымнан жеке-жеке пайғамбарлар таңдалып отырған. Сондай-ақ олар адамдардың шектен шыққан әрекеттеріне қарсы шығып, оларды жақсылыққа шақырып, жамандық жасауына тосқауыл болатын.

Деректерге сүйенсек, Ибраһим пайғамбардың Бабыл (Вавилон) жерінде дүниеге келгендігі айтылады. Сол кездегі адамдар үш түрлі нәрсеге табынатын. Бірінші – сол елдің патшасы Намрұд, екіншісі – аспандағы Ай мен жұлдыз, Күн сияқты жаратылыстар, ал соңғысы – өздері қолымен жасап алған тас мүсіндер.

Намрұд патшаның қисапсыз мал-дүниесі бар еді. Ол елдегі адамдарға өзін құдаймын деп таныстыратын. Әрі басқаларды да өзін «тәңір» деп мойындауға мәжбүрлейтін. Ол шексіз байлығының арқасында бүкіл дүние, адамдар менікі деп ойлайтын.

Бала Ибраһим

Сол заманда барлық сәуегейлер жұлдыздарға қарап бал ашатын. Бір күні Ибраһим пайғамбар дүниеге келмей тұрып, бір сәуегей Намрұд патшаға барады. Ол:

– Еліңнің дінін өзгертіп, патшалығыңды жоқ қылатын бір бала осы жылы дүниеге келгелі тұр. Сондықтан барлық дүниеге келетін сәбилерді өлтіруіміз керек. Ол баланың қай отбасынан шығатыны бізге белгісіз, – дейді. Намрұд бұл сұмдық хабарды естіп, дереу бұйрық береді. «Елде ұл бала дүниеге келсе, бәрінің көзін жойыңдар!» деп жанына күзетшілерін қойып, әбден сақтық шараларын жасауға кіріседі.

Арада қаншама ай өтеді. Намрұд патшаның қорқынышы жоғалып, алдыңғы сәуегей айтқан сөздер ұмыт болады. Ол «Елде ұл бала дүниеге келсе, бәрін өлтіріңдер» деген жарлығын жойып, ел іші қайтадан мамыражай күн кеше бастады.

Сол кезде Намрұд патшаның елінде Азар дейтін қарапайым саудагер өмір сүріпті. Сол жылы оның әйелі де жүкті болған екен. Азар патшаның бұйрығынан қорқып, ауыл маңындағы үңгірге әйелін апарады. Осылайша кішкене Ибраһим үңгірде дүниеге келеді. Жасқа толғанша үңірде тұрған соң, елдегі Намрұд патшаның жай-күйін біледі. Кішкентай баланың басына төніп тұрған қауіптің жоқтығын аңғарған соң, елге Ибраһимді алып келеді. Бала Ибраһим кішкентай болса да сұңғыла болып өседі. Әкесі мен басқа да халықтардың пұттарға табынғанын көріп, бала жүрегі қатты алаңдайды. Өйткені тас мүсіндерге сиыну ешқандай пайда бермейтінін кішкентай жүрегі сезетін. Осылай өзін жансыз пұттардан аулақ ұстаған Ибраһим ер жете бастайды.

Ибраһимнің пұттарды құлатуы

«Жансыз, қатып қалған мүсіндерге адамдар қалайша табынып жүр?» деп таң болатын. Сөйтіп олардың көзін құртудың оңтайлы сәтін күтіп жүреді. Күндердің бір күні өзі күткен сәт туған сияқтанады. Адамдардың бәрі қаланың сыртына шығып, той-тойлап көңіл көтермекші болады. Ибраһимге келіп:

– Мерекені тойлауға бізбен бірге келсеңші, – деп қолқа салады. Алайда Ибраһим «Мен науқас едім, бара алмаймын» деп жауап қатады. Адамдар оны шынымен де ауру деп ойлап, одан аулақ қаша бастайды. Оны жалғыз қалдырып, өздері қала сыртына кетіп қалады.

Ибраһим тез-тез олардың пұттары орналасқан жерге келеді. Әуелі алдарына тамақ ұсынады. Олар міз бақпайды.

– Сендерге не болған, неге сөйлемейсіңдер? – деп дауыстайды. Ақыры, олардан ешбір жауап ала алмаған жігіт «жансыз құдайлардың» тас-талқанын шығарып қирата бастайды. Ішіндегі ең үлкен екі пұтты қалдырып, оның қолына балта қыстырып, өзі шығып кетеді. Мұны көрген кісі күл-талқан болып қирап жатқан пұттардың бәрін осы екі үлкен тас мүсін қиратқан шығар-ау деген ойға келер еді.

Бір кезде пұтхананың қызметшісі келеді. Жерде шашылып, сынып жатқан мүсіндерді көріп, есінен танып қалады. Бір кезде есін жинап, далаға шығып айғай салады:

– Сұмдық! Масқара болдық! Мүсіндерді біреу қиратып кетіпті, – деп ышқына айғай салады. Естіген халық жаппай пұтханаға жиналады. Бұны көре салып, кім істегенін бірден таба қояды.

– Мұны бір жасайтын адам болса, Ибраһим жасауы мүмкін. Өзі үнемі бізге қарсы шығып жүретін еді ғой, – деп оны іздестіре бастайды. Оны шақырып әкеліп:

– Осыны сен істедің бе? – деп сұрайды. Жігіт болса, еш қымсынбастан:

– Мүмкін мен шығармын, бәлкім, балта ұстаған мына екеуі істеген шығар, – деп төрдегі екі үлкен мүсінді нұсқайды да: – Неге өздерінен сұрамайсыңдар? – деп оларды тығырыққа тірей бастайды. Олар бастары салбырап:

– Бұлардың сөйлей алмайтынын өзің де білесің ғой... – деп міңгірлей жауап қатады. Сонда Ибраһим болса:

– Аз болса да ақылға салып ойланбайсыңдар ма? Сендерге пайдасы да, зияны да жоқ жансыз нәрселерге табынып жүргендерің қалай?! – деп бәріне бір Аллаға ғана құлшылыққа лайықты деген ойды жеткізеді. Бірақ надан халық мұны қайдан түсінсін?! Жерде шашылып жатқан жансыз пұттарға қарап, сәл ойланып қалады да, қайтадан сол ақымақ әрекеттеріне барады. Осы кезде енді олар «Ибраһимнің көзін құртайық» деп іске кірісе бастайды.

От ішіндегі өмір

Енді Ибраһимге өшігіп әбден кектеніп алғандар арнайы орын дайындап, Ибраһимді отқа лақтырып өртемекші болады. Ибраһимге өшігіп алған адамдардың бәрі әлгі дайындалған орынға отын таси бастайды. Үйме-жүйме болып жиналған отқа Ибраһимді үлкен тастарды допша лақтыратын атқышқа салып лақтырып жібереді. Сөйтіп өздері тамашалап тұрады. Сонда Ибраһим: «Алла бізге жеткілікті, Ол – қандай жақсы Қорғаушы», – деп Жаратушысынан дұға тілейді. Осы сәтте Раббымыз отқа: «Ей, от, Ибраһимге салқын әрі қауіпсіз бол!»11 – деп бұйырады.

Оттың ішінде Ибраһимді байлаған жіп қана өртеледі. Қалған отын күл болып жанып кеткенше, халық сыртында бақылап отырады. Бірақ алаулап жанған оттың ортасында алаңсыз отырған Ибраһимді көрген жұрт таң-тамаша болады. Әрине, Алланың бұйрығының арқасында оттың залалы тиген жоқ. Ибраһим де кейін: «Менің өмірімдегі ең керемет сәтім – оттың ішіндегі кезім шығар» деп от арасындағы өмірінің ерекше өткенін меңзеген.

Адамдар оның өртенбегеніне куә болды. «Отқа салса жанбаған осы адам араларына қалай келді, не үшін келді?» деп бір сәт ойлану керек еді. Бірақ адамдар Жаратушы жасап жатқан ұлы хикметтерінің тереңіне еш бойламады. Керісінше, Ибраһимге істейтін айла-шарғысы қалмағандықтан, оны енді Намрұд патшаның алдына апаруды жөн көрді. Патша сол кезде әлемге билігі жүріп тұрған, атағы шартарапқа жететін жан болған деседі. Ол жас жігіттен:

– Айтшы, Раббың кім? Сен адамдарға кімге табынуды насихаттап жүрсің? – деп сұрайды.

– Менің Раббым тірілтеді және өлтіре алады.

– Өлім мен өмір, тірілту мен өлтіру дейсің бе? Олай мен де жасай аламын. Қара, қазір... – деп қызметкерлеріне зынданда жатқан екі адамды алып шығуға әмір етеді. Сөйтіп оның біреуін өлтіруге бұйырады да, екіншісіне бостандық береді. Негізінде, Ибраһимнің меңзегені ол емес еді. Бірақ амал нешік! Ақылы таяз патшаның өресі сол жерге дейін ғана жеткен еді. Енді жігіт:

– Олай болса, менің Раббым Күнді шығыстан шығарады. Сен соны батыстан шығарып көрші! – дейді. Намрұд патша тіл қата алмай, іркіліп қалды. Сөйтіп оттан аман қалған Ибраһимге бата алмай, оған елден кетуге бұйырады.

Ибраһим жанындағы жұртты жинап, «Сендер бір ғана Жаратушыға иман келтірмедіңдер. Жаратқанға қарсы шыққан елмен бір жерде бірге тұру мүмкін емес. Сендердей қаскөй адамдармен тұрғым келмейді» деп аздаған иман келтірген аз топты ертіп алып, «Алла әмір еткен жаққа кетемін» деп елінен кетеді.

Шыбынға әлі келмеген патша

Ибраһимнің әлегінен құтылдым деген Намрұд одан сайын өзінің зәрін шаша түседі. Бір күні халыққа шексіз билігін мойындатуға тырысқан патшаның басына іс түседі. Іс болғанда да қызық іс. Патшаның мұрнына шыбын кіріп кетеді. Шыбынды шығарып тастауға шамасы келмеді. Ал кішкене жәндік мұрнынан өтіп жыбырлап, жоғары қарай шыға бастайды. Намрұдтың есі қалмай, миы дыңылдап, не істерін білмей басын қабырғаға соға берді, соға берді. Басын қатты-қатты ұрса да, шыбынның шығар түрі болмайды. Керісінше жыбырлап, миына қарай жылжиды.

Ақыры, патша қызметкерлеріне басынан ағашпен ұруды бұйырады. Басында бұған ешкімнің батылы бармаса да, артынан жан ұшырған Намрұд патшаның жай-күйіне алаңдаған олар, ағаш таяқпен ұрып көреді. Бәрібір еш нәтиже болмайды. Ең соңында патша басын темірмен ұрғызады. Темірмен 2-3 рет ұрып қалғанда, патша да жан тәсілім етеді.

Балалар, қараңдаршы! Өзін «Мен сендердің Құдайларыңмын» деген астамшыл патшаның өлімі кіп-кішкентай шыбыннан болды. Ол өзінің мал-мүлкіне сенгенімен, өзін титтей жәндіктен де қорғай алмайды. Егер Алла қаласа, оның жанын басқа бір соғыстан, жарақаттан алса болар еді. Бірақ өзін зор санаған патша, шыбынға әлі келмей түбінде қор болды.

Ибраһимнің сапары

Ибраһим пайғамбар жары Сара мен інісінің баласы Лұтты ертіп жолға шығады. Ибраһим пайғамбар Шам өлкесіне қарасты Харран аймағында қалып қояды да, бауыры Лұт осы жерге жақын Садум еліне кетіп қалады. Осы жердегі халықты Аллаға құлшылық етуге шақыра бастады. Харрандықтар жұлдыздарға табынатын. Ибраһим оларға бұл әрекеттерінің түбі жақсылыққа әкелмейтінін ескертеді. Раббымыз Ибраһимге аспандағы құпия сырларды ашты. Жұлдыз бен ғаламшар ақиқатын таныған кез келген адам Алланың шексіз құдіретіне иланар еді. Бірақ Харрандықтар оның айтқанын мойындамай, қарсы шығып, ешкім иманға келмеді. Сөйтіп Ибраһим Мысырға жол тартты.

Сол кезде Мысырда перғауындардың билігі үстем боп тұрған. Ибраһим пайғамбар жары Сарамен Мысыр еліне кіргенде оның хабары ел билеушісіне жетеді. Ибраһим пайғамбардың жары сұлу әйел, жүзі ажарлы жан болыпты. «Жер бетінде Хауаны есептемегенде, Сарадан әдемі әйел жаралмаған» деген Алла елшісінің сөзі соған дәлел шығар. Перғауын келген әйелдің сұлу екенін естіген соң, бірден қызметкерлерін жіберіп, әйелді алдыруды ойлайды. Бірақ жанында жүрген адамның оған кім екенін білмек болып, әуелі соны сұратады. Ибраһим «Ол менің қарындасым» деп таныстырады, Сараға да мұны жоққа шығармауын сұрайды. Перғауын бұл кезде, егер оның күйеуі болса, лезде оның өлтіріңдер деп тапсырма беріп жатқан болатын.

Перғауын Сараны өзіне алдырады. Перғауын сұлуды көріп таңғалып, едәуір кідіріп қалады. Сөйтіп арам ойын іске асырмақ болып, қолын соза бергенде, Сара Алладан жалбарынып, бұл адамнан құтқаруын сұрайды. Сол кезде патшаның қолы жансызданып, икемге келмей қарысып қатып қалады. Жанаяр перғауынның зәресі қашып, Сарадан өзін босатуын сұрайды. Әйел өзімізге зарары тиіп кете ме деп, Алладан дұға тілейді. Сол кезде патшаның қолы қайтадан қалпына келеді. Ол жаңағы әрекетін қайтадан бастаған кезде, қолынан тағы да жан кетіп қалады. Осылайша үш рет қайталанады. Ол бәрінде қайта-қайта Сараға жалынып, өзін босатуын сұрайды. Әбден мезі болып, соңында амалы құрыған перғауын «Сендер маған адам емес, шайтан әкелген екенсіңдер. Мынаны босатыңдар!» – деп бұйырады. Сондай-ақ, оны құр жібермей, жанына Ажар деген бір күңді қосып береді.

Осы кезде Ибраһим пайғамбар тоқтамастан Аллаға жалбарынып, дұға тілеп отырған болатын. Әйелі Ажарды ертіп кіріп келгенде, оның кім екенін сұрайды. Сара перғауын беріп жіберген қызметші екенін айтқан соң, олар ары қарай сапарларын жалғастырып кете барады.

Олар енді Палестина жеріне келеді. Сара жетпістен асса да бала көтере алмаған кісі еді. Енді ол бұдан кейін де бала сүйе алмайтынын ойлап, Ажарды Ибраһимге қосуды ұйғарады. Сөйтіп Ибраһим бұған келісім берген соң, екеуі некелесіп, олардан Исмайл деген ұл дүниеге келеді. Сара баласы болмаған соң, Ажарға қарап, жүрегінде ана болсам деген арманы күн сайын ұлғая береді. Осы бір арман-тілектің кесірі, екі жарының арасына сызат түсірерін сезген соң, Ибраһим оларды екіге бөлгісі келеді. Сөйтіп Ажар мен кішкентай Исмайлды басқа қалаға апармақ болады. Бұл жерде Ибраһимнің ойы емес, Алланың дегені жүзеге асты. Яғни кішкентай Исмайл басқа жерде емес, Меккеде өсуі керек.

Ажар анамыз бен ұлы Исмайл

Ибраһим Ажар анамыз бен Исмайлды алып, Меккенің егін өспейтін, елсіз-сусыз, қуаңшылық жайлаған бір жеріне әкеледі. Жанына кішкене құрма мен су тастайды да, оларға бұрылмай кете барады. Себебі бұл Алланың бұйрығы болатын. Ажар анамыз әуелде «Ибраһим! Бізді қайда тастап барасың? Бұл елсіз далаға бізді қалай тастамақсың?» деп сұрайды. Бұрылып жүре берген Ибраһим тоқтай қоймады. Сол кезде Ажар тағы да: «Әлде, осылай жасауды саған Алла бұйырды ма?» деп сұрайды. Сонда оның «Иә» деген даусын естіп, көңілі жайланады. «Егер Раббым осы істің болуын қаласа, Ол бізді қиын жағдайға тастамайды», – деп ұлын бауырына алған күйде жапан далада қала береді.

Осы сәтте Ибраһим оларға көрінбейтін бір жерге жеткенде, Аллаға дұға етеді:

«Уа, Раббым! Осы қаланы бейбіт қыл! Мені және ұлдарымды пұттарға табынушылардың қатарынан етпе!»12

«Уа, Раббым! Ұрпақтарымның кейбірін егінсіз ойпатқа, құрметті үйіңнің жанына орналастырдым. Уа, Раббымыз! Олар намаз оқитын болсын! Шүкір етсін десең, адамдардың көңілін оларға ауатын қыл, оларды жемістеріңмен ризықтандыр!»13

Ажар мен Исмайл су мен құрманы бірнеше күн азық еткен соң, ол да таусылады. Ажар анамыз өзі ашыққандықтан омырауынан сүт шықпай, сәбиін емізе алмай қалады. Бала шөл қысып, қарны ашып шырқырап жылай бастайды. Мұны естіген ананың жүрегі қарс айырылып, балаға қорек болар бірдеңе іздеп, айналаны шарлап зыр жүгіреді. Бірақ ештеңе табылмады. Тоқтамай жылаған баланың даусынан Сафа төбесі мен Мәруа төбесінің арасында жеті рет жүгіріп өтеді. Бір кезде бір дауыс естиді де, дауыс шыққан жерге қарай жүгіріп келеді. Осы кезде Алла Тағала Жәбірейіл періштені жіберген болатын. Ол қанатымен жерден бұлақтың көзін ашып, сол жерден атқылап су шыға бастайды. Ажар суды көріп, қуаныштан жүзі шат-шадыман болады. Толастамай ағып жатқан суды бір ортаға жинамақшы болып: «Зәм-зәм» деп айтады. Бұл сөздің мағынасы «Жинал, жинал» дегенді білдіреді. Кейін Пайғамбарымыз сахабаларына осы оқиғаны айтқан кезде былай деген екен: «Ажар анамыз сол кезде суды алақанымен бөгемегенде, ол сөзсіз сарқырап аққан үлкен өзен болар еді». Сол бұлақ бүгінге дейін сақталып, өзіміз ішіп жүрген «Зәм-зәм» суына айналды.

Ажар анамыз бен Исмайл сол жерде судан қанып ішіп, көңілдері жайланады, жандары жай табады. Осылай жайма-шуақ күндер өтіп жатқанда, бұл жерден бір керуен өтеді. Осы жерде құстардың ұшып жүргенін байқаған керуендегілер: «Бұл жерде су болуы мүмкін. Себебі құстар ұшып жүр» деп топшылай бастайды. Бұл арабтардың Журһум деген тайпасы болатын. Бұл тайпаның адамдары бұл аймақты жақсы білетін. Жаңағы құстар жүрген жерде бұрын су болмаған еді. Журһумдықтар бұл жерді «Бәккә» деп атайтын. Сөйтіп бір кісіні барлауға жібереді. Барса, құндақта сәбиі бар бір ана судың жанында отыр екен расымен. Қуанып кетіп, жақтастарын жанына шақырып алып, Ажар анамыздан осы жерге тұрақтауға рұқсат сұрайды. Ажар судың иесі болуға таласпай, тату өмір сүрейік деп келісімін білдіреді.

Исмайл осылайша араб руы Журһумдықтардың арасында өсті. Ол арабтардың әдеби тілін де терең меңгереді. Бұның артында әрине тағы да Алланың хикметі мен жоспары болатын. Себебі кейін Пайғамбарымыз осы Исмайлдың ұрпағынан тарауы керек еді.

Құрбандық оқиғасы

Исмайл өсіп жетілді. Әкесі мен Ибраһим арасында достыққа бергісіз байланыс болды. Әкелі-балалы екеуі тауға отын таситын. Бір күні Ибраһим пайғамбар түс көреді. Түсінде өз баласы Исмайлды құрбандыққа шалып жатыр екен. Алғашқы түсінен-ақ бұл Алланың бұйрығы екенін ұққан Ибраһим дереу әрекетке көшеді. Бұл туралы «Саффат» сүресіндегі 99–102-аяттарында баяндалған. Құранда Исмайлды «Біз оны өте кеңпейіл бір ұлмен қуанттық» деп сипаттайды. Бұған себеп болған нәрсе: Исмайл Аллаға сенген тақуа құлдардың бірі еді. Ол әкесіне келген бұйрықты бірден түсініп, «Мені Хақ Тағаланың әміріне бағыну тұрғысында сабыр етушілерден табасың», – деді.

Осылайша бұйрықты орындауға бет алған Ибраһим мен Исмайлдың ортасына шайтан киліге бастады. Ол Ибраһимнің жанына келіп: «Өз балаңды қалай құрбандыққа шалмақшысың?!» деп азғыра бастайды. Сөйтіп шайтанды қуу мақсатында Ибраһим бір рет тас лақтырады. Біраз жүргеннен кейін, жанына қайтадан келеді. Ибраһим пайғамбар тағы да тас лақтырады. Осылайша жеті рет қайта айналып келген шайтанды жеті мәрте таспен атқылайды. Осы амалдың арқасында шайтанның арам ойы іске аспайды. Ал қажылық кезінде осы шайтанға жеті рет тас ату дәстүрі әлі күнге дейін сақталып қалған амалдардың бірі.

Құрбандықты орындау үшін Исмайл мен әкесі Мина жеріне келеді. Ұлын жатқызып, құрбандыққа дайындайды. Бірақ пышақты бірнеше рет тартқанмен, кеспейді. Бұрын отқа әмір етіп, Ибраһимді сақтағандай, пышаққа да Алланың хақ бұйрығы келген еді. Қанша тартса да пышақ кеспей, Ибраһим пайғамбарға Алладан аят түседі. Бұл әрине пайғамбарын сынау үшін жасаған Жаратушымыздың сынағы еді. Осы сәтте аспаннан Жәбірейіл Әминді көреді. Ол құрбандыққа бір қошқар алып түсіп келе жатты. Ибн Аббас ол қошқар жайында: «Ол жаннатта қырық күз бағылған түсі ақ, көзі үлкен және мүйізді, ірі қошқар еді», – деген. Осы қошқарды ұлының орнына құрбандыққа шалу үшін, Раббымыз арнайы Ибраһимге жіберді.

Исхақтың дүниеге келуі

Осы елеулі оқиғадан кейін Ибраһим (а.с) Палестинаға қайтадан оралады. Сол кезде Алла оны тағы бір хабармен сүйіншілейді. Алдыңғысы құрбандықтың хикметті оқиғасы болса, соңғысы пайғамбардың тағы бір ізбасарының дүниеге келетіні еді.

Осы кезде көрші елге кеткен Лұтқа Алладан пайғамбарлық түсіп, елін бір Аллаға құлшылық етуге шақырып жүреді. Бірақ қаншама жылдар өтсе де, олар өздеріне жіберілген пайғамбарға қарсы шығып, тым шектен шығады. Осы қауымға Алланың жазасын жіберу үшін, бір жағынан Ибраһимді дүниеге келетін ұлымен сүйіншілеу үшін періштелер жер бетіне түседі.

Ибраһим пайғамбар сондай қонақжай кісі болатын. Үйіне қонақ келсе қуанып, бар дәмдісін алдына тосатын. Періштелер Ибраһимнің үйіне жас жігіт бейнесінде келеді. Ибраһим пайғамбар да құрақ ұшып, кенеттен келіп қалған қонақтарды төрге шығарып, бір тайынша сойғызады. Бірақ қонақтар алдарына әкелген етті жемейді. Сәлден соң олар сүйінші хабарды жеткізеді. Ибраһимнің жасы келген жары ұялып: «Осы жасқа келгенде бала көтеремін бе?» – деп бетін шымшиды. Олар «Раббың солай бұйырды» деп, Жаратушының асқан дана, толық білуші екенін айтады.

Осылайша Ибраһим пайғамбар қонақтардың тағы бір келу себебін біледі. Лұттың қауымына келе жатқан ауыр азапты ойлап, «Ол жерде Лұт та бар ғой» деп бауырына уайымдаған Ибраһимге періштелер, Лұттың әйелінен басқа, отбасындағылар түгелімен қорғауда екенін жеткізеді.

Ибраһимнің жасы жүз жиырмада, Сара анамыз болса осы кезде тоқсан жаста еді. Осындай егде жаста ешқашан бала сүйіп көрмеген Сара анамызға қуанышты хабар келеді. Оның алғашқысы – Ибраһим екеуінің Исхақ атты ұлдарының дүниеге келуі болса, екіншісі – Сара анамыздың әлі де ұзақ өмір сүретіндігі, сондай-ақ екеуінен тараған ұрпақтан пайғамбарлар шығатындығы еді. Осында үлкен жасқа келгенде Ибраһим пайғамбарға бала нәсіп етуі, одан ізгі пайғамбарларды шығаруы тек Алла Тағаланың ғана құдірет шеберлігімен болатын мұғжизалар.

Қағба

Ибраһим пайғамбар Меккеге келіп-кетіп жүрген күндерінің бірінде ұлы Исмайлға: «Маған Алланың бір әмірі келді» дейді. Ұлы сонда: «Уа, әкешім! Алланың бұйрығын орында!» деп жауап береді. Сонда Ибраһим пайғамбар ұлынан көмек сұрайды. Исмайл да еш қарсылықсыз көмек қолын созуға дайын еді.

Енді екеуі Қағбаның құрылысын бастайды. Шын ниеттерімен Аллаға құлшылық ететін бір ерекше орынға айналса екен деп тілейді. Бір кезде Қағбаның бұрышына келген кезде, Исмайлды осы жерге лайық тас әкелуге жұмсайды. Баласы таудан бір тасты таңдайды. Бірақ бұл тас Жәбірейіл Әминнің жаннаттан әкелген тасы болатын. Осы тас әуелде ақ болғанымен, кейін адамзаттың күнәлі қолы тие-тие қара тасқа айналған деседі. Бұл тасты «Хажарул асуад», яғни, қара тас деп атайды.

Қағба салынып біткенде, Ибраһим пайғамбар мен Исмайл пайғамбар Алладан дұға тілейді.

«Бізден қабыл ет, күдіксіз, Сен тілекті, тым естуші, толық білушісің. Раббымыз, екеумізді де өзіңе бой ұсынушы қыл, ұрпақтарымызды да өзіңе бойсұнушы үмбет ете гөр, әрі бізге қажылық амалдарымызды көрсетіп, тәубәларымызды қабыл ет, әрине, Сен өзің тәубаны қабыл етуші, ерекше мейірімдісің. Раббымыз, ұрпағымыздың ішінен, оларға аяттарыңды оқитын, Кітапты әрі үкімдерін үйретіп, оларды тазартатын бір елші жібергейсің, күдіксіз, Сен өзің ғана аса үстем, өте данасың»14.

Біраз уақыттан соң Ибраһимнің дұғасы қабыл болды. Қағбаның құрылысы біткенде, Алла Тағала қажылықты парыз етті. Ол жары Сарамен соңғы қажылығын бірге атқарған соң, Сара анамыз дүниеден озды. Артынан Ибраһим пайғамбар да өзіне Алланың тапсырған барлық бұйрықтарын атқарған күйде дүние салды.

Қағбаны тұрғызған соң Ибраһим пайғамбар Палестинада өмір сүрген. Ал Ажар анамыз Исмаил мен Ибраһим пайғамбардан бұрын, Мекке жерінде дүние салған. Сара анамыз жүз жиырма жеті жасында, ал Ибраһим пайғамбар жүз жетпіс бес жасқа келгенде өмірден озды.

Лұт пайғамбар мен садум елі

Лұт қауымының оқиғасы Ибраһим пайғамбар бар кезде орын алды. Лұт Ибраһимнің бауыры еді. Алла Тағала бұл Садум елінің оқиғасын Құранда жиырма төрт рет баяндайды, ал Лұт пайғамбардың өзі жайлы он төрт жерде кездеседі. Садум елі жеті қаладан тұратындығы айтылған.

Лұттың Ибраһим пайғамбардан бөлініп, осы елге келгенін білесіңдер. Бірақ Садум елі түгел иман етпеген арсыз қауым болатын. Олар тым шектен шыққан еді. Олардың бұл әрекетін осыған дейін, ешбір қауым жасамаған еді. Яғни, олар ер мен ердің қосылуын хош көретін. Лұт олардың бұл әрекеттерінен шошып, оларды тәубе етуге шақырады. Бірақ олар жиіркенішті, пасық істерін еш доғармады. Міне, осы қауымды жазалау мақсатында, Алланың бұйрығымен үш періште Лұтқа жас, сымбатты жігіттер кейпінде келеді. Лұттың әйелі азғындарға болысатын. Әрине, ол ар-намысын аяққа таптаған емес, бірақ Лұт шақырған хақ дінге келмей, адасқан, лас елге еріп жүретін.

Осылайша Лұттың үйіне келген қонақтарды Садум елі Лұттың әйелі арқылы біледі. Бәрі жас, сымбатты жігіттердің келгенін естіп, Лұттың үйін қоршап алады. Пайғамбар болса, бұл істен қорқып, қонақтарды қайда жасырарын білмей, есі шығады. Осы кезде қонақтар өздерінің Алладан келген періштелер екендігін білдіріп, Лұтқа бұл істің хабарын айтады. Бүгін отбасын алып, елден кетіп қалуды бұйырады. Ал бұл лас қауымды Алланың ауыр азабы күтіп тұрған еді.

Садум халқы баса көктеп Лұттың үйіне кіріп барды. Бірақ кіргені сол еді, көздері көр болып, ештеңені көрмей қалады. Бұдан соң аспаннан әрқайсысының аты жазылған тастар жауып, олардың әрбіреуі азапқа ұшырады. Жер аударылып, ауыр апат орнады.

Азапқа ұшыраған Садум халқы тұрған орын суы ащы, өлі теңізге айналды. Әрине, бұл адасқан қауымның басына түскен қасіретті оқиғаны кейінгі ұрпаққа біліп жүрсін деген оймен айтып отырмын, балалар.

Жақып және Жүсіп пайғамбарлар

Жақып – Ысқақ пайғамбардың үлкен баласы. Жақыпқа пайғамбарлық келіп, ол Канған жерінде тұрақтайды. Жақып пайғамбардың он екі ұлы болған. Сондай-ақ Құранда «Юсуф» сүресінде Жақып пайғамбар мен оның ұлдары, Жүсіп пайғамбар арасындағы қисса толықтай баян етілген.

Жүсіп пайғамбар – Жақып пайғамбардың он екі ұлының бірі. Жақып өзге ұлдарына қарағанда Жүсіпті жанындай жақсы көретін. Осыны сезген бауырлары, әкесінің бұл ерекше сезімін қызғанатын. Бір күні Жүсіп ерекше түс көреді. Түсінде он бір жұлдыз, Ай мен Күннің өзіне сәжде жасап тұрғандығын көреді. Әкесіне өзінің түсін баяндан береді. Әкесі де бұл тегін түс емес екенін, бір пайғамбарлықтың белгісі екенін сезеді.

Бұл түсті естіген соң әкесі Жүсіпке: «Түсіңді бауырларыңа айтпа. Әйтпесе олар қызғаныштан қастық жасауы мүмкін. Раббың сені осы түсіңде көргендей үстем етеді» дейді. Бұл түс туралы сүреде былай баяндалады:

«Түс жору (немесе қасиетті кітаптардың сырлары жайында) ілімін береді. Бұрынғы аталарың Ибраһим, Ысқақтарға нығметін бұйырғандай, саған және Жақып ұрпағына нығметін толықтырады. Шәксіз, Раббың толық білуші, хикмет иесі»15

Жақып пайғамбардың кезінде түс жору ілімі жақсы дамыған болатын. Сол себепті бұл түстегі Күнді – өзіне, Айды – әйеліне, он бір жұлдызды – басқа ұлдарына жорыды. Осылардың арасынан Жүсіптің дәрежесі биік болатынын сезді де, басқа бауырларына түсті айтпауын сұрады. Егер олар бұл түсті естісе, оның жорамалын бірден білетін еді де, Жүсіпке қиянат жасаушы еді.

Соңғы кездегі әкелерінің Жүсіпке деген ерекше ықыласын сезген үлкен ұлдарының өзегін қызғаныш оты өртеді. Сөйтіп Буниямин мен Жүсіптің басқа анадан туғандығын айтып, оларды шеттете бастады. Бір күні бәрі ақылдаса келе: «Әкеміз оларды бізден артық көріп жүр. Біз оның көзін жояйық. Сол кезде әкеміздің ықыласы бізге ауып, бізге сүйіспеншілікпен қарай бастайды. Оны бір елсіз жерге апарайық» деп келіседі.

Жоғалған Жүсіп

Ағалары ақылдаса отырып, Жүсіпті қалай өлтіру керектігін ойластыра бастайды. Бірақ бәрінен үлкен Яһуда деген ағалары бұған қарсы шығып:

– Адам өлтіру – үлкен күнә. Жүсіпті өлтірмеңдер. Егер оның көзін жойғыларың келіп тұрса, осындай жерде бір құдық бар. Сол жердегі құдыққа тастаңдар. Әрі-бері өтіп жүретін керуендер Жүсіпті алыс жаққа алып кетеді, – деп оған сәл де болса аяушылық білдіреді.

Олар бұл пікірді құптап, тезірек орындауға асығады. Жүсіпке бір залалдың келетінін сезіп жүрген әкесі оны сақтандырып, өзінен жырақтап кетпеуіне барынша көңіл бөледі.

Бір күні он баласы алдына келіп, әкесінен Жүсіпті сұрап:

– Әкешім! Біз бәріміз серуендеп қайтсақ деп едік. Жүсіпті де жанымызға ертіп алғымыз келеді. Далада ойнап-күліп қайтсақ дейміз, – деген бұйымтай айтады. Әкесі Жақып бұған қалай жауап қатарын білмей сасып қалады. Себебі түсінде Жүсіпті қуалап жүрген қасқырларды көрген еді. Ол балаларына қарап:

«Расында, оны алып кетсеңдер, мен қатты уайымдаймын. Әрі сендер оған жақсы қарай алмай, қасқыр жеп кете ме деп қорқамын»16, – дейді.

Сол кезде он ұлы:

– Біз бір Жүсіпті қорғай алмасақ, несіне аға болып жүрміз?! Әлде, бізге сенбейсіз бе? Онымыз он жақтан қорғағанда, ештеңе оған зиянын тигізе алмайды, – деп шуылдап қоя береді. Бәрінің сендіре айтқан сөздерінен кейін Жақыптың келіспеске амалы қалмайды.

Он ұл Жүсіпті ертіп, тауға қарай кетеді. Әкесінен алыстағанын білген соң, Жүсіпті сүйрелеп, құдыққа әкеледі. Үстіндегі көйлегін шешіп, алады да, Жүсіпті жіпке байлап құдыққа тастайды. Бауырлары құдықтың түбіне жақындады-ау дегенде, жіпті жібере салып, өздері тайып тұрады. Жүсіп құдықтың ішінен бір тасқа жармасып, суға құламай аман қалады. Бірақ осы сәтте оған Жәбірейіл періште келіп:

– Күндердің күні осы істегендері үшін оларды жерге қаратасың. Сол уақыт келеді. Алайда олар бұдан бейхабар, – деп бала Жүсіпті жұбатады.

Ағалары болса бір қозыны сойып, Жүсіптің көйлегін соның қанына малып, үйге жақындаған сәтте өкіріп, дауыс салып жылап қалады. Алдарынан шыққан әкелері Жақып пайғамбар бұны көріп, абдырап не болғанын сұрайды. Балаларының арасынан Жүсіпті ары-бері іздеп таба алмаған әкесі:

– Сендерге не болған? Жүсіп қайда? – деп сұрайды. Олар еш қымсынбастан:

– Бір-бірімізбен жарысып жүр едік, сөйтіп Жүсіп кішкентай ғой деп оны заттарымыздың жанына тастап кеткенбіз. Бір кезде ойынға әбден беріліп кеткеніміз сонша – заттардан ұзап алысқа кетіп қалыппыз. Қайтып келсек, жан бауырымыз Жүсіпті қасқыр жеп кетіпті. Міне, көйлегі. Сіздің уайымыңыз бекер болмаған екен, – деп бәрі одан әрі жылай түседі.

Жақып пайғамбар көйлекті қолына алып, оның адам қаны еместігін түсінеді. Бірақ балаларының шындықты айтпайтынын біліп: «Бұл да бір Алланың сынағы. Енді тек Раббымызға тәуекел етеміз» деп іштей тынады.

Осы кезде кішкентай Жүсіп құдықтың ішінде үш күндей жатып қалады. Сол кезде осы құдықтың маңынан өтіп бара жатқан керуен тоқтап, су ішпекші болады. Құдыққа қауғаларын салып тартқанда шелекке жабысып кішкентай ер бала шығады. Ол кезде адамдарды құл етіп ұстайтын заман болғандықтан, олар баланы базарға апарып сатармыз деп өздерімен бірге ала кетеді. Керуен Мысырға жол тартып бара жатқан еді. Мысырға жеткен соң, Жүсіпті құл базарға апарып, арзан бағаға сатып жібереді. Оны сатып алған Мысыр елінің уәзірі болатын. Оның әйелі көп жылдан бері бала көтере алмай жүрген екен. Уәзір де: «Балаға жақсылап қарарсың. Бұл бала бізге мүмкін пайдасын тигізер немесе оны бала етіп алармыз» – деп әйелі Зылихаға жақсылап тапсырады.

Көрікті Жүсіп

Уәзірдің үйінде Жүсіп өз балалары сияқты тәрбиелене бастайды. Алла Тағала Жүсіпке түс жору қабілетін дарытады. Ол пұтқа табынбайтын, жамандық атаулыдан бойын аулақ ұстайтын ізгі жан болып өсті. Сондай-ақ Раббымыз оны асқан зейінді, білімді етті. Оған қоса ол өте көрікті, көрген жан көз ала алмай қалатындай сымбатты жігіт болатын. Оған қараған адамдардың бәрі сұлулығына қарап таңырқап тұрып қалатын. Солардың арасында уәзірдің жары Зылиха да бар еді. Оның Жүсіпке көзі түскен сайын өзін қоярға жер таппай, Жүсіпті сан түрлі айла-шарғымен өзіне баурап алғысы келеді. Бір күні сарайда ешкім жоқтығын пайдаланып, Зылиха Жүсіптің көңілін өзіне тартпақ болады. Бірақ Алладан қорқатын тақуа жігіт мұндай арсыз әрекеттен қашып:

– Сенің күйеуің, менің қожайыным маған жақсы орын сыйлады. Шын мәнінде мен бұндай істен аулақпын. Алладан пана сұраймын, – деп одан қаша бастайды. Жүсіп қашқанымен, әйел оның артынан жүгіріп, көйлегінен тартып қалады. Сөйтіп көйлектің бір шеті әйелдің қолында қалады. Осы кезде ішке уәзір кіріп келеді. Уәзір Жүсіпті қатты құрметтейтін, жақсы көретін. Оның бұндай жаман іске баруы мүмкін емес деп ойлайды. Бірақ жары Зылиха уәзірдің алдынан шығып, Жүсіпке жала жабады. Оны абақтыға қамауын сұрайды. Осы кезде Зылиханың немере ағасы да іске араласып былай дейді:

– Егер көйлек алдыңғы жағынан жыртылса, Жүсіптің кінәлі болғаны. Артқы жағынан жыртылса, Жүсіп кінәсіз, – деп шешім айтады. Қожайын байқаса, көйлек артқы жақтан жыртылған екен. Бұл істе Жүсіптің кінәсіздігі айдан анық байқалады. Алайда Зылиха өз абыройын ойлап, Жүсіптен бұл оқиғаны ешкімге айтпауын сұрайды.

Ел ішінде сөз тұра ма?! Бәрі болған оқиғаны естіп, сөз ете бастайды. Зылиханы кінәлап, масқаралайды. Ойындағысына қалайда қол жеткізгісі келген Зылиха қаңқу сөздерді басу үшін Жүсіптің жүзін сөз тасып жүргендерге көрсетпекші болады. Арнайы бөлме дайындап, олардың қолдарына бір-бір жеміс береді. Жүсіптің нұрлы жүзіне жарасатын сәнді киім кигізіп, қаз-қатар отырған әйелдердің алдына алып шығады. Әйелдер аузын ашып, сымбатты Жүсіптің көз алдарынан қалай өткенін білмей қалады. Тіпті алдарында тұрған жемісті емес, өз қолдарын турап жатқандарын сезбейді. Алақандарын қан жауып, тіпті қолдарының ауырғанын да сезбей Жүсіптің нұрлы жүзіне қайран қалып, бар дүниені ұмытып кетеді.

Осы сәтте Зылиха шығып:

– Көрдіңдер ме?! Естеріңді жиыңдар! Сендер бұл баланы бір көргенде осындай болып отырсыңдар. Ал мен қанша жылдан бері онымен бірге тұрып келе жатырмын. Сол себепті оны өзіме қаратқым келеді. Егер бұл айтқаным орындалмаса, мен оны зынданға тастаймын, – дейді. Әрине, Жүсіп шыншыл әрі адал жан болатын. Ешқашан мұндай жиіркенішті қылыққа аяқ баспайтыны анық. Сондықтан қолын жайып, Аллаға жалбарынып былай дейді:

– Раббым! Бұлардың мені істеуге мәжбүрлеген әрекетінен маған зындан әлдеқайда артық. Егер мені бұл әйелдердің сұрқия қылықтарынан құтқарып, басқа жаққа алып кетпесең, надандардың бірі боламын.17

Ақыры соңында Жүсіп пайғамбардың тілегі қабыл болады. Өз әрекетінен ештеңе шығара алмаған Зылиха күйеуіне Жүсіпті зынданға тастауды бұйырады. Уәзір еш қарсылықсыз оны зынданға тастайды.

Түс жору қабілеті

Осылай Алланың қалауымен, Жүсіптің тілегімен зындандағы күндер басталады. Балақай, сіздерге айтып өткеніміздей, Жүсіп пайғамбарға түс жору қабілеті, болашақтағы кейбір оқиғаларды болжау қабілеті мұғжиза ретінде берілген еді. Зынданда жанындағы жолдастымен бірге күндері өтіп жатады. Жүсіп пайғамбар оларға Хақ Тағаланың құдіретін айтып, тас мүсіндерге емес, бір Аллаға құлшылық етуге шақырады. Сөйтіп жүргенде жанында зынданда бірге жатқан патшаның шарапшысы мен наубайшы түс көреді. Олар патшаға қастандық жасаймыз деп ұсталып қалып, зынданға түскен еді. Екеуі де көрген түстерін Жүсіп пайғамбарға айтып келеді. Бірі:

– Мен түсімде нанды төбеме қойып жүр екенмін. Оны құстар келіп шоқып жеп жүрді, – дейді. Ал енді бірі:

– Мен түсімде шарап құйып жүргенімді көрдім, – деп, көрген түсін айтады. Жүсіп шарапшыға:

– Сен жақында бостандыққа шығасың, сөйтіп қызметіңді әрі қарай жалғастырасың! Ал сен наубайшы, сені өлім күтіп тұр. Түстің жоруы осылай, – деп түстерін жорып береді. Уақыт өте келе Жүсіп пайғамбардың айтқандары айдай келеді. Шарапшы бостандыққа шығарда Жүсіп:

– Қанша жыл зынданда бірге отырдық. Өзің көргендей, мен бұл зынданда жазықсыздан жазықсыз қанша жыл отырмын. Егер мүмкіндік болса, патшаға мен жайында айтарсың, – деп өтінішін білдіреді. Шарапшы бостандыққа шыққан соң патшаның жанында бұрынғыдай шарап дайындау қызметін жалғастыра береді. Алайда Жүсіптің айтқан сөздерін ұмытып кетеді.

Күндердің бір күні патша түс көреді. Ол күллі түс жоритын адамдарды айналасына жинап алып:

– Жеті семіз сиырды жеті арық сиыр жеп жатқанын және дән толған жап-жасыл жеті сабақ пен қурайдай қурап қалған тағы дәнсіз жеті сабақ көрдім. Мұның жорамалы қандай, кім айтады? – деп жар салады. Патша түсін жорыту үшін жан-жақтан адамдар шақыртады. Бірақ олардың ешқайсысы патшаның түсін дәл жори алмай дал болады. Сонда ғана шарапшының есіне Жүсіп түседі. Шарапшы зынданнан шыққалы жеті жыл уақыт зыр етіп өтіп кеткен еді. Ол өзінің Жүсіпті ұмытқанына ұялып, түсті жорып бере ме екен деп баяғы зынданға Жүсіпті іздеп барады. Ол зынданда жатқан Жүсіпті көре салып:

«Әй, шыншыл әрі ардақты досым Жүсіп! Бізге мына күрделі түсті жорып берші: Жеті семіз сиырды жеті арық сиыр жеп жатыр. Сондай-ақ жеті жасыл сабақ пен жеті қураған сабақ». Жақсы жорысаң, керекті адамдарға барып білдірем, олар естіп, шындықты әрі сенің қадіріңді білсін» дейді. (Сонда Жүсіп): «Жеті жыл әдеттегіше егін егесіңдер. Бірақ аздап жейтіндеріңді ғана алып, қалғанын сабағымен сақтап қоярсыңдар. Тағы бұдан кейін жеті жыл қуаңшылық болады. Сол кезде тұқымға ғана аздап алып сақтап, бұрынғы жинағандарыңды түгелімен жерсіңдер. Ал бұдан кейін молшылық бір жыл келеді: ол кезде халық жауынға қарық болады, жемістердің суын сығып, малдарды сауады»18.

Осы түстің жоруы патшаның құлағына жеткен кезде ол Жүсіпті көргісі келіп, шақыртады. Бірақ Жүсіп өзі толықтай ақталғанда ғана зынданнан шығатынын айтып, зынданнан ақталмай жатып шығудан бас тартады. Енді патша Жүсіпті зынданнан шығару үшін оның зынданға түскен себебін іздестіре бастайды. Зылиха Жүсіп зынданда жатқан жылдарда қатты өзгерген болатын. Оның жүрегіне бір Аллаға деген сенім мықтап орнап, имандылық жолына түскен еді. Содан патша Зылиха мен оның жанындағы әйелдерді шақыртып, Жүсіптің зынданға түскен себебін сұрастырады. Олар Жүсіптің ақ, адал екенін айтып, өздерінің қате-кемшіліктерін мойындайды. Осылайша патша Жүсіптің кінәсіз екендігін ел-жұрттың алдында жариялап, оны өзінің жанына алдырады. Жүсіп зынданнан шығып, патшаның қасында бірнеше күн жүрген соң патшадан өзін қазына басқаратын уәзірі етіп тағайындауын сұрайды. Себебі ел қазынасының тоналмауын, халыққа тиесілі қаражаттың жетуін қадағалайтын адал жан керек еді. Мұны түсінген Жүсіп бұл істі толықтай әрі кемшіліксіз атқаратынына сенгендіктен Мысыр халқына осындай бір жақсылық жасағысы келді.

Қазына басқарушы Жүсіп

Мысырда Жүсіптің түсті жоруындағы кезең басталады. Алғашқы жеті жыл ағыл-тегіл молшылық болады. Бұл молшылық кезеңінде ысырапқа ұрынбаудың жолын көздеп, шыққан егінді үнемдеп пайдаланады. Тіпті кейбір егіндерді сабағымен сақтайтын арнайы қоймалар жасап, алдағы жылдарға керекті қорды сол жерге сақтайды. Молшылықпен өткен жеті жылдың артынан қаһары қатты жеті жыл қуаңшылық, жұт жылдары жетеді. Сол кезде әлгі қамбада жиналған, қоймаға сақталған астық халықтың аштыққа ұрынбауына, жұт жылдарынан аман-есен өтуіне молынан жетеді. Тіпті алыс аймақтардағы халықтар аштықтан қиналған кезде Мысырда азық-түлік бар дегенді естіп, әр аймақтан жиналып, астық сұрап, көмек тілеп келе бастайды.

Бұл жұт жылдардағы ауыр ашаршылық Мысыр елінен басқа күллі аймақтарды жайлады. Жүсіптің әкесі мен бауырларына аштықтың азабы әбден өтеді. Ақырында, алыстағы Мысырдан астық әкелуге Жақыптың он баласы жолға шығады. Жүсіп әртүрлі елді мекеннен келгендерге азық-түлікті бір адамға берілетін арнайы мөлшер тағайындап, соған сай сататын. Егер бір отбасы мүшелері толық келсе, олардың әрбіреуіне жеке-жеке бір түйенің жүгіндей азық беретін.

Жақып пайғамбар бұрынғыдай Шам мен Канған жерінде өзінің он бір ұлымен өмір сүріп жатты. Бірақ қуаңшылықтан тұралап қалған халық, астық таратқан Мысырға қарай ағыла бастады. Солардың арасында Жақып пайғамбардың он ұлы да бар еді. Мысырға алып-ұшып астық іздеп келген ағаларын Жүсіп бірден танып қояды. Бірақ олар Жүсіпті танымады. Өйткені Жүсіп қабырғасы қатып, бұғанасы бекіген нағыз сымбатты жігітке айналған еді. Ал ағалары оны құдыққа тастаған кезде ол әлі бала болатын. Мысырға келген ағаларынан Жүсіп:

– Сендер қай жақтан келдіңдер? Кім едіңдер? – деп әдейі сұрастыра бастайды.

– Біз басқа елді мекеннен келдік, – дейді ағалары.

– Әке-шешелерің, басқа бауырларың бар ма? – деп Жүсіп туған бауыры Буняминнің жай-жапсарын жақсырақ білмек болады. Олар үйде қалған жалғыз бауыры мен қартайған әкелері туралы айтып береді. Жүсіп те осы сәтті күтіп тұрғандай:

– Сол бауырларыңды осы жерге әкелмесеңдер, оған арнайы азық-түлік бөліп бере алмаймын, – деп бауырын көргісі келеді. Ағалары болса:

– Біз әкеміздің рұқсатын алып, осында әкелуге тырысамыз. Сөзсіз, мұны орындаймыз, – деп қайтадан жол жүріп кетеді. Жүсіп қызметкерлерге олар арқалап алып бара жатқан азық-түлікке төлеген ақшаларын білдірмей жүк арасына қайтадан салғызып жібереді. Олар үйлеріне қайтып барған кезде оны біліп, азық-түліктің ақысын қайта бергені үшін інілерін алып келер деген үмітпен осылай жасаған еді.

Ағалары үйлеріне аман-есен жетеді. Барған соң қарт әкелері Жақып пайғамбардан кішкентай бауыры Буняминді өздерімен бірге жіберуін өтінеді. Бірақ әкесі Жүсіптен айырылғаны аздай, енді оны да жоғалтамын ба деп қорқып, азар да безер болып жібермейтінін айтады. Бірақ ұлдары қайта-қайта сендіре сөйлеп, үгіттеуінің арқасында әкесі келісіп, баласын Аллаға аманаттап, ағаларының қасына қосып жібереді. Әрине, ол пайғамбар болғандықтан, адамдардың көбі біле бермейтін нәрселерді тереңірек білетіні рас. Сол себепті ұлдарына:

– Бәрің Мысырға бір қақпадан кірмей, бөлек-бөлек қақпадан кіріңдер, – деп бұйырады. Олар әкелерінің айтқанын орындап, қаланың әр қақпасынан кіріп, Жүсіп пайғамбарға келеді де:

– Әкемізге қайтып аман-есен алып келеміз деп серт беріп, інімізді осында әкелдік, – деп кішкене бауырларын көрсеткенде, Жүсіп пайғамбардың қуаныштан жүзі бал-бұл жайнайды. Бір анадан туған бауыры Буняминді қатты сағынған еді.

Жүсіп ағаларын жақсылап күтіп, кең дастархан жаяды. Сөйтіп ағаларын бір бөлмеге екі кісіден орналастырады. Әрине, ондағы мақсаты бауыры Бунияминді өзінің жанына алып қалу еді. Он ағасы беске бөлініп әртүрлі бөлмелерге орналасады да, жалғыз бауыры қалып қояды. Осы кезді күтіп тұрған Жүсіп те, оны өзінің жанына қалдыратынын айтады.

Екеуі жеке бөлмеге келген соң, Жүсіп Буняминге қарап:

– Бауырым-ау, мен сенің ағаңмын. Мен Жүсіппін, – деп бауырына қысып, мауқын басады. Ол өз басынан өткен барлық оқиғаны бауырына айтып береді. Қуанып қауышқан ағалы-інілі екеуі біраз әңгіме айтып, шер тарқатқан соң, Жүсіп бауырына:

– Мен сені қалай болса да жаныма алып қаламын, – деп бір амал ойластырады. Келесі күні Жүсіп өз мүлкінің бірін Бунияминнің заттарының ішіне салып қояды да, қайтуға жиналған керуеннің алдына шығып:

– Ей, керуеншілер! Тоқтаңдар! Қазына бастығының жеке мүлкінен бір ыдыс жоғалды. Оны сендер алған болуларың мүмкін, – деп оларды жіті тексерте бастайды. Сөйткенде әлгі ыдыс Бунияминнің жол сөмкесінен шығады. Бауырлары аңтарылып тұрып қалады. Сосын олар:

– Егер бұл ұрлық қылса мұның қанында бар. Бұрын мұның жоғалып кеткен ағасы да ұрлық жасайтын, – деп еліріп шыға келді. Жүсіптің жүрегі ауырса да, ағаларының жаласына ашумен емес, сабырмен жауап қайтарды:

– Кім бұл сарайдан бір зат ұрлап алса, сөзсіз оның жазасы – ұрлаған адам сол сарайда бірнеше уақыт бойы қызметші болады, – деп ұрының сарайда қызмет қылу керектігін айтады. Ағалары бұл жазаға келісе алмай:

– Мұның қарт әкесі бар еді. Оның орнына арамыздан бірімізді алып қалсаңызшы, – деп өтініш білдіреді. Бірақ Жүсіптің әуел баста ойлағаны өз бауыры болатын. Ол бұған келісім берген жоқ.

– Біз қылмыс жасаған адамды емес, оның орнына басқа біреуді алып қалатын болсақ, әділетсіздік жасаған боламыз. Залымдардың қатарында болудан Алла сақтасын! – деп ұсыныстарына нүкте қояды. Бұны естіген үлкен ағасы Яһуда:

– Менің енді әкеме қарайтын бетім жоқ, өздерің қайта беріңдер, – деп сол жақта қалып қояды. Себебі ол Жүсіпті өлтіруге де қарсы болып, оны құдыққа тастайық деп бауырларын әрең көндірген де сол еді. Әкесіне берген сертті қайта-қайта бұзған бауырларының бұл қылықтарына шыдай алмай, енді әкемнің бетіне қарауға дәтім бармайды дегенді айтып сонда қалып қалды. Қалған тоғыз ұл амалсыздан елдеріне аттанады. Ол елдеріне жете сала әкесіне жылап келді:

– Ұлың ұрлық жасады, әке. Сенбесеңіз, керуендегілерден сұрап көріңіз, – деп өздерінше ақтала бастайды. Әкесі бұрынғы Жүсіптен айырылған күйігіне тағы бір қайғы қосылып, қасіреттен қайтерін білмей іштей тынды. Жақыптың жылай-жылай көздері көр болды. Ұлдары қарт Жақыпты сөгіп:

– Әлдеқашан опат болған Жүсіпті неге сонша жоқтай бересің, – деп әкесіне басу айта бастады. Жақып пайғамбар болса, Алладан үміт етіп, ұлдарын Жүсіп пен оның бауырын іздестіруге жібереді.

Әкелерін тыңдап, жолға шыққанмен, олардың қолында азық-түлікке айырбастайтын бұйым да, қаражат та қалмаған еді. Сөйтіп бастары салбырап, пұшайман болған күйде Жүсіптің алдына барып:

– Біздің отбасымыз ашаршылыққа ұшырады. Бізге азын-аулақ ұстатқан ақымызға толықтай садақа бер, – деп жалына бастайды. Ағаларының жай-жапсарын көрген соң, Жүсіп оларға сәл жібіп:

– Сендер Жүсіп пен оның інісіне не істегендеріңді білесіңдер ме? – деді. Олар бұл сұраққа елең ете қалды да, көздері шарасынан шығардай таңданып қалды. Жүсіптің жүзіне мұқият көз салған кезде ғана өздерінің баяғыда құдыққа тастаған бауырлары екенін шырамытып:

– Сен өзі шынымен Жүсіпсің бе?! – деп абдырап, бір қуаныш, бір өкініш өзектерін өртеп жатты.

– Иә, мен Жүсіппін. Мынау – менің інім. Алла бізге шарапатын төкті, – деп бауырларына мән-жайды түсіндіреді. Олар зар жылап:

– Біз қателескен едік, бізді кешір, – деп өз кінәларын мойындайды. Сол кезде Жүсіп пайғамбар өзінің жейдесін ағаларына беріп:

– Осы жейдені апарып, әкемнің көзіне басыңдар. Сол кезде оның көз жанары қалпына келеді, – дейді.

Жақып пайғамбардың үлкен ұлдары өз үйлеріне жақындап келе жатқанда, Жақып алдарынан шығып:

– Егер мені алжыды демесіңдер, мен Жүсіптің иісін сезіп тұрмын, – деді. Олар:

– Сен жаңылысып отырған жоқсың, Жүсіптің жейдесін әкелдік, – деп жейдені әкелерінің көзіне басты. Сол кезде Жақыптың көр болған жанары қайта ашылып шыға келді.

Осылайша Жүсіптің әкесін Мысырға әкеледі. Жүсіп әкесі мен бауырларымен қайта қауышады. Сөйтіп Жүсіп пайғамбар оқиғасы көптеген қиындықтарды көрсе де, түбі жақсылықпен аяқталады. Балалар, өмірде адам баласы көптеген қиындықтарды бастан кешіруі мүмкін. Бірақ сабыр етіп, Алладан үмітін үзбейтін болса, сөзсіз, қиындықтан соң, жеңілдік барына көз жеткізеді. Жүсіп пайғамбар мен әкесі Жақып арасында хикая осылай аяқталады.

Әйюб пайғамбардың дерті

Әйюб пайғамбар – Ысқақ пайғамбардың Аис деген ұлынан туған. Алла Тағала оны Шам жеріне қарасты Хуран деген елді мекенге елші етіп жібереді. Әйюб пайғамбарды Жаратушы Иеміз көп мал-дүниемен, байлықпен сынады. Алайда пайғамбар дүниеге қызықпаған. Шам елінде оған осы қисапсыз малымен қоса, пайғамбарлық міндет жүктелген болатын.

Пайғамбар бір күні дертке шалдықты. Осы дертінің кесірінен төсек тартып жатып қалады. Оның жанында қамқоршы әйелі қалып, оған жәрдемдесе бастайды. Әйюб пайғамбардың дерті, бұрын-соңды халықта болмаған ауру екен. Сол үшін, оны көрген халық жаны ашып, жүректері ауыратын. Бірақ көңілін сұрап, жағдайын білу үшін Әйюб пайғамбардың қасына жан баласы келмеді. Осындай сынақта жары Рахима ғана оны бағып-қағады. Бір күні жаны қысылған Әйюб пайғамбар әйелін шақырса, ешкім де жауап қатпайды. Сөйтіп ол:

– Осыдан дертімнен жазылайын, өзіңе жүз дүре соғармын, – деп ашу үстінде айтып қалады.

Он жылдан аса уақыт бойы ауру меңдеген пайғамбар, енді Алладан жәрдем тілей бастайды. Себебі оның тілі мен жүрегі де, құлшылық етуге жарамай, қатты қиналды. Осы кезде Раббымыз Әйюб пайғамбардың табанының астына ішетін әрі жуынатын шипалы су шығарады. Осы судан қанып ішіп, шипа тілейді. Алла Тағала ауруынан құлан-таза айықтырып, аяққа тұрып кетеді.

Әйюб пайғамбар дертінен жазылған соң, әйеліне жүз дүре соғамын деген анты есіне түсіп, уайымдай бастайды. Себебі жанындағы жан-жары ғана оны соңына дейін күтіп, баптаған болатын. Сан-саққа кеткен ойын орындай алмай жүргенде, Алланың рақымымен анты жеңілдетіледі. Оған жүз дүренің орнына, Алла Тағала жай ғана шөптің жүз сабағымен бір дүре соғуды әмір етеді. Сөйтіп Әйюб өзінің антын орындап, әйелін де қатты жазадан сақтады.

Әйюб пайғамбар Құранда төзімділік пен сабырлықта өнеге болған Алланың ізгі құлдарының бірі ретінде суреттеледі. Ол расымен басқа адамдарға қанша жыл ауыр сынақта жүрсе де, Алладан үмітін үзбеген ізгі пайғамбар ретінде көркем ғибрат көрсете білді.

Шұғайып пайғамбар

Шұғайып – арғы атасы Ибраһимге барып тірелетін пайғамбар. Ол Мәдиян атты елді мекенде туып өседі. Бұл – қазіргі Йордания мемлекетіне қарасты қалалардың бірі. Бұл жерде алдыңғы Лұт пайғамбардың қауымы ауыр азапқа ұшыраған Өлі теңіз бар. Бұл теңіз әлі күнге дейін сақталып қалды.

Мәдиян елі пұтқа табынып, көп қылмыстар жасап, Шұғайып пайғамбар шақырған хақ дінге еруден бас тартады. Әсіресе олар байлық табу, дүние-мүлікке қол жеткізу жолында көптеген арсыз істерге барды. Сауда-саттыққа келгенде бірін-бірі алдап, алаяқтыққа баратын. Жан-жақтан келген сауда керуендерінен қалай болса да ақша жасауға тырысқан халықты көріп, Шұғайып пайғамбар елді бұзақы істен қайтара бастайды.

Хақ пайғамбар оларды туралыққа шақырып: «Уа, халқым! Өлшегенде, есептегенде, дәлдіктен таймаңдар, кісі ақысын жемеңдер! Сондай-ақ жер жүзінде бүлік шығармаңдар. Егер мүмин болсаңдар, сендерге Алла тағаланың берген адал нәрсесі қайырлы. Мен тек сендердің жақсылықтарыңды ойлағандықтан насихат айтамын. Әйтпесе сендерге күзетші емеспін»19 – деді. Осылай жаман істерге баратын болса, түбі Алладан үлкен азап келетіндігін айтып, оларды сақтандырды. Мәдиянның бетке ұстар байлары мен басшылары:

– Бұл әдетің не? Біз сонша жыл ата-бабамыздан қалған дінді тастай алмаймыз. Жасап жүрген саудамыз да өзімізге ұнайды. Сондықтан бізді жайымызға қалдыр, – деп жалтарады. Шұғайып пайғамбарды ел ішінде күлкіге айналдырып, оны мазақ ететін. Пайғамбарымыз ол туралы: «Пайғамбарлардың ішіндегі ең сөзге шешені»20 деп Шұғайып пайғамбардың сөз өнерін жақсы меңгергенін айтқан. Алайда қауымы оның сөзіне құлақ аспады.

Осылайша ел билеушілер тіпті Шұғайып пайғамбардың жанында жүріп, оның дініне еруге тыйым салды. Олар адамдарға «Оған сенген адамдар дуаланып, бақытсыздыққа ұшырайды»21 деп жолдарына кесе-көлденең тұрды. Осы сәтте Шұғайып пайғамбар да сабыр сақтап, Алладан келер жаза бар екендігін ескертеді.

Ол азапты күн де келді. Мәдиян елінің имансыз қауымына Алла Тағала аптап ыстық жіберді. Қатты ыстықтан бірнеше күн қатарынан ауа алмаспай, күн қызып, адамдар қинала бастады. Осы кезде алыстан үлкен қара бұлт көрініп, бәрінің жүзіне қуаныш үйіріліп, шаттанып тұрғанда, бұл керісінше Алланың оларға жіберген азабы болды. Олар бұлттың астында, сәл дамылдап тұрамыз деп ойлап еді, бірақ одан жауын емес, ыстық, жан қайнатарлық жалын шықты. Адамдардың денелері күйіп, қинала бастағанда бір ащы дауыс шығып, бүкіл имансыз қауым жермен-жексен болды. Бұл елде тек Шұғайыптың артынан еріп, иман келтірген ізгі құлдар ғана аман қалды. Олар басқа елді мекенге көшіп, өздерінің өмірін жалғастырды.

Зулкифл пайғамбар

Құранда Әйюб пайғамбар қиссасына қатысты «Әнбия» сүресінде баяндалады. Оның Исмайыл, Ыдырыс пен Зулкифлдің бәрі сабырлы жандар екендігі айтылған. Негізі, кейбір деректер оның Әйюб пайғамбардың ұлы екендігін айтады. Оның шын есімі Бишр болғанымен, Құран аятында «Зулкифл» деп келеді. Бұлай аталуының себебі оның ауыр жауапкершілік міндетін атқаруымен байланысты деп көрсетеді. Ол Шам халқын бір Аллаға иман келтіруге шақырып, өмір бойына ғибадат-құлшылық еткен жан ретінде тарихта қалды.

«Исмайыл және Ыдырыс және Зүлкифл – бәрі де сабырлы жандар еді. Сондай-ақ оларды рақымымызға бөледік. Өйткені олар салиқалы кісілер еді» деп «Әнбия» сүресінде баян етілгендей, оның ізгі істер атқарып, сабырлы адамдардың қатарында болғандығын айтуға болады.

Мұса пайғамбар мен Харун пайғамбар

Мұса пайғамбар – үлкен бес пайғамбардың бірі. Ол туралы Құран аяттарында көптеген ғибратты оқиғалар мен қауымына қатысты ескерту аяттары келген. Мұса пайғамбарға Алла тарапынан кітап жіберілді. Сол уақыттарда алдыңғы пайғамбарлардан тараған ұрпақтар Мысыр жерінде тұрып жатады. Жақып пайғамбардың ұлдарынан тараған ұрпақты – «Исрайыл ұлдары» деп атады. Мысыр жерін перғауындар билеп, Исрайл ұлдары мен қыздарына өктемдік жүргізе бастады. Олар осы ауыр азапты күндерінен әбден шаршап азаттықты аңсайтын.

Бір күні Мысыр елін билеп тұрған перғауын түс көреді. Түсінде «Құдыс жақтан бір от Мысырлықтарды өртеп, Исрайыл ұлдарының өздеріне мүлдем әсер етпейді. Перғауын түсін сәуегейлерге жорытады. Олар болса:

– Исрайыл ұрпақтарының ішінде сенің түбіңе жететін бір бала туылады, – деп жориды. Бұл хабарды естіген перғауын елдегі жаңа туылған сәбилердің бәрін өлтіртуге бұйрық береді. Қыз бала дүниеге келсе, оларды тірі қалдырып, барлық ер балаларды өлтіре бастайды. Осылай жүргенде перғауынның құлдары азайып кетеді. Перғауын бір жыл балаларды өлтіріп, енді бір жылы өлтірмей тірі қалдыруға шешім қабылдайды.

Осы балаларды өлтіретін жылы Имран деген кісінің шаңырағында Мұса пайғамбар дүниеге келеді. Анасы ұлын өлтіре ме деп қорқып, уайымдап жүргенінде оған Алладан хабар келеді. «Бір нәрсе болады деп қорықсаң, оны еміз де, дарияға тастап жібер. Қорықпа да күйінбе! Расында, оны саған қайтарамыз да пайғамбар қыламыз»22 деген хабардан соң, анасы баласын емізіп, құндақтап орап, ағаш бесікке салып, өзенге ағызып жібереді.

Ол ағып барып перғауынның сарайының алдына келеді. Перғауынның қызметшілері сәбиді көре сала оны өлтірмекші болады. Сол кезде, ұзақ жылдардан бері бала көтере алмай жүрген перғауынның жары Әсия оны көріп қалып:

– Баланы аман сақтап қалайық, бәлкім, баламыз не қызметшіміз болар, – дейді. Бала қолда қалса да, оны емізетін сүт ана іздей бастайды. Сол аймақтағы бала емізетін аналар келіп емізуге тырысқанымен, бала оларды ембей, шырылдап жылай береді. Мұсаның Мәриям деген әпкесі перғауын сарайында қызмет ететін. Ол сарай қызметшілеріне:

– Мен бұл балаға қамқор болатын жанды білемін, – деп оның анасын ертіп келеді. Бірақ оның туған анасы екенін ешкімге айтпайды. Осылайша сәби Мұса анасымен қайта қауышады.

Мұсаның ер жетуі

Перғауын сарайында Мұса он сегіз, жиырма жасқа дейін тұрады. Алла тарапынан оған даналық берілген еді. Ол өзінің ата-бабасы Исрайылдықтардың дінін ұстанатын. Перғауынның жары Әсия да оны осы уақытқа дейін, тәрбиелеп өсіреді.

Бір күні Мұса пайғамбар көшеде өтіп бара жатып, Исрайыл ұлдарының бірі екі Мысырлық кісімен төбелесіп жатқанын көреді. Өзінің бауырласы жеңіліп бара жатқанын көріп, шыдай алмай әуелі сөзбен тоқтатпақшы болады. Бірақ олар қоймаған соң, әлгі екеуіне қол жұмсайды. Алла Тағала Мұса пайғамбарға ерекше күш берген. Ол әлгі жанталаса жағасына жармасып жатқан кісіні жұдырықпен бір ұрғанда, жан тәсілім етеді. Әрине, Мұса пайғамбар оны өлтірейін деп ұрған жоқ. Ол дереу бұл ісіне өкініп, Алладан кешірім сұрап, жалбарынады.

Көп ұзамай Мұса пайғамбар әлгі өзі құтқарған адамның тағы алысып жатқанын көреді. Оның жанына жақындай беріп еді, әлгі кісі:

– Сен тағы да адам өлтірмексің бе? – деп оның жағасынан ала жөнелді. Мұса оның арандатушы біреу екенін түсінгенімен, енді оны ақтап алатын еш себеп жоқ. Оған бір кісі келіп, Мұсаның қылмысы ел ішіне тарап кеткендігін ескертеді. Перғауын оны сарайға келгеннен жақсы қабылдамады. Енді осы оқиғаны себеп қылып, дереу оны өлтіру үшін қызметкерлерін жібереді.

Мұса құр босқа қорыққанмен ештеңе өнбес деп, қаладан байқатпай шығып: «Раббым! Мені залым елден құтқар!» деп дұға тіледі.

Шұғайып пайғамбар мен Мұса пайғамбар

Мұса пайғамбар Мысырдан қашып, Мәдиян еліне жетеді. Алла Тағала бұл елге Мұсаны не үшін жіберді деп ойлайсыңдар? Ендеше, Мұсаның Мәдиян жеріндегі сапарына жақсылап құлақ түріңіз.

Мұса пайғамбар ұзақ жүріп, бір құдықтың жанына келеді. Құдықтың жанына қойылған астауларға ел-жұрт малдарын суарып жатыр екен. Алайда бейтаныс екі қыз малдарын астауларға жібермей қақпайлап тұрады. Мұны көрген Мұса пайғамбар таңданып, олардан себебін сұрайды. Қыздар:

– Біз басқа малшылар қайтып кеткенше суара алмаймыз. Әкеміз болса, қарт кісі, – деп жауап береді.

Ал қыздардың қарт әкесі – Шұғайып пайғамбар болатын. Мұса пайғамбар қыздардың жауабынан соң, оларға өзі көмектесіп, малдарын суарып береді. Қыздары үйінен қайтқан соң, әкелеріне мал суаруға көмектескен қайырымды кісі туралы айтып береді. Әкесі Мұсаға рақметін айту үшін қыздарының бірін шақырып келуге жұмсайды. Қыз ұяла басып, Мұсаға:

– Әкем ақыңызды беру үшін шақырып жатыр, – деп сәлемін жеткізеді.

Мұса шақыртуды қабыл алып, жүрейін десе, қыз алда жүруге қымсынып тұр екен. Оны байқаған Мұса пайғамбар «Сіз менің артымнан еріңіз, мен жобалап жүріп отырайын. Егер қате бағытқа бұрылсам, кішкене тас лақтырып, маған бұрылатын бағытты көрсетіп жіберіңіз» деп өтінеді. Қыз оған келісім беріп, артынан жүріп отырады.

Мұса пайғамбар Шұғайыптың үйіне келіп, дастархандас болады. Біраз басынан өткен оқиғадан хабар беріп, әңгімелескен соң, Шұғайып пайғамбар оған ұсыныс тастап:

«Маған сегіз жыл жалшы болсаң, мына екі қызымның бірімен некелестірем. Егер он жылға толтырып жатсаң, ол сенің жасаған жақсылығың. Саған машақат қылуды қаламаймын. Алла қаласа, мені ізгілерден табарсың»23, – дейді. Әрине, қыздары оның ерекше адал жан екенін алдынан хабарлап қойған еді. Мұса пайғамбар келісімін беріп, оған қызметін қылып біраз уақыт өтіп жатқан еді. Ол өзінің уәделі мерзімін өткерген соң, өзінің отбасын алып, Шұғайып пайғамбармен қоштасып, жолға шығады.

Уахидың келуі

Арада он жыл өткенде Мұса пайғамбар Мысырға жолға шығады. Жолда келе жатып, алыстан от сияқты жарқыраған нәрсені көзі шалады. Олар қыс мезгілінде жол жүргендіктен, жылынатын жер оларға ауадай қажет болды. Мұса сол оймен отқа жақын барып көрмек болады. Отқа жақын барған кезде, бұл Алладан келген әмір екенін түсінеді. Осы жерде оған пайғамбарлық беріледі. Алла Тағала онымен тікелей тілдесіп, бірқатар бұйрықтар береді.

Алла Тағала Мұса пайғамбардан қолындағы нәрсенің не екенін сұрайды. Жаратушымыз оның қолындағысын өте жақсы біледі, бірақ Мұса пайғамбар тағы бір ерекше мұғжизаға куә болуы үшін, осы мұғжизаны өзіне дәлелдеп көрсету мақсатында осындай диалог жүрді. Мұса пайғамбар қолына асатаяқ ұстап жүретін. Алла Тағала соны жерге лақтыруға әмір етті. Ол жерге асатаяқты лақтырып жібергенде, таяғы жыланға айналып шыға келді. Мұса пайғамбар шошып қалады. Сонда Алла Тағала:

– Оны қайта қолыңа ұста, қорықпа. Бері кел! Оны әуелгі қалпына келтіреміз, – деп оның жанын жайландырды. Айтқандай-ақ ирелеңдеген жыланды ұстаған кезде қайтадан аса таяққа айналды.

Осыдан кейін қолын қойнына салып, қайта шығарған кезде еш міні жоқ әрі аппақ болып шығады. Хақ Тағала Мұсаға:

– Ей, Мұса! Осы екі мұғжиза – перғауынға да, адамдарына да Раббыңның екі дәлелі. Өйткені олар тым шектен шықты, – дейді.

Мұса пайғамбардың сөйлегенде тілінің аздап мүкістігі байқалатын. Ол Алланың бұйрығымен перғауынға Алланың көрсеткен мұғжизаларын көрсетіп, оны тәубеге шақыруы керек. Ол тілінің мүкістігін меңзеп:

– Раббым! Көңілімді кеңейткейсің. Ісімді жеңілдеткейсің! Тілімнің тұтықпасын шеше көр. Олар сөзімді түсінсін!24 – деп дұға жасады. Сол кезде Алла Мұсаның жанына көмекші етіп өз отбасынан Һарунды тағайындап берді. Һарун Алланың қалауымен пайғамбар болды. Бұл Мұса пайғамбардың өміріндегі ең үлкен ерекшеліктердің бірі еді. Себебі Жаратушы Иеміз оны туғаннан әртүрлі нығметтерімен қуаттап келді.

Мысыр елінің перғауыны тым шектен шыққан озбыр еді. Оны жөнге салып, Алланың жіберген хақ дінін үйрету Мұсаға жүктелген міндет еді. Себебі перғауын өзін құдайға балап, шектен шықты. Мұса пайғамбар Алладан келген уахидан кейін тікелей перғауынға барды. Перғауын болса, оның сөздерін елемей, жоққа шығарды. Мұса пайғамбар Алла Тағаланың өзіне берген мұғжизаларын көрсетті. Алдымен аса таяғын жерге лақтырып жібергенде ол жыланға айналып, сарайдағылар зыр жүгіріп қаша жөнелді. Осыдан кейін екінші мұғжизада қолын кеудесіне тығып, қайта шығарғанда, жап-жарық нұр сәуле шашты. Перғауын бұл кереметтерді көріп, біраз таңданып отырып қалды. Алайда Мұсаны «Сиқыршы» деп оның көрсеткенін жай ғана сиқыр деп санады. Жанындағылардан өз көздерімен көріп тұрған мұғжизаға сиқыршының ісі деп айып тақты.

Сиқыр ма, мұғжиза ма?

Халық Мұса пайғамбардың пайғамбарлық белгісіне куә болғанымен, оның артынан бірден ілесіп кеткен жоқ. Перғауынның жағдайы айтпаса да түсінікті. Мұсаның пайғамбарлық кезеңінде сиқыршылық жайылған болатын. Перғауын мен оның халқының Мұса пайғамбар көрсеткен мұғжизаларды дереу сиқыршылыққа балауы сол себепті. Енді олар Мұсаны сиқырмен өнер жарыстыруға шақырды. Мұса пайғамбар бұған қарсы болмады. Себебі Алладан келген шынайы белгілерді дүйім жұртшылықтың алдында көрсету мүмкіндігі туып тұр. Перғауын сол сәтте сарайдағы барлық сиқыршылардың әлсізін де, мықтысын да жинап алды. Мұса хабарды күтіп жүрді.

Бір күні олар сарайға Мұсаны шақырды. Аты елге танылған атақты сиқыршылардың бәрі осы жерге жиналады. Олар перғауыннан жеңіске жетсе қандай сыйға ие болатындығын сұрағанда, өзіне ең жақын адамдар болатынын айтты. Көптен күткен оқиға басталды. Сарайдағы сиқыршылар қолдарындағы арқанды, таяқтарды жерге лақтырып кеп жібергенде, бәрі де жыланға айналып, ирелеңдеп шыға келді. Халық дүр етті. Ал Мұса сәл іркіліп қалғанда, Алла Тағалаға оған:

– Қорықпа! Сен үстем боласың, – деген хабармен көңіліне тыныштық сыйлады. Шын мәнінде сиқыршылардың жібергені жылан емес, көзбояушылық болатын. Мұса пайғамбар аса таяғын тастап жіберді. Сол сәтте асатаяқ абжыланға айналып, жердегі ирелеңдеген жылансымақтарды жұта бастады. Бұл кереметті көрген сиқыршылар дереу сәждеге жығылып:

– Мұса мен Һарунның Раббысына иман келтірдік!– деді. Осылайша пайғамбарлық белгіні көрген сиқыршылар дереу иман келтіріп, пайғамбарлықты мойындап, перғауынды жоққа шығарды.

Исрайыл халқы, перғауын және Алланың азабы

Негізінен, Мұсаның артынан ерушілердің дені Исрайыл халқы болатын. Мысырлықтар айтылғандарға құлақ аспай, олардың азы ғана пайғамбардың артынан ілесті. Ал енді перғауын болса, әбден қаһарына мініп, иман келтірген халықты әбден қорлай бастады.

Сарайда мұсылман болғандардың алғашқысы – Әсия болатын. Перғауын өзінің жары болғасын оған қарсы келмеді. Сондықтан Әсия да бір Аллаға деген иманын жасырмады.

Перғауын мен оның жандайшаптары ескертулерге қарамастан зорлық-зомбылығын жалғастыра берді. Енді олардың азап тартатын кезі де алыс емес екені істерінен байқалды.

Әуелі, Алла Тағала перғауын мен оның жақтастарына қуаңшылық жіберді. Жер-жердің бәрі қурап, халық тұралап қалды. Бірақ олар күпірліктен қайтпады. Енді Жаратушы Иеміз оларға үлкен сел жіберіп, бүкіл жер судың астында қалды. Олар қорыққаннан енді Мұсаға келіп:

– Раббыңа дұға ет. Біз айтқанды орындаймыз, – десіп әлек болды. Сөйтіп су тартылғанда қайтадан баяғы әдеттеріне басты. Оларға қандай апат келсе де пайда бермеді. Өйткені олардың көкірек көздері ақиқатқа жабық болатын. Бір уақытта шегіртке, бит, құрбақа, судың орнына тек қып-қызыл қан шығатын азаптан да қаймықпай, Мұсаға дұға тілетіп, өздері берген уәделерінен тайқып шыға берді.

Мұса пайғамбар бұл әрекеттер шегіне жеткенде, Мысырды тастап кетуге шешім қабылдады. Барлық иман келтіргендерді жинап, бір түнде Исрайыл халқын қаладан байқатпай алып шықты. Олардың ұзап кеткенін білген соң, арттарынан қуғыншылар ілесті. Мысырлықтар оларды уыстан шығарып алмау үшін бар күштерін салып бақты. Ал осы сәтте Раббымыз Мұсаға тағы бір мұғжиза көрсетті. Исрайылдықтардың алдынан шеті-шегі белгісіз бір теңіз шықты. Мұса пайғамбар Алланың бұйрығымен теңізді аса таяғымен ұрғанда, теңіз қақ бөлінді де, иман еткендер аман-есен өте шықты. Артынан қаптаған перғауын әскері де өтпекші болып, ортада ашылған құрғақ жолмен жүріп келе жатып, теңіздің таудай толқыны бүкіл залым әскерді өзімен алып кетті.

Бостандықтағы Исрайыл қауымы

Балалар, осылайша залым перғауынның жер бетінен қалай жойылып кеткеніне куә болдыңдар. Негізі, кейін зерттеушілер перғауынның су астында сәжде жасаған күйде өлгенін дәлелдейтін оның мүрдесін тауып алды. Ол мүрде неге осы уақытқа дейін шірімей сақталып қалғандығын кітаптар мен ақпарат көздерінен оқып көргендерің жөн. Ал қазір біз Исрайыл ұлдарының Мысыр жерінен кеткеннен кейінгі жағдайына оралайық.

Олар қатыгездіктен құтылғандарына қуанып, өздерінің ежелгі атамекеніне көшуге бел байлайды. Сөйтіп туған мекендеріне жеткенше қу далада жүріп, әбден қамыға бастады. Осы кезде Мұса пайғамбарға Тұр тауында Алла Тағала кітап түсірді. Сондай-ақ пайғамбар Алла Тағаламен тікелей тілдесу үшін көп күн құлшылық-ғибадатта болған еді. Ол тауға кетер алдында бауыры Һарунға елді уысынан шығармай, қарап отыруды аманаттап кетті. Бірақ өз мекеніне жете алмаған халықтың сенімдеріне селкеу түсіп, Мұса пайғамбар жоқ кезде, қолдан сиыр мүсінін жасап алып, соған табына бастады. Егер естеріңде болса, біз бұл туралы «Құран туралы білгім келеді» деген кітапта егжейлі-тегжейлі баяндаған болатынбыз.

Алла Тағаланың көрсеткен тікелей мұғжизасын көре тұрып, өздері үлкен теңіз бен құлдықтан босай тұрып, азғындыққа барған халықты көрдіңдер ме? Ол Мұсаның елі болатын. Мұса пайғамбар олардың жансыз мүсінге табынғандарын көріп, оларды Тұр тауына ертіп әкеліп, Аллаға тәубеге етуге шақырды. Олар болса, тәубе етудің орнына бізге «Құдайды көрсет» деп қасарысты. Бұзауға табынып, күнә жасап жүрген қауым Жаратушыны көремін деп үміттеніп тұрғанда, бір қатты ащы дауыс шығып, күнаһар ел түгел жазым болды. Олардың арасында жалғыз қалған Мұса Алладан жәрдем тілеп, тәубе етуге кетті деп күтіп отырған халыққа кеткен адамдардың хәлін қалай айтамын деп қаймықты. Бірақ құдіреті күшті Жаратқан Мұсаның дұғасын қабыл етіп, оларды қайта тірілтті.

Исрайыл ұлдары күн өткен сайын Мұсаға әлдебір сылтау айтып, Алланың әмірін орындауға қарсы келе бастады. Оларды осынау қасіреттен құтқарғысы келіп, Мұса пайғамбар жаңа бір мемлекет құрғысы келді. Сөйтіп бір елді мекенге келіп, он екі рудан бір адамнан тағайындап, келген жердің халқын байқап келуге жіберді. Олардың арасында Юша мен Кәлиб атты екі қайсар жігіт болатын. Кеткендер халықты көріп шошып келді. Себебі ол жердің халқы өте ірі еді. Юша мен Кәлибтен басқа куәгерлер бұл елді мекенге кіруге қорқатынын айтты. Бірақ Мұса пайғамбар халықты бірлікке шақырды. Себебі Исрайыл ұлдарының ең ежелгі мекен еткен атамекені осы жер еді.

Қайсар жігіттер ішке байқатпай енудің амал тәсілін Мұса пайғамбарға түсіндіріп, басқа халықты қуып шығудың жолдарын айтады. Халқын бірге баруға қанша көндірсе де, олар келіспей, қорқып тұрып алады. Оларды шайқасқа қайта-қайта шақырса да, олар көнбеді. Ақыр соңында Мұса пайғамбар былай дұға етті:

«Уа, Раббым! Мен сөзімді өзіме және бауырыма ғана өткізе аламын. Бұзақы елден арамызды ажырата гөр!»25 Алла Тағала Мұса пайғамбардың дұғасын қабыл етіп, Исрайыл ұрпақтарын қырық жыл бойы сахарада адастырып қойды. Олар ешқайда шыға алмай, шөл далада күндіз-түні бағыттарынан жаңылып жүрді де қойды. Мұса пайғамбардың ізін жалғап, Юша сияқты жігіттер жаңағы елді мекенді басып алды.

Мұса пайғамбардың да дәм-тұзы таусылуға таяды. Бауыры Һарун да өзінің алдында дүниеден өтіп кетті. Мұса пайғамбардың өмір жолы өте үлкен сынақтар мен түрлі қиыншылықтарға толы болғандығын аңғарған боларсың?! Әрине, нағыз пайғамбарлардың міндеті – ешқашан Аллаға қарсы келмеу, ел-жұртты тура жолға бастау. Мұса пайғамбар осы жолда аянбай еңбектенген ізгі пайғамбарлардың бірі.

Талут пен Жалут

Исрайыл халқы Мұса пайғамбар мен Юшадан кейін де біраз жыл өмір сүрді. Оларға әр кезеңде пайғамбарлар келіп отырған. Бірақ халық пайғамбарларды толықтай мойындап, сенім білдірген жоқ. Пайғамбарларға өтірікші деп жала жауып, оларды өлтіруге дейін баратын ауыр қылмыстар жасаған. Балалар, бұл туралы Алла Тағала Өзінің кәламы Құранда баян еткен. Осылай жүргенде бұл қауымға келер азап та жақындап қалды.

Бір күні Амалика елінде Жалұт атты залымдығымен атағы жайылған бір патша шығып, Исрайыл халқына қайта-қайта шабуыл жасады. Қыздары мен әйелдерін күң етіп, еркектерін құл етіп, әбден елді талан-таражға салды. Осы кезде Исрайыл қауымы оған қарсы шығатын жол іздестіре бастады. Ар-намыстары аяққа тапталып, әбден қорлыққа түскен кезде олар өздеріне жіберілген пайғамбарға келіп:

– Бізді Жалуттан құтқар, – деп көмек сұрайды. Алайда пайғамбар олардың кескін-келбетіне қарап, патшаға қарсы шыға алмай қалады-ау деп күмәнданды. Алайда олардың азаттық үшін күресуге дайын екендерін білген кезде, келісім берді. Алла Тағала оларға Талутты патша етіп тағайындауды нұсқайды. Талут кімнің ұрпағы екенін білесіңдер ме, балалар? Ол кезінде Жүсіптің бір анадан туған жалғыз бауыры Буняминнен тарайды. Талут қуатты әрі күшті болып өскен нағыз ер еді. Бірақ халық өз пайғамбарларынан осындай жауапты естіп қаймығып қалады. Себебі кедей біреуді патша етіп арамыздан сайлады деп Исрайыл ұлдары тағы мансапқұмарлыққа бой алдыра бстайды.

Олар Алла Тағала жіберген қасиетті сандықтың ішіндегі аманат заттарды көрген соң барып Талутты патша ретінде мойындады, осылайша оның артынан жауға қарсы соғысқа аттанды.

Талут Исрайыл ұлдарынан әскер жасақтап, Жалутқа қарсы жорыққа шықты. Біраз жол жүрген соң, әскерден әл кете бастады. Талут оларға: «Алда бір өзен кездеседі, сол өзеннен ешкім ішпесін» – деп өзеннен су ішуге тыйым салды. Егер су ішетін болса, оларды әскер қатарынан шығаратынын айтады. Бірақ бір жұтым ішкендер әскер қатарында қала беретінін ескертті. Онсыз да соғысқа аса қатты құлшынысы болмаса да, әрең келе жатқан Исрайыл ұлдары бұл хабарды естіп, тағы қарсы болды.

Солай жүре келе айтқандай-ақ қарсы алдарынан өзен шықты. Тек аздаған әскерден басқасының бәрі өзенге лап қойып, шөлдерін қандырды. Тіпті аттарын да суғарып мәз болысты. Ал Талуттың жанында қалғандар қолдарына іліп алған бір жұтым суды қанағат етіп, оларды сырттарынан бақылап тұрған еді.

Кенет қызық оқиға орын алды. Талуттың жанында қалған сарбаздарының бойына күш-қуат дарып, дереу жауға қарсы аттанатындай мықты сенімге ие болды. Ал шөлдерін қандырып, патша бұйрығына мойынсұнбағандардың күштері азайып, жаудан қорқып, ниеттерінен айныды.

Бұл нағыз әскерді тануға берілген Алланың сынағы болатын. Талуттың жанында қалған аз әскер Жалуттың сан мыңдаған әскеріне қарсы қырғын соғысты бастап кетті. Олар соғысқа кірген кезде Аллаға жалбарынып былай дұға етті: «Уа, Раббымыз! Бізге мықты сабырлық нәсіп ет. Табанымызды нықтап, бізге кәпір елге қарсы жәрдем ете гөр!» Алла Тағаланың рақымымен залым патша Жалұт осы соғыста жер құшты. Оған қарсы күресте ерлік көрсеткен батырды келесі пайғамбардың өмір хикаясынан оқып көрсеңіздер болады.

Дәуіт пайғамбардың оқиғасы

Алла тарапынан кітап жіберілген пайғамбарлардың бірі – Дәуіт пайғамбар. Әскерде Жалутты өлтірген жауынгер – осы Дәуіт. Ол Талуттың қызына үйленіп, кейін Исрайыл ұлдарының патшасына айналды. Тарихта өзі патша әрі пайғамбар болған ерекше адамдардың бірі ретінде қалды. Дәуіт пайғамбар кімнің ұрпағы деп ойлайсыңдар, балалар? Ол өздерің білетін Жақып пайғамбардың үлкен ұлы Яхудадан тарайды.

Оның патшалығы мен пайғамбарлығы тұсында көптеген мұғжизалар орын алды. Дәуіт пайғамбар сегіз қырлы, бір сырлы болатын. Оның темірден сан түрлі бұйым жасайтын ұста болғандығы әрі тілге шешен жан екендігі жайлы ақпараттар қалған. Оның дауысы өте жағымды болған деседі. Құранда оның даусын бүтін табиғат жаратылысы тамсана тыңдайтындығы айтылады. «Расында, Дәуітке өз жанымыздан игілік бердік. Ей, таулар, құстар! Онымен бірге үн қосыңдар»26 деген Құран аяттарын осыған дәлел ретінде айтсақ болады.

Ол өзінің шеберлігінің арқасында түрлі сауыт-саймандар жасап, темірден түрлі қару-жарақ жасайтын. Мемлекеттің қазынасын да өзі басқарып, бәрінің әділ жұмсалуын жіті бақылаған. Тарихтағы Дәуіт пайғамбар тұлғасына назар аудара отырып, оның патшалығы кезінде Исрайыл ұлдары бейбіт заманды бастан кешірген.

Құстардың тілін білетін Сүлеймен пайғамбар

Сүлеймен пайғамбар – Дәуіт пайғамбардың көп ұлдарының бірі болғанымен, оған пайғамбарлық берілді. Ол жас болса да парасат-пайымы мен терең білімінің арқасында басқалардан оқ бойы озық тұрды. Алла Тағала Сүлеймен пайғамбарды өте көп нығметтерге бөледі. Мәселен, ол Алла Тағаладан мол дүние-мүлікке ие болу үшін дұға тілейді. Жаратушы Иеміз оған сұрағанын берді де, ол қисапсыз байлыққа, шексіз патшалыққа ие болды. Сондай-ақ оған құстардың тілі мен басқа да ғажайып істердің қыр-сырынан да хабар берген Раббымыз еді.

Балалар, өздерің Сүлеймен пайғамбардың оқиғасы деген көп хикаяны естіген боларсыңдар. Осы кітапта Құранда берілген бірнеше оқиғаны баяндауды жөн көріп отырмыз. Құрандағы «Нәмл» сүресінде Сүлеймен мен Балқис патшайым жайында баяндалады.

Бір күні Сүлеймен патша өз әскерін жинап жатып, арасынан Һудһуд деген құсты іздейді. Осы жайлы Құран аяттарында былай делінген:

«Бір күні Сүлеймен құстардың қосынын аралап жүріп: «Оу, мен Һудһудты (бәбісек құсты) неге көрмей тұрмын? Әлде ол өз бетімен үшті-күйлі жоқ болып кетті ме? Ендеше, оны аяусыз жазалаймын, яки бірден басын аламын! Әйтпесе, ол маған өзін ақтайтын орынды себеп айтып, нақты дәйек келтіруі керек», – деді. Содан көп ұзамай-ақ, (Һудһуд келді де Сүлейменнің дәргейіне бас ұрып, аяқ-астынан жоғалып кетуінің себебін баяндады): «Мен расында да, саған беймәлім бір істің жайын білдім. Мен саған Сәбә жерінен аса маңызды һәм рас екендігі күмәнсіз хабар алып келдім. Сәбә елінде бір әйелдің патшалық құрып, бүкіл елді билеп отырғанын көрдім. Бір өзіне (нағыз патшаға нәсіп болатын) нәрсенің бәрі беріліпті. Сондай-ақ оның үлкен тағы бар екен (соған қарағанда, билігі бекем, пәрмені күшті екені анық). Алайда оның да, қауымының да құдіреті күшті Аллаға емес, күнге табынғанын көрдім. Шайтан олардың сондай теріс істерін өздеріне кереметтей етіп көрсетіп, тура жолдан тайдырған екен. Сондықтан да олар өздігінен тура жолды табар емес».

«Әйтсе де, көктер мен жердегі жасырын нәрсенің бәрін жарыққа (һәм ондағы тіршілік иелерінің бәрін жоқтық түнегінен жарық әлемге) шығаратын, сондай-ақ іштеріңе бүккендеріңді де, жария еткендеріңді де толық білетін бір Аллаға сәжде етуі керек емес пе?!»27

Сәбә деген елдің патшайымы Балқис атты әйел еді. Оның елі күнге табынатын. Һудһуд Сәбә елінде болғандықтан, Сүлеймен патша шақырған кезде бірден келе алмады. Ол Сүлеймен патшаға осы жайтты хабарлаған соң, дереу Сәбә еліне хабар жібере бастады. Балқис патшайым Сүлеймен патшалығына үлкен-үлкен сыйлықтармен елшілер жіберді. Патша мұны көре сала:

– Олар бізді сыйлықтармен алдамақшы ма? Маған Алла Тағала өзінің қиспасыз нығметін берді. Оның бергені бізге жеткілікті, – деп елшілерді қайтарып жібереді. Енді оларға қарсы соғыс ашудан басқа амал қалмаған еді.

Осы кезде Сүлеймен патша қол астындағы барлық жындарын жинап, олардан сұрады:

– Кім маған Балқис патшайымның тағын осы жерге дереу жеткізе алады?

Жындардың ішіндегі мықтысы:

– Мен саған оның тағын орныңнан тұрғанша әкелемін. Оған менің күшім жетеді. Маған сенуіңе болады, – деп жауап қатты. Көзді ашып-жұмғанша болған жоқ, Балқис патшаның тағы Сүлейменнің сарайында пайда болды. Патша Балқистың тағындағы күнге табынатын белгілерді өзгертуге әмір берді.

Көп ұзамай Балқис та патшалыққа келіп қалған еді. Сарайға кірген бойда өзінің тағын көріп, таңырқап қалды. Сүлеймен осы сәтті пайдаланып:

– Сенің тағың да осындай ма еді? – деп сұрады.

– Осындай, дәл өзі, – деді Балқис таңданып. Шын мәнінде Сүлеймен пайғамбардың оның тағын сарайға әкелудегі мақсаты – Балқистің өз тағын танып, дереу иман келтіруі еді. Айтқандай бұндай ғажайып мұғжизаны бұрын көрмеген патшайым сол жерде тұрып:

– Сүлейменмен бірге әлемдердің Раббысына бойсұндым, – деп иман келтірді.

Балалар, Сүлеймен пайғамбарға көптеген аң-құстың тілі, жындарды басқару мен пайғамбарлық, патшалық берілді. Осы нығметтің бәрін абыроймен арқалаған елшілердің бірі – Сүлеймен патша болатын.

Ильяс пайғамбар

Сүлеймен пайғамбар дүние салғаннан кейін, ел ішінде үлкен өзгерістер бола бастады. Өздерің таныс болған Исрайыл ұрпағы енді екіге бөлінді. Бірі Жақыптың үлкен ұлы Яһудадан тараған ұрпақ болса, бірі Жақыптың басқа ұрпағынан тараған Исрайыл қауымы еді.

Бұл екі қауымның ерекшелігі Яһуда елі – Мұса пайғамбардан қалған хақ дінді әлі сақтап келе жатқан болса, Исрайылдықтар өздерінің ата діндерін ұмытып, пұтқа табынып, адасуға ұрынды. Біз баян еткелі отырған Илияс пайғамбар осы адасуға ұшыраған Исрайылдықтарға жіберілген әз пайғамбарлардың бірі болатын. Исрайылдықтардың дені «Бағл» атты пұтқа табынды. Илиясқа пайғамбарлық берілген соң әуелі оларды Мұса пайғамбарға түскен Тауратпен және оның хақ жолына бастайтын ізгі амалдарға шақырды. Олар да басқа надан қауымдар секілді пайғамбар сөзін жоққа шығарды да, өздерінің тас мүсіндеріне табынуды жалғастыра берді.

Алладан осы істері үшін азап келетінін ескерткен пайғамбардың сөзі шындыққа айналғандай, ел ішінде қуаңшылық, жұт пен қатты нөсер жаңбыр жауды. Бұл ескерту мен жазаны түсінген халық болмады. Олар бастарына азап келгенде Ильяс пайғамбардан жәрдем сұрап, нәубет кеткенде баяғы амалдарын қайта жасады.

Осындай надан халыққа шыдай алмаған Ильяс пайғамбар Алладан жәрдем тілеп, елден кеткісі келді. Алла Тағала мейірім етіп, оның дұғасы қабыл болды. Тіпті кейбір деректерде Ильяс пайғамбардың дүние салмастан, көкке көтерілгендігіне қатысты ақпарат бар. Үлкен пайғамбарлар шыққан қауымның адасуға ұшырауы оқырман үшін үлкен сабақ болар деп ойлаймыз.

Әлясағ пайғамбар

«Сондай-ақ Исмаил, Әлясағ, Юнус және Лұт – барлығын әлемге ардақты еттік»28.

Әлясағ пайғамбар Һарунның ұрпағынан тарайды. Сондай-ақ алдыңғы пайғамбар Ильястан Тәуратты үйреніп, кейін ол қайтыс болғанда, Исрайыл қауымына пайғамбар болғаны жайлы деректер келген.

Әлясағ бар өмірін ел-жұртты туралыққа бастап, бір Аллаға сенуге шақырған ардақты пайғамбарлардың бірі ретінде тарихта аты қалған.

Кит жұтып қойған Жүніс пайғамбар

Адамзат тарихында Алладан ескерту мен азап келгенде, қасарысып тұрып алмай, иман келтірген бір қауым бар. Ол осы Жүніс пайғамбардың қауымы. Құранда «Жүніс» сүресінде осы оқиға баян етілген. Әуелгіде өз пайғамбарларының сөзіне құлақ аспай, астамсып жүрген халық аспанды қара бұлт басып, қалың тұман түскенде барып естерін жиды. Бәрі қатты қорыққанда, өздері табынып жүрген жансыз тас мүсіндерді тастап қашты да, Жүніс пайғамбар көрсеткен сенімге келді. Міне, тарихта үгіт-насихат пайда берген қауымның мысалы Құран аяттарында сақталып, ұрпаққа нағыз үлгі болды.

Қауымға ескерту келгенде қатты сел болып, жер бетін су басты. Жүніс пайғамбар өзінің ескертулері елге пайда бермейді деп ойлап, кемеге мініп басқа жаққа кетпек болды. Кемеге Алланың бұйрығын күтпестен мінгені үшін, елін тастап пайғамбарлық міндетті толық атқармағаны үшін көрсетілетін небір тосын оқиғалар оны күтіп тұрды.

Жүніс пайғамбардың мінген кемесі жаймен жылжып жағадан ұзай берді. Бірталай уақыт жүріп, күн батып, қас қарайған шақта дауыл тұрып, кеме шайқала бастады. Бір кезде кеме батуға айналады. Бір қызығы мұндай кезеңде, дәл кемені батыратындай дауыл тұрмау керек еді. Ақырында, кемедегілер бір-біріне: «Шамасы кемеде қожайынынан қашқан бір құл бар. Қанеки, жеребе тастайық», – деді. Олар жеребе тастаған кезде, жеребе Жүніс пайғамбарға шықты. Хақ пайғамбар сол кезде ғана өзінің ағаттық жасап, елден Хақ тағаладан рұқсатсыз кеткенін түсіне қойды. Бірақ кемедегілер оның жүзінен салиқалы кісі екенін байқап, кінәлі кісі ол емес деп ұққан еді. Әйтсе де Жүніс пайғамбар оларға өзін кемеден теңізге тастауларына ишарат етті. Олар оны жал-жал толқындардың арасына тастап жіберген кезде, бір үлкен кит келіп оны аузын ашып жұтты да суға сүңгіп кетті.

Алланың бұйрығымен балық Жүніс пайғамбарға зиянын тигізбеді. Ол өзін айыптап, Алладан кешірім сұрап, тәубе етумен болды. Жүніс пайғамбар Алладан дұға тілеп, күні-түні оны зікір етумен болды. Сөйтіп киттің ішінде бірнеше күн жатқанда, Раббымыз оның дұғасын қабыл етіп, кит оны судың жағалауына шығарып тастады. Қалжырап, денесінде әл қалмады. Алла Тағала Жүністі рақымына бөлеп, Құранда: «Сонда оны қырға шығарып тастадық. Ол науқас еді. Көлеңке түсірсін деп сол жерге жапырақты бір ағаш өсірдік»29, – дейді. Ол Раббысына риясыз мойынсұнуының арқасында үлкен нығметке бөленді. Сөйтіп су жағалауында бойына қуат дарып, науқасынан айыққанша жатты. Кейін есін жиып, Аллаға шүкір айтып, қатты қуанды. Сөйтіп, өзінің ел-жұртын іздей бастады. Қауымы да оны шарқ ұрып іздеп жүрген еді. Пайғамбары мен үмбеті бір-бірімен қауышып, Аллаға шүкір айтып, рақымына бөленді.

Зәкәрия пайғамбар мен Яхия пайғамбар

Исрайылдықтарға Иса пайғамбар келмей тұрып, екі ардақты пайғамбар жіберілген. Солардың бірі – Зәкәрия пайғамбар мен оның ұлы – Яхия. Зәкәрия пайғамбар Сүлеймен пайғамбардың ұрпағынан тарайды. Исрайыл халқы өзінен бұрынғы ата-бабаларының жолынан жаңылып, азғындыққа ұшырай бастады. Адамзат тарихында пайғамбарларға қарсы шығып, жазым еткен ең қатыгез қауым осы кезеңде болған шығар.

Зәкарияның жасы жүзге таяғанда ол Алладан дұға тілеп, артында бір ұрпағым болса екен деп армандайды. Кемпірі де қартайған шағында Алла оларға Жәбірейіл періштені жіберіп, оны бір ұрпақпен сүйіншілейді. Пайғамбарлық міндетті жалғастырушы – Яхия пайғамбар осы Зәкәрия ұрпағы.

Сол кезде Исрайылдықтардың арасында текті, үлгілі бір әулет пайда болды. Осы әулетті «Имран» әулеті деп атаған. Имранның өзі Дәуіт пайғамбардан тарайды. Ал Имранның қыздарының біріне жоғарыда айтқандай Зәкария пайғамбар үйленді. Имран да, оның жары да өте діндар, Аллаға бойсұнған, тақуа жандар болатын. Сөйтіп сол кездегі дәстүр бойынша, Имран мен оның жары өздерінен тараған ұрпақты Бәйтул-Мақдис деп аталатын ғибадат үйіне қызмет етуге береді. Жаңа туылған ер бала дүние есігін ашқан күннен бастап ғибадат үйінде тәрбие алатын. Кейін өсіп-жетілгенде, сол ғибадат орнында қызмет етуге қалатын. Имран мен оның жары ұл күтіп жүрген кезде, олардан бір қыз бала дүниеге келеді. Бастапқыда қыз баланы ғибадат үйіне қалдыру не қалдырмау туралы шешім қабылдау қиынға соқты. Себебі ол кездері ғибадат үйіне ұл балаларды ғана қалдыратын. Сәбидің есімін Мариям деп қойды. Сондай-ақ оның мінәжатханада қалуына да рұқсат етілді. Осылайша Мәриям құлшылық мекенінде таза, саф қалпында бойжетті. Оған Зәкәрия (а.с) ұстаздық етіп, бағыт-бағдар беруші болды.

Зәкәрия пайғамбар Мәриямға қатысты түрлі оқиғалардың куәсі болған еді. Қыс күндері Мәриямның бөлмесінде жаздық жемістердің тұрғанын көріп, таңырқап қайдан келгенін сұраған кезде, ол «Алладан» деп жауап беретін. Осындай көңілі таза, жүрегі пәк жанға Алла Тағала бой жеткен шағында ерекше бір мұғжиза көрсетті: Мәриямның құрсағына Алланың құдіретімен әкесіз бала пайда болды. Бұл бала Иса пайғамбар еді. Алайда ел-жұрт Мәриямды қасиетті орынға барған соң, бүлініп келді деп қатты айыптай бастады. Тіпті Зәкәрия пайғамбарды осы іске қатысы бар деп жала жауып, оған қарсы ашық күреске шықты. Ақыры, осы жолда Зәкәрия пайғамбарды жазғырып, өлтіруге дейін барды.

Исрайыл ұлдары – өздеріне келген пайғамбарларды өлтіруден еш тайынбаған халық. Мәриям анамыз ар-намысты жоғары қойған, текті қыз болатын. Бірақ халық оны көре сала түрлі жала жауып, оны масқаралай бастады. Мәриям айы-күні жетіп босанғанда, Раббымыз оған түрлі мұғжизалар көрсетіп, толғағын жеңілдетті. Жаңа туған Иса пайғамбар бірден сөйлеп кетті. Сол кезде ол қоршаған халыққа: «Рас, мен Алла тағаланың құлымын!» деп сөйлегенде, ел-жұрт жағасын ұстады.

Иса пайғамбарға қатысты оқиғаларға әрі қарай бармас бұрын, Зәкәрияның ұлы Яхия пайғамбар туралы тоқталып өтейік.

Яхия да әкесі сынды парасатты болып өсті. Деректерде оның Иса пайғамбардан сәл жас айырмашылығы болғандығы айтылады. Алла Тағала оған Мұса пайғамбардан қалған Тәуратты үйретті. Ел ішіне туралықты насихаттап, жамандықтан қайтаратын ардақты құлдардың бірі болатын. Қауымы одан ақыл-кеңес алып тұрды. Бір күні Исрайыл ұлдарының басшысы өзінің қандас туысына үйленгісі келеді. Сөйтіп қыздан да, оның ағаларынан да рұқсат сұрап, үйленбекші болады. Бірақ олар бұл істің мән-жайын білу үшін Яхия пайғамбардан жөн сұрайды. Яхия болса дінімізде туыс бауырлардың үйленуіне қатысты тыйым бар екенін айтады. Олар айтқанға көнсе де, жүректерінде пайғамбарға деген өшпенділік пайда болады. Сөйтіп олар бір күні кектері ұлғайып, Яхия пайғамбардың басын алды. Осылайша надан Исрайыл жұрты Алладан келген пайғамбарларын қатыгездікпен жазым еткен қауым ретінде адамзат тарихында қалды.

Иса пайғамбар

Иса мен оның анасы Мәриям бұл жерде көп тұрақтамады. Себебі халықтың оларға деген өшпенділігі артып, енді оларды да өлтіруге ниеттеніп жүрді. Олар тез арада басқа бір елді мекенге көшті де, Иса пайғамбар ер жеткенше сол жақта ғұмыр кешті. Алла Тағала оған пайғамбарлық міндет жүктеген соң, ол да ел-жұртты туралыққа үгіттей бастады. Сондай-ақ Иса пайғамбарға Раббымыз өте көп мұғжизалар берді. Әсіресе оның өлген адамды тірілтетін, көзі соқырлардың көзіне нұр сыйлайтын өте ерекше қабілеті болды. Әрі ғайыптағы хабарларды да ел-жұрттан бұрын біліп, хабар алып отыратын. Ал Исрайылдықтар болса «Иса әкесіз жаратылды әрі осындай керемет мұғжизаларға ие» деп оны «Құдайдың ұлы» деп қабылдай бастаған еді.

Осыған дейін Дәуітке Забурды, Мұсаға Тауратты түсіргендей Иса пайғамбарға да Алладан кітап түсті. Інжілде адамзатқа қатысты ақиқаттар, тақуалыққа шақыратын аяттар мен соңғы пайғамбардың белгілері және келуі жайлы мәліметтер бар еді. Алайда шектен шыққан қауым кейін Інжілді де өз қалауларына сай өзгертіп жіберді.

Иса пайғамбар үш жылға жуық халқына насихат жүргізді. Бірақ оның артынан ергендердің саны санаулы ғана болды. Тіпті жанында жүрген серіктерінің өзі ел ішіндегі дөкейлерге Иса пайғамбар отырған орынды көрсетіп, оны өлтірушілерге жолбасшы болады. Негізінде, Иса пайғамбар оның бәрінен алдын-ала хабардар болатын. Сондықтан Аллаға дұға тілеп, басқыншылар келгенше оны Жәбірейіл Әмин келіп көкке алып кетеді. Ал жаңағы жол бастап келген сатқын досы Исаның бейнесінде қалды да, адамдар оны тепкінің астына ала бастайды. Әлгі адам өзінің Иса пайғамбар емес екендігіне әрең сендіреді. Адамдардың бәрі Иса пайғамбардың қайда кетіп қалғанын білмей аң-таң күйде қалды.

Иса пайғамбар көкке көтерілді. Ол қиямет келгенге дейін сол жақта болып, Тажал атты залым келгенде, соған қарсы тұратын жалғыз жеңістің жаршысы болады деген деректер бар. Иса пайғамбар соңғы пайғамбардың келетіндігін мойындаған. Ол туралы Інжілде де баян етілген.

Адамзаттың асылы соңғы пайғамбар

Пайғамбарлар мен елшілердің ең соңғысы – ардақты Пайғамбарымыз Мұхаммед Мұстафа (Алланың оған сәлемі мен игілігі болсын) болды. Оған Раббымыз қияметке дейін иман келтіретін ерекше үмбет нәсіп етті. Әрі барлық пайғамбарлардың алдында пайғамбарымыздың (Алланың оған сәлемі мен игілігі болсын) үмбетін ең ардақты, ерекше қауым етті. Ол жиырма үш жыл бойы халықты тура жолға бастап, адамзатқа ортақ көркем өнеге көрсетті. (Пайғамбарымыз жайлы «Пайғамбарымды танығым келеді» деген кітаптан оқып біле аласыз.)

Алла Тағала Ислам дінін жеткізуде адамзаттың ардақтысы болған Пайғамбарымызды таңдады. Оның ғибратқа, тағылым мен тәрбиеге толы өмір жолы әрбір мұсылман үшін өшпейтін қағида болып қалды. Бәріміз Онымен қауышуды, әрі Оның жақсы көретін адал досы болуды армандаймыз. Сол себепті сүннет пен өнеге жолын ұстануға тырысып, әрдайым оған деген шексіз махаббатымыздың толастамауын үміт етеміз.

Пайғамбарымызға салауаттар мен құрметті сахабаларға сәлем жолдаймыз. Осы еңбекті барша кішкентай оқырмандарға пайдалы етсін!

---